Hypothalamus Questions in Gujarati

(D) હાયપોથેલેમસ એ ડાયએન્સેફાલૉનનો તલસ્થ (આધાર) ભાગ છે. તેમાં શરીરના તાપમાન,ખાવાની અને પીવાની ઈચ્છાનું નિયંત્રણ કરતા ઘણા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે. તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના ઘણા સમૂહો પણ હોય છે,જે હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવો તરીકે ઓળખાતા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(A) હાયપોથેલેમસ એ અગ્ર મગજનો એક ભાગ છે જેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના અનેક સમૂહો આવેલા હોય છે,જેને $Nuclei$ (ન્યુક્લી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કોષો અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) હાયપોથેલેમસ બે મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ $(GH)$ ના સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે.
$1$. ગ્રોથ હોર્મોન-રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GHRH)$ વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
$2$. સોમેટોસ્ટેટિન,જેને ગ્રોથ હોર્મોન-ઇનહિબિટિંગ હોર્મોન $(GHIH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અગ્ર પિટ્યુટરીમાંથી વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને અવરોધે છે.
તેથી,સોમેટોસ્ટેટિનનું સાચું કાર્ય વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને અવરોધવાનું છે.

(C) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) એ ડાયએન્સેફાલોનનો એક ભાગ છે અને તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના ઘણા જૂથો હોય છે જેને ન્યુક્લી કહેવામાં આવે છે,જે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે.
જોકે પિટ્યુટરી ગ્રંથિને ઘણીવાર 'માસ્ટર ગ્રંથિ' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓને નિયંત્રિત કરે છે,$Hypothalamus$ વિવિધ પ્રકારના રિલીઝિંગ અને ઇન્હિબિટિંગ અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે $TRH, GnRH, CRH, GHRH, Somatostatin, Dopamine$) સ્ત્રવિત કરીને માસ્ટર કંટ્રોલ સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,$Hypothalamus$ મોટી સંખ્યામાં નિયમનકારી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.

(A) આ આકૃતિ હાયપોથેલેમસ અને પિટ્યુટરી ગ્રંથિ વચ્ચેના જોડાણને દર્શાવે છે.
$X$ એ હાયપોથેલેમસ અને અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ વચ્ચેના રુધિરવાહિનીઓના જોડાણને નિર્દેશિત કરે છે,જેને હાયપોથેલેમિક-હાયપોફિઝિયલ પોર્ટલ સિસ્ટમ અથવા પોર્ટલ પરિભ્રમણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ તંત્ર હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવોને સીધા અગ્ર પિટ્યુટરી સુધી પહોંચવા દે છે જેથી તેના સ્ત્રાવનું નિયમન થઈ શકે.

(C) વિધાન $(I)$ સાચું છે: હાયપોથેલેમસ એ ડાયએન્સેફાલોનનો તલસ્થ ભાગ છે.
વિધાન $(II)$ સાચું છે: તે શરીરના કાર્યોની વિશાળ શ્રેણીનું નિયમન કરે છે,જેમાં હોમિયોસ્ટેસિસ,તાપમાન અને ભૂખનો સમાવેશ થાય છે.
વિધાન $(III)$ સાચું છે: હાયપોથેલેમસ બે પ્રકારના અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે: રિલીઝિંગ હોર્મોન્સ (જે પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે) અને ઇન્હિબિટિંગ હોર્મોન્સ (જે પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને અવરોધે છે).
વિધાન $(IV)$ ખોટું છે: ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$ જેવા) અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,હાયપોથેલેમસ દ્વારા નહીં. હાયપોથેલેમસ ગોનાડોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગોનાડોટ્રોપિનના મુક્ત થવાને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,વિધાનો $(I), (II)$ અને $(III)$ સાચા છે.

