Pancreas Questions in Gujarati

(B) સ્વાદુપિંડ $(Pancreas)$ એ મિશ્ર ગ્રંથિ છે,જેનો અર્થ છે કે તે અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિસ્ત્રાવી બંને તરીકે કાર્ય કરે છે.
$1$. બહિસ્ત્રાવી કાર્ય: તે સ્વાદુપિંડની નલિકા દ્વારા પાચક ઉત્સેચકો (જેમ કે ટ્રિપ્સિન,લાઈપેઝ અને એમાયલેઝ) પકવાશયમાં મુક્ત કરે છે.
$2$. અંતઃસ્ત્રાવી કાર્ય: તે લેંગરહેન્સના કોષપુંજોમાંથી અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન) સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે.

(B) ઈન્સ્યુલીન એ સ્વાદુપિંડના આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના બીટા કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે. રાસાયણિક રીતે,તે બે પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાઓ,શૃંખલા $A$ અને શૃંખલા $B$ ધરાવતું પ્રોટીન છે,જે ડાયસલ્ફાઈડ બંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે. તેથી,તેને પ્રોટીનયુક્ત અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. કોર્પસ લ્યુટિયમ ગર્ભાવસ્થાના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન પ્રોજેસ્ટેરોન અને થોડા પ્રમાણમાં રિલેક્સિનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. ઈન્સ્યુલીનની ઉણપથી ડાયાબિટીસ મેલીટસ રોગ થાય છે.
$3$. ગ્લુકાગોન સ્વાદુપિંડમાં આવેલા આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના આલ્ફા કોષો ($\alpha$-કોષો) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે, બીટા કોષો દ્વારા નહીં. બીટા કોષો ઈન્સ્યુલીનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$4$. સોમેટોસ્ટેટીન સ્વાદુપિંડના ડેલ્ટા કોષો ($\delta$-કોષો) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.

(B) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધવાને કારણે (હાઈપરગ્લાયસેમિયા) થાય છે.
તે મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડના આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવતા ઈન્સ્યુલીન અંતઃસ્ત્રાવના અલ્પસ્ત્રાવ અથવા તેની ઓછી અસરકારકતાને કારણે થાય છે.
કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના શોષણ માટે ઈન્સ્યુલીન આવશ્યક છે; તેની ઉણપને કારણે રુધિરમાં ગ્લુકોઝ જમા થાય છે અને તે મૂત્ર દ્વારા ઉત્સર્જિત થાય છે.
તેનાથી વિપરીત,ડાયાબિટીસ ઈન્સિપિડસ એ પશ્ચ પિટ્યુટરીમાંથી $ADH$ (એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન) ના અલ્પસ્ત્રાવને કારણે થાય છે.

(C) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે ઈન્સ્યુલીનના અપૂરતા ઉત્પાદનને કારણે અથવા શરીરની ઈન્સ્યુલીનનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરવાની અક્ષમતાને કારણે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધી જવાથી થાય છે.
ઈન્સ્યુલીન એ સ્વાદુપિંડના આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\beta$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઈડ હોર્મોન છે.
ડાયાબિટીસ મેલિટસથી પીડાતા દર્દીઓને,ખાસ કરીને ટાઈપ $1$ ડાયાબિટીસમાં,લોહીમાં ગ્લુકોઝના સ્તરને નિયંત્રિત કરવા માટે બહારથી ઈન્સ્યુલીન આપવાની જરૂર પડે છે.
તેથી,ઈન્સ્યુલીન થેરાપી એ ડાયાબિટીસ મેલિટસની સારવાર માટેની પ્રમાણિત અને સફળ પદ્ધતિ છે.

(A) સ્વાદુપિંડ એ બહિઃસ્ત્રાવી અને અંતઃસ્ત્રાવી બંને પ્રકારની ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે. સ્વાદુપિંડનો અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ 'આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સ' (Islets of Langerhans) નો બનેલો છે. આ કોષપુંજોમાં મુખ્ય બે પ્રકારના કોષો હોય છે: $1.$ આલ્ફા $(\alpha)$ કોષો, જે ગ્લુકાગોન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે. $2.$ બીટા $(\beta)$ કોષો, જે ઈન્સ્યુલીન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે. આ બંને અંતઃસ્ત્રાવો શરીરમાં રુધિરમાં શર્કરાનું પ્રમાણ જાળવી રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) ગ્લુકાગોન એ સ્વાદુપિંડમાં આવેલા લેંગરહાન્સના કોષપુંજના $\alpha$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે યકૃતમાં ગ્લાયકોજીનોલિસિસ અને ગ્લુકોનિયોજેનેસિસની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સામાન્ય સ્તર જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) $1$. ગ્લુકાગોન એ સ્વાદુપિંડના $\alpha$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે. તેને હાઈપરગ્લાયસેમિક અંતઃસ્ત્રાવ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે યકૃતમાં ગ્લાયકોજીનોલિસિસ (ગ્લાયકોજનનું ગ્લુકોઝમાં રૂપાંતર) ને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધે છે.
$2$. ઈન્સ્યુલીન એ સ્વાદુપિંડના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે. તેને હાઈપોગ્લાયસેમિક અંતઃસ્ત્રાવ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના શોષણ અને ઉપયોગને વધારે છે,અને યકૃતના કોષો તથા મેદપૂર્ણ કોષોમાં ગ્લાયકોજીનેસિસ (ગ્લુકોઝનું ગ્લાયકોજનમાં રૂપાંતર) ને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઘટે છે.
$3$. તેથી,હાઈપરગ્લાયસેમિક અને હાઈપોગ્લાયસેમિક અંતઃસ્ત્રાવોની સાચી જોડી અનુક્રમે ગ્લુકાગોન અને ઈન્સ્યુલીન છે.

