Hypothalamus Questions in Gujarati

(D) ન્યુરોસેક્રેટરી કોષો એ વિશિષ્ટ ચેતાકોષો અથવા ચેતાકોષ જેવા કોષો છે જે મુખ્યત્વે હાયપોથેલેમસમાં જોવા મળે છે.
આ કોષો અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરે છે અને તેને સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે,જેને ન્યુરોહોર્મોન્સ કહેવામાં આવે છે.
ન્યુરોહોર્મોન્સના ઉદાહરણોમાં $ACTH-RH$,$FSH-RH$,વાસોપ્રેસિન $(ADH)$ અને ઓક્સિટોસિનનો સમાવેશ થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) એ $diencephalon$ (અગ્રમસ્તિષ્કનો ભાગ) નો તળિયાનો ભાગ છે અને તે ભૂખ,તરસ,શરીરનું તાપમાન,પરસેવો,ઊંઘ વગેરે જેવી વિવિધ હોમિયોસ્ટેટિક ક્રિયાઓ માટેનું મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર છે.

(A) હાયપોથેલેમસમાં આવેલું ભૂખનું કેન્દ્ર શરીરના તાપમાનમાં ઘટાડો થવાથી ઉત્તેજિત થાય છે. તાવ દરમિયાન,શરીરનું તાપમાન નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે. આ વધેલું તાપમાન ભૂખના કેન્દ્રને અવરોધે છે,જેના પરિણામે ભૂખ મરી જાય છે.

(A) વેન્ટ્રોમીડિયલ હાયપોથેલેમસ $(VMH)$ મગજમાં તૃપ્તિ કેન્દ્ર $(satiety \text{ center})$ તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે $VMH$ ને નુકસાન થાય છે અથવા તેમાં ઈજા થાય છે, ત્યારે મગજ શરીરને એ સંકેત આપવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે કે પેટ ભરાઈ ગયું છે અથવા સંતોષ અનુભવાય છે.
પરિણામે, આ હાયપરફેગિયા $(hyperphagia)$ તરફ દોરી જાય છે, જે ભૂખ અને ખોરાકના સેવનમાં અતિશય વધારો છે, જેના કારણે ઘણીવાર સ્થૂળતા $(obesity)$ થાય છે.

(D) $Hypothalamus$ એ અગ્રમગજનો એક ભાગ છે જેમાં ઘણા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે જે શરીરનું તાપમાન,ભૂખ અને તરસનું નિયંત્રણ કરે છે. તે શરીરના થર્મોસ્ટેટ તરીકે કાર્ય કરે છે અને ઉષ્મા ઉત્પાદન તથા ઉષ્માના વ્યયનું નિયમન કરીને હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવી રાખે છે.

(D) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) સાચો જવાબ છે.
તેમાં શરીરના તાપમાન,ભૂખ અને તરસને નિયંત્રિત કરતા ઘણા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના સમૂહો પણ હોય છે,જે હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તે આંતરિક અંગોની પ્રવૃત્તિઓનું સંકલન અને નિયંત્રણ કરે છે અને શરીરના આંતરિક વાતાવરણને જાળવી રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેને $homeostasis$ (સમસ્થિતિ) કહેવામાં આવે છે.

(C) $Hypothalamus$ એ મગજના તળિયે આવેલો $Diencephalon$ નો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
તેમાં ઘણા કેન્દ્રો આવેલા છે જે શરીરનું તાપમાન,ખાવાની અને પીવાની ઈચ્છા (આસૃતિનિયમન) અને ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓનું નિયંત્રણ કરે છે.
તે સ્વાયત્ત ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર (પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા) ના નિયંત્રણ દ્વારા રુધિરમાં શર્કરાના સ્તરને જાળવવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) એ માનવ મગજના ડાયેન્સફાલોનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના ઘણા જૂથો હોય છે જે અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે. વધુમાં,તે શરીરના તાપમાનનું નિયમન,ખાવાની ઈચ્છા (ભૂખ) અને પેટ ભરાઈ ગયાની અનુભૂતિ (તૃપ્તિ) સહિત વિવિધ હોમિયોસ્ટેટિક કાર્યો માટે મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,ભૂખ અને તૃપ્તિના કેન્દ્રો $Hypothalamus$ માં આવેલા હોય છે.

