Different glands and their hormones Questions in Gujarati

(C) જનનપિંડ અને સ્વાદુપિંડનો સમાવેશ હેટરોક્રાઈન ગ્રંથિઓમાં થાય છે.
હેટરોક્રાઈન ગ્રંથિઓ,જેને મિશ્ર ગ્રંથિઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અંતઃસ્ત્રાવી અને બહિઃસ્ત્રાવી બંને કાર્યો કરે છે.
બહિઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ તેમના સ્ત્રાવ નલિકાઓ દ્વારા મુક્ત કરે છે,જ્યારે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ તેમના સ્ત્રાવ નલિકાઓ વગર સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે.
હેટરોક્રાઈન ગ્રંથિઓ તેમના સ્ત્રાવ નલિકા તંત્ર દ્વારા તેમજ સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે.
થાયરોઇડ,પેરાથાયરોઇડ,પિનિયલ અને થાઇમસ ગ્રંથિઓ માત્ર અંતઃસ્ત્રાવી કાર્ય ધરાવે છે.

(B) એલર્જીક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન,$histamine$ મુક્ત થાય છે,જે વાસોડિલેટર (રક્તવાહિનીઓને પહોળી કરનાર) તરીકે કાર્ય કરે છે. આનાથી પ્લાઝ્માનો પ્રવાહ વધે છે અને શ્વાસનલિકાઓ (bronchioles) ની લ્યુમેન સાંકડી થાય છે,જેના કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે,જે અસ્થમાનું લક્ષણ છે.
એડ્રેનાલિન (એપિનેફ્રાઇન) આપવામાં આવે છે કારણ કે તે શ્વાસનલિકાઓના સ્નાયુઓને આરામ આપે છે (bronchodilator) અને રક્તવાહિનીઓને સંકોચે છે (vasoconstrictor). આનાથી શ્વાસનળીનો માર્ગ પહોળો થાય છે અને હવા બહાર કાઢવામાં રાહત મળે છે.

(A) બાહ્યસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ તેમની નીપજો નલિકાઓ દ્વારા મુક્ત કરે છે. આપેલી યાદીમાં બાહ્યસ્ત્રાવી નીપજો છે: શ્લેષ્મ,લાળ,કર્ણમેણ,તેલ,દૂધ અને પાચક ઉત્સેચકો. આમ,$P$ ની કુલ સંખ્યા $6$ છે.
અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ નલિકાવિહીન હોય છે અને અંતઃસ્ત્રાવોને સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે. આપેલી યાદીમાં અંતઃસ્ત્રાવી નીપજો છે: પ્રોલેક્ટિન અને ટેસ્ટોસ્ટેરોન. આમ,$Q$ ની કુલ સંખ્યા $2$ છે.
તેથી,$P = 6$ અને $Q = 2$ થાય છે.

(C) ગ્રંથિઓને નલિકાઓની હાજરી અથવા ગેરહાજરીના આધારે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. બાહ્યસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ: આ ગ્રંથિઓ પાસે તેમના સ્ત્રાવના વહન માટે નલિકાઓ હોય છે (દા.ત.,લાળગ્રંથિ,પરસેવાની ગ્રંથિ).
$2$. અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ: આ નલિકાવિહિન ગ્રંથિઓ છે જે તેમના ઉત્પાદનો,જેને અંતઃસ્ત્રાવો કહેવાય છે,તેને સીધા રુધિરમાં મુક્ત કરે છે.
તેથી,અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ નલિકાવિહિન ગ્રંથિઓ છે.

(A) ગોનેડોટ્રોફિન રિલીઝિંગ હોર્મોન $(GnRH)$ એ એક પેપ્ટાઈડ હોર્મોન છે જે હાયપોથેલેમસ દ્વારા સંશ્લેષિત અને સ્ત્રવિત થાય છે.
તે હાયપોફિઝિયલ પોર્ટલ સિસ્ટમ દ્વારા અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ સુધી પહોંચે છે.
$GnRH$ ના પ્રતિભાવમાં,અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ ગોનેડોટ્રોફિનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન $(LH)$ અને ફોલિકલ-સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,$GnRH$ હાયપોથેલેમસ દ્વારા અને ગોનેડોટ્રોફિન પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.