(B) ઈન્સ્યુલીન એ સ્વાદુપિંડમાં આવેલા આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\beta$-કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણને સરળ બનાવીને ગ્લુકોઝના ચયાપચયનું નિયમન કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેનાથી રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટે છે.

(B) સ્વાદુપિંડ એ બહિઃસ્ત્રાવી અને અંતઃસ્ત્રાવી એમ બંને પ્રકારની ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
સ્વાદુપિંડનો અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ કોષોના સમૂહનો બનેલો છે જેને લેંગરહેંસના કોષપુંજ (Islets of Langerhans) કહેવામાં આવે છે.
આ કોષપુંજમાં વિવિધ પ્રકારના કોષો આવેલા હોય છે, મુખ્યત્વે આલ્ફા $\alpha$ કોષો અને બીટા $\beta$ કોષો.
આલ્ફા કોષો ગ્લુકાગોન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધારે છે.
બીટા કોષો ઈન્સ્યુલીન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણને સરળ બનાવીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઘટાડે છે.
તેથી, સાચો જવાબ લેંગરહેંસના બીટા કોષો છે.

(C) સ્વાદુપિંડ એ મિશ્ર ગ્રંથિ (heterocrine gland) છે.
તે પાચક ઉત્સેચકો (જેમ કે ટ્રિપ્સિન,લાઈપેઝ અને એમાયલેઝ) ને સ્વાદુપિંડ નળી દ્વારા પકવાશયમાં મુક્ત કરીને બહિસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે લેંગરહેન્સના કોષપુંજો (Islets of Langerhans) માંથી અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન) સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરીને અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) $Insulin$ એ સ્વાદુપિંડના $Islets$ of $Langerhans$ ના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે રુધિરમાં ગ્લુકોઝના સંતુલનને જાળવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
$Insulin$ મુખ્યત્વે યકૃતના કોષો (hepatocytes) અને મેદપૂર્ણ કોષો (adipocytes) પર કાર્ય કરે છે અને કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના શોષણ અને ઉપયોગમાં વધારો કરે છે.
પરિણામે,તે રુધિરમાંથી ગ્લુકોઝને કોષોમાં પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે,જેનાથી રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટે છે અને શરીરના કોષોમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધે છે.

(C) લેન્ગરહાન્સના કોષપુંજો એ સ્વાદુપિંડમાં આવેલી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે.
તેમાં $\beta$-કોષો આવેલા હોય છે જે ઇન્સ્યુલિનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
ઇન્સ્યુલિનના અલ્પસ્ત્રાવને કારણે કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝનું શોષણ યોગ્ય રીતે થઈ શકતું નથી,જેના પરિણામે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.
આ સ્થિતિને હાઈપરગ્લાયસેમિયા કહેવામાં આવે છે,જે ડાયાબિટીસ મેલિટસનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(D) ઈન્સ્યુલીન અને ગ્લુકાગોન એ વિરોધી અંતઃસ્ત્રાવો છે જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ જાળવી રાખે છે.
$1$. ઈન્સ્યુલીન સ્વાદુપિંડના આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણને પ્રોત્સાહન આપીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટાડે છે.
$2$. ગ્લુકાગોન આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\alpha$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે યકૃતમાં ગ્લાયકોજીનોલિસિસ અને ગ્લુકોનિયોજેનેસિસને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધારે છે.
$3$. કારણ કે તેઓ રુધિરમાં ગ્લુકોઝની સાંદ્રતા પર વિરોધી અસરો ધરાવે છે,તેથી તેમને એન્ટાગોનિસ્ટીક (વિરોધી) માનવામાં આવે છે.

