Nucleus and Chromosomes Questions in Gujarati

(B) $Centromere$ (સેન્ટ્રોમિયર) એ રંગસૂત્રનો એક ભાગ છે જે રંગસૂત્રિકાઓની જોડીને જોડે છે. કોષ વિભાજન દરમિયાન,આ તે બિંદુ છે જ્યાં ત્રાકતંતુઓ જોડાય છે. તેને પ્રાથમિક સંકોચન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તે વિષમ રંગસૂત્રદ્રવ્ય (heterochromatic) અને જનીનિક રીતે નિષ્ક્રિય હોય છે,જેના કારણે તે રંગસૂત્રના બાકીના ભાગની જેમ સામાન્ય રંગસૂત્ર અભિરંજકને ગ્રહણ કરતું નથી.

(A) સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,$DNA$ કોષકેન્દ્રની અંદર જોવા મળે છે,જ્યાં તે અત્યંત વ્યવસ્થિત અને ક્રોમેટિન નામના બંધારણમાં સંઘનિત થયેલું હોય છે.
ક્રોમેટિન એ હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે વીંટળાયેલા $DNA$ નું બનેલું હોય છે,જે એક એવું સંકુલ બનાવે છે જે લાંબા $DNA$ અણુને કોષકેન્દ્રના નાના કદમાં સમાવવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
તેથી,$DNA$ એ $DNA$-પ્રોટીન સંકુલ તરીકે ક્રોમેટિનમાં કેન્દ્રિત હોય છે.

(D) $DNA$ (ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લિક એસિડ) મુખ્યત્વે સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તે ક્રોમેટિન સ્વરૂપે ગોઠવાયેલું હોય છે. કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રનો એક ભાગ છે જ્યાં રીબોઝોમલ $RNA$ નું સંશ્લેષણ થાય છે અને તેમાં $DNA$ (ખાસ કરીને $rDNA$ જનીનો) પણ હોય છે. તેની સામે,કોષરસ એ કોષકેન્દ્રની બહાર આવેલું જેલી જેવું દ્રવ્ય છે. જોકે $DNA$ કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ જેવા અંગિકાઓમાં જોવા મળે છે (જે કોષરસમાં હોય છે),પરંતુ તે કોષરસનો પોતાનો ઘટક નથી. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોષરસ સાચો જવાબ છે.

(C) પોલિટિન રંગસૂત્રો એ એન્ડોરિડુપ્લિકેશન (endoreduplication) પ્રક્રિયા દ્વારા બનતા વિશાળ રંગસૂત્રો છે,જેમાં પુત્રી રંગસૂત્રિકાઓના વિભાજન વિના $DNA$ પ્રતિકૃતિ વારંવાર થાય છે. આના પરિણામે $DNA$ ની ઘણી સમાંતર શૃંખલાઓ બને છે જેને ક્રોમોનેમાટા (chromonemata) કહેવામાં આવે છે,જે ડ્રોસોફિલાના ડિંભની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળે છે.

(B) $Telocentric$ (અંતસ્થ) રંગસૂત્રમાં,સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રના અંતિમ છેડા પર આવેલું હોય છે.
$Acrocentric$ (અગ્ર-અંતસ્થ) રંગસૂત્રમાં,સેન્ટ્રોમિયર એક છેડાની ખૂબ નજીક આવેલું હોય છે,જેના પરિણામે એક અત્યંત ટૂંકી ભુજા અને એક ખૂબ લાંબી ભુજા બને છે (સબટર્મિનલ સ્થાન).
તેથી,સાચો તફાવત એ છે કે પ્રથમમાં સેન્ટ્રોમિયર ટર્મિનલ હોય છે અને બીજામાં સબટર્મિનલ હોય છે.