(C) $Hypothalamus$ (હાઈપોથેલેમસ) એ મગજનો એક નાનો પણ મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે ડાયેન્સફાલનના પાયામાં આવેલો છે.
તે શરીરના સ્માર્ટ કંટ્રોલ કોઓર્ડિનેટિંગ સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય તાપમાનનું નિયમન (thermoregulation) છે,જેમાં શરીરના આંતરિક તાપમાનને સતત જાળવી રાખવાનો સમાવેશ થાય છે.
તે થર્મોરિસેપ્ટર્સ પાસેથી માહિતી મેળવે છે અને ગરમીને નિયંત્રિત કરવા માટે પરસેવો થવો અથવા ધ્રુજારી જેવી પ્રતિક્રિયાઓ શરૂ કરે છે.

(A) $Hypothalamus$ (હાઇપોથેલેમસ) એ અગ્રમગજમાં આવેલા $Diencephalon$ (અંતઃમસ્તિષ્ક) નો એક ભાગ છે.
તેમાં શરીરના તાપમાન,ખાવાની અને પીવાની પ્રેરણાનું નિયમન કરતા અનેક કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના સમૂહો પણ આવેલા હોય છે,જે હાઇપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $Hypothalamus$ (હાઈપોથેલેમસ) એ માનવ મગજના $Diencephalon$ (અગ્રમગજનો ભાગ) નો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
તેમાં શરીરના તાપમાન,ભૂખ અને તરસને નિયંત્રિત કરતા ઘણા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના સમૂહો પણ હોય છે,જે $Hypothalamic$ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,$Hypothalamus$ માં ઈજા થવાથી શરીરના તાપમાનના નિયમન પર સીધી અસર પડશે.

(B) $Hypothalamus$ એ મગજનો એક નાનો પણ મહત્વનો ભાગ છે જે $Diencephalon$ ના પાયામાં આવેલો છે.
તે શરીરના થર્મોસ્ટેટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને શરીરના આંતરિક તાપમાનને સ્થિર સ્તરે જાળવી રાખીને તાપમાનના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે ભૂખ,તરસ અને પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી અંતઃસ્ત્રાવોના મુક્ત થવા જેવી અન્ય આવશ્યક ક્રિયાઓનું પણ નિયંત્રણ કરે છે.

(A) હાયપોથેલેમસ એ અગ્ર મગજના ડાયેન્સફાલનનો તલસ્થ ભાગ છે.
તે શરીરના મુખ્ય કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના અનેક સમૂહો આવેલા હોય છે જેને ન્યુક્લીઆઈ કહે છે,જે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
$Hypothalamus$ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સાથે હાયપોફિઝિયલ પોર્ટલ શિરા દ્વારા અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સાથે ચેતાકોષોના અક્ષતંતુઓ દ્વારા જોડાયેલું હોય છે.
$Hypothalamus$ બે પ્રકારના અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે: $(i)$ મુક્ત કરતા અંતઃસ્ત્રાવો $(RH)$ જે પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,અને $(ii)$ અવરોધક અંતઃસ્ત્રાવો જે પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને અવરોધે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ગોનાડોટ્રોપિન મુક્ત કરતા અંતઃસ્ત્રાવ $(GnRH)$ પિટ્યુટરીમાં ગોનાડોટ્રોપિનના સંશ્લેષણ અને મુક્તિને ઉત્તેજિત કરે છે.
હાયપોથેલેમસમાંથી નીકળતું સોમેટોસ્ટેટિન પિટ્યુટરીમાંથી વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવના મુક્તિને અવરોધે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો હાયપોથેલેમિક ચેતાકોષોમાં ઉત્પન્ન થાય છે,અક્ષતંતુઓમાંથી પસાર થાય છે અને તેમના ચેતા અંતિમ ભાગોમાંથી મુક્ત થાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પોર્ટલ રુધિરાભિસરણ તંત્ર દ્વારા પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સુધી પહોંચે છે અને અગ્ર પિટ્યુટરીના કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
પશ્ચ પિટ્યુટરી હાયપોથેલેમસના સીધા ચેતાકીય નિયમન હેઠળ હોય છે.