(C) સ્વાદુપિંડ એ અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિઃસ્ત્રાવી એમ બંને પ્રકારની ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
સ્વાદુપિંડનો અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ કોષોના સમૂહનો બનેલો છે જેને લેંગરહાન્સનાં કોષપુંજ કહેવામાં આવે છે.
આ કોષપુંજમાં વિવિધ પ્રકારના કોષો આવેલા હોય છે,જેમાં $\alpha$-કોષો,$\beta$-કોષો અને $\delta$-કોષોનો સમાવેશ થાય છે.
$\alpha$-કોષો ગ્લુકાગોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જ્યારે $\beta$-કોષો ઈન્સ્યુલીનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,ઈન્સ્યુલીનનો સ્ત્રાવ લેંગરહાન્સનાં કોષપુંજનાં $\beta$-કોષો દ્વારા થાય છે.

(A) $\text{સ્વાદુપિંડ}$ (Pancreas) એ મિશ્ર ગ્રંથિ છે।
તે સ્વાદુપિંડ નલિકા દ્વારા પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરીને બહિસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે।
તે લેંગરહેન્સના કોષપુંજો (Islets of Langerhans) દ્વારા $\text{ઇન્સ્યુલિન}$ અને $\text{ગ્લુકાગોન}$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સીધો રુધિરમાં સ્ત્રાવ કરીને અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે।

(D) ડાયાબિટિક કોમા એ ડાયાબિટીસ મેલિટસની એક જીવલેણ જટિલતા છે જે ઈન્સ્યુલીનની ગંભીર ઉણપને કારણે થાય છે.
$1$. ઈન્સ્યુલીનનું અલ્પ સ્ત્રાવણ હાઈપરગ્લાયસેમિયા તરફ દોરી જાય છે, જેમાં રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે કારણ કે કોષો ગ્લુકોઝનો ઉપયોગ કરી શકતા નથી.
$2$. ઉર્જા માટે ગ્લુકોઝના અભાવને કારણે, શરીર ચરબીનું વિઘટન કરવાનું શરૂ કરે છે, જેનાથી કીટોન બોડીઝનો સંગ્રહ થાય છે અને કીટો એસીડોસીસ થાય છે.
$3$. રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું ઉચ્ચ સ્તર ઓસ્મોટિક ડાયયુરેસીસનું કારણ બને છે, જે ગંભીર નિર્જલીકરણ અને ઈલેક્ટ્રોલાઈટ અસંતુલન તરફ દોરી જાય છે.
તેથી, ડાયાબિટિક કોમા દરમિયાન ઉપર જણાવેલ તમામ પરિસ્થિતિઓ સર્જાય છે.

(B) મનુષ્યમાં રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સામાન્ય પ્રમાણ ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા જળવાઈ રહે છે.
જ્યારે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ સામાન્ય મર્યાદા કરતા વધી જાય છે,ત્યારે આ સ્થિતિને $Hyperglycemia$ (હાઈપરગ્લાયસેમિયા) કહેવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું ઓછું પ્રમાણ હોય તો તેને $Hypoglycemia$ (હાયપોગ્લાયસેમિયા) કહેવાય છે.

(A) ઇન્સ્યુલીન એ સ્વાદુપિંડના આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના બીટા કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે રુધિરમાં ગ્લુકોઝના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ઇન્સ્યુલીનની ઉણપ અથવા તેની અસામાન્ય કામગીરીને કારણે $Diabetes$ $\text{mellitus}$ (ડાયાબિટીસ મેલિટસ) થાય છે, જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધી જવાની સ્થિતિ છે. તેથી, ઇન્સ્યુલીન સીધી રીતે ડાયાબિટીસ સાથે સંકળાયેલું છે.

(B) સ્વાદુપિંડ ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન પ્રોટીનયુક્ત (પોલિપેપ્ટાઇડ) અંતઃસ્ત્રાવો છે.
પ્રોટીન એ એમિનો એસિડના બનેલા પોલિમર છે જે પેપ્ટાઇડ બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,સ્વાદુપિંડમાંથી સ્ત્રવતા અંતઃસ્ત્રાવના બંધારણમાં પેપ્ટાઇડ બંધ જોવા મળે છે.

(A) $\text{સ્વાદુપિંડ}$ એ મિશ્ર ગ્રંથિ (heterocrine gland) છે, જેનો અર્થ છે કે તે બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ (પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરે છે) અને અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ (ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે) એમ બંને તરીકે કાર્ય કરે છે。
તેની સામે, $\text{પિટ્યુટરી}$, $\text{થાઈરૉઇડ}$ અને $\text{જનનપિંડ}$ મુખ્યત્વે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે, જે તેમના અંતઃસ્ત્રાવોનો સીધો રુધિરમાં સ્ત્રાવ કરે છે。
તેથી, આ સંદર્ભમાં $\text{સ્વાદુપિંડ}$ એ અસંગત વિકલ્પ છે。