(B) ફ્યુલજન પ્રતિક્રિયા એ હિસ્ટોલોજીમાં કોષના કોષકેન્દ્રમાં રહેલા રંગસૂત્રીય દ્રવ્ય અથવા $DNA$ ને ઓળખવા માટે વપરાતી એક સ્ટેનિંગ પદ્ધતિ છે.
તે $DNA$ ના એસિડ હાઇડ્રોલિસિસ પર આધારિત છે,જે ડીઓક્સિરાઇબોઝ શર્કરા પર રહેલા આલ્ડિહાઇડ સમૂહોને મુક્ત કરે છે.
ત્યારબાદ આ આલ્ડિહાઇડ સમૂહો શિફના પ્રક્રિયક (Schiff's reagent) સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઘેરો મેજેન્ટા અથવા જાંબલી રંગ આપે છે,જે ખાસ કરીને $DNA$ ની હાજરી સૂચવે છે.

(A) $DNA$ (ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લિક એસિડ) મુખ્યત્વે સુકોષકેન્દ્રી સજીવોના કોષકેન્દ્રમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તે રંગસૂત્રોનો મુખ્ય રાસાયણિક ઘટક બનાવે છે. જોકે $DNA$ નો મોટો ભાગ કોષકેન્દ્રમાં હોય છે,પરંતુ તેની થોડી માત્રા કોષરસમાં,ખાસ કરીને કણાભસૂત્ર અને રંજકકણો (હરિતકણ) જેવા અંગિકાઓમાં પણ હાજર હોય છે.

(A) કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી પટલવિહીન રચના છે.
તે સક્રિય રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ ના સંશ્લેષણનું સ્થાન છે.
કોષકેન્દ્રિકાનો તંતુમય વિસ્તાર,જેને ન્યુક્લિયોલર ઓર્ગેનાઈઝર રિજન $(NOR)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં $18\ s$ અને $28\ s$ રિબોઝોમલ $RNA$ માટેના જનીનો આવેલા હોય છે.

(C) પોલિટિન રંગસૂત્રોની શોધ સૌપ્રથમ $1881$ માં ઈ.જી. બાલબિયાની દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
તેમને કાયરોનોમસ ટેન્ટેન્સ ($Chironomus$ $tentans$) માખીના ડિંભના લાળ ગ્રંથિના કોષોમાં જોવામાં આવ્યા હતા.

(C) રંગસૂત્રના અંતિમ છેડાને $Telomere$ (ટેલોમિયર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Telomeres$ એ રંગસૂત્રના દરેક છેડે આવેલા પુનરાવર્તિત ન્યુક્લિયોટાઇડ ક્રમ છે,જે રંગસૂત્રના છેડાને બગડતા અટકાવે છે અથવા તેને પાડોશી રંગસૂત્રો સાથે જોડાતા અટકાવે છે.

(B) પફ્સ અને રિંગ્સ,જેને બાલબિયાની રિંગ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પોલિટિન રંગસૂત્રોમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ રચનાઓ છે.
આ પફ્સ જનીન ટ્રાન્સક્રિપ્શન (mRNA સંશ્લેષણ) ના સક્રિય સ્થાનો દર્શાવે છે જ્યાં ક્રોમેટિન તંતુઓ ઉકેલાયેલા અને વિસ્તૃત હોય છે.
પોલિટિન રંગસૂત્રો એ ડ્રોસોફિલાના ડિંભની લાળ ગ્રંથિઓ અને અન્ય ડિપ્ટેરન કીટકોમાં જોવા મળતા વિશાળ રંગસૂત્રો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) . સેન્ટ્રોમિયર એ રંગસૂત્રનો એક વિશિષ્ટ પ્રદેશ છે જે બે સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સને એકસાથે જોડી રાખે છે. તે કોષ વિભાજન દરમિયાન સ્પિન્ડલ તંતુઓ (તર્કુ તંતુઓ) જ્યાં જોડાય છે તે સ્થાન છે.