(C) $Hypothalamus$ એ અગ્રમગજમાં આવેલા $Diencephalon$ નો એક ભાગ છે. તેમાં ઘણા એવા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે જે શરીરનું તાપમાન,ખાવા અને પીવાની ઈચ્છા,અને ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓનું નિયંત્રણ કરે છે. તે પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવનું પણ નિયમન કરે છે,જેના દ્વારા તે શરીરની શારીરિક હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવી રાખે છે.

(D) હાયપોથેલેમસ એ અગ્રમગજનો એક ભાગ છે જેમાં શરીરના તાપમાનનું નિયમન,ખાવા-પીવાની ઈચ્છા (ભૂખ અને તરસ) અને આસમોરેગ્યુલેશન માટેના કેન્દ્રો આવેલા હોય છે. તે જાતીય વર્તન (કામવાસના) નું પણ નિયમન કરે છે. સર્જનાત્મક વિચારસરણી,ચેતના અને જટિલ જ્ઞાનાત્મક પ્રક્રિયાઓ એ સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ (પ્રમસ્તિષ્ક બાહ્યક) ના કાર્યો છે,હાયપોથેલેમસના નહીં.

(A) વેસોપ્રેસિન (જેને એન્ટિ-ડાય્યુરેટિક હોર્મોન અથવા $ADH$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) અને ઓક્સિટોસિનનું સંશ્લેષણ હાયપોથેલેમસના ન્યુરોસેક્રેટરી કોષો દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ હોર્મોન્સ અક્ષતંતુઓ દ્વારા પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (ન્યુરોહાયપોફિસિસ) સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ આ હોર્મોન્સ માટે સંગ્રહ અને મુક્તિ સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે,પરંતુ તે પોતે તેનું સંશ્લેષણ કરતી નથી.

(A) સોમેટોસ્ટેટિન,જેને ગ્રોથ હોર્મોન ઇન્હિબિટિંગ હોર્મોન $(GHIH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઈડ હોર્મોન છે. તે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર કાર્ય કરીને ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ અને થાયરોઇડ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(TSH)$ ના સ્ત્રાવને અવરોધે છે.

(D) $TRF$ (થાયરોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ ફેક્ટર),જેને થાયરોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન $(TRH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે હાયપોથેલેમસના ન્યુરોસેક્રેટરી કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
આ ન્યુરોહોર્મોન્સ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી થાયરોઇડ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(TSH)$ ના સ્ત્રાવને નિયંત્રિત કરવા માટે હાયપોફિઝિયલ પોર્ટલ સિસ્ટમમાં મુક્ત થાય છે.

(B) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) ચોક્કસ પ્રકારના રસાયણોનું સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવ કરે છે જેને રિલીઝિંગ અને ઇન્હિબિટિંગ ફેક્ટર્સ કહેવામાં આવે છે. આ પરિબળો $adenohypophysis$ (અગ્ર પિટ્યુટરી) માં જઈને તેના અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે. પિટ્યુટરી ગ્રંથિને 'માસ્ટર ગ્રંથિ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,અને હાયપોથેલેમસ આ ગ્રંથિનું નિયંત્રણ કરતું હોવાથી તેને 'માસ્ટર ઓફ માસ્ટર ગ્રંથિ' કહેવામાં આવે છે.

(D) હાયપોથેલેમસ મગજનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે ઘણા આવશ્યક કાર્યો કરે છે:
$1$. તેમાં ભૂખ અને તરસને નિયંત્રિત કરતા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
$2$. તે શરીરના થર્મોસ્ટેટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે શરીરના આંતરિક તાપમાનનું નિયમન કરે છે.
$3$. તે ઊંઘ-જાગવાની ચક્ર (સર્કડિયન રિધમ) ને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો હાયપોથેલેમસના સાચા કાર્યો છે.