(A) $\text{ઇન્સ્યુલિન}$ એ સ્વાદુપિંડમાં આવેલા $Langerhans$ ના કોષપુંજોના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે。
તે મુખ્યત્વે હિપેટોસાઇટ્સ (યકૃતના કોષો) અને એડિપોસાઇટ્સ (ચરબીના કોષો) પર કાર્ય કરે છે。
તે કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના ગ્રહણ અને ઉપયોગને વધારે છે, જેનાથી રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઘટે છે。

(B) : ઇન્સ્યુલિન એ એક પેપ્ટાઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે,જે સ્વાદુપિંડમાં આવેલા આઇલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. તે શરીરના કોષો,ખાસ કરીને યકૃત (હેપેટોસાઇટ્સ) અને સ્નાયુઓ (એડિપોસાઇટ્સ) દ્વારા ગ્લુકોઝના શોષણને પ્રોત્સાહન આપે છે. યકૃત અને સ્નાયુઓમાં ગ્લુકોઝનું ગ્લાયકોજનમાં રૂપાંતર (ગ્લાયકોજેનેસિસ) કરીને,તે રુધિરમાં ગ્લુકોઝની સાંદ્રતાને અસરકારક રીતે ઘટાડે છે.

(B) $\text{સ્વાદુપિંડ}$ (Pancreas) એ એક મિશ્ર (heterocrine) ગ્રંથિ છે કારણ કે તે અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિઃસ્ત્રાવી બંને કાર્યો ધરાવે છે.
$1$. બહિઃસ્ત્રાવી કાર્ય: તે સ્વાદુપિંડ નલિકા દ્વારા પકવાશયમાં પાચક ઉત્સેચકો (જેમ કે ટ્રિપ્સીનોજન, કાયમોટ્રિપ્સીનોજન, એમાયલેઝ અને લાઈપેઝ) ધરાવતો સ્વાદુપિંડનો રસ મુક્ત કરે છે.
$2$. અંતઃસ્ત્રાવી કાર્ય: તેમાં લેંગરહેન્સના કોષપુંજ (Islets of Langerhans) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ કોષોના સમૂહ હોય છે, જે રુધિરમાં શર્કરાના સ્તરને નિયંત્રિત કરવા માટે ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવો સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે.

(B) ગ્લાયકોજેનેસિસ એ ગ્લુકોઝમાંથી ગ્લાયકોજનના સંશ્લેષણની પ્રક્રિયા છે.
ઇન્સ્યુલિન એ મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે જે યકૃતના કોષો (hepatocytes) અને સ્નાયુ કોષો (myocytes) જેવા લક્ષ્ય કોષોમાં ગ્લાયકોજેનેસિસને પ્રોત્સાહન આપે છે.
તે આ કોષોમાં ગ્લુકોઝના પ્રવેશને સરળ બનાવે છે અને ગ્લાયકોજન સિન્થેઝ જેવા ઉત્સેચકોને સક્રિય કરે છે,જે ગ્લુકોઝને ગ્લાયકોજનમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
બીજી તરફ,ગ્લુકાગોન ગ્લાયકોજીનોલિસિસ (ગ્લાયકોજનનું ગ્લુકોઝમાં વિઘટન) ને પ્રોત્સાહન આપે છે,જે ગ્લાયકોજેનેસિસથી વિરુદ્ધ પ્રક્રિયા છે.
તેથી,ગ્લાયકોજેનેસિસ માટે ઇન્સ્યુલિન આવશ્યક અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(D) ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન એ સ્વાદુપિંડના અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ (આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સ) દ્વારા સ્ત્રવતા અંતઃસ્ત્રાવો છે.
ઇન્સ્યુલિન $\beta$-કોષો દ્વારા અને ગ્લુકાગોન $\alpha$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવે છે.
બંને પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવો છે જે રુધિરમાં શર્કરાનું પ્રમાણ જાળવી રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
સ્વાદુપિંડનો બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ પાચક ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,અંતઃસ્ત્રાવો માટે નહીં.
તેથી,એ વિધાન કે બંને સ્વાદુપિંડના બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,તે ખોટું છે.

(B) ગ્લાયકોજેનેસિસ એ યકૃત અને સ્નાયુઓમાં સંગ્રહ માટે ગ્લુકોઝને ગ્લાયકોજનમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયા છે.
ઇન્સ્યુલિન એ સ્વાદુપિંડના બીટા કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટાડે છે.
તે કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના શોષણને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ગ્લાયકોજેનેસિસને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી રુધિરમાં ગ્લુકોઝની સાંદ્રતા ઘટે છે.
બીજી તરફ,ગ્લુકાગોન એ ગ્લાયકોજીનોલિસિસ (ગ્લાયકોજનનું ગ્લુકોઝમાં વિઘટન) અને ગ્લુકોનિયોજેનેસિસને પ્રોત્સાહન આપે છે,જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધારે છે.
તેથી,ઇન્સ્યુલિન એ ગ્લાયકોજેનેસિસને પ્રેરિત કરવા માટે જવાબદાર મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવ છે.

