Meiosis Questions in Gujarati

(C) અર્ધીકરણની $prophase-I$ ની $zygotene$ અવસ્થા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાવવાનું શરૂ કરે છે. જોડાણની આ પ્રક્રિયાને $synapsis$ (સિનેપ્સિસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આવા જોડાયેલા રંગસૂત્રોને સમજાત રંગસૂત્રો કહેવામાં આવે છે. આ જોડીઓને બાયવેલેન્ટ (bivalents) અથવા ટેટ્રાડ્સ (tetrads) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(C) અર્ધિકરણ-$I$ માં,ખાસ કરીને ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો છૂટા પડે છે અને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
જોકે,આ પ્રક્રિયા દરમિયાન રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) તેમના સેન્ટ્રોમીયર પર એકબીજા સાથે જોડાયેલી રહે છે.
તેનાથી વિપરીત,ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ દરમિયાન,સેન્ટ્રોમીયરનું વિભાજન થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે.
તેથી,સાચી અવસ્થા જેમાં સમજાત રંગસૂત્રો છૂટા પડે છે અને રંગસૂત્રિકાઓ જોડાયેલી રહે છે તે ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ છે.

(C) લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં જનીનિક ભિન્નતા મુખ્યત્વે $Crossing over$ (વ્યતિકરણ) ની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
$Crossing over$ એ અર્ધીકરણ-$I$ ના $Prophase-I$ ની $Pachytene$ અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન, એકરૂપ રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે કરે છે, જેના પરિણામે જનીનોના નવા સંયોજનો (પુનઃસંયોજન) બને છે.
$Synapsis$ એ એકરૂપ રંગસૂત્રોની જોડી બનવાની પ્રક્રિયા છે, જ્યારે $Crossing over$ એ ખંડોની વાસ્તવિક આપ-લે છે જે ભિન્નતા તરફ દોરી જાય છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે માતૃકોષની તુલનામાં બાળકોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરી નાખે છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન,જનીનદ્રવ્યમાં પુનઃસંયોજન (recombination/crossing over) અને સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ (independent assortment) થાય છે,જે જનીનિક ભિન્નતા તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,અર્ધીકરણમાં ઉત્પન્ન થતા બાળકોષોનું જનીનિક બંધારણ માતૃકોષ કરતા ભિન્ન હોય છે.

(C) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે, જેના પરિણામે એકકીય જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે.
તે ખાસ કરીને પ્રજનન કોષોમાં જોવા મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Pollen$ માતૃકોષ $(PMC)$ એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓના પરાગાશયમાં જોવા મળતો દ્વિતીય કોષ છે, જે અર્ધીકરણ દ્વારા એકકીય લઘુબીજાણુઓ (પરાગરજ) ઉત્પન્ન કરે છે.
મૂલાગ્ર, પ્રરોહાગ્ર અને પર્ણાગ્ર એ વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગો (દૈહિક કોષો) છે અને તેમાં વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે સમભાજન થાય છે.

(A) જનન કોષો (અથવા જનન માતૃકોષો) જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે $Meiosis$ (અર્ધીકરણ) પામે છે. $Meiosis$ એ એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે જેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે,જે ફલન દરમિયાન દ્વિતીય સ્થિતિને પુનઃસ્થાપિત કરવાની ખાતરી આપે છે. તેથી,સાચો જવાબ $Meiosis$ (અર્ધીકરણ) છે.

(A) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે.
તેમાં બે ક્રમિક કોષકેન્દ્ર અને કોષરસના વિભાજનનો સમાવેશ થાય છે,જેને અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અર્ધીકરણ-$I$ માં સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે અને અર્ધીકરણ-$II$ માં રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે.
પરિણામે,એક દ્વિકીય $(2n)$ માતૃકોષ બે વાર વિભાજન પામીને ચાર આનુવંશિક રીતે ભિન્ન એકકીય $(n)$ બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) વિધાન $S$ સાચું છે કારણ કે અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય જનનકોષો (પ્રજનન કોષો) ઉત્પન્ન થાય છે.
કારણ $R$ ખોટું છે કારણ કે અર્ધીકરણમાં,જનીનદ્રવ્ય $(DNA)$ આંતરાવસ્થાના $S$-તબક્કા દરમિયાન માત્ર એક જ વાર બેવડાય છે,જ્યારે કોષ બે ક્રમિક કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વિભાજન (અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$) માંથી પસાર થાય છે. તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(A) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે, જેના પરિણામે એક પિતૃ કોષમાંથી ચાર એકકીય (haploid) બાળ કોષોનું નિર્માણ થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં બે ક્રમિક કોષકેન્દ્રીય વિભાજનનો સમાવેશ થાય છે, જેને અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, પરંતુ તેમાં $DNA$ નું પ્રતિકૃતિ (replication) માત્ર એક જ વાર થાય છે.
તેથી, અર્ધીકરણ પામતો એક કોષ $4$ આનુવંશિક રીતે ભિન્ન બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.