(C) સાચો જવાબ વિકલ્પ $C$ છે કારણ કે ગ્લુકાગોન એ સ્વાદુપિંડના આલ્ફા કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થતો પેપ્ટાઈડ (પ્રોટીનયુક્ત) અંતઃસ્ત્રાવ છે.
સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો કોલેસ્ટ્રોલમાંથી મેળવવામાં આવે છે. ટેસ્ટોસ્ટેરોન,પ્રોજેસ્ટેરોન અને કોર્ટિસોલ એ બધા સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ અંતઃસ્ત્રાવોમાંથી માત્ર ગ્લુકાગોન જ એવો અંતઃસ્ત્રાવ છે જે સ્ટીરોઈડ નથી.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A.$ પ્રોજેસ્ટેરોન $IV.$ કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા સ્ત્રાવ થાય છે.
$B.$ રિલેક્સિન $II.$ અંડપિંડ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે (ખાસ કરીને ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન).
$C.$ મેલેનોસાઇટ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(MSH)$ પિટ્યુટરી ગ્રંથિના $I.$ પાર્સ ઇન્ટરમીડિયા દ્વારા સ્ત્રાવ થાય છે.
$D.$ કેટેકોલેમાઇન્સ (એડ્રિનાલિન અને નોરએડ્રિનાલિન) $III.$ એડ્રિનલ મેડ્યુલા દ્વારા સ્ત્રાવ થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-IV, B-II, C-I, D-III$ છે.

(A) વિકલ્પ $A$ સાચો છે. નોરએપિનેફ્રિન એડ્રિનલ મેડ્યુલા દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે ન્યુરોટ્રાન્સમીટર અને અંતઃસ્ત્રાવ તરીકે કાર્ય કરે છે જે તણાવ દરમિયાન હૃદયના ધબકારા,શ્વસન દર અને સતર્કતામાં વધારો કરે છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે ગ્લુકાગોન આલ્ફા-કોષો દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,બીટા-કોષો દ્વારા નહીં.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે પ્રોલેક્ટિન અગ્ર પિટ્યુટરી દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,પશ્ચ પિટ્યુટરી દ્વારા નહીં.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે વેસોપ્રેસિન $(ADH)$ મૂત્રપિંડમાં પાણીના પુનઃશોષણને પ્રોત્સાહન આપીને મૂત્ર દ્વારા પાણીના વ્યયને ઘટાડે છે.

(B) ગ્લાયકોલિસિસ એ ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જે ગ્લુકોઝને પાયરુવેટમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
માનવ શરીરમાં,રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા સખત રીતે નિયંત્રિત થાય છે.
$Glucagon$ ગ્લાયકોજીનોલિસિસ અને ગ્લુકોનિયોજેનેસિસને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર વધારે છે.
$Insulin$ કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણને પ્રોત્સાહન આપીને અને ગ્લાયકોલિસિસને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટાડે છે.
$Epinephrine$ (એડ્રેનાલિન) પણ તણાવ દરમિયાન ઊર્જા પૂરી પાડવા માટે સ્નાયુઓમાં ગ્લાયકોજીનોલિસિસ અને ગ્લાયકોલિસિસને ઉત્તેજિત કરે છે.
તેથી,$Glucagon$,$epinephrine$ અને $insulin$ એ ગ્લુકોઝ ચયાપચય અને ગ્લાયકોલિસિસના નિયમનમાં સામેલ મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવો છે.

(D) $i$. ગ્રેવ્સ રોગ થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવના અતિશય સ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
$ii$. કુશિંગનો રોગ ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સના અતિશય સ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
$iii$. એક્રોમેગેલી પુખ્ત વયના લોકોમાં વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ (સોમેટોટ્રોપિન) ના અતિશય સ્ત્રાવને કારણે થાય છે.
$iv$. ડાયાબિટીસ ઇન્સિપિડસ એન્ટિ-ડાય્યુરેટિક અંતઃસ્ત્રાવ $(ADH)$ અથવા વેસોપ્રેસિનની ઉણપ (અલ્પ સ્ત્રાવ) ને કારણે થાય છે. તેથી,સાચી જોડી $D$ છે.