(C) કોષ વિભાજન દરમિયાન,સ્પિન્ડલ તંતુઓ સેન્ટ્રોમિયરની સપાટી પર હાજર તકતી જેવી રચના સાથે જોડાય છે જેને કાઇનેટોકોર કહેવામાં આવે છે.
કાઇનેટોકોર સેન્ટ્રોમિયર પર સ્થિત હોવાથી,સેન્ટ્રોમિયર એ પ્રાથમિક સંકોચન બિંદુ છે જ્યાં આ તંતુઓ રંગસૂત્રની હિલચાલને સરળ બનાવવા માટે જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,સાચી રચના સેન્ટ્રોમિયર છે.

(D) "ક્રોમોઝોમ" (રંગસૂત્ર) શબ્દ સૌપ્રથમ જર્મન શરીરરચનાશાસ્ત્રી $Waldeyer$ દ્વારા $1888$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
આ શબ્દ ગ્રીક શબ્દો $chroma$ (રંગ) અને $soma$ (શરીર) પરથી ઉતરી આવ્યો છે, જે કોષ વિભાજન દરમિયાન બેઝિક ડાય (રંજક) દ્વારા સરળતાથી અભિરંજિત થતી સંરચનાઓનો નિર્દેશ કરે છે.

(C) માનવ રંગસૂત્રોનું વર્ગીકરણ તેમના કદ અને સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે કરવામાં આવે છે.
ડેનવર વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,$46$ માનવ રંગસૂત્રોને કદના ઉતરતા ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવે છે અને તેમને $7$ જૂથોમાં વહેંચવામાં આવે છે,જેમને $A$ થી $G$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ જૂથોને સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાન (મેટાસેન્ટ્રિક,સબમેટાસેન્ટ્રિક અને એક્રોસેન્ટ્રિક) અને રંગસૂત્રની ભુજાઓની સાપેક્ષ લંબાઈના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) માનવ રંગસૂત્રોનું વર્ગીકરણ અને જૂથીકરણ (કેરિયોટાઇપિંગ) મુખ્યત્વે તેમના કદ,સેન્ટ્રોમિયરનું સ્થાન અને સ્ટેનિંગ પછી જોવા મળતી વિશિષ્ટ બેન્ડિંગ પેટર્ન (જેમ કે $G$-બેન્ડિંગ) પર આધારિત છે. જોકે ગૌણ સંકોચન અને સેટેલાઇટ્સ એ ચોક્કસ રંગસૂત્રોને ઓળખવા માટે વપરાતી લાક્ષણિકતાઓ છે,પરંતુ વ્યવસ્થિત જૂથીકરણ આ તમામ મોર્ફોલોજિકલ લાક્ષણિકતાઓના સંયોજન પર આધાર રાખે છે. તેથી,જૂથીકરણ ઉપર જણાવેલ તમામ લાક્ષણિકતાઓ પર આધારિત છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. $Metacentric$ (મેટાસેન્ટ્રિક) રંગસૂત્ર $V$-આકારનું હોય છે,જેમાં સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રની બરાબર મધ્યમાં આવેલું હોય છે,જેના પરિણામે તેની બંને ભુજાઓ લગભગ સમાન લંબાઈની હોય છે.

(A) મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રમાં,સેન્ટ્રોમિયર રંગસૂત્રની બરાબર મધ્યમાં આવેલું હોય છે,જેના પરિણામે બે સમાન ભુજાઓ (isobrachial) બને છે.
કોષ વિભાજનના એનાફેઝ તબક્કા દરમિયાન,આ રંગસૂત્રો માઇક્રોસ્કોપ હેઠળ જોતા $V$ આકારના દેખાય છે.

(B) પોલીટીન રંગસૂત્રો એ જાયન્ટ રંગસૂત્રો છે જે ડ્રોસોફિલાના લાર્વાની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળે છે.
આ રંગસૂત્રોમાં,તમામ રંગસૂત્રોના સેન્ટ્રોમિયરિક પ્રદેશો એક સામાન્ય કેન્દ્રબિંદુ બનાવવા માટે એકત્રિત થાય છે જેને $Chromocentre$ (ક્રોમોસેન્ટર) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના પોલીટીન રંગસૂત્રોની લાક્ષણિકતા છે જ્યાં અનેક ક્રોમેટિડ્સ આ કેન્દ્રીય જોડાણ પર એકસાથે જોડાયેલા રહે છે.