(A) $(1)$ જીભ સ્વાદાંકુરો દ્વારા સ્વાદ પારખે છે. તેવી જ રીતે,કાન એ સાંભળવા માટેનું સંવેદી અંગ છે.
$(2)$ થેલેમસ એ બૃહદ્ મસ્તિષ્ક (cerebrum) દ્વારા ઘેરાયેલી એક મુખ્ય રચના છે. થેલેમસના તળિયે આવેલી રચના હાઇપોથેલેમસ છે,જે શરીરના વિવિધ હોમિયોસ્ટેટિક કાર્યોનું નિયમન કરે છે.

(N/A) હાયપોથેલેમસ એ અગ્ર મગજના ડાયેન્સફાલોનનો તલસ્થ ભાગ છે.
તે શરીરના મુખ્ય કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના અનેક સમૂહો આવેલા હોય છે જેને ન્યુક્લીઆઈ કહે છે,જે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
હાયપોથેલેમસ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સાથે હાયપોફિઝિયલ પોર્ટલ શિરા દ્વારા અને પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સાથે ચેતાકોષોના અક્ષતંતુઓ દ્વારા જોડાયેલું હોય છે.
હાયપોથેલેમસ બે પ્રકારના અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે: $(i)$ રિલીઝિંગ હોર્મોન્સ $(RH)$ જે પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,અને $(ii)$ ઇન્હિબિટિંગ હોર્મોન્સ જે પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને અવરોધે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવ જેને ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ કહેવાય છે,તે પિટ્યુટરીમાં ગોનાડોટ્રોપિનના સંશ્લેષણ અને મુક્તિને ઉત્તેજિત કરે છે.
હાયપોથેલેમસમાંથી મુક્ત થતું સોમેટોસ્ટેટિન પિટ્યુટરીમાંથી વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવના મુક્તિને અવરોધે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો હાયપોથેલેમિક ચેતાકોષોમાં ઉત્પન્ન થાય છે,અક્ષતંતુઓમાંથી પસાર થાય છે અને તેમના ચેતા અંતિમ ભાગોમાંથી મુક્ત થાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પોર્ટલ રુધિરાભિસરણ તંત્ર દ્વારા પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સુધી પહોંચે છે અને અગ્ર પિટ્યુટરીના કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
પશ્ચ પિટ્યુટરી હાયપોથેલેમસના સીધા ચેતાકીય નિયમન હેઠળ હોય છે.

(B) હાયપોથેલેમસ એ ડાયેન્સફાલૉનનો તલસ્થ (આધાર) ભાગ છે,જે અગ્રમગજનો એક પ્રદેશ છે. તે અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર માટે મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) હાયપોથેલેમસ બે પ્રકારના અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે:
$(i)$ રિલીઝિંગ અંતઃસ્ત્રાવો $(RH)$,જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$(ii)$ ઇન્હિબિટિંગ અંતઃસ્ત્રાવો,જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને અવરોધે છે.

(C) શુક્રકોષજનનની પ્રક્રિયાની શરૂઆત હાઈપોથેલેમસમાંથી ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ ના સ્ત્રાવમાં વધારો થવાને કારણે થાય છે.
$GnRH$ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર કાર્ય કરે છે અને બે ગોનાડોટ્રોપિનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે: લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$.
$LH$ લેડિગના કોષો પર કાર્ય કરે છે અને એન્ડ્રોજનના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,જ્યારે $FSH$ સર્ટિલી કોષો પર કાર્ય કરે છે અને શુક્રકાયાંતરણની પ્રક્રિયામાં મદદ કરતા કેટલાક પરિબળોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,હાઈપોથેલેમસ એ મુખ્ય ગ્રંથિ છે જે $GnRH$ મુક્ત કરીને આ પ્રક્રિયાની શરૂઆત કરે છે.

(A) હાયપોથેલેમસ એ ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર વચ્ચેની મુખ્ય કડી તરીકે કાર્ય કરે છે. તે ચેતાતંત્રના વિવિધ ભાગોમાંથી સંકેતો મેળવે છે અને તેના પ્રતિભાવમાં એવા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયમન કરે છે,જે બદલામાં શરીરની અન્ય ઘણી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓને નિયંત્રિત કરે છે.