(C) હાયપોથેલેમસ એ મગજનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે હોમિયોસ્ટેસિસનું નિયમન કરે છે,જેમાં શરીરનું તાપમાન (ઉષ્મા નિયમન),જલ સંતુલન (ઓસ્મોરેગ્યુલેશન) અને જાતીય વર્તન (કામવાસના) નો સમાવેશ થાય છે. જોકે,સર્જનાત્મક વિચારો,જાગૃતતા,સ્મૃતિ અને જટિલ નિર્ણય લેવા જેવી ઉચ્ચ જ્ઞાનાત્મક ક્રિયાઓ મુખ્યત્વે બૃહદ મસ્તિષ્કના સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,હાયપોથેલેમસ દ્વારા નહીં.

(A) $Hypothalamus$ એ મગજનો એક નાનો પરંતુ અત્યંત મહત્વનો ભાગ છે જે $Thalamus$ ની નીચે આવેલો છે.
તે શરીરના સ્માર્ટ કંટ્રોલ કોઓર્ડિનેટિંગ સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય તાપમાનનું નિયમન (thermoregulation) છે,જે સસ્તન અને પક્ષીઓ જેવા અંતઃઉષ્મી (endothermic) પ્રાણીઓમાં શરીરના તાપમાનને સતત સ્તરે (homeostasis) જાળવી રાખે છે.
તે થર્મોરિસેપ્ટર્સ પાસેથી માહિતી મેળવે છે અને ગરમીનું નિયમન કરવા માટે પરસેવો થવો,ધ્રુજારી આવવી અથવા રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ/સંકોચન જેવી પ્રતિક્રિયાઓ શરૂ કરે છે.

(C) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) એ મગજનો એક નાનો ભાગ છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિની નજીક,મગજના પાયાના ભાગમાં આવેલો છે.
તે શરીરના સ્માર્ટ કંટ્રોલ કોઓર્ડિનેટિંગ સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય થર્મોસ્ટેટ તરીકે કામ કરીને શરીરના આંતરિક તાપમાન (હોમિયોસ્ટેસિસ) ને જાળવી રાખવાનું છે.
તે ત્વચા અને આંતરિક અંગોમાં રહેલા થર્મોરિસેપ્ટર્સ પાસેથી સંકેતો મેળવે છે અને ગરમીને જાળવી રાખવા અથવા મુક્ત કરવા માટે પ્રતિભાવો આપે છે.

(B) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) એ મગજનો એક નાનો ભાગ છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિની નજીક,મગજના પાયાના ભાગમાં આવેલો છે.
તે શરીરના સ્માર્ટ કંટ્રોલ કોઓર્ડિનેટિંગ સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવવાનું છે,જેમાં શરીરનું તાપમાન,ભૂખ,તરસ,થાક અને દૈનિક ચક્રનું નિયમન સામેલ છે.
તેથી,તાપમાન નિયંત્રક કેન્દ્ર $Hypothalamus$ માં આવેલું હોય છે.

(D) હાયપોથેલેમસ એ મગજનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે અંતઃસ્થ પર્યાવરણની જાળવણી (homeostasis) કરે છે.
તે શરીરનું તાપમાન (ઉષ્મા નિયંત્રણ),ખાવા અને પીવાની ઈચ્છાનું નિયમન કરે છે અને પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને નિયંત્રિત કરતા નિયામકી અંતઃસ્ત્રાવોનું ઉત્પાદન કરે છે.
જોકે,જાગ્રતતા,સર્જનાત્મક વિચારો,સ્મૃતિ અને જટિલ બૌદ્ધિક પ્રક્રિયાઓ એ સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સના કાર્યો છે,હાયપોથેલેમસના નહીં.