(C) બાલબિયાનીએ $Chironomus$ લાર્વાની લાળ ગ્રંથિઓમાં વિશાળ રંગસૂત્રોની શોધ કરી હતી,જેને પોલીટીન રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ રંગસૂત્રો ઘેરા અને આછા આડા પટ્ટાઓની શ્રેણી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
તેઓ બાલબિયાની રિંગ્સ અથવા પફ્સ તરીકે ઓળખાતા મોટા,ફૂલેલા પ્રદેશો પણ દર્શાવે છે,જે મૂળભૂત રીતે ક્રોમેટિનના લૂપ્સ છે જે સક્રિય ટ્રાન્સક્રિપ્શનના સ્થાનોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તેથી,આ રંગસૂત્રો પટ્ટાઓ અને લૂપ્સ બંનેની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે.

(D) પોલિટિન રંગસૂત્રો એ મોટા,બહુ-તંતુમય રંગસૂત્રો છે જે એન્ડોરિડ્યુપ્લિકેશન (endoreduplication) ની પ્રક્રિયા દ્વારા રચાય છે,જેમાં કોષ વિભાજન વગર $DNA$ નું વારંવાર પ્રતિકૃતિ નિર્માણ થાય છે.
આ રંગસૂત્રો સામાન્ય રીતે ડાયપ્ટરન (dipteran) કીટકો,જેમ કે $Drosophila$ (ફળમાખી) ની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળે છે.
તેઓ ઘણી સમાંતર ક્રોમેટિડ્સના બનેલા હોય છે,જે ઘણીવાર $1000$ થી $16000$ ક્રોમોનેમાટા સુધી પહોંચે છે,જે તેમને પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ દૃશ્યમાન બનાવે છે.

(C) લેમ્પબ્રશ રંગસૂત્રો એ વિશિષ્ટ પ્રકારના વિશાળ રંગસૂત્રો છે જે ઘણા પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ જેવા કે ઉભયજીવીઓ,સરીસૃપો અને પક્ષીઓના અંડકોષોમાં,તેમજ કેટલાક અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે.
આ રંગસૂત્રો તેમની વિશિષ્ટ લૂપ્સ (loops) માટે જાણીતા છે જે લેમ્પ સાફ કરવાના બ્રશ જેવા દેખાય છે,તેથી તેને લેમ્પબ્રશ રંગસૂત્રો કહેવામાં આવે છે.
તેઓ એકકોષીય લીલ $Acetabularia$ ના વિશાળ કોષકેન્દ્રમાં પણ જોવા મળે છે.

(C) બાલબિયાની રિંગ્સ એ પોલિટિન રંગસૂત્રો પર જોવા મળતી મોટી ફૂલેલી રચનાઓ છે.
પોલિટિન રંગસૂત્રો સૌપ્રથમ $1881$ માં બાલબિયાની દ્વારા કાયરોનોમસ (Chironomus) લાર્વાની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળ્યા હતા.
આ રંગસૂત્રો ઘેરા પટ્ટાઓ અને આછા આંતરપટ્ટાઓની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,અને સક્રિય જનીન ટ્રાન્સક્રિપ્શન ધરાવતા વિસ્તારો મોટી ફૂલેલી રચનાઓ તરીકે દેખાય છે જેને બાલબિયાની રિંગ્સ અથવા ક્રોમોઝોમલ પફ્સ કહેવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે. કાર્માઇન એ કોષવિજ્ઞાનમાં રંગસૂત્રોને જોવા માટે વપરાતું એક જૈવિક અભિરંજક છે. તે કોચીનિયલ કીટક $(Dactylopius \text{ } coccus)$ માંથી મેળવવામાં આવતો રંગ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
એડ્યુઅર્ડ સ્ટ્રાસબર્ગરે $(1875)$ સૌપ્રથમ કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા દરમિયાન કોષકેન્દ્રમાં રંગસૂત્રોને દોરી જેવી રચનાઓ તરીકે અવલોકન અને વર્ણન કર્યું હતું.