(D) તૃપ્તિ કેન્દ્ર હાયપોથેલેમસના વેન્ટ્રો-મીડિયલ ન્યુક્લિયસમાં આવેલું હોય છે.
આ પ્રદેશ ભૂખને નિયંત્રિત કરવામાં અને જમ્યા પછી પેટ ભરાઈ ગયું હોવાનો સંકેત આપવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) હાયપોથેલેમસ એ ડાયેન્સફાલનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર માટે નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે ભૂખ,તરસ,તાપમાનનું નિયમન (શરીરના તાપમાનનું નિયંત્રણ) અને પ્રેમ,ગુસ્સો તથા આનંદ જેવી વિવિધ ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓ સહિતના આવશ્યક શારીરિક કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
જો કે,દૈનિક લય (સર્કડિયન રિધમ) મુખ્યત્વે પિનિયલ ગ્રંથિ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે પ્રકાશ અને અંધારાના ચક્રના પ્રતિભાવમાં મેલાટોનિનનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,હાયપોથેલેમસ સીધી રીતે દૈનિક લયને નિયંત્રિત કરતું નથી.

(A) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) એ સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર માટે મુખ્ય સંકલન અને નિયંત્રણ કેન્દ્ર છે.
તેનો અગ્ર ભાગ તાપમાન નિયમનકારી કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,$Hypothalamus$ ને શરીરનું થર્મોસ્ટેટ કહેવામાં આવે છે,કારણ કે જ્યારે શરીરનું તાપમાન વધે છે ત્યારે તે ઠંડક આપવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરવા માટે ઉત્તેજિત થાય છે.

(A) હાયપોથેલેમસ હાયપોથેલેમો-હાયપોફિશિયલ સિસ્ટમની પોર્ટલ વાહિનીઓમાં સ્ત્રાવિત થતા અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા અગ્ર પિટ્યુટરીના કાર્યનું નિયમન કરે છે.
રુધિર હાયપોથેલેમસમાંથી અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ તરફ વહે છે.
સ્ત્રાવિત થતા અંતઃસ્ત્રાવોની માત્રા ખૂબ જ ઓછી હોય છે અને તે સામાન્ય રુધિરાભિસરણમાં શોધી શકાતી નથી.
બધા જ હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવો હાયપોથેલેમસમાં આવેલા ન્યુરોસેક્રેટરી કોષો (ચેતાકોષો) દ્વારા સંશ્લેષિત અને સ્ત્રાવિત થાય છે.

(B) સોમેટોસ્ટેટિન,જેને ગ્રોથ હોર્મોન-ઇનહિબિટિંગ હોર્મોન $(GHIH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ $(GH)$ ના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને અવરોધવાનું છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) હાયપોથેલેમસ એ ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર વચ્ચે એક શરીરરચનાત્મક અને દેહધાર્મિક કડી તરીકે કાર્ય કરે છે.
- હાયપોથેલેમસ અગ્રમગજ (diencephalon) ના તળિયાના ભાગમાં આવેલું છે અને તે ઇન્ફન્ડીબ્યુલમ દ્વારા પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સાથે જોડાયેલું છે.
- તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના ઘણા જૂથો હોય છે જેને ન્યુક્લી કહેવામાં આવે છે,જે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે.

(B) હાયપોથેલેમસમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના અનેક સમૂહો આવેલા હોય છે,જેને ન્યુક્લી (દા.ત.,સુપ્રાઓપ્ટિક અને પેરાવેન્ટ્રિક્યુલર ન્યુક્લી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ ન્યુક્લી ઓક્સિટોસિન અને વાસોપ્રેસિન $(ADH)$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે,જે સંગ્રહ અને મુક્તિ માટે ચેતાક્ષો દ્વારા પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
નેફ્રોન્સ એ મૂત્રપિંડના કાર્યાત્મક એકમો છે,મગજના નહીં.
ગ્રેન્યુલર કોષો અને ગ્લોબ્યુલર કોષો એ હાયપોથેલેમસમાં અંતઃસ્ત્રાવ ઉત્પન્ન કરતા ન્યુરોસેક્રેટરી સમૂહો માટે વપરાતા પ્રમાણિત શબ્દો નથી.