(B) અર્ધસૂત્રણ એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે,જેના પરિણામે ચાર એકકીય (haploid) બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તેમાં બે ક્રમિક કોષકેન્દ્રવિભાજન જોવા મળે છે જેને અર્ધસૂત્રણ-$I$ અને અર્ધસૂત્રણ-$II$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અર્ધસૂત્રણ-$I$ માં,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે,જેનાથી રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થાય છે.
અર્ધસૂત્રણ-$II$ માં,સમભાજનની જેમ જ રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) અલગ થાય છે.
તેથી,સંપૂર્ણ અર્ધસૂત્રણની પ્રક્રિયા દરમિયાન કોષકેન્દ્રવિભાજન (Karyokinesis) બે વાર થાય છે.

(B) આંતરકોષવિભાજન એ અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ વચ્ચેનો તબક્કો છે.
આ એક ટૂંકા ગાળાનો તબક્કો છે.
આંતરકોષવિભાજન દરમિયાન $DNA$ નું સ્વયંજનન થતું નથી.
રંગસૂત્રીય $DNA$ નું સ્વયંજનન આંતરાવસ્થા (Interphase) ના $S$-તબક્કા દરમિયાન થાય છે,જે અર્ધીકરણ-$I$ પહેલા આવે છે.
તેથી,'રંગસૂત્રીય $DNA$ નું સ્વયંજનન આંતરકોષવિભાજન દરમિયાન થાય છે' તે વિધાન ખોટું છે.

(D) દ્વિસૂત્રી (bivalent) એ અર્ધીકરણની $Prophase-I$ ની $Zygotene$ અવસ્થા દરમિયાન બનતી સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ છે.
આ જોડમાં રહેલા દરેક રંગસૂત્રમાં બે ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) હોય છે.
દ્વિસૂત્રીમાં બે સમજાત રંગસૂત્રો હોય છે,અને દરેક રંગસૂત્રમાં બે રંગસૂત્રિકાઓ હોવાથી,કુલ રંગસૂત્રિકાઓની સંખ્યા $2 \times 2 = 4$ થાય છે.
આ ચાર રંગસૂત્રિકાઓને સામૂહિક રીતે ચતુષ્ક (tetrad) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,દ્વિસૂત્રી બે રંગસૂત્રો ધરાવે છે,જેમાં દરેક રંગસૂત્ર બે રંગસૂત્રિકાઓ ધરાવે છે,પરિણામે કુલ ચાર રંગસૂત્રિકાઓ જોવા મળે છે.

(D) $Pachytene$ (પૅકિટીન) અવસ્થા એ $Meiosis-I$ (અર્ધીકરણ-$I$) ની $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) નો ત્રીજો તબક્કો છે.
આ અવસ્થા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) ની પ્રક્રિયા થાય છે.
આ પ્રક્રિયા જે સ્થાને થાય છે ત્યાં પુનઃસંયોજિત ઘંઠિકાઓ (recombination nodules) જોવા મળે છે.
જોકે સાયનેપ્સિસ (સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બનવાની પ્રક્રિયા) $Zygotene$ (ઝાયગોટીન) અવસ્થામાં શરૂ થાય છે,પરંતુ બાયવેલેન્ટ અથવા ચતુઃસૂત્રી (tetrads) $Pachytene$ અવસ્થા દરમિયાન સ્પષ્ટપણે દૃશ્યમાન થાય છે.
તેથી,પુનઃસંયોજિત ઘંઠિકાઓનું દેખાવું અને ચતુઃસૂત્રીનું સ્પષ્ટ થવું એ બંને $Pachytene$ અવસ્થાની લાક્ષણિક ઘટનાઓ છે.