(B) રંગસૂત્રો $DNA$ અને પ્રોટીન (હિસ્ટોન્સ) ના બનેલા હોય છે.
$DNA$ (ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લીક એસિડ) એ મુખ્ય આનુવંશિક દ્રવ્ય છે જે આનુવંશિક માહિતીનો સંગ્રહ કરે છે અને તેને એક કોષની પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં વહન કરે છે.
તેથી,આનુવંશિક માહિતી લઈ જવાનું કાર્ય $DNA$ દ્વારા કરવામાં આવે છે.

(A) રંગસૂત્રની સંખ્યા એ એક લાક્ષણિકતા છે જે ચોક્કસ જાતિ માટે નિશ્ચિત રહે છે。
દરેક જાતિના દૈહિક કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા ચોક્કસ અને અચળ હોય છે。
ઉદાહરણ તરીકે, સૌથી ઓછી રંગસૂત્ર સંખ્યા $Haplopappas \text{ } gracilis$ $(2n = 4)$ માં જોવા મળે છે, જ્યારે સૌથી વધુ સંખ્યા $Ophioglossum$ જાતિમાં ($2n = 1262$ અથવા વિવિધતા મુજબ $1656$ સુધી) જોવા મળે છે。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે。

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ફ્રાન્ઝ હોફમિસ્ટરે સૌપ્રથમ $1848$ માં $Tradescantia$ વનસ્પતિના પરાગ માતૃકોષોના કોષકેન્દ્રમાં કોષકેન્દ્રીય તંતુઓ (જેને પાછળથી રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખવામાં આવ્યા) જોયા હતા.

(D) ન્યુક્લિયોસોમ એ ક્રોમેટિનનો પાયાનો એકમ છે. તે આઠ હિસ્ટોન પ્રોટીન અણુઓના કોર (કેન્દ્ર) ની આસપાસ વીંટળાયેલા $DNA$ ના એક ખંડનું બનેલું હોય છે. તેથી,હિસ્ટોન્સ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતા આવશ્યક બંધારણીય પ્રોટીન છે જે ન્યુક્લિયોસોમનું કેન્દ્ર બનાવે છે.

(C) સુકોષકેન્દ્રી રંગસૂત્રો $DNA$ અને પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$DNA$ અણુ હિસ્ટોન નામના બેઝિક પ્રોટીન સાથે વીંટળાયેલું હોય છે,જે ન્યુક્લિયોસોમ બનાવે છે,જે આગળ જઈને ક્રોમેટિન અને અંતે રંગસૂત્રો બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) સેન્ટ્રોમિયરનું સ્થાન રંગસૂત્રનો આકાર અને પ્રકાર નક્કી કરે છે. સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે,રંગસૂત્રોને $(i)$ ટેલોસેન્ટ્રિક,$(ii)$ એક્રોસેન્ટ્રિક,$(iii)$ સબમેટાસેન્ટ્રિક અને $(iv)$ મેટાસેન્ટ્રિકમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. સેન્ટ્રોમિયર એ પ્રાથમિક સંકોચન તરીકે કાર્ય કરે છે જે રંગસૂત્રની બે ભુજાઓને અલગ કરે છે.

(D) ન્યુક્લિયોસોમ એ સુકોષકેન્દ્રી રંગસૂત્રદ્રવ્ય (chromatin) નો પાયાનો બંધારણીય એકમ છે.
તે આઠ હિસ્ટોન પ્રોટીન (ઓક્ટામેર) ના કોરની આસપાસ વીંટળાયેલા $DNA$ ના એક ખંડનો બનેલો છે.
$DNA$ અણુ હિસ્ટોન ઓક્ટામેરની આસપાસ વીંટળાય છે,જે હિસ્ટોન $H_2A, H_2B, H_3$ અને $H_4$ ની બે-બે નકલોનો બનેલો હોય છે.
તેથી,ન્યુક્લિયોસોમ એ મૂળભૂત રીતે એક એવી રચના છે જેમાં $DNA$ હિસ્ટોન કોરની આસપાસ બંધાયેલ અથવા વીંટળાયેલ હોય છે.