(D) સ્વાદુપિંડ એ મિશ્ર ગ્રંથિ (heterocrine gland) છે,જેનો અર્થ છે કે તે બહિઃસ્ત્રાવી અને અંતઃસ્ત્રાવી બંને કાર્યો ધરાવે છે.
$1$. બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ એસિની (acini) કોષોનો બનેલો છે,જે પાચક ઉત્સેચકો ધરાવતો સ્વાદુપિંડનો રસ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ લેંગરહેન્સના ટાપુઓ (Islets of Langerhans) નો બનેલો છે,જેમાં વિવિધ પ્રકારના કોષો (જેમ કે આલ્ફા અને બીટા કોષો) હોય છે જે ગ્લુકાગોન અને ઇન્સ્યુલિન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,આ સ્ત્રાવો જુદા જુદા પ્રકારના કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.

(C) ઇન્સ્યુલિન એ સ્વાદુપિંડમાં આવેલા આઇલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના બીટા કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે. તે કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણને સરળ બનાવીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ ચયાપચયની વિકૃતિ છે જે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધવાને કારણે થાય છે. તે મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડના આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવતા $Insulin$ નામના અંતઃસ્ત્રાવની ઊણપ અથવા તેની અસંગત અસરને કારણે થાય છે. તેથી,તેને અંતઃસ્ત્રાવની ઊણપ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) ઈન્સ્યુલિન એ સ્વાદુપિંડના આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતો પેપ્ટાઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે રુધિરમાં ગ્લુકોઝના હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
ઈન્સ્યુલિન મુખ્યત્વે હીપેટોસાઈટ્સ (યકૃત કોષો) અને એડીપોસાયટ્સ (મેદ કોષો) પર કાર્ય કરે છે અને કોષીય ગ્લુકોઝ ગ્રહણ અને તેના વપરાશને વધારે છે.
પરિણામે,તે રુધિરમાંથી ગ્લુકોઝને ઝડપથી હીપેટોસાઈટ્સ અને એડીપોસાયટ્સમાં મોકલે છે,જેનાથી રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઘટે છે (હાઈપોગ્લાયકેમિયા).

(B) સ્વાદુપિંડ એ મિશ્ર ગ્રંથિ (heterocrine gland) છે જે અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિઃસ્ત્રાવી એમ બંને રીતે કાર્ય કરે છે.
બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે,તે સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ કરે છે જેમાં ત્રણ મુખ્ય પાચક ઉત્સેચકો હોય છે: $1.$ ટ્રિપ્સીનોજન (પ્રોટીએઝ),$2.$ સ્વાદુપિંડનું એમાયલેઝ (કાર્બોહાઈડ્રેઝ),અને $3.$ સ્વાદુપિંડનું લાઈપેઝ (લાઈપેઝ).
અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે,તે લેંગરહેન્સના કોષપુંજમાંથી બે મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે: $1.$ ઇન્સ્યુલિન અને $2.$ ગ્લુકાગોન.
તેથી,સ્વાદુપિંડ ત્રણ પાચક ઉત્સેચકો અને બે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) સ્વાદુપિંડ એક વિષમસ્ત્રાવી (heterocrine) ગ્રંથિ છે,જે અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિઃસ્ત્રાવી બંને તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનો અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ લેંગરહેન્સના ટાપુઓ તરીકે ઓળખાતા કોષોના સમૂહનો બનેલો છે.
લેંગરહેન્સના ટાપુઓના $\alpha -$ કોષો ગ્લુકાગોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જ્યારે $\beta -$ કોષો ઇન્સ્યુલિનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ બંને અંતઃસ્ત્રાવો રુધિરમાં ગ્લુકોઝના સ્તર પર વિરોધી (antagonistic) અસરો ધરાવે છે.
ઇન્સ્યુલિન રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટાડે છે,જ્યારે ગ્લુકાગોન ગ્લાયકોજીનોલિસિસ અને ગ્લુકોનિયોજેનેસિસની પ્રક્રિયા દ્વારા રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધારે છે.
તેથી,ગ્લુકાગોન રુધિરમાં શર્કરાનું પ્રમાણ ઘટાડે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(B) ઇન્સ્યુલિન એ સ્વાદુપિંડના બીટા કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે જે કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણને સરળ બનાવીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટાડે છે.
તેનાથી વિપરીત,ગ્લુકાગોન એ સ્વાદુપિંડના આલ્ફા કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતો અંતઃસ્ત્રાવ છે જે યકૃતમાં ગ્લાયકોજેનોલિસિસ અને ગ્લુકોનિયોજેનેસિસને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધારે છે.
તેથી,ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન રુધિર શર્કરાના નિયમન પર વિરોધી અસરો ધરાવે છે.