(A) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે.
સમભાજનની જેમ,અર્ધીકરણ પહેલાં પણ આંતરાવસ્થા (interphase) આવે છે.
આ આંતરાવસ્થાના $S$-તબક્કા (સંશ્લેષણ તબક્કો) દરમિયાન,$DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે.
આ આંતરાવસ્થા અર્ધીકરણ $I$ પહેલાં થાય છે.
અર્ધીકરણ $II$ એ સમભાજન જેવું જ છે પરંતુ તેની પહેલાં $DNA$ સ્વયંજનનનો તબક્કો (આંતરાવસ્થા) આવતો નથી.
તેથી,જનીનદ્રવ્યનું સ્વયંજનન માત્ર અર્ધીકરણ $I$ પહેલાંની આંતરાવસ્થા દરમિયાન જ થાય છે.

(C) અર્ધસૂત્રણ-$I$ અને અર્ધસૂત્રણ-$II$ વચ્ચેના તબક્કાને આંતરકોષવિભાજન (Interkinesis) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ એક ટૂંકા ગાળાની આરામદાયક અવસ્થા છે.
આંતરકોષવિભાજન દરમિયાન,$DNA$ નું સ્વયંજનન થતું નથી.
જોકે,કોષ થોડી વૃદ્ધિ પામી શકે છે અને પ્રોટીન તથા $RNA$ નું સંશ્લેષણ કરી શકે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) અર્ધીકરણની ભાજનોત્તરાવસ્થા $II$ માં,રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે. દરેક રંગસૂત્ર બે ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) ધરાવે છે. ભગિની રંગસૂત્રિકાઓના કાઇનેટોકોર વિરુદ્ધ ધ્રુવોમાંથી આવતા ત્રાકતંતુઓ સાથે જોડાયેલા હોય છે. તેથી,દરેક રંગસૂત્ર બંને ધ્રુવોના ત્રાકતંતુઓ સાથે જોડાયેલું હોય છે.

(A) અર્ધીકરણની ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ $(Anaphase-I)$ માં,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થાય છે,જ્યારે રંગસૂત્રિકાઓ તેમના સેન્ટ્રોમિયર પર જોડાયેલી રહે છે.
ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ $(Anaphase-II)$ માં,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ (જે હવે સ્વતંત્ર રંગસૂત્રો છે) વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
તેથી,મુખ્ય તફાવત એ છે કે ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ માં સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે જ્યારે ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ માં સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે.

(A) અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની ડિપ્લોટીન અવસ્થા દરમિયાન,સિનેપ્ટોનેમલ સંકુલનું વિઘટન થાય છે,જેના કારણે સમજાત રંગસૂત્રો વ્યતિકરણના સ્થાનો સિવાય એકબીજાથી અલગ થાય છે.
આ $X$ આકારની રચનાઓને કાયઝ્મેટા (chiasmata) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે સિનેપ્ટોનેમલ સંકુલના વિઘટનને કારણે રંગસૂત્રો એકબીજાથી દૂર ખસે છે.
વિધાન $R$ પણ સાચું છે કારણ કે કાયઝ્મેટા (વ્યતિકરણના સ્થાનો) સમજાત રંગસૂત્રોને એકબીજા સાથે જકડી રાખે છે,જે આ અવસ્થામાં તેમને સંપૂર્ણપણે અલગ થતા અટકાવે છે.
આમ,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી આપે છે કે શા માટે રંગસૂત્રો દૂર ખસવા છતાં જોડાયેલા રહે છે.

(B) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે અર્ધસૂત્રીભાજન એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જે ફક્ત દ્વિકીય $(2n)$ કોષોમાં જ શક્ય છે જેથી એકકીય $(n)$ જન્યુઓ ઉત્પન્ન થઈ શકે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે અર્ધસૂત્રીભાજન-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે,જેના પરિણામે રંગસૂત્રોની સંખ્યા દ્વિકીયમાંથી એકકીય થાય છે,તેથી તેને ન્યૂનકારી વિભાજન કહેવામાં આવે છે.
જોકે,કારણ $R$ એ સમજાવે છે કે અર્ધસૂત્રીભાજન શા માટે ન્યૂનકારી વિભાજન છે,પરંતુ તે સીધી રીતે એ સમજાવતું નથી કે અર્ધસૂત્રીભાજન શા માટે ફક્ત દ્વિકીય કોષોમાં જ થાય છે. તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) આપેલ આકૃતિ કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વિભાજનના બે ક્રમિક તબક્કાઓ દર્શાવે છે,જેના પરિણામે એક પિતૃ કોષમાંથી ચાર બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
આ અર્ધસૂત્રીભાજનની લાક્ષણિકતા છે,જેમાં એક દ્વિકીય $(2n)$ કોષ બે વિભાજનો (અર્ધસૂત્રીભાજન-$I$ અને અર્ધસૂત્રીભાજન-$II$) માંથી પસાર થઈને ચાર એકકીય $(n)$ બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
આકૃતિમાં,$M$ એ અર્ધસૂત્રીભાજન-$I$ અને $N$ એ અર્ધસૂત્રીભાજન-$II$ દર્શાવે છે.