(D) બાલબિયાની રીંગ એ પોલિટિન રંગસૂત્રોમાં જોવા મળતા મોટા પફ (puffs) છે. આ રચનાઓ સક્રિય ટ્રાન્સક્રિપ્શનના સ્થાનો છે જ્યાં મોટી માત્રામાં $mRNA$ નું સંશ્લેષણ થાય છે. આ $mRNA$ અણુઓ પફમાં કામચલાઉ રીતે સંગ્રહિત રહી શકે છે,જે વિકાસના ચોક્કસ તબક્કાઓ દરમિયાન બનતી અસ્થાયી રચનાઓ છે.

(A) પોલિટિન રંગસૂત્રો એ વિશાળ રંગસૂત્રો છે જે એન્ડોરીડુપ્લિકેશન (અથવા એન્ડોમાઈટોસિસ) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં,કોષ વિભાજન (સાયટોકાઈનેસિસ) થયા વિના $DNA$ વારંવાર સ્વયંજનન (replication) પામે છે.
પરિણામે,ક્રોમેટિડ્સની ઘણી નકલો એકબીજા સાથે જોડાયેલી રહે છે,જે પોલિટિન રંગસૂત્ર તરીકે ઓળખાતી જાડી અને પટ્ટીવાળી રચના બનાવે છે.
આ સામાન્ય રીતે $Drosophila$ ના લાર્વાની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળે છે.

(A) પોલિટિન રંગસૂત્રો સૌપ્રથમ $1881$ માં ઈ.જી. બાલબિયાની દ્વારા $Chironomus$ લાર્વાની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળ્યા હતા.
તેઓ સામાન્ય રીતે આ ડિપ્ટેરન કીટકોની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળતા હોવાથી,તેમને લાળ ગ્રંથિના રંગસૂત્રો (salivary gland chromosomes) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(B) પરમાણુમાં,મધ્ય ભાગને કેન્દ્ર (nucleus) કહેવામાં આવે છે.
પ્રોટોન (ધન વીજભારિત) અને ન્યુટ્રોન (તટસ્થ) ને સામૂહિક રીતે ન્યુક્લિયોન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ ન્યુક્લિયોન્સ ફક્ત પરમાણુના કેન્દ્રમાં જ આવેલા હોય છે.
ઇલેક્ટ્રોન કેન્દ્રની આસપાસ ચોક્કસ ઉર્જા સ્તરો અથવા કક્ષાઓમાં પરિભ્રમણ કરે છે.

(D) પ્રકાશ માઇક્રોસ્કોપની તુલનામાં ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપની વિભેદન શક્તિ (resolution) અને મોટવણી (magnification) ઘણી વધારે હોય છે.
જ્યારે કોષકેન્દ્ર,હરિતકણ અને ગોલ્ગી પ્રસાધન જેવા અંગિકાઓને પ્રકાશ માઇક્રોસ્કોપ દ્વારા જોઈ શકાય છે,ત્યારે કોષકેન્દ્રપટલ (કોષકેન્દ્ર અને કોષરસને અલગ કરતી પટલ) ની સૂક્ષ્મ રચનાને સ્પષ્ટ રીતે જોવા માટે ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોસ્કોપની ઉચ્ચ વિભેદન શક્તિની જરૂર પડે છે.