(C) $i$. $ADH$ મૂત્રપિંડની દૂરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકા અને સંગ્રહણ નલિકાઓ પર કાર્ય કરીને પાણીના પુનઃશોષણમાં મદદ કરે છે.
$ii$. ઓક્સિટોસિન ગર્ભાશયના સરળ સ્નાયુઓ પર કાર્ય કરીને સંકોચન પ્રેરે છે અને સ્તન ગ્રંથિઓ પર કાર્ય કરીને દૂધના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.
$iii$. રિલેક્સિન કોર્પસ લ્યુટિયમ અને જરાયુ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,અને તે બાળકના જન્મ સમયે ગર્ભાશયના મુખ (સર્વિક્સ) ને નરમ અને પહોળું કરવા માટે તેના પર કાર્ય કરે છે.
$iv$. સિક્રેટિન મુખ્યત્વે સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરીને પાણી અને બાયકાર્બોનેટ આયનોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે,અને યકૃત પર કાર્ય કરીને પિત્તરસના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે.

(C) ક્ષાર જાળવી રાખતા અંતઃસ્ત્રાવ માટેની સાચી જોડ એલ્ડોસ્ટેરોન છે,જે એડ્રિનલ કોર્ટેક્સ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે. થાયરોક્સિન મુખ્યત્વે બેઝલ મેટાબોલિક રેટને નિયંત્રિત કરવા માટે જવાબદાર છે,ક્ષાર જાળવી રાખવા માટે નહીં. તેથી,'ક્ષાર જાળવી રાખતો અંતઃસ્ત્રાવ - થાયરોક્સિન' એ અસંગત જોડ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
પેરાથાઇરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવ $(PTH)$ અને થાયરોકેલ્સિટોનિન $(TCT)$ એ માનવ શરીરમાં કેલ્શિયમનું સંતુલન (homeostasis) જાળવવા માટે જવાબદાર બે મુખ્ય અંતઃસ્ત્રાવો છે.
$PTH$ એ પેરાથાઇરોઇડ ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે હાઇપરકેલ્સિમિક અંતઃસ્ત્રાવ છે,જેનો અર્થ છે કે તે હાડકાંનું શોષણ (bone resorption),મૂત્રપિંડ નલિકાઓ દ્વારા $Ca^{2+}$ નું પુનઃશોષણ અને પાચિત ખોરાકમાંથી $Ca^{2+}$ ના શોષણને ઉત્તેજિત કરીને રુધિરમાં $Ca^{2+}$ નું સ્તર વધારે છે.
$TCT$ થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે અને તે હાઇપોકેલ્સિમિક અંતઃસ્ત્રાવ છે,જે રુધિરમાં $Ca^{2+}$ નું સ્તર ઘટાડે છે.
આમ,આ બંને અંતઃસ્ત્રાવો રુધિરમાં કેલ્શિયમનું ચોક્કસ સંતુલન જાળવવા માટે વિરોધી રીતે કાર્ય કરે છે.

(B) એ અસંગત જોડ છે.
$Gluconeogenesis$ (ગ્લુકોનિયોજેનેસિસ) એ એમિનો એસિડ અને ગ્લિસરોલ જેવા બિન-કાર્બોહાઇડ્રેટ સ્ત્રોતોમાંથી ગ્લુકોઝ બનાવવાની પ્રક્રિયા છે.
$Insulin$ (ઇન્સ્યુલિન) એ હાઇપોગ્લાયકેમિક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે $glycogenesis$ (ગ્લાયકોજેનેસિસ - ગ્લુકોઝનું ગ્લાયકોજનમાં રૂપાંતર) ને પ્રોત્સાહન આપે છે અને કોષો દ્વારા ગ્લુકોઝના શોષણમાં મદદ કરે છે,જેનાથી રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટે છે.
$Gluconeogenesis$ ની પ્રક્રિયા વાસ્તવમાં $glucagon$ (ગ્લુકાગોન) અને $cortisol$ (કોર્ટિસોલ) જેવા અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા પ્રેરિત થાય છે.