(N/A) સ્વાદુપિંડ એ નરમ,ગોળાકાર,આછા ગુલાબી-ભૂખરા રંગની ગ્રંથિ છે. તેની રચના લાળ ગ્રંથિઓ જેવી હોય છે.
તે $'U'$ આકારના પકવાશયના વળાંકમાં આવેલી છે. તે અંતઃસ્ત્રાવી તેમજ બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનો બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ એસિની (acini) નો બનેલો છે જે પાચક ઉત્સેચકો અને સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ પકવાશયમાં કરે છે.
તેનો અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ લેંગરહેન્સના ટાપુઓ (Islets of Langerhans) નો બનેલો છે,જે ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સીધો રુધિરમાં સ્ત્રાવ કરે છે.

(N/A) સ્વાદુપિંડ એક મિશ્ર ગ્રંથિ છે જે અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિઃસ્ત્રાવી એમ બંને પ્રકારની ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$\Rightarrow$ સ્વાદુપિંડનો અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ 'આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સ' (Islets of Langerhans) નો બનેલો છે.
$-$ સામાન્ય માનવ સ્વાદુપિંડમાં આશરે $1$ થી $2$ મિલિયન આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સ હોય છે,જે સ્વાદુપિંડના કુલ પેશીના માત્ર $1$ થી $2 \%$ ભાગનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સમાં મુખ્ય બે પ્રકારના કોષો હોય છે: $\alpha$-કોષો અને $\beta$-કોષો. $\alpha$-કોષો ગ્લુકાગોન નામનો અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરે છે,જ્યારે $\beta$-કોષો ઇન્સ્યુલિન મુક્ત કરે છે.
ગ્લુકાગોન એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સામાન્ય સ્તર જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ગ્લુકાગોન મુખ્યત્વે યકૃતના કોષો (હેપેટોસાઇટ્સ) પર કાર્ય કરે છે અને ગ્લાયકોજનના વિઘટન (glycogenolysis) ને ઉત્તેજિત કરે છે,જેના પરિણામે રુધિરમાં શર્કરાનું પ્રમાણ વધે છે (હાયપરગ્લાયકેમિયા).
વધુમાં,તે ગ્લુકોનિયોજેનેસિસની પ્રક્રિયાને પણ ઉત્તેજિત કરે છે,જે હાયપરગ્લાયકેમિયામાં ફાળો આપે છે.
ગ્લુકાગોન કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના ગ્રહણ અને ઉપયોગને ઘટાડે છે. આમ,ગ્લુકાગોન એક હાયપરગ્લાયકેમિક અંતઃસ્ત્રાવ છે.
ઇન્સ્યુલિન એક પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે ગ્લુકોઝના હોમિયોસ્ટેસિસના નિયમનમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
ઇન્સ્યુલિન મુખ્યત્વે હેપેટોસાઇટ્સ અને એડિપોસાઇટ્સ પર કાર્ય કરે છે અને કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના ગ્રહણ અને ઉપયોગને વધારે છે. પરિણામે,રુધિરમાંથી ગ્લુકોઝ ઝડપથી હેપેટોસાઇટ્સ અને એડિપોસાઇટ્સમાં જાય છે,જેનાથી રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટે છે (હાયપોગ્લાયકેમિયા).
$-$ તે લક્ષ્ય કોષોમાં ગ્લુકોઝનું ગ્લાયકોજનમાં રૂપાંતર (glycogenesis) પણ ઉત્તેજિત કરે છે.
આમ,રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું હોમિયોસ્ટેસિસ ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન દ્વારા સંયુક્ત રીતે જાળવવામાં આવે છે.
લાંબા સમય સુધી રહેતું હાયપરગ્લાયકેમિયા ડાયાબિટીસ મેલિટસ નામની જટિલ વિકૃતિ તરફ દોરી જાય છે,જે પેશાબ દ્વારા ગ્લુકોઝના નિકાલ અને કીટોન બોડીઝ તરીકે ઓળખાતા હાનિકારક સંયોજનોના નિર્માણ સાથે સંકળાયેલ છે.
ડાયાબિટીસના દર્દીઓની સારવાર ઇન્સ્યુલિન થેરાપી દ્વારા સફળતાપૂર્વક કરવામાં આવે છે.