(B) હાયપોથેલેમસ અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રના મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે. તે મુક્ત કરનારા (releasing) અને અવરોધક (inhibitory) અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે જે હાયપોફિઝિયલ પોર્ટલ સિસ્ટમ દ્વારા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સુધી પહોંચે છે.
આ હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવો સીધી રીતે પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે.
પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવો,બદલામાં,અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ જેવી કે થાયરોઇડ ગ્રંથિ,એડ્રિનલ ગ્રંથિઓ અને જનનપિંડોના અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે.

(D) સોમેટોસ્ટેટિનને ગ્રોથ હોર્મોન ઇન્હિબિટરી હોર્મોન $(GHIH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે હાયપોથેલેમસ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર કાર્ય કરીને ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ ના મુક્ત થવાને અવરોધે છે.

(A) ચેતાસ્ત્રાવી રચના $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) છે,જેને ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર વચ્ચેની જોડતી કડી માનવામાં આવે છે.
તે મુક્ત કરતા (releasing) અને અવરોધક (inhibiting) અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયમન કરે છે,આમ તે શરીરની બે મુખ્ય નિયંત્રણ પ્રણાલીઓને જોડે છે.

(C) હાયપોથેલેમસ નિયંત્રક અંતઃસ્ત્રાવો (રિલીઝિંગ અને ઇન્હિબિટરી અંતઃસ્ત્રાવો) ઉત્પન્ન કરે છે જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (એડેનોહાયપોફિસિસ) ના સ્ત્રાવને નિયંત્રિત કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો ન્યુરોસેક્રેટરી કોષો દ્વારા મધ્યસ્થ એમિનન્સના પ્રાથમિક કેશિકા જાળમાં મુક્ત થાય છે.
ત્યાંથી,તેઓ હાયપોફિસિયલ પોર્ટલ રુધિરવાહિનીઓ દ્વારા સીધા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાં વહન પામે છે જેથી તેની પ્રવૃત્તિનું નિયમન કરી શકાય.

(D) હાયપોથેલેમસ એ થેલેમસના પાયાના ભાગે આવેલું છે.
તેમાં ઘણા એવા કેન્દ્રો આવેલા છે જે શરીરનું તાપમાન,ખાવા અને પીવાની ઈચ્છાનું નિયંત્રણ કરે છે.
તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના કેટલાક સમૂહો પણ હોય છે,જે હાયપોથેલેમિક હોર્મોન્સ તરીકે ઓળખાતા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,તે શરીરના તાપમાન,ભૂખ,તરસ અને ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓના નિયમન સહિતના અનેક કાર્યો કરે છે.

(C) $Hypothalamus$ એ $Diencephalon$ નો એક ભાગ છે જે $Thalamus$ ના તળિયે આવેલું છે.
તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના ઘણા જૂથો આવેલા હોય છે જેને ન્યુક્લી (nuclei) કહેવાય છે,જે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે જે $Pituitary$ ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે.
આથી,$Hypothalamus$ એ $Pituitary$ ગ્રંથિનું નિયંત્રણ કરે છે,ઉલટું નહીં.
તેથી,વિકલ્પ $C$ અયોગ્ય છે કારણ કે તેમાં જણાવેલ છે કે $Hypothalamus$ નું નિયંત્રણ $Pituitary$ ગ્રંથિ દ્વારા થાય છે.