(B) $\text{હાયપોથેલેમસ}$ એ ડાયએન્સેફાલોનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે થેલેમસના પાયાના ભાગે આવેલો છે।
તેમાં ઘણા એવા કેન્દ્રો આવેલા છે જે શરીરનું તાપમાન, ખાવા-પીવાની ઈચ્છા (ભૂખ અને તરસ) અને શરીરમાં પાણીની સમતુલાનું નિયંત્રણ કરે છે।
તે હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવોનો પણ સ્ત્રાવ કરે છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયમન કરે છે।
તેથી, $\text{હાયપોથેલેમસ}$ ને નુકસાન થવાથી આ હોમિયોસ્ટેટિક કાર્યો ખોરવાય છે।

(B) $diencephalon$ (આંતરમસ્તિષ્ક) એ અગ્રમસ્તિષ્કનો એક ભાગ છે. હાયપોથેલેમસ એ $diencephalon$ ના તલસ્થ ભાગે આવેલું છે. તેમાં શરીરના તાપમાન,ખાવાની અને પીવાની ઈચ્છાનું નિયંત્રણ કરતા ઘણા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે. તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના સમૂહો પણ હોય છે,જે હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(A) $\text{હાયપોથેલેમસ}$ એ મગજના ડાયેન્સફાલોનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.
તેમાં ઘણા એવા કેન્દ્રો આવેલા છે જે શરીરનું તાપમાન, ખાવાની અને પીવાની ઈચ્છા (ભૂખ અને તરસ) નું નિયંત્રણ કરે છે.
તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના સમૂહો પણ આવેલા છે, જે હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી, તે શરીરમાં હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) માટે મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) એ મગજનો એક નાનો ભાગ છે જે મગજના પાયામાં,પિટ્યુટરી ગ્રંથિની નજીક આવેલો છે.
તે શરીરના સ્માર્ટ કંટ્રોલ કોઓર્ડિનેટિંગ સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવવાનું છે,જેમાં શરીરનું તાપમાન,ભૂખ,તરસ,થાક અને દૈનિક લયનું નિયમન સામેલ છે.
તેથી,તાપમાન નિયામક કેન્દ્ર $Hypothalamus$ માં આવેલું છે.

(D) હાયપોથેલેમસ $(Hypothalamus)$ એ સસ્તન પ્રાણીઓના મગજમાં ડાયએન્સેફાલોનનો એક નાનો પણ મહત્વનો ભાગ છે.
તેમાં ઘણા એવા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે જે શરીરનું તાપમાન,ભૂખ અને તરસનું નિયંત્રણ કરે છે.
તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના સમૂહો પણ હોય છે,જે હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ હાયપોથેલેમસ $(Hypothalamus)$ છે.

(A) હાયપોથેલેમસ એ મગજનો એવો ભાગ છે જે શરીરના થર્મોસ્ટેટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમાં શરીરનું તાપમાન,ભૂખ,તરસ અને વિવિધ ભાવનાત્મક વર્તણૂકોને નિયંત્રિત કરતા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
હાયપોથેલેમસ એ ડાયએન્સેફાલન (અગ્ર મગજ) નો ભાગ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં હાયપોથેલેમસનો ઉલ્લેખ નથી,પરંતુ તે અગ્ર મગજ સાથે સંકળાયેલ છે.
સાચો જવાબ: હાયપોથેલેમસ (જે ડાયએન્સેફાલનમાં આવેલું છે).

(B) આસૃતિગ્રાહીઓ એ વિશિષ્ટ સંવેદી ગ્રાહીઓ છે જે રુધિરના આસૃતિ દબાણમાં થતા ફેરફારોને પારખે છે. મનુષ્યમાં,આ ગ્રાહીઓ મુખ્યત્વે $Hypothalamus$ માં આવેલા હોય છે. જ્યારે શરીરમાં નિર્જલીકરણ થાય અથવા રુધિરની આસૃતિ સાંદ્રતા વધે,ત્યારે આ આસૃતિગ્રાહીઓ ઉત્તેજિત થાય છે,જે બદલામાં પાણીના સંરક્ષણ માટે પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી $ADH$ ($Antidiuretic$ $Hormone$) ના મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને પ્રેરે છે.

(C) $\text{હાયપોથેલેમસ}$ એ ડાયએન્સેફાલોનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે થેલેમસના પાયાના ભાગે આવેલો છે.
તેમાં ઘણા એવા કેન્દ્રો આવેલા છે જે શરીરનું તાપમાન, ખાવાની અને પીવાની ઇચ્છાનું નિયંત્રણ કરે છે.
તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના ઘણા સમૂહો પણ આવેલા છે, જે $\text{હાયપોથેલેમિક}$ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.