(C) આપેલ આકૃતિ અર્ધીકરણ (meiosis) ની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
$M$ એ અર્ધીકરણ-$I$ અને $N$ એ અર્ધીકરણ-$II$ દર્શાવે છે.
અર્ધીકરણ-$I$ માં,પૂર્વાવસ્થા-$I$ (prophase-$I$) દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બને છે અને તેમાં પુનઃસંયોજન (recombination) ની પ્રક્રિયા થાય છે.
કોષ $P$ એ અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ તબક્કામાં છે,જ્યાં સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે પુનઃસંયોજનની પ્રક્રિયા થાય છે.
તેથી,કોષ $P$ માં થતી સાચી પ્રક્રિયા પુનઃસંયોજન છે.

(B) આપેલ આકૃતિ અર્ધીકરણ (Meiosis) ની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
અર્ધીકરણ-$I$ $(M)$ એ ન્યૂનકારી વિભાજન છે,જેમાં દ્વિકીય પિતૃ કોષ વિભાજિત થઈને બે એકકીય બાળ કોષો બનાવે છે.
કોષ $P$ એ અર્ધીકરણ-$I$ નો અંતિમ તબક્કો (અથવા મોડી ભાજનાવસ્થા/અંત્યાવસ્થા-$I$) દર્શાવે છે,અને કોષ $Q$ એ અર્ધીકરણ-$I$ પૂર્ણ થયા પછી બનેલા બે બાળ કોષો દર્શાવે છે.
અર્ધીકરણ-$I$ માં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જતી હોવાથી,$Q$ તબક્કે બનેલા કોષો એકકીય $(n)$ હોય છે.

(B) આપેલ આકૃતિ અર્ધસૂત્રીભાજનની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
$M$ એ અર્ધસૂત્રીભાજન-$I$ દર્શાવે છે,જેમાં સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે.
$N$ એ અર્ધસૂત્રીભાજન-$II$ દર્શાવે છે,જે સમવિભાજન જેવું જ હોય છે.
ચોક્કસપણે,$R$ તરીકે દર્શાવેલ કોષ અર્ધસૂત્રીભાજન-$II$ માંથી પસાર થઈ રહ્યો છે,જેમાં રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે,જેના પરિણામે એકકીય બાળ કોષોનું નિર્માણ થાય છે.

(C) આપેલ આકૃતિ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
અર્ધીકરણ બે તબક્કામાં વહેંચાયેલું છે: અર્ધીકરણ $I$ અને અર્ધીકરણ $II$.
અર્ધીકરણ $I$ માં,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે,જેના પરિણામે બે એકકીય (haploid) કોષો બને છે. આ $M$ દ્વારા દર્શાવેલ વિભાગ છે.
અર્ધીકરણ $II$ માં રંગસૂત્રિકાઓનું વિભાજન થાય છે,જે સમભાજન જેવું જ છે,જેના પરિણામે ચાર એકકીય કોષો બને છે,જે $N$ દ્વારા દર્શાવેલ વિભાગ છે.
તેથી,$M$ દ્વારા દર્શાવેલ ભાગ અર્ધીકરણ $I$ સૂચવે છે.

(A) આપેલ આકૃતિ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
અર્ધીકરણ બે મુખ્ય તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલું છે: અર્ધીકરણ $I$ અને અર્ધીકરણ $II$.
ભાગ $M$ એ અર્ધીકરણ $I$ દર્શાવે છે,જેમાં સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે,જેના પરિણામે બે એકકીય (haploid) કોષો બને છે.
ભાગ $N$ એ અર્ધીકરણ $II$ દર્શાવે છે,જે સમભાજન જેવું જ છે. આ તબક્કામાં,રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) અલગ પડે છે અને અર્ધીકરણ $I$ માં બનેલા બે એકકીય કોષો વધુ વિભાજન પામીને ચાર એકકીય કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$N$ દ્વારા દર્શાવેલ ભાગ અર્ધીકરણ $II$ છે.