(C) હાયપોથેલેમસ એ મગજના ડાયએન્સેફાલોનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેમાં ઘણા કેન્દ્રો આવેલા છે જે શરીરનું તાપમાન,ખાવાની અને પીવાની ઈચ્છાનું નિયંત્રણ કરે છે. તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના ઘણા જૂથો પણ હોય છે,જે હાયપોથેલેમિક હોર્મોન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે. જોકે,જઠરના સ્ત્રાવોનું નિયમન મુખ્યત્વે સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર અને એન્ટરિક ચેતાતંત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે,હાયપોથેલેમસ દ્વારા સીધી રીતે નહીં. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(B) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) એ ડાયએન્સેફાલોનનો એક ભાગ છે અને તે ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના ઘણા સમૂહો હોય છે જેને ન્યુક્લી કહેવામાં આવે છે,જે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે.
તે ચેતાકીય કાર્યો (શરીરનું તાપમાન,ભૂખ વગેરેનું નિયંત્રણ) અને અંતઃસ્ત્રાવી કાર્યો (રિલીઝિંગ અને ઇન્હિબિટિંગ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ) બંને કરે છે,તેથી તેને ચેતાકીય અંગ અને અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ બંને માનવામાં આવે છે.

(A) હાઈપોથેલેમસ પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયમન બે અલગ-અલગ માર્ગો દ્વારા કરે છે:
$1$. અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયમન મુક્ત કરતા અને અવરોધક અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા થાય છે,જે હાઈપોથેલેમસથી અગ્ર પિટ્યુટરી સુધી હાઈપોફિશિયલ નિવાહિકા તંત્ર (જે $P$ દ્વારા દર્શાવેલ છે) દ્વારા પહોંચે છે.
$2$. પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ હાઈપોથેલેમસના સીધા ચેતાકીય નિયંત્રણ હેઠળ છે. અંતઃસ્ત્રાવો હાઈપોથેલેમિક ચેતાકોષોમાં સંશ્લેષિત થાય છે અને તેમના અક્ષતંતુઓ (જે $Q$ દ્વારા દર્શાવેલ છે) દ્વારા પશ્ચ પિટ્યુટરીમાં સંગ્રહ અને મુક્તિ માટે વહન પામે છે.
તેથી,$P$ એ હાઈપોફિશિયલ નિવાહિકા શિરા દર્શાવે છે અને $Q$ એ ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના અક્ષતંતુઓ દર્શાવે છે.

(A) $ADH$ (એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન),જેને વાસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનું સંશ્લેષણ હાયપોથેલેમસના ન્યુરોસેક્રેટરી કોષો દ્વારા થાય છે.
ત્યારબાદ તેને પશ્ચપિટ્યુટરી ગ્રંથિ (ન્યુરોહાયપોફિસિસ) માં મોકલવામાં આવે છે,જ્યાં તેનો સંગ્રહ થાય છે અને જરૂર પડે ત્યારે તે રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
$ADH$ નું મુખ્ય કાર્યસ્થળ મૂત્રપિંડ છે,ખાસ કરીને દુરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકા અને સંગ્રહણ નલિકાઓ,જ્યાં તે પાણીના પુનઃશોષણને પ્રોત્સાહન આપીને શરીરમાં પ્રવાહીનું સંતુલન જાળવે છે.

(C) હાયપોથેલેમસ એ અગ્ર મગજનો એક ભાગ છે.
તે આંતરમસ્તિષ્ક (diencephalon) ના તળિયે આવેલું છે.
તેમાં શરીરનું તાપમાન,ભૂખ અને તરસ જેવી ક્રિયાઓનું નિયમન કરતા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના સમૂહો પણ આવેલા હોય છે,જે હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(C) પિટ્યુટરી ગ્રંથિ,જેને ઘણીવાર મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે હાયપોથેલેમસ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
તે મુક્ત કરતા (releasing) અને અવરોધક (inhibitory) અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને નિયંત્રિત કરે છે.
વધુમાં,પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ હાયપોથેલેમસના સીધા ચેતાકીય નિયંત્રણ હેઠળ હોય છે.

(D) ગોનેડોટ્રોપીન રીલિઝિંગ અંતઃસ્ત્રાવ $(GnRH)$ હાયપોથેલેમસ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર કાર્ય કરીને ગોનેડોટ્રોપિનના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
ગોનેડોટ્રોપિન,જેમાં લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ નો સમાવેશ થાય છે,તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તેથી,$P$ એ હાયપોથેલેમસ છે અને $Q$ એ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ છે.