(D) હાયપોથેલેમસ એ મગજનો એક ભાગ છે જે અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર માટે મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે વિવિધ મુક્ત કરનારા (releasing) અને અવરોધક (inhibiting) હોર્મોન્સનો સ્ત્રાવ કરે છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયમન કરે છે.
થાયરોટ્રોપિન-રિલીઝિંગ હોર્મોન $(TRH)$ એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું પેપ્ટાઈડ હોર્મોન છે,જે અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિને થાયરોઈડ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(TSH)$ મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.

(D) હાયપોથેલેમસ બે પ્રકારના અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે: રિલીઝિંગ અંતઃસ્ત્રાવો (જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે) અને ઇન્હિબિટિંગ અંતઃસ્ત્રાવો (જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિના સ્ત્રાવને અવરોધે છે).
આ અંતઃસ્ત્રાવોને સામૂહિક રીતે ન્યુરોહોર્મોન્સ અથવા નિયમનકારી અંતઃસ્ત્રાવો કહેવામાં આવે છે.
રિલીઝિંગ અંતઃસ્ત્રાવો અને ઇન્હિબિટિંગ અંતઃસ્ત્રાવો બંને પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયમન કરતા હોવાથી,તેમને ઘણીવાર નિયમનકારી અંતઃસ્ત્રાવો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
જોકે,જીવવિજ્ઞાનના પ્રમાણિત પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,રિલીઝિંગ અંતઃસ્ત્રાવો એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવો છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિને નિયંત્રિત કરે છે,અને તેમને ક્યારેક ટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ અન્ય અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ (પિટ્યુટરી) પર કાર્ય કરે છે.
તેથી,આ સંદર્ભમાં $A$ (રિલીઝિંગ અંતઃસ્ત્રાવો) અને $C$ (ટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવો) બંને કાર્યાત્મક રીતે સાચા છે.

(A) હાઈપોથેલેમસ એ અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રનું મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર છે. તે મુક્ત કરતા (releasing) અને અવરોધક (inhibiting) અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવ દ્વારા પિટ્યુટરી ગ્રંથિની પ્રવૃત્તિનું નિયમન કરે છે. તેથી,પિટ્યુટરી ગ્રંથિ હાઈપોથેલેમસના સીધા નિયંત્રણ હેઠળ છે.

(C) ન્યુરોહાઈપોફાયસિસ (પશ્ચ પિટ્યુટરી) પોતે અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરતું નથી.
તે બે અંતઃસ્ત્રાવોનો સંગ્રહ અને મુક્તિ કરે છે: ઓક્સિટોસિન અને વાસોપ્રેસિન $(ADH)$.
આ અંતઃસ્ત્રાવો હાઈપોથેલેમસમાં,ખાસ કરીને સુપ્રાઓપ્ટિક અને પેરાવેન્ટ્રીક્યુલર ન્યુક્લીમાં સંશ્લેષિત થાય છે.
સંશ્લેષણ પછી,તેઓ હાઈપોથેલેમો-હાઈપોફાયઝિયલ માર્ગના ચેતાતંતુઓ (axons) દ્વારા સંગ્રહ અને ત્યારબાદ મુક્તિ માટે પશ્ચ પિટ્યુટરીમાં વહન પામે છે.

(D) $ADH$ (એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન),જેને વાસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનું સંશ્લેષણ $Hypothalamus$ (હાયપોથેલેમસ) ના ચેતાસ્ત્રાવી કોષો દ્વારા થાય છે.
ત્યારબાદ તેને અક્ષતંતુઓ દ્વારા પશ્વ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (ન્યુરોહાયપોફિસિસ) માં વહન કરવામાં આવે છે,જ્યાં તેનો સંગ્રહ થાય છે અને જરૂરિયાત મુજબ રુધિરમાં મુક્ત કરવામાં આવે છે.
$ADH$ મુખ્યત્વે મૂત્રપિંડ પર કાર્ય કરે છે અને દૂરસ્થ નલિકાઓ દ્વારા પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી મૂત્ર દ્વારા પાણીનો વ્યય ઘટે છે.