(B) આપેલ આકૃતિમાં રંગસૂત્રો કોષકેન્દ્રમાં પાતળા,દોરી જેવા બંધારણ તરીકે દેખાય છે. આ લાક્ષણિક દેખાવ,જેમાં રંગસૂત્રોનું ઘનીકરણ શરૂ થાય છે અને તે લાંબા,પાતળા તંતુઓ તરીકે દૃશ્યમાન થાય છે,તે અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા $I$ ની લેપ્ટોટીન અવસ્થાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે. આ અવસ્થા દરમિયાન,રંગસૂત્રો હજુ સંપૂર્ણપણે ઘનીકૃત થયા હોતા નથી અને સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયા (સૂત્રયુગ્મન) હજુ શરૂ થઈ હોતી નથી,જે તેને પછીની ઝાયગોટીન અવસ્થાથી અલગ પાડે છે.

(D) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય (haploid) બાળકોષોનું નિર્માણ થાય છે.
$1$. તે લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં પ્રજનનકોષોના નિર્માણ (gametogenesis) દરમિયાન થાય છે.
$2$. કોષચક્ર દરમિયાન,આંતરાવસ્થા (interphase) ના $S$-તબક્કામાં જનીનદ્રવ્યનું સ્વયંજનન માત્ર એક જ વાર થાય છે,જે બે ક્રમિક કોષકેન્દ્ર વિભાજન (અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$) પહેલાં થાય છે.
$3$. કોષ બે ક્રમિક વિભાજન પામે છે,જેના પરિણામે ચાર બાળકોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચાં છે.

(D) અર્ધીકરણ-$I$ માં,પૂર્વાવસ્થા-$I$ ને પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પૅકિટિન,ડિપ્લોટીન અને ડાયાકિનેસિસ.
$1$. લેપ્ટોટીન: રંગસૂત્રો પાતળા,તંતુ જેવી રચનાઓ તરીકે દેખાય છે.
$2$. ઝાયગોટીન: સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બને છે,જેને સાયનેપ્સિસ કહેવાય છે.
$3$. પૅકિટિન: સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે વ્યતિકરણ (Crossing over) થાય છે. સ્વસ્તિક ચોકડી (Chiasmata) એ $X$ આકારની રચનાઓ છે જે પછીના તબક્કે,એટલે કે ડિપ્લોટીનમાં સ્પષ્ટ થાય છે.
$4$. ડિપ્લોટીન: જ્યારે સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થવાનું શરૂ કરે છે ત્યારે સ્વસ્તિક ચોકડી સ્પષ્ટપણે દેખાય છે. દ્વિધ્રુવીય ત્રાકનું નિર્માણ સામાન્ય રીતે પ્રોમેટાફેઝ અથવા મેટાફેઝ દરમિયાન થાય છે,ડિપ્લોટીનમાં નહીં.
તેથી,'સ્વસ્તિક ચોકડીનું નિર્માણ - પૅકિટિન' અને 'દ્વિધ્રુવીય ત્રાકનું નિર્માણ - ડિપ્લોટીન' બંને અસંગત છે,પરંતુ વિકલ્પ $D$ વધુ સ્પષ્ટ રીતે ખોટો છે.

(B) અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ (Prophase-$I$) માં સાયનેપ્સિસની પ્રક્રિયા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો જોડાઈને બાયવેલેન્ટ (bivalent) અથવા ટેટ્રાડ (tetrad) બનાવે છે.
દરેક રંગસૂત્ર બે સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સનું બનેલું હોય છે.
બાયવેલેન્ટમાં બે સમજાત રંગસૂત્રો હોય છે,અને દરેક રંગસૂત્રમાં બે ક્રોમેટિડ્સ હોવાથી,એક બાયવેલેન્ટમાં કુલ $4$ ક્રોમેટિડ્સ હોય છે.
તેથી,સાયનેપ્સિસમાં સામેલ પ્રત્યેક રંગસૂત્રમાં $2$ ક્રોમેટિડ્સ હોય છે.

(A) અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ખાસ કરીને પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન અવસ્થામાં,સમજાત રંગસૂત્રો જોડાઈને એક રચના બનાવે છે જેને બાયવેલેન્ટ (દ્વિસૂત્રી) અથવા ટેટ્રાડ (ચતુષ્ક) કહેવામાં આવે છે.
દરેક રંગસૂત્ર બે ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) ધરાવે છે.
બાયવેલેન્ટ બે સમજાત રંગસૂત્રોનું બનેલું હોવાથી,અને દરેક રંગસૂત્રમાં બે રંગસૂત્રિકાઓ હોવાથી,બાયવેલેન્ટમાં કુલ રંગસૂત્રિકાઓની સંખ્યા $2 + 2 = 4$ થાય છે.
તેથી,બાયવેલેન્ટને ટેટ્રાડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં ચાર રંગસૂત્રિકાઓ હોય છે.