(B) રંગસૂત્ર જાળ (ક્રોમેટિન) $DNA$ અને પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે।
$1$. હેમેટોક્સિલિન, ક્રિસ્ટલ વાયોલેટ અને કાર્માઈન એ સામાન્ય બેઝિક અભિરંજકો છે જેનો ઉપયોગ કોષકેન્દ્ર અને ક્રોમેટિન દ્રવ્યને અભિરંજિત કરવા માટે થાય છે।
$2$. ફ્યુલજન સ્ટેઈન એ $DNA$ ને ઓળખવા માટે વપરાતી એક વિશિષ્ટ હિસ્ટોકેમિકલ પદ્ધતિ છે।
$3$. જોકે, પ્રમાણભૂત જૈવિક અભિરંજક સંદર્ભમાં, આ પ્રશ્ન અમુક રંગકોની રંગસૂત્ર જાળને અસરકારક રીતે અભિરંજિત કરવાની મર્યાદા દર્શાવે છે।
$4$. આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Crystal$ $violet$ મુખ્યત્વે બેક્ટેરિયલ અભિરંજક (ગ્રામ સ્ટેઈનિંગ) માટે વપરાય છે અને સામાન્ય રીતે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં રંગસૂત્ર જાળને અભિરંજિત કરવા માટે વપરાતું નથી।

(B) $DNA$ (ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લિક એસિડ) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં આનુવંશિક દ્રવ્ય છે. તે મુખ્યત્વે કોષકેન્દ્રની અંદર જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત,અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ પણ પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ ધરાવે છે,જે તેમના સ્વતંત્ર કાર્ય અને પ્રતિકૃતિ માટે આવશ્યક છે.

(D) આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,આનુવંશિક દ્રવ્ય સામાન્ય રીતે એકલ વર્તુળાકાર $DNA$ અણુ હોય છે જે હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે જોડાયેલ હોતું નથી.
તેની સરખામણીમાં,સુકોષકેન્દ્રી રંગસૂત્રો $DNA$ અણુઓના બનેલા હોય છે જે હિસ્ટોન નામના બેઝિક પ્રોટીન સાથે વીંટળાયેલા હોય છે,જે ન્યુક્લિયોસોમ તરીકે ઓળખાતી રચનાઓ બનાવે છે.
$DNA$ અને હિસ્ટોનનો આ સંકુલને ક્રોમેટિન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) કોષકેન્દ્રિકા એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી એક ગોળાકાર રચના છે.
તે સક્રિય રીતે રિબોઝોમલ $RNA$ $(r-RNA)$ ના સંશ્લેષણનું સ્થાન છે.
તેથી,કોષકેન્દ્રિકા રિબોઝોમલ પેટા એકમોના ઉત્પાદન અને એસેમ્બલી માટે જવાબદાર છે.

(D) કોષકેન્દ્ર એ $DNA$ માંથી આનુવંશિક માહિતીનું વિવિધ પ્રકારના $RNA$ માં ભાષાંતરણ (transcription) કરવા માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,કોષકેન્દ્રમાં $m-RNA$ (મેસેન્જર $RNA$),$t-RNA$ (ટ્રાન્સફર $RNA$) અને $r-RNA$ (રાઈબોઝોમલ $RNA$) ના સંશ્લેષણ માટેની પ્રક્રિયાઓ થાય છે.
વધુમાં,કોષચક્રના $S$-તબક્કા દરમિયાન કોષકેન્દ્રમાં $DNA$ નું સ્વયંજનન (replication) પણ થાય છે.
તેથી,કોષકેન્દ્ર એ $DNA$,$m-RNA$ અને $t-RNA$ ના સંશ્લેષણ માટેનું સ્થાન છે.

(B) કોષકેન્દ્રીકા આયોજક પ્રદેશ $(NOR)$ એ રંગસૂત્રનો એક વિશિષ્ટ ભાગ છે જે રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ માટેના જનીનો ધરાવે છે.
રંગસૂત્રોમાં,પ્રાથમિક સંકોચન એ સેન્ટ્રોમિયર છે,જે ત્રાકતંતુઓના જોડાણમાં મદદ કરે છે.
દ્વિતીયક સંકોચન એ સેન્ટ્રોમિયર સિવાયના એવા પ્રદેશો છે જેનું સ્થાન નિશ્ચિત હોય છે.
કોષકેન્દ્રીકા આયોજક એ ચોક્કસ રંગસૂત્રો પર આવેલા દ્વિતીયક સંકોચન તરીકે ઓળખાય છે.