(C) પિટ્યુટરી ગ્રંથિને ઘણીવાર 'માસ્ટર ગ્રંથિ' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ટ્રોપિક અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવ દ્વારા અન્ય ઘણી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓની પ્રવૃત્તિનું નિયમન કરે છે.
- થાયરોઈડ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(TSH)$ થાયરોઈડ ગ્રંથિનું નિયમન કરે છે.
- એડ્રીનોકોર્ટિકોટ્રોપિક હોર્મોન $(ACTH)$ એડ્રીનલ બાહ્યકનું નિયમન કરે છે.
- ગોનાડોટ્રોપિન ($LH$ અને $FSH$) પ્રજનન ગ્રંથિઓ (શુક્રપિંડ અને અંડપિંડ) નું નિયમન કરે છે.
- હાઇપોથેલેમસ એ મુખ્ય નિયંત્રણ કેન્દ્ર છે જે પિટ્યુટરી ગ્રંથિનું નિયમન કરે છે,પિટ્યુટરી ગ્રંથિ હાઇપોથેલેમસનું નિયમન કરતી નથી. તેથી,પિટ્યુટરી ગ્રંથિ હાઇપોથેલેમસની સ્ત્રાવી પ્રક્રિયાનું નિયમન કરતી નથી.

(B) $Hypothalamus$ (હાઇપોથેલેમસ) એ મગજનો એક ભાગ છે જે શરીરના સ્માર્ટ કંટ્રોલ કોઓર્ડિનેટિંગ સેન્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે। તે હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે, જેમાં શરીરના તાપમાનનું નિયમન પણ સામેલ છે। તે થર્મોરિસેપ્ટર્સ પાસેથી માહિતી મેળવે છે અને શરીરના મુખ્ય તાપમાનને આશરે $37^{\circ}C$ પર જાળવી રાખવા માટે પરસેવો થવો અથવા ધ્રુજારી જેવી પ્રતિક્રિયાઓ શરૂ કરે છે।

(B) હાયપોથેલેમસ બે અંતઃસ્ત્રાવો,$Oxytocin$ (ઓક્સિટોસિન) અને $Vasopressin$ ($ADH$ - એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન) ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો હાયપોથેલેમિક ચેતાકોષોમાં સંશ્લેષિત થાય છે અને અક્ષતંતુઓ (axons) દ્વારા ન્યુરોહાયપોફિસિસ (પશ્ચ પિટ્યુટરી) સુધી વહન પામે છે.
તેથી,બંને અંતઃસ્ત્રાવો અક્ષતંતુ વહન (axonal transport) દ્વારા પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સુધી પહોંચે છે.

(D) હાયપોથેલેમસ એ આંતરમસ્તિષ્ક (અગ્ર મગજ) નો તલસ્થ ભાગ છે.
તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના અનેક સમૂહો હોય છે જેને ન્યુક્લી કહેવામાં આવે છે,જે અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
તે શરીરના તાપમાન,ભૂખ અને તરસ સહિતના કાર્યોના વિશાળ સ્પેક્ટ્રમનું નિયંત્રણ કરે છે.
તે હાયપોથેલેમિક-હાયપોફિઝિયલ માર્ગ દ્વારા પશ્વ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (ન્યુરોહાયપોફિસિસ) પર સીધું ચેતાકીય નિયંત્રણ પણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) વાસોપ્રેસિન,જેને એન્ટિડાયયુરેટિક હોર્મોન $(ADH)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એક પેપ્ટાઈડ હોર્મોન છે.
તેનું સંશ્લેષણ હાયપોથેલેમસના ન્યુરોસેક્રેટરી કોષો દ્વારા થાય છે.
સંશ્લેષણ પછી,તે ચેતાતંતુઓ (axons) દ્વારા પશ્વ પિટ્યુટરી (ન્યુરોહાઈપોફિસિસ) માં વહન પામે છે,જ્યાં તેનો સંગ્રહ થાય છે અને જરૂર પડે ત્યારે રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
તેથી,સંશ્લેષણનું સ્થાન હાયપોથેલેમસ છે.