(B) અર્ધીકરણ એ ન્યૂનકારી વિભાજન છે જે બે તબક્કામાં થાય છે: અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$.
ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે અને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે,જ્યારે રંગસૂત્રિકાઓ સેન્ટ્રોમિયર પર જોડાયેલી રહે છે.
પરિણામે,દરેક ધ્રુવને પિતૃ કોષની સરખામણીમાં અડધા રંગસૂત્રો પ્રાપ્ત થાય છે.
તેથી,રંગસૂત્રની સંખ્યામાં દ્વિકીય $(2n)$ થી એકકીય $(n)$ માં ઘટાડો ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ દરમિયાન પૂર્ણ થાય છે.

(B) $Meiosis-II$ (અર્ધીકરણ-$II$) દરમિયાન,$Anaphase-II$ (ભાજનોત્તરા-$II$) અવસ્થામાં દરેક રંગસૂત્રના સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે એકલસૂત્રો (sister chromatids) અલગ થાય છે અને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
આ પ્રક્રિયા સમભાજન (Mitosis) ની $Anaphase$ (ભાજનોત્તરા) અવસ્થા જેવી જ હોય છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે સેન્ટ્રોમિયરના વિભાજનને કારણે એકલસૂત્રો અલગ થાય છે.

(B) આ આકૃતિ સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે,જેને સાયનેપ્સિસ (synapsis) કહેવામાં આવે છે.
સમજાત રંગસૂત્રોની આ જોડ બનવી એ અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની ઝાયગોટીન અવસ્થાનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
આ અવસ્થા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે સાયનેપ્ટોનેમલ સંકુલ (synaptonemal complex) નું નિર્માણ થાય છે.

(C) આકૃતિમાં સમજાત રંગસૂત્રો દર્શાવવામાં આવ્યા છે જે વ્યતિકરણ (crossing over) પામ્યા છે,જે અસમાન રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે ખંડોની આપ-લે દ્વારા સ્પષ્ટ થાય છે. વ્યતિકરણ એ અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના પૅકિટિન તબક્કાની લાક્ષણિકતા છે. આ તબક્કા દરમિયાન,બાયવેલેન્ટ રંગસૂત્રો સ્પષ્ટપણે ચતુષ્ક (tetrads) તરીકે દેખાય છે અને પુનઃસંયોજન ગ્રંથિકાઓ (recombination nodules) જનીનિક દ્રવ્યોની આપ-લેમાં મદદ કરે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ પેકીટીન: આ તબક્કા દરમિયાન, સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing-over) થાય છે $(iii)$.
$(B)$ ભાજન અવસ્થા-$I$: આ તબક્કા દરમિયાન, બાયવેલેન્ટ રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે $(iv)$.
$(C)$ ડાયાકીનેસિસ: આ અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો અંતિમ તબક્કો છે, જે વ્યતિકરણ (chiasmata) ના અંતિમકરણ દ્વારા લાક્ષણિક છે $(ii)$.
$(D)$ ઝાયગોટીન: આ તબક્કા દરમિયાન, સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બને છે, જેને સાયનેપ્સિસ કહેવામાં આવે છે $(i)$.
આમ, સાચો ક્રમ $A-(iii), B-(iv), C-(ii), D-(i)$ છે.

(B) : સૂત્રયુગ્મન (Synapsis) એ સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયા છે. તે અર્ધીકરણ (meiosis) ના પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની ઝાયગોટીન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે. આ ઘટના સમભાજન દરમિયાન જોવા મળતી નથી,કારણ કે સમભાજનમાં દૈહિક કોષોનું વિભાજન થાય છે જેમાં સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનતી નથી.

(C) : વ્યતિકરણ એ બે સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્ય અથવા રંગસૂત્રિકાના ખંડોની આપ-લે કરવાની પ્રક્રિયા છે. તે અર્ધીકરણ-$I$ ના પેકીટીન તબક્કા દરમિયાન શરૂ થાય છે.