(B) ઇન્સ્યુલિન એ સ્વાદુપિંડમાં આવેલા આઇલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવતું પેપ્ટાઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય રુધિરમાં ગ્લુકોઝ હોમિયોસ્ટેસિસનું નિયમન કરવાનું છે.
તે મુખ્યત્વે યકૃતના કોષો (hepatocytes) અને મેદપૂર્ણ કોષો (adipocytes) પર કાર્ય કરે છે અને કોષીય ગ્લુકોઝના શોષણ અને ઉપયોગમાં વધારો કરે છે.
પરિણામે,તે રુધિરમાંથી ગ્લુકોઝને ઝડપથી યકૃત અને મેદપૂર્ણ કોષોમાં મોકલે છે,જેનાથી રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટે છે (હાઈપોગ્લાયકેમિયા).

(N/A) $(1)$ ગોબ્લેટ કોષો પાચનમાર્ગના શ્લેષ્મ અધિચ્છદમાં જોવા મળે છે અને તે શ્લેષ્મ (mucus) ના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જે પાચનમાર્ગના અસ્તરને લુબ્રિકેશન અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
$(2)$ લેંગરહેન્સના ટાપુઓ સ્વાદુપિંડમાં જોવા મળે છે અને તે અંતઃસ્ત્રાવો,ખાસ કરીને ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોનના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ જાળવી રાખે છે.

(N/A) આ સ્થિતિ સાથે સંકળાયેલી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ $\text{સ્વાદુપિંડ}$ $(Pancreas)$ છે અને અંતઃસ્ત્રાવ $\text{ઇન્સ્યુલિન}$ $(Insulin)$ છે.
$(b)$ $\text{ઇન્સ્યુલિન}$ મુખ્યત્વે યકૃતના કોષો (hepatocytes) અને મેદપૂર્ણ પેશીના કોષો (adipocytes) પર કાર્ય કરે છે. તે આ કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના શોષણ અને વપરાશમાં વધારો કરે છે.
$(c)$ આ સ્થિતિને $\text{ડાયાબિટીસ } \text{મેલિટસ}$ $(Diabetes \text{ } mellitus)$ કહેવામાં આવે છે. તેને $\text{ઇન્સ્યુલિન}$ થેરાપી, આહાર પર નિયંત્રણ અને નિયમિત શારીરિક કસરત દ્વારા નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

(N/A) આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સ એ સ્વાદુપિંડમાં આવેલા અંતઃસ્ત્રાવી કોષોના સમૂહ છે. તેમાં મુખ્યત્વે બે પ્રકારના કોષો હોય છે:
$1$. $\alpha$-કોષો: આ કોષો ગ્લુકાગોન નામનો અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરે છે,જે યકૃતમાં ગ્લાયકોજનના વિઘટનને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધારે છે.
$2$. $\beta$-કોષો: આ કોષો ઇન્સ્યુલિન નામનો અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરે છે,જે કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના શોષણ અને ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઘટાડે છે.

(A) $(i)$ સ્વાદુપિંડ એ $heterocrine$ (મિશ્ર) ગ્રંથિ છે કારણ કે તે બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ (પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ) અને અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ (ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ) એમ બંને તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(ii)$ ચેતાપેશીને સંયુક્ત પેશી માનવામાં આવે છે કારણ કે તે ચેતાકોષો અને ચેતાધાર કોષો (neuroglial cells) ની બનેલી છે,જે સાથે મળીને ચેતાતંત્રને બંધારણીય અને કાર્યાત્મક આધાર પૂરો પાડે છે.

(C) મધુપ્રમેહ (Diabetes mellitus) એ એક ચયાપચયની ખામી છે જે $Insulin$ અંતઃસ્ત્રાવની ઉણપ અથવા તેના બિનઅસરકારક ઉપયોગને કારણે લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધવાથી થાય છે.
$Insulin$ એ સ્વાદુપિંડના લેંગરહેન્સના કોષપુંજોના બીટા કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણને સરળ બનાવીને લોહીમાં શર્કરાના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,મધુપ્રમેહના દર્દીઓને લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સામાન્ય સ્તર જાળવી રાખવા માટે $Insulin$ ના ઇન્જેક્શન આપવામાં આવે છે.

(C) ઇન્સ્યુલિન એ સ્વાદુપિંડના આઇલેટ્સના બીટા કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઇડ હોર્મોન છે. તે સ્વાદુપિંડમાં $Zn^{2+}$ આયનો સાથે સંકલિત હેક્ઝામેરિક સંકુલના સ્વરૂપમાં સંગ્રહિત થાય છે. તેથી,ઇન્સ્યુલિનની માળખાકીય સ્થિરતા અને સંગ્રહ માટે $Zn$ (ઝિંક) ની અલ્પ માત્રા આવશ્યક છે.