(B) પશ્ચ પિટ્યુટરી (ન્યુરોહાયપોફિસિસ) પોતે અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરતી નથી.
તે બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે: ઓક્સિટોસિન અને એન્ટી-ડાયયુરેટિક હોર્મોન $(ADH)$ (જેને વેસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે).
આ અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ હાયપોથેલેમસમાં સુપ્રાઓપ્ટિક અને પેરાવેન્ટ્રિક્યુલર ન્યુક્લી દ્વારા થાય છે.
તેમને હાયપોથેલેમિક ચેતાકોષોના અક્ષતંતુઓ દ્વારા પશ્ચ પિટ્યુટરીમાં સંગ્રહ માટે અને ત્યારબાદ રુધિરપ્રવાહમાં મુક્ત કરવા માટે મોકલવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત,$LH$,$FSH$ અને $ACTH$ જેવા અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ અગ્ર પિટ્યુટરી (એડેનોહાયપોફિસિસ) દ્વારા થાય છે.

(B) $\text{હાયપોથેલેમસ}$ માં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના અનેક સમૂહો આવેલા હોય છે જેને ન્યુક્લીઆઈ કહેવામાં આવે છે, જે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે। આ અંતઃસ્ત્રાવો પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે। તેથી, સાચો જવાબ $\text{હાયપોથેલેમસ}$ છે।

(B) $Hypothalamus$ એ ડાયએન્સેફાલોનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે થેલેમસના પાયા પર સ્થિત છે.
તેમાં સંખ્યાબંધ કેન્દ્રો હોય છે જે શરીરનું તાપમાન, ખાવા-પીવાની ઈચ્છા અને જાતીય વર્તનને નિયંત્રિત કરે છે.
તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના ઘણા જૂથો પણ હોય છે, જે હાયપોથેલેમિક હોર્મોન્સ તરીકે ઓળખાતા હોર્મોન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ઓસ્મોરિસેપ્ટર્સ એ મગજના $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) માં આવેલા વિશિષ્ટ સંવેદનાત્મક ચેતાકોષો છે.
આ રીસેપ્ટર્સ રુધિરની ઓસ્મોલેરિટીમાં થતા ફેરફારો પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે.
જ્યારે રુધિરની ઓસ્મોલેરિટીમાં વધારો થાય છે (દા.ત. નિર્જલીકરણને કારણે),ત્યારે ઓસ્મોરિસેપ્ટર્સ સક્રિય થાય છે.
આ સક્રિયતા $Hypothalamus$ ને ન્યુરોહાયપોફિસિસમાંથી $Antidiuretic$ $Hormone$ $(ADH)$ અથવા $Vasopressin$ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે શરીરમાં પ્રવાહીનું સંતુલન જાળવવા માટે મૂત્રપિંડમાં પાણીના પુનઃશોષણને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(C) હાયપોથેલેમસ બે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે,$Vasopressin$ $(ADH)$ અને $Oxytocin$,જે ચેતાક્ષ દ્વારા ન્યુરોહાયપોફિસિસ (પશ્ચ પિટ્યુટરી) માં વહન પામે છે અને ત્યાં સંગ્રહિત થાય છે.
$1$. $Vasopressin$ ($Antidiuretic$ $Hormone$ અથવા $ADH$) મુખ્યત્વે કિડનીની નલિકાઓ પર કાર્ય કરે છે અને પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી પેશાબ દ્વારા પાણીનો વ્યય ઘટે છે.
$2$. $Oxytocin$ ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરે છે અને બાળકના જન્મ (પ્રસૂતિ) દરમિયાન તેમના સંકોચનને ઉત્તેજિત કરે છે અને દૂધના સ્ત્રાવ માટે સ્તન ગ્રંથીઓ પર પણ કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચી જોડી $Vasopressin$ અને $Oxytocin$ છે.