(D) સાચો ક્રમ $(ii), (i), (iii), (iv)$ છે.
અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ (Prophase-$I$) ને પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવી છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પેકીટીન,ડીપ્લોટીન અને ડાયાકીનેસિસ.
$(ii)$ સાયનેપ્સિસ (સમધર્મી રંગસૂત્રોની જોડી બનવી) ઝાયગોટીન તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
$(i)$ વ્યતીકરણ (બિન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીન દ્રવ્યની આપ-લે) પેકીટીન તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
$(iii)$ કાયઝમેટાનું અંતિમકરણ (કાયઝમેટાનું રંગસૂત્રોના છેડા તરફ ખસવું) ડાયાકીનેસિસ તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
$(iv)$ કોષકેન્દ્રિકાનું અદ્રશ્ય થવું પણ ડાયાકીનેસિસ તબક્કા દરમિયાન થાય છે,જે પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના અંતને સૂચવે છે.

(A) $Pachytene$ (પેકીટીન) તબક્કો રીકોમ્બિનેશન નોડ્યુલ્સ (recombination nodules) ની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે,જે એવા સ્થાનો છે જ્યાં સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
આ નોડ્યુલ્સમાં $Recombinase$ (રીકોમ્બિનેઝ) તરીકે ઓળખાતો મલ્ટિ-એન્ઝાઇમ કોમ્પ્લેક્સ હોય છે.
$Recombinase$ એ એન્ડોન્યુક્લિએઝ,એક્સોન્યુક્લિએઝ,અનવાઇન્ડેઝ અને $R$-પ્રોટીન જેવા વિવિધ ઉત્સેચકોનો બનેલો હોય છે,જે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) $Meiosis-I$ (અર્ધીકરણ-$I$) ની $zygotene$ (ઝાયગોટીન) અવસ્થા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાવાનું શરૂ કરે છે,આ પ્રક્રિયાને $synapsis$ (સૂત્રયુગ્મન) કહેવામાં આવે છે.
આવા જોડાયેલા રંગસૂત્રોને સમજાત રંગસૂત્રો કહેવામાં આવે છે.
આ અવસ્થાના ઇલેક્ટ્રોન માઇક્રોગ્રાફ દર્શાવે છે કે રંગસૂત્રના જોડાણની સાથે $synaptonemal$ $complex$ (સૂત્રયુગ્મન સંકુલ) નામની જટિલ રચનાનું નિર્માણ થાય છે.
સાથે જોડાયેલા સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી દ્વારા બનતા સંકુલને $bivalent$ (બાયવેલેન્ટ) અથવા $tetrad$ (ચતુષ્ક) કહેવામાં આવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
અર્ધીકરણ $I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના $zygotene$ (ઝાયગોટીન) તબક્કા દરમિયાન,રંગસૂત્રો જોડ બનાવવાનું શરૂ કરે છે.
સમજાત રંગસૂત્રોની આ જોડ બનાવવાની પ્રક્રિયાને $synapsis$ (સૂત્રયુગ્મન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સમજાત રંગસૂત્રોની દરેક જોડને $bivalent$ (દ્વિસૂત્રી) અથવા $tetrad$ (ચતુષ્ક) કહેવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
જન્યુ નિર્માણ દરમિયાન,ઉત્સેચક રિકોમ્બિનેઝ પૂર્વાવસ્થા-$I$ (prophase $I$) ની પેકીટીન (pachytene) અવસ્થા દરમિયાન ભાગ લે છે.
આ અવસ્થા રિકોમ્બિનેશન નોડ્યુલ્સ (recombination nodules) ની હાજરી દ્વારા ઓળખાય છે,જે એવા સ્થાનો છે જ્યાં સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
વ્યતિકરણ એ બે સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે છે.
વ્યતિકરણ એ ઉત્સેચક દ્વારા સંચાલિત પ્રક્રિયા છે અને તેમાં સામેલ ઉત્સેચકને રિકોમ્બિનેઝ કહેવામાં આવે છે.

(A) આપેલી આકૃતિ વ્યતિકરણ (crossing over) દર્શાવે છે,એટલે કે,સમજાત રંગસૂત્રોની બે અ-બેન રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક ખંડોની આપ-લે.
વ્યતિકરણ એ અર્ધીકરણની લાક્ષણિકતા છે અને તે ખાસ કરીને અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થાના પેકીટીન (pachytene) તબક્કા દરમિયાન થાય છે.