(D) યકૃત માનવ શરીરમાં ગ્લાયકોજન માટે પ્રાથમિક સંગ્રહ સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધારે હોય છે,ત્યારે યકૃત વધારાના ગ્લુકોઝને 'ગ્લાયકોજેનેસિસ' નામની પ્રક્રિયા દ્વારા ગ્લાયકોજનમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
જ્યારે શરીરને ઉર્જાની જરૂર હોય ત્યારે આ સંગ્રહિત ગ્લાયકોજનનું ફરીથી ગ્લુકોઝમાં વિઘટન થઈ શકે છે અને તેને રુધિરમાં મુક્ત કરવામાં આવે છે.

(C) એલોક્સાન અને સ્ટ્રેપ્ટોઝોટોસિન એવા રાસાયણિક સંયોજનો છે જેનો ઉપયોગ પ્રયોગશાળાના પ્રાણીઓમાં પ્રાયોગિક ડાયાબિટીસ ઉત્પન્ન કરવા માટે સંશોધનમાં થાય છે.
આ પદાર્થો ખાસ કરીને સ્વાદુપિંડમાં આવેલા આઇલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સના $Beta$ કોષોને લક્ષ્ય બનાવે છે અને તેનો નાશ કરે છે.
કારણ કે $Beta$ કોષો ઇન્સ્યુલિનના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે,તેથી તેમનો નાશ થવાથી ઇન્સ્યુલિનની ઉણપ સર્જાય છે,જેના પરિણામે હાયપરગ્લાયકેમિક અથવા ડાયાબિટીસની સ્થિતિ ઉદભવે છે.

(D) સ્વાદુપિંડ એ મિશ્ર (heterocrine) ગ્રંથિ છે.
તે સ્વાદુપિંડ નળી દ્વારા પાચક ઉત્સેચકોને પકવાશયમાં મુક્ત કરીને બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોને સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરીને અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે પણ કાર્ય કરે છે.

(C) સ્વાદુપિંડના અંતઃસ્ત્રાવી ભાગને આઈલેટ્સ ઓફ લેંગરહેન્સ (Islets of Langerhans) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમાં વિવિધ પ્રકારના કોષો હોય છે જે અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે:
$1$. $\alpha$-કોષો ગ્લુકાગોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધારે છે.
$2$. $\beta$-કોષો ઇન્સ્યુલિનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઘટાડે છે.
$3$. $\delta$-કોષો સોમેટોસ્ટેટિનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સ્વાદુપિંડના અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ દ્વારા ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન બંનેનો સ્ત્રાવ થાય છે.

(C) સ્વાદુપિંડ એ મિશ્ર (heterocrine) ગ્રંથિ છે,જેનો અર્થ છે કે તે અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિઃસ્ત્રાવી બંને ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
સ્વાદુપિંડનો બહિઃસ્ત્રાવી ભાગ સ્વાદુરસનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં પાચક ઉત્સેચકો હોય છે,જે પકવાશયમાં મુક્ત થાય છે.
અંતઃસ્ત્રાવી ભાગ કોષોના વિશિષ્ટ સમૂહોનો બનેલો છે જેને લેંગરહેન્સના ટાપુઓ (Islets of Langerhans) કહેવામાં આવે છે.
લેંગરહેન્સના ટાપુઓમાં વિવિધ પ્રકારના કોષો હોય છે,જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. આલ્ફા કોષો: આ ગ્લુકાગોન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$2$. બીટા કોષો: આ ઇન્સ્યુલિન અંતઃસ્ત્રાવનો સ્ત્રાવ કરે છે.
$3$. ડેલ્ટા કોષો: આ સોમેટોસ્ટેટિનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સ્વાદુપિંડ એ સાચો જવાબ છે.

(D) લાંબા સમય સુધી હાઈપરગ્લાયકેમિયા એ રુધિરમાં શર્કરાનું પ્રમાણ ઊંચું રહેવાની સ્થિતિ છે.
તે ડાયાબિટીસ મેલિટસ નામના જટિલ રોગ તરફ દોરી જાય છે,જે મૂત્ર દ્વારા ગ્લુકોઝનો વ્યય અને કીટોન બોડીઝ તરીકે ઓળખાતા હાનિકારક સંયોજનોના નિર્માણ સાથે સંકળાયેલ છે.
ડાયાબિટીસના દર્દીઓની સારવાર ઇન્સ્યુલિન થેરાપી દ્વારા સફળતાપૂર્વક કરવામાં આવે છે.

(B) ડાયાબિટીસ મેલિટસ એ એક સામાન્ય અંતઃસ્ત્રાવી વિકાર છે જે ઇન્સ્યુલિન અંતઃસ્ત્રાવના અલ્પસ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
ઇન્સ્યુલિન અંતઃસ્ત્રાવ સ્વાદુપિંડના $\beta$-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
જ્યારે $\beta$-કોષો પૂરતા પ્રમાણમાં ઇન્સ્યુલિન ઉત્પન્ન કરતા નથી,ત્યારે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ વધે છે,જેને ડાયાબિટીસ મેલિટસ કહેવામાં આવે છે.