(D) : હાયપોથેલેમસ એ થેલેમસના પાયાના ભાગે આવેલું છે. તે પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સાથેના તેના સંબંધ દ્વારા ચેતાતંત્ર અને અંતઃસ્ત્રાવી તંત્ર વચ્ચે શરીરરચનાત્મક જોડાણ પૂરું પાડે છે. હાયપોથેલેમસ એ શરીરનું તાપમાન નિયંત્રિત કરતું કેન્દ્ર છે. તેથી, તેને શરીરનું "થર્મોસ્ટેટ" કહેવામાં આવે છે. તે જટિલ થર્મોસ્ટેટ સિસ્ટમ દ્વારા શરીરનું તાપમાન આશરે $37^{\circ}C$ પર જાળવી રાખે છે. પરિણામે, હાયપોથેલેમસમાં થયેલી કોઈપણ સ્થાનિક ઈજા શરીરના તાપમાનના નિયમનમાં વિક્ષેપ પાડશે.

(A) : હાયપોથેલેમસ એ અગ્રમગજનો એક ભાગ છે જે ત્રીજા વેન્ટ્રિકલના તળિયે આવેલો છે,જે ઉપરની તરફ થેલેમસ અને નીચેની તરફ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સાથે જોડાયેલ છે.
તેમાં શરીરનું તાપમાન,તરસ,ભૂખ,ખાવાની ઈચ્છા,પાણીનું સંતુલન અને જાતીય કાર્યને નિયંત્રિત કરતા અનેક મહત્વપૂર્ણ કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
તે ભાવનાત્મક પ્રવૃત્તિ અને ઊંઘ સાથે પણ ગાઢ રીતે જોડાયેલું છે અને પિટ્યુટરી ગ્રંથિના સ્ત્રાવ પર નિયંત્રણ દ્વારા અંતઃસ્ત્રાવી અને સ્વાયત્ત ચેતાતંત્રની પ્રવૃત્તિઓના સંકલન માટેના કેન્દ્ર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) સાચો જવાબ છે.
$1$. હાયપોથેલેમસ એ અગ્ર મગજનો ભાગ છે જે થેલેમસના તળિયે આવેલો છે. તે અંતઃસ્થ સંતુલન (homeostasis) જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$2$. તેમાં શરીરનું તાપમાન,ખાવાની અને પીવાની ઈચ્છા (ભૂખ અને તરસ) અને ભાવનાત્મક વર્તણૂકનું નિયમન કરતા કેન્દ્રો આવેલા હોય છે.
$3$. તે પિટ્યુટરી ગ્રંથિમાંથી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવનું પણ નિયમન કરે છે.
$4$. વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે યુસ્ટેકિયન નલિકા મધ્ય કર્ણને કંઠનળી સાથે જોડે છે,આંતરિક કાન સાથે નહીં.
$5$. વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે અનુમસ્તિષ્ક એ પશ્ચ મગજનો ભાગ છે,મધ્ય મગજનો નહીં.
$6$. વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે અંધબિંદુમાં દંડકોષો કે શંકુકોષો હોતા નથી,તેથી ત્યાં કોઈ પ્રતિબિંબ રચાતું નથી.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. $Hypothalamus$ એ માનવ શરીરના તાપમાનનું નિયમન કરતું કેન્દ્ર છે.
તે એક જટિલ થર્મોસ્ટેટ સિસ્ટમ તરીકે કાર્ય કરીને શરીરના તાપમાનને આશરે $37^{\circ}C$ પર જાળવી રાખે છે.

(A) $GnRH$ (ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન) એ હાયપોથેલેમસ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે હાયપોફિઝિયલ પોર્ટલ સિસ્ટમ દ્વારા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સુધી પહોંચે છે.
અગ્ર પિટ્યુટરીમાં પહોંચ્યા પછી,તે ગોનાડોટ્રોપ કોષોને બે મુખ્ય ગોનાડોટ્રોપિન: લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ નું સંશ્લેષણ અને મુક્તિ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો નર અને માદા બંનેમાં પ્રજનન પ્રક્રિયાઓના નિયમન માટે આવશ્યક છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
બે અંતઃસ્ત્રાવો,ઓક્સિટોસિન $(OT)$ અને એન્ટિડાય્યુરેટિક હોર્મોન $(ADH)$ (જેને વેસોપ્રેસિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે),હાયપોથેલેમસમાં સંશ્લેષિત થાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો ચેતાક્ષ દ્વારા પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (ન્યુરોહાયપોફિસિસ) માં વહન પામે છે.
પશ્ચ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ આ અંતઃસ્ત્રાવોનો સંગ્રહ કરે છે અને ઉત્તેજના મળતા રુધિરાભિસરણમાં મુક્ત કરે છે.