(C) $Anaphase I$ (ભાજનનંતર અવસ્થા $I$) દરમિયાન,દરેક બાયવેલેન્ટ (ટેટ્રાડ) ના સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે અને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
આ તબક્કે,રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) તેમના સેન્ટ્રોમિયર પર જોડાયેલી રહે છે,એટલે કે સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થતું નથી.
આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક ધ્રુવને દરેક સમજાત જોડીમાંથી માત્ર એક જ રંગસૂત્ર મળે,જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરી દે છે.
તેનાથી વિપરીત,$Anaphase II$ દરમિયાન,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ અલગ થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે।
અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની $\text{ઝાયગોટીન}$ (zygotene) અથવા $\text{ઝાયગોનેમા}$ (zygonema) અવસ્થા દરમિયાન, રંગસૂત્રો ટૂંકા અને જાડા બને છે।
સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાની બાજુમાં જોડમાં ગોઠવાય છે।
સમજાત રંગસૂત્રોની આ જોડી બનવાની પ્રક્રિયાને $\text{સાઈનેપ્સિસ}$ (synapsis) અથવા $\text{સિન્ડેસિસ}$ (syndesis) કહેવામાં આવે છે।
સાથે રહેલી સમજાત રંગસૂત્રોની જોડીને $\text{બાયવેલેન્ટ}$ (bivalent) કહેવાય છે।

(C) અર્ધસૂત્રીભાજન એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે.
શુક્રકોષજનન (Spermatogenesis) ની પ્રક્રિયામાં,$2n$ પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષો અર્ધસૂત્રીભાજન-$I$ માંથી પસાર થઈને બે એકકીય $(n)$ દ્વિતીયક શુક્રકોષકોષો બનાવે છે.
ત્યારબાદ આ દ્વિતીયક શુક્રકોષકોષો અર્ધસૂત્રીભાજન-$II$ માંથી પસાર થઈને શુક્રકોષીય કોષો (spermatids) બનાવે છે,જે અંતે પરિપક્વ શુક્રકોષોમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,અર્ધસૂત્રીભાજન-$I$ પ્રાથમિક શુક્રકોષકોષોમાં અને અર્ધસૂત્રીભાજન-$II$ દ્વિતીયક શુક્રકોષકોષોમાં થાય છે.
આમ,પ્રાથમિક અને દ્વિતીયક બંને શુક્રકોષકોષો અર્ધસૂત્રીભાજનની પ્રક્રિયામાં સામેલ છે.

(A) સિનેપ્સિસ એ સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બનવાની પ્રક્રિયા છે જે અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના $Zygotene$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાવાનું શરૂ કરે છે,અને જોડાણની આ પ્રક્રિયાને સિનેપ્સિસ કહેવામાં આવે છે.
આવા જોડાયેલા રંગસૂત્રોને સમજાત રંગસૂત્રો કહેવામાં આવે છે.
$Leptotene$ એ તબક્કો છે જેમાં રંગસૂત્રો દ્રશ્યમાન થાય છે.
$Diakinesis$ એ અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થાનો અંતિમ તબક્કો છે જ્યાં વ્યતિકરણ (chiasmata) નું અંતિમકરણ થાય છે.
$Interphase$ એ બે ક્રમિક કોષ વિભાજન વચ્ચેનો તબક્કો છે.

(A) Telophase-$I$ માં,કોષકેન્દ્રપટલ અને કોષકેન્દ્રિકા ફરીથી દેખાય છે અને રંગસૂત્રોનું થોડું વિકુંડન થાય છે. આ તબક્કાનું સાચું વર્ણન છે.
Anaphase-$II$ માં,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે,વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવણી થતી નથી.
Metaphase-$II$ માં,રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થતું નથી.
Prophase-$II$ માં,કોષકેન્દ્રપટલ અદ્રશ્ય થાય છે અને રંગસૂત્રોનું સંઘનન થાય છે,રંગસૂત્રિકાઓ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરતી નથી.

(A) આપેલી આકૃતિમાં સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનતી અને બાયવેલેન્ટ અથવા ટેટ્રાડ બનતા જોવા મળે છે.
આ જોડાણની પ્રક્રિયા,જેને સિનેપ્સિસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે અર્ધીકરણ $- I$ ની પૂર્વાવસ્થાની લાક્ષણિકતા છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આ પૂર્વાવસ્થા $- I$ ની ઝાયગોટીન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
તેથી,આપેલી આકૃતિ માટે સાચી ઓળખ પૂર્વાવસ્થા $- I$ છે.