(A) રંગસૂત્ર એક કેન્દ્રીય મેટ્રિક્સનું બનેલું હોય છે જે એક પાતળા,પારદર્શક અને બિન-જનીનિક પટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે,જેને $Pellicle$ (પેલિકલ) કહેવામાં આવે છે.
$Pellicle$ ની અંદર જેલી જેવો પદાર્થ હોય છે જેને $Matrix$ (મેટ્રિક્સ) કહેવાય છે.
$Matrix$ ની અંદર $Chromonemata$ (ક્રોમોનેમા) ગૂંચળાયેલા તંતુઓ તરીકે આવેલા હોય છે.
તેથી,રંગસૂત્રનું સૌથી બહારનું આવરણ $Pellicle$ છે.

(C) કેટલાક રંગસૂત્રોમાં,ચોક્કસ સ્થાને બિન-રંજિત દ્વિતીયક સંકોચન જોવા મળે છે. આના કારણે એક નાનો ટુકડો દેખાય છે જેને $Satellite$ (સેટેલાઈટ) કહેવામાં આવે છે. દ્વિતીયક સંકોચન પછીના આ ભાગને $Satellite$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) કોષકેન્દ્ર એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી પટલમય અંગિકા છે.
તે કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે,જે બે સમાંતર પટલોનું બનેલું હોય છે અને તેમની વચ્ચેની જગ્યાને પરિકોષકેન્દ્રીય અવકાશ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,કોષકેન્દ્ર એ દ્વિસ્તરીય રચના છે.

(A) ક્રોમેટિન એ દ્રવ્ય છે જેમાંથી બેક્ટેરિયા સિવાયના સજીવો (એટલે કે સુકોષકેન્દ્રી સજીવો) ના રંગસૂત્રો બનેલા હોય છે.
તે $DNA$,$RNA$ અને પ્રોટીનનું બનેલું છે.
તેમાં રહેલા પ્રોટીન મુખ્યત્વે હિસ્ટોન્સ (બેઝિક પ્રોટીન) અને કેટલાક નોન-હિસ્ટોન પ્રોટીન હોય છે.
તે ન્યુક્લિક એસિડ $(DNA/RNA)$ અને પ્રોટીનનું સંકુલ હોવાથી,તેને સામૂહિક રીતે ન્યુક્લિઓપ્રોટીન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) કોષકેન્દ્રની શોધ સૌપ્રથમ સ્કોટિશ વનસ્પતિશાસ્ત્રી $Robert \, Brown$ દ્વારા $1831$ માં કરવામાં આવી હતી,જ્યારે તેઓ ઓર્કિડના મૂળના કોષોનો અભ્યાસ કરી રહ્યા હતા. તેમણે કોષની અંદર એક નાનું,ઘટ્ટ અને ગોળાકાર અંગિકા જોઈ અને તેને કોષકેન્દ્ર નામ આપ્યું.

(B) રંગસૂત્ર બે ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) નું બનેલું હોય છે,જે એક વિશિષ્ટ ભાગ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે જેને રંગસૂત્રકેન્દ્ર અથવા સેન્ટ્રોમિયર કહેવામાં આવે છે. કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓના જોડાણ માટે સેન્ટ્રોમિયર ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી,રંગસૂત્રમાં આવેલી રચના સેન્ટ્રોમિયર છે.

(A) કોષકેન્દ્રીકા એ કોષકેન્દ્રની અંદર આવેલી પટલવિહીન રચના છે. તે ચોક્કસ રંગસૂત્રોના દ્વિતીયક સંકોચન (Secondary constriction) પર આવેલા ન્યુક્લિઓલર ઓર્ગેનાઈઝર રીજન (NORs) નામના સ્થાનો પર બને છે. આ વિસ્તારોમાં રિબોઝોમલ $RNA$ (rRNA) ના સંશ્લેષણ માટેના જનીનો આવેલા હોય છે.