(B) $\text{હાયપોથેલેમસ}$ એ મગજનો એક નાનો પણ મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે ડાયએન્સેફાલોનના પાયામાં આવેલો છે。
તે ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે કાર્ય કરે છે。
તે મુક્ત કરનારા અને અવરોધક અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવ દ્વારા પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે。
તેથી, તે બંને તંત્રો માટે મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે。

(C) હાયપોથેલેમસ મુક્ત કરતા (releasing) અને અવરોધક (inhibiting) અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમ કે $GnRH$ (ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન).
વધુમાં,હાયપોથેલેમસ બે અંતઃસ્ત્રાવો,ઓક્સિટોસિન અને $ADH$ (વેસોપ્રેસિન) ઉત્પન્ન કરે છે,જે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ) માં વહન પામે છે અને સંગ્રહિત થાય છે.
તેથી,આપેલી યાદીમાંથી હાયપોથેલેમસ સાથે સંકળાયેલા અંતઃસ્ત્રાવો ઓક્સિટોસિન $(c)$,$ADH$ $(e)$,અને $GnRH$ $(f)$ છે.
પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન્સ એ સેમિનલ વેસિકલ્સ જેવી વિવિધ પેશીઓ દ્વારા સ્ત્રવિત લિપિડ સંયોજનો છે.
રિલેક્સિન અંડાશય દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
એલ્ડોસ્ટેરોન એડ્રિનલ કોર્ટેક્સ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.

(A) વિધાન $I$ સાચું છે: હાયપોથેલેમસ પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયમન કરીને ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર વચ્ચે સેતુ તરીકે કાર્ય કરે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે: હાયપોથેલેમસ ન્યુરોહોર્મોન્સ (રિલીઝિંગ અને ઇન્હિબિટિંગ હોર્મોન્સ) નો સ્ત્રાવ કરે છે,જ્યારે એડેનોહાયપોફિસિસ (અગ્ર પિટ્યુટરી) આ ન્યુરોહોર્મોન્સના પ્રભાવ હેઠળ $GH$,$PRL$,$TSH$,$ACTH$,$LH$ અને $FSH$ જેવા ટ્રોપિક હોર્મોન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(B) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) એ ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે,જેને ઘણીવાર માસ્ટર ગ્રંથિ કહેવામાં આવે છે.
રિલીઝિંગ અને ઇન્હિબિટિંગ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરીને,$Hypothalamus$ શરીરના હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) ને નિયંત્રિત કરે છે,જેમાં તાપમાન,ભૂખ અને તરસનો સમાવેશ થાય છે,અને આમ તે ચેતાકીય અને અંતઃસ્ત્રાવી સંકેતોનું સંકલન કરે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. હાયપોથેલેમસ એ ડાયેન્સફાલોનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે નિદ્રા-જાગરણ ચક્ર,આસૃતિનિયમન,તરસ અને શરીરના તાપમાનના નિયંત્રણ સહિતના અનેક હોમિયોસ્ટેટિક કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
$2$. સ્નાયુબદ્ધ હલનચલનની ચોકસાઈ,સંકલન,મુદ્રા અને સંતુલન મુખ્યત્વે અનુમસ્તિષ્ક (cerebellum) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે પશ્ચમગજનો એક ભાગ છે.
$3$. તેથી,હાયપોથેલેમસ સ્નાયુબદ્ધ હલનચલનની ચોકસાઈના નિયમનમાં સામેલ નથી.

(B) હાયપોથેલેમસ.
હાયપોથેલેમસ એ મગજનો એવો ભાગ છે જે શરીરના થર્મોસ્ટેટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને શરીરનું તાપમાન,ભૂખ અને તરસ સહિતના આવશ્યક હોમિયોસ્ટેટિક કાર્યોનું નિયમન કરે છે.
હાયપોથેલેમસમાં ગાંઠ આ નિયમનકારી કેન્દ્રોને વિક્ષેપિત કરે છે,જેના પરિણામે અસામાન્ય રીતે નીચું શરીરનું તાપમાન,ભૂખ ન લાગવી અને અતિશય તરસ જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.