(A) $\text{હાઈપોથેલેમસ}$ એ ડાયએન્સેફાલોનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે થેલેમસના પાયાના ભાગે આવેલો છે.
તેમાં ઘણા એવા કેન્દ્રો આવેલા છે જે શરીરનું તાપમાન, ખાવાની અને પીવાની ઈચ્છાનું નિયંત્રણ કરે છે.
તેમાં ચેતાસ્ત્રાવી કોષોના કેટલાક સમૂહો પણ હોય છે, જે હાઈપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવો તરીકે ઓળખાતા અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) હાયપોથેલેમસ એ ડાયેન્સફાલોનનો એક ભાગ છે જે થેલેમસના પાયા પર સ્થિત છે.
તેમાં ઘણા કેન્દ્રો હોય છે જે શરીરનું તાપમાન,ખાવા અને પીવાની ઈચ્છાને નિયંત્રિત કરે છે.
તેમાં ન્યુરોસેક્રેટરી કોષોના ઘણા જૂથો પણ હોય છે,જે હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવો પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ અને સ્ત્રાવનું નિયમન કરે છે.
સર્જનાત્મક વિચારસરણી અને ચેતના એ સેરેબ્રલ કોર્ટેક્સના કાર્યો છે,હાયપોથેલેમસના નહીં.
તેથી,વિધાનો $I, II,$ અને $III$ સાચા છે.

(D) વિધાન $(I)$ સાચું છે: હાયપોથેલેમસ એ ડાયએન્સેફાલોનનો તલસ્થ ભાગ છે,જે અગ્ર મગજનો ભાગ છે.
વિધાન $(II)$ સાચું છે: તે શરીરના તાપમાન,ભૂખ,તરસ અને ભાવનાત્મક વર્તન સહિત શરીરના કાર્યોની વિશાળ શ્રેણીનું નિયમન કરે છે.
વિધાન $(III)$ સાચું છે: હાયપોથેલેમસ બે પ્રકારના અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે: રિલીઝિંગ હોર્મોન્સ (જે પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે) અને ઇન્હિબિટિંગ હોર્મોન્સ (જે પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવોના સ્ત્રાવને અવરોધે છે).
વિધાન $(IV)$ ખોટું છે: ઓક્સિટોસિન હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે પરંતુ તે પશ્ચ પિટ્યુટરી (ન્યુરોહાયપોફિસિસ) દ્વારા સંગ્રહિત અને મુક્ત થાય છે. તેથી,તે મુક્તિના સ્થાનની દ્રષ્ટિએ પશ્ચ પિટ્યુટરી અંતઃસ્ત્રાવ ગણાય છે.
આમ,વિધાન $(I), (II)$ અને $(III)$ સાચા છે.

(D) આપેલા અંતઃસ્ત્રાવો નીચે મુજબ છે:
$A$. ગ્રોથ હોર્મોન $(GH)$ - અગ્ર પિટ્યુટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$B$. પ્રોલેક્ટિન $(PRL)$ - અગ્ર પટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$C$. ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ - અગ્ર પટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$D$. સોમેટોસ્ટેટિન - હાયપોથેલેમસ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે (તે પટ્યુટરીમાંથી ગ્રોથ હોર્મોનના સ્ત્રાવને અવરોધે છે).
જ્યારે $A$,$B$,અને $C$ એ અગ્ર પટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થતા અંતઃસ્ત્રાવો છે,ત્યારે $D$ (સોમેટોસ્ટેટિન) એ હાયપોથેલેમિક અંતઃસ્ત્રાવ છે. તેથી,$D$ એ અલગ પડે છે.