(A) એ અસંગત જોડ છે.
ઇન્સ્યુલિન એ એક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મુખ્યત્વે કોષોમાં ગ્લુકોઝના શોષણને પ્રોત્સાહન આપીને અને ગ્લાયકોજનના સંશ્લેષણને વધારીને રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર ઘટાડે છે,જ્યારે તે ગ્લુકોનિયોજેનેસિસને અવરોધે છે.
ગ્લુકોનિયોજેનેસિસ,જે બિન-કાર્બોહાઇડ્રેટ સ્ત્રોતોમાંથી ગ્લુકોઝનું સંશ્લેષણ છે,તે ઇન્સ્યુલિન દ્વારા નહીં પરંતુ ગ્લુકાગોન અને કોર્ટિસોલ જેવા અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.

(A) ઇસ્ટ્રોજન.
સ્ટિરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો કોલેસ્ટ્રોલમાંથી મેળવવામાં આવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં ઇસ્ટ્રોજન,એન્ડ્રોજન અને ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સનો સમાવેશ થાય છે.
ઇસ્ટ્રોજન સ્ત્રીઓમાં ગૌણ જાતીય લક્ષણો,માસિક ચક્ર અને પ્રજનન તંત્રના સ્વાસ્થ્યના નિયમનમાં સામેલ છે.
ઇન્સ્યુલિન અને ગ્લુકાગોન પેપ્ટાઇડ અંતઃસ્ત્રાવો છે,જ્યારે થાયરોક્સિન એ એમિનો એસિડનું વ્યુત્પન્ન (આયોડિનેટેડ ટાયરોસિન) છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ઇન્સ્યુલિન એ હાઇપોગ્લાયકેમિક અંતઃસ્ત્રાવ છે જે રુધિરમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઘટાડે છે.
તે કોષરસસ્તરની ગ્લુકોઝ માટેની પારગમ્યતા વધારે છે અને કોષોમાં ગ્લુકોઝના ઓક્સિડેશનને પ્રોત્સાહન આપે છે.
તે ગ્લાયકોજેનેસિસને પણ ઉત્તેજિત કરે છે,જે યકૃત અને સ્નાયુઓમાં વધારાના ગ્લુકોઝમાંથી ગ્લાયકોજન બનાવવાની પ્રક્રિયા છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે ગ્લાયકોજનનું ગ્લુકોઝમાં રૂપાંતર (ગ્લાયકોજીનોલિસિસ) ગ્લુકાગોન અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા થાય છે,ઇન્સ્યુલિન દ્વારા નહીં.

(C) પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન.
પ્રોસ્ટાગ્લેન્ડિન એ પોલીપેપ્ટાઈડ નથી; તે ફેટી એસિડમાંથી મેળવેલા લિપિડ સંયોજનો છે.
ઇન્સ્યુલિન,એન્ટિડાયયુરેટિક અંતઃસ્ત્રાવ $(ADH)$ અને ઓક્સિટોસિન એ બધા પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવો છે,જે એમિનો એસિડના બનેલા હોય છે.

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
$A$ એ $GnRH$ (ગોનાડોટ્રોપિન રિલીઝિંગ હોર્મોન) દર્શાવે છે,જે હાયપોથેલેમસ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$GnRH$ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિને ગોનાડોટ્રોપિન મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જે $FSH$ (ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન) અને $LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) છે.
$B$ એ $FSH$ દર્શાવે છે,જે અંડપિંડ પર કાર્ય કરીને અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિને ઉત્તેજિત કરે છે.
$C$ એ $LH$ દર્શાવે છે,જે શુક્રપિંડ પર કાર્ય કરીને લેડિગના કોષોને એન્ડ્રોજન્સ (ટેસ્ટોસ્ટેરોન) મુક્ત કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે.