Meiosis Questions in Gujarati

(C) અહીં વર્ણવેલ પ્રક્રિયા એ સ્વસ્તિક ચોકડીઓ (chiasmata) નું અંતિમકરણ (terminalization) છે,જે $Meiosis-I$ ના $Diakinesis$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે. $Diakinesis$ દરમિયાન,રંગસૂત્રો સંપૂર્ણપણે ઘનીભૂત થાય છે અને સમભાજન ત્રાક (meiotic spindle) રચાય છે,જે સમજાત રંગસૂત્રોને અલગ થવા માટે તૈયાર કરે છે. $Diplotene$ તબક્કા દરમિયાન બનેલી સ્વસ્તિક ચોકડીઓ રંગસૂત્રોના છેડા તરફ ખસે છે,જેના પરિણામે આ સ્થાનો પર એકલસૂત્રો (chromatids) છૂટા પડે છે. તેથી,સાચો જવાબ $Diakinesis$ છે.

(C) અર્ધીકરણમાં,સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બનવાની પ્રક્રિયા (સૂત્રયુગ્મન) પૂર્વાવસ્થા-$I$ દરમિયાન થાય છે.
ત્યારબાદ આ સમજાત રંગસૂત્રોની જોડીઓ ભાજનાવસ્થા-$I$ દરમિયાન કોષના વિષુવવૃત્તીય તલ (ભાજનાવસ્થા પટ્ટિકા) પર ગોઠવાય છે.
આ ગોઠવણી અર્ધીકરણ-$I$ ની લાક્ષણિકતા છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થઈને જુદા જુદા કોષોમાં જાય.
તેથી,સાચો તબક્કો ભાજનાવસ્થા-$I$ છે.

(D) બે ક્રમિક અર્ધીકરણની અવસ્થાઓ (અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$) વચ્ચેના તબક્કાને આંતરકોષવિભાજન (Interkinesis) કહે છે.
આ એક ટૂંકા ગાળાની આરામદાયક અવસ્થા છે જે અર્ધીકરણ-$I$ પછી અને અર્ધીકરણ-$II$ પહેલાં આવે છે.
આ તબક્કા દરમિયાન $DNA$ નું સ્વયંજનન થતું નથી,જોકે કોષ કદમાં વધારો કરી શકે છે અને પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરી શકે છે.

(C) ઇન્ટરકાયનેસિસ એ $Meiosis-I$ અને $Meiosis-II$ વચ્ચે આવતી ટૂંકા ગાળાની આરામદાયક અવસ્થા છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,કોષમાં $DNA$ નું સ્વયંજનન થતું નથી,પરંતુ કોષ બીજા અર્ધીકરણ વિભાજન માટે તૈયારી કરે છે.
સામાન્ય રીતે આ અવસ્થામાં કોષકેન્દ્રપટલ અને કોષકેન્દ્રિકા જોવા મળે છે,જોકે રંગસૂત્રો અમુક અંશે વિસ્તૃત (decondensed) થઈ શકે છે.

(D) પૂર્વાવસ્થા-$I$ એ અર્ધીકરણ-$I$ ની સૌથી લાંબી અવસ્થા છે કારણ કે તેમાં લેપ્ટોટીન, ઝાયગોટીન, પેકીટીન, ડીપ્લોટીન અને ડાયાકીનેસીસ જેવી જટિલ પેટા-અવસ્થાઓનો સમાવેશ થાય છે। તેથી, $(a-q)$.
$(b)$ ભાજનાવસ્થા-$I$ માં, દ્વિસૂત્રી રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે। તેથી, $(b-r)$.
$(c)$ ભાજનોતરાવસ્થા-$I$ માં, સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે અને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે, જેનાથી દરેક બાળ કોષકેન્દ્રમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે। તેથી, $(c-s)$.
$(d)$ અંત્યાવસ્થા-$I$ માં, કોષકેન્દ્રપટલ અને કોષકેન્દ્રીકા ધ્રુવો પર ફરીથી દેખાય છે। તેથી, $(d-p)$.
આમ, સાચી જોડ $(a-q), (b-r), (c-s), (d-p)$ છે।

(C) $1$. $S$ વિધાન સાચું છે: અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થાની પૅકીટીન ઉપઅવસ્થા દરમિયાન,દ્વિસૂત્રી (bivalents/tetrads) સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.
$2$. $R$ વિધાન ખોટું છે: વનસ્પતિ કોષોમાં તારાકેન્દ્ર (centrioles) હોતા નથી. વનસ્પતિ કોષોમાં ત્રાકતંતુઓ ધ્રુવો પર આવેલા સૂક્ષ્મનલિકા આયોજન કેન્દ્રો (MTOCs) દ્વારા રચાય છે,તારાકેન્દ્ર દ્વારા નહીં. તારાકેન્દ્ર સામાન્ય રીતે પ્રાણી કોષોમાં જોવા મળે છે.

(D) $1$. $S$ વિધાન ખોટું છે. પુનઃસંયોજિત ઘંઠિકાઓ (recombination nodules) પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન રચાય છે,ડિપ્લોટીન અવસ્થામાં નહીં. ડિપ્લોટીન અવસ્થા દરમિયાન,સાયનેપ્ટોનેમલ સંકુલનું વિઘટન થાય છે અને સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થવાનું શરૂ કરે છે,સિવાય કે જ્યાં વ્યતિકરણ (chiasmata) થયેલ હોય.
$2$. $R$ વિધાન સાચું છે. સાયનેપ્સિસ,જે સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયા છે,તે અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થાની ઝાયગોટીન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
$3$. તેથી,$S$ વિધાન ખોટું છે અને $R$ વિધાન સાચું છે,માટે સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $1$. લેપ્ટોટીન: રંગસૂત્રો દ્રશ્યમાન અને ઘટ્ટ બને છે. સાયનેપ્સિસ ઝાયગોટીન દરમિયાન થાય છે.
$2$. ઝાયગોટીન: સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયા (સાયનેપ્સિસ) થાય છે. પુન:સંયોજીત ઘંઠિકાઓ પેકીટીન દરમિયાન દેખાય છે.
$3$. પેકીટીન: સમજાત રંગસૂત્રોની અ-બેન રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે સ્વસ્તિક ચોકડી (chiasmata) ના સ્થાને જનીનોની અદલાબદલી (Crossing over) થાય છે.
$4$. ડાયકાઇનેસીસ: આ અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો અંતિમ તબક્કો છે,જે સ્વસ્તિક ચોકડીના અંત અને કોષકેન્દ્રિકા તથા કોષકેન્દ્રપટલના અદ્રશ્ય થવા દ્વારા લાક્ષણિક છે.

(C) $\text{અર્ધીકરણ}-I$ ની પૂર્વાવસ્થા પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલી છે: $\text{લેપ્ટોટીન}$, $\text{ઝાયગોટીન}$, $\text{પેકીટીન}$, $\text{ડીપ્લોટીન}$ અને $\text{ડાયાકીનેસિસ}$.
$\text{લેપ્ટોટીન}$ એ પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો પ્રથમ તબક્કો છે, અંતિમ તબક્કો નથી.
તેથી, $\text{લેપ્ટોટીન } - \text{અર્ધીકરણનો અંતિમ તબક્કો}$ એ અસંગત જોડ છે.

(C) અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ને રંગસૂત્રોના વર્તનના આધારે પાંચ અલગ-અલગ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પેકીટીન,ડિપ્લોટીન અને ડાયાકિનેસિસ.
'ડાયપેક્ટિન' એ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયામાં કોઈ માન્ય તબક્કો નથી.
તેથી,'ડાયપેક્ટિન' એ અસંગત તબક્કો છે.

(D) અર્ધીકરણ-$II$ (Meiosis-$II$) ના તબક્કાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. પૂર્વાવસ્થા-$II$: કોષકેન્દ્રપટલ અદ્રશ્ય થાય છે અને ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ શરૂ થાય છે.
$2$. ભાજનાવસ્થા-$II$: રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે અને વિરુદ્ધ ધ્રુવો પરથી આવતા ત્રાકતંતુઓ રંગસૂત્રના કાઇનેટોકોર સાથે જોડાય છે.
$3$. ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$: દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે,જેનાથી રંગસૂત્રિકાઓ વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
$4$. અંત્યાવસ્થા-$II$: રંગસૂત્રો ધ્રુવો પર પહોંચે છે અને કોષકેન્દ્રપટલ તથા કોષકેન્દ્રિકા પુનઃ દેખાય છે.
તેથી,'ભાજનાવસ્થા-$II$ - રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે' એ જોડ સાચી છે.

(D) અર્ધીકરણના $prophase-I$ ની $pachytene$ અવસ્થા દરમિયાન, સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની અદલાબદલી થાય છે. આ પ્રક્રિયાને $\text{વ્યતિકરણ}$ (Crossing over) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા $recombinase$ ઉત્સેચક દ્વારા થાય છે અને તેના પરિણામે જનીનિક પુનઃસંયોજન (genetic recombination) જોવા મળે છે, જે લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં ભિન્નતા માટે આવશ્યક છે.

(B) વ્યતિકરણ એ અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે છે.
આ પ્રક્રિયા જોડાણના ચોક્કસ બિંદુઓ પર થાય છે જેને સ્વસ્તિક $(Chiasmata)$ કહેવામાં આવે છે.
$Chiasmata$ એ $X$-આકારની રચનાઓ છે જે ડિપ્લોટીન અવસ્થા દરમિયાન દ્રશ્યમાન થાય છે,જે તે સ્થાનો દર્શાવે છે જ્યાં વ્યતિકરણ થયું હોય છે.

(A) અર્ધીકરણની $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) દરમિયાન,પ્રથમ તબક્કો $Leptotene$ (લેપ્ટોટીન) છે.
$Leptotene$ તબક્કામાં,રંગસૂત્રો પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ ધીમે ધીમે દૃશ્યમાન થાય છે.
$Leptotene$ તબક્કા દરમિયાન રંગસૂત્રોનું સંકોચન ચાલુ રહે છે,અને તે લાંબા,પાતળા અને દોરી જેવા દેખાય છે,જે ઘણીવાર તેમની ગોઠવણીને કારણે 'બુકે' (bouquet) તબક્કા તરીકે ઓળખાય છે.

(C) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય $(n)$ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તે જનન કોષોમાં જન્યુઓ (શુક્રકોષો અને અંડકોષો) ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
તેની સરખામણીમાં,સમભાજન એ સમાનતાવાળું વિભાજન છે જેમાં બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃ કોષ જેટલી જ જળવાઈ રહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) અર્ધીકરણ એ ન્યૂનકારી વિભાજન છે. રંગસૂત્રોની સંખ્યામાં દ્વિકીય $(2n)$ થી એકકીય $(n)$ માં ઘટાડો ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ (Anaphase-$I$) દરમિયાન થાય છે. ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે અને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે,જ્યારે રંગસૂત્રિકાઓ તેમના સેન્ટ્રોમિયર પર જોડાયેલી રહે છે. આના પરિણામે દરેક બાળ કોષને પિતૃ કોષની સરખામણીમાં રંગસૂત્રોની અડધી સંખ્યા પ્રાપ્ત થાય છે.

(B) અર્ધીકરણ-$I$ ના $Prophase-I$ ની $Zygotene$ અવસ્થામાં સાયનેપ્સિસની પ્રક્રિયા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો જોડાઈને એક સંકુલ બનાવે છે જેને બાયવેલેન્ટ અથવા ટેટ્રાડ કહેવામાં આવે છે.
દરેક રંગસૂત્ર બે સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સનું બનેલું હોય છે.
બાયવેલેન્ટમાં બે સમજાત રંગસૂત્રો હોવાથી,તેમાં કુલ $4$ ક્રોમેટિડ્સ (દરેક રંગસૂત્રમાંથી $2$) હોય છે.
તેથી,તેને ટેટ્રાડ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં $4$ ક્રોમેટિડ્સ હોય છે.

(A) અર્ધીકરણની $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) ના $Leptotene$ (લેપ્ટોટીન) તબક્કા દરમિયાન,રંગસૂત્રદ્રવ્ય ઘટ્ટ બનીને રંગસૂત્રો બનાવે છે. આ તબક્કાની શરૂઆતમાં,રંગસૂત્રો લાંબા,પાતળા અને દોરી જેવા હોય છે,તેથી જ '$Leptotene$' શબ્દ ગ્રીક શબ્દ પરથી ઉતરી આવ્યો છે જેનો અર્થ 'પાતળી દોરી' થાય છે.

(C) અર્ધીકરણ બે તબક્કામાં વહેંચાયેલું છે: અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$.
અર્ધીકરણ-$I$ ને ન્યૂનકારી વિભાજન (Reductional division) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં પિતૃ કોષની સરખામણીમાં બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે.
અર્ધીકરણ-$II$ ને સમાન વિભાજન (Equational division) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃ કોષ જેટલી જ રહે છે,જે સમભાજન (Mitosis) જેવું જ છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય કોષોનું નિર્માણ થાય છે.
અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,ખાસ કરીને પેકીટીન અવસ્થામાં,વ્યતિકરણ (crossing over) ની પ્રક્રિયા થાય છે.
વ્યતિકરણમાં સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે જનીનદ્રવ્યની આપ-લે થાય છે,જે જનીનિક પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે.
આ પ્રક્રિયા સંતતિમાં જનીનિક વિવિધતા સુનિશ્ચિત કરે છે અને જનનકોષોના નિર્માણ દ્વારા પેઢી-દર-પેઢી રંગસૂત્રોની સંખ્યા જાળવી રાખે છે.

(B) અર્ધીકરણ એ એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે જે દ્વિકીય $(2n)$ કોષોમાં એકકીય $(n)$ જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
અર્ધીકરણ-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બને છે અને ત્યારબાદ તેઓ અલગ થઈને જુદા જુદા બાળકોષોમાં જાય છે.
આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક બાળકોષને દરેક સમજાત જોડમાંથી માત્ર એક જ રંગસૂત્ર મળે,જે અસરકારક રીતે સમજાત રંગસૂત્રોને અલગ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ એ છે કે બધા જ સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય (haploid) બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તેમાં બે ક્રમિક કોષકેન્દ્રિય વિભાજનોનો સમાવેશ થાય છે જેને અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અર્ધીકરણ-$I$ ને ન્યૂનકારી વિભાજન કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે.
અર્ધીકરણ-$II$ ને સમભાજન કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃ કોષ જેટલી જ જળવાઈ રહે છે (સમભાજન જેવું).

(C) $DNA$ નું સ્વયંજનન સમભાજન અને અર્ધીકરણ બંનેની આંતરાવસ્થાના $S$-તબક્કા (સંશ્લેષણ તબક્કો) દરમિયાન થાય છે.
આંતરાવસ્થા (Interkinesis) એ અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ વચ્ચેનો તબક્કો છે.
આંતરાવસ્થા દરમિયાન $DNA$ નું સ્વયંજનન થતું નથી કારણ કે રંગસૂત્રો પહેલેથી જ બેવડાયેલા હોય છે.
તેથી,આંતરાવસ્થા દરમિયાન $DNA$ નું સંશ્લેષણ થતું નથી.

(B) અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ એ સમભાજનની પૂર્વાવસ્થાની તુલનામાં એક જટિલ અને લાંબી અવસ્થા છે. રંગસૂત્રોના વર્તનના આધારે તેને પાંચ અલગ-અલગ તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવી છે:
$1$. લેપ્ટોટીન: રંગસૂત્રો સ્પષ્ટ અને ઘટ્ટ દોરી જેવા દેખાય છે.
$2$. ઝાયગોટીન: સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બને છે (સૂત્રયુગ્મન).
$3$. પૅકિટીન: સમજાત રંગસૂત્રોની અ-બહેન રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે વ્યતિકરણ (Crossing over) થાય છે.
$4$. ડિપ્લોટીન: સાયનેપ્ટોનેમલ સંકુલનું વિઘટન થાય છે અને સમજાત રંગસૂત્રો વ્યતિકરણના સ્થાનો (કાયઝ્મા) સિવાય અલગ થવા લાગે છે.
$5$. ડાયકાઇનેસીસ: કાયઝ્માનું અંતિમકરણ થાય છે અને રંગસૂત્રો સંપૂર્ણપણે ઘટ્ટ બને છે.
તેથી,સાચો ક્રમ લેપ્ટોટીન $\rightarrow$ ઝાયગોટીન $\rightarrow$ પૅકિટીન $\rightarrow$ ડિપ્લોટીન $\rightarrow$ ડાયકાઇનેસીસ છે.

(D) $Meiosis-I$ (અર્ધીકરણ-$I$) ની $Leptotene$ (લેપ્ટોટીન) અવસ્થા દરમિયાન,રંગસૂત્રો પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ ધીમે ધીમે દૃશ્યમાન થાય છે. જોકે,તેઓ લાંબા,પાતળા અને દોરી જેવા બંધારણ તરીકે દેખાય છે,જે પાછળની અવસ્થાઓ જેવી કે $Metaphase$ (ભાજનાવસ્થા) માં જોવા મળતા ઘટ્ટ રંગસૂત્રોની સરખામણીમાં અસ્પષ્ટ હોય છે. તેથી,સાચો જવાબ $Leptotene$ છે.

(A) સાયનેપ્સીસ એ બે સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બનવાની પ્રક્રિયા છે,જે અર્ધીકરણ $(Meiosis)$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ $(Prophase-I)$ ના $Zygotene$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાની બાજુમાં ગોઠવાય છે,જે બાયવેલન્ટ (દ્વિસૂત્રી) અથવા ટેટ્રાડ (ચતુષ્ક) તરીકે ઓળખાતી રચના બનાવે છે. આ જોડાણ જનીનિક પુનઃસંયોજન (વ્યતિકરણ) માટે આવશ્યક છે.

(C) અર્ધીકરણ-$I$ માં,પૂર્વાવસ્થા-$I$ ને પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પૅકિટીન,ડિપ્લોટીન અને ડાયકિનેસિસ.
ઝાયગોટીન તબક્કા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાવવાનું શરૂ કરે છે,જેને સિનેપ્સિસ (synapsis) કહેવામાં આવે છે.
આ જોડાયેલા સમજાત રંગસૂત્રોને દ્વિસૂત્રી (bivalents) અથવા ચતુષ્ક (tetrads) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,દ્વિસૂત્રી રંગસૂત્રોનું નિર્માણ એ ઝાયગોટીન તબક્કાની લાક્ષણિકતા છે.

(B) પેકિટીન અવસ્થા એ અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો ત્રીજો તબક્કો છે. આ તબક્કા દરમિયાન,સિનેપ્સિસ પૂર્ણ થવાને કારણે અને રંગસૂત્રદ્રવ્યના ઘનીકરણને લીધે દ્વિસૂત્રી રંગસૂત્રો સ્પષ્ટ રીતે ચતુ:સૂત્રિયતા (tetrads) તરીકે દેખાય છે. સમજાત રંગસૂત્રોની જોડના ચાર રંગસૂત્રિકાઓ સ્પષ્ટ બને છે,તેથી તેમને ચતુ:સૂત્રિયતા કહેવામાં આવે છે.

(C) વ્યતિકરણ (Crossing over) એ અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની અસમજાત બાળરંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થવાની પ્રક્રિયા છે.
વિધાન $A$ સત્ય છે કારણ કે વ્યતિકરણ પૂર્વાવસ્થા-$I$ માં થાય છે.
વિધાન $B$ સત્ય છે કારણ કે તેમાં પિતૃ અને માતૃ સમજાત રંગસૂત્રો સામેલ હોય છે.
વિધાન $D$ સત્ય છે કારણ કે તે અસમજાત બાળરંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે થાય છે.
વિધાન $C$ અસત્ય છે કારણ કે વ્યતિકરણ એક જ રંગસૂત્રની બે બાળરંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે થતું નથી,કારણ કે તેઓ જનીનિક રીતે સમાન હોય છે.

(A) દ્વિસૂત્રીય (bivalent) એ અર્ધીકરણ (meiosis) ના પૂર્વાવસ્થા-$I$ (prophase-$I$) દરમિયાન બનતી એકમધર્મી રંગસૂત્રોની જોડી છે.
પેકીટીન (pachytene) તબક્કા દરમિયાન,એકમધર્મી રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
ત્યારબાદના ડિપ્લોટીન (diplotene) તબક્કામાં,એકમધર્મી રંગસૂત્રો અલગ થવાનું શરૂ કરે છે,પરંતુ તેઓ વ્યતિકરણ થયેલા સ્થાનો પર જોડાયેલા રહે છે.
આ $X$-આકારના જોડાણ બિંદુઓને સ્વસ્તિક (chiasmata) કહેવામાં આવે છે.
દ્વિસૂત્રીય રચનાને જકડી રાખવા માટે,એકમધર્મી રંગસૂત્રો વચ્ચે ઓછામાં ઓછું એક સ્વસ્તિક (chiasma) બનવું જરૂરી છે.

(D) અર્ધીકરણની $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) દરમિયાન,$Diplotene$ (દ્વિપટ્ટાવસ્થા) તબક્કો સિનેપ્ટોનેમલ સંકુલના વિઘટન દ્વારા લાક્ષણિક રીતે ઓળખાય છે.
જેમ જેમ સમજાત રંગસૂત્રો વ્યતિકરણના સ્થાનો સિવાય એકબીજાથી અલગ થવાનું શરૂ કરે છે,ત્યારે તેઓ સ્પષ્ટ $bivalents$ (દ્વિસૂત્રી) તરીકે દેખાય છે.
વ્યતિકરણના સ્થાને બનતી આ $X$-આકારની રચનાઓને $chiasmata$ (સ્વસ્તિક) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,જે અવસ્થામાં સમજાત રંગસૂત્રો દ્વિસૂત્રી તરીકે દેખાય છે અને સ્વસ્તિક દર્શાવે છે તે $Diplotene$ છે.

(C) અર્ધીકરણ-$I$ (Meiosis-$I$) દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બને છે અને ત્યારબાદ ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ (Anaphase-$I$) દરમિયાન તેઓ વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
પરિણામે,દરેક બાળકોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃકોષની સરખામણીમાં અડધી થઈ જાય છે.
તેથી,રંગસૂત્રોની સંખ્યામાં ઘટાડો ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ દરમિયાન થાય છે.

(B) અર્ધીકરણમાં,ભાજનાવસ્થા-$II$ એવો તબક્કો છે જેમાં અર્ધીકરણ-$I$ પછી બનેલા બંને કોષોમાં રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,દરેક રંગસૂત્રની રંગસૂત્રિકાઓના કાઇનેટોકોર વિરુદ્ધ ધ્રુવોમાંથી આવતા ત્રાકતંતુઓ સાથે જોડાય છે.
આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે ત્યારબાદ આવતી ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ દરમિયાન રંગસૂત્રિકાઓ અલગ થઈ શકે.

(A) અર્ધીકરણમાં,ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ એવો તબક્કો છે જેમાં દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે,જેનાથી બાળરંગસૂત્રિકાઓ અલગ થઈ શકે છે.
આ અલગ થયેલી બાળરંગસૂત્રિકાઓ (જેને હવે બાળરંગસૂત્રો કહેવાય છે) ત્રાકતંતુઓના ટૂંકા થવાને કારણે કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચાય છે.
આ પ્રક્રિયા અર્ધીકરણ-$I$ પછી બનેલા બંને બાળકોષોમાં થાય છે.

(A) અર્ધીકરણમાં,અર્ધીકરણ-$I$ દરમિયાન સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થતું નથી કારણ કે તેમાં સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે,પરંતુ રંગસૂત્રિકાઓ જોડાયેલી રહે છે.
અર્ધીકરણ-$II$ ની ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ દરમિયાન,દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે,જેનાથી રંગસૂત્રિકાઓ અલગ થઈને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
તેથી,અર્ધીકરણની સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન સેન્ટ્રોમિયર માત્ર એક જ વાર વિભાજિત થાય છે,જે ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ માં જોવા મળે છે.

(B) અર્ધીકરણમાં,અર્ધીકરણ-$I$ પછી રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે.
પૂર્વાવસ્થા-$I$ એ અર્ધીકરણનો પ્રારંભિક તબક્કો છે જ્યાં કોષ દ્વિતીય (diploid) $(2n = 4)$ હોય છે.
અર્ધીકરણ-$I$ પછી,દરેક બાળ કોષને રંગસૂત્રોની અડધી સંખ્યા મળે છે,એટલે કે $n = 2$.
ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ દરમિયાન,રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) અલગ પડે છે. જોકે કોષ દીઠ $DNA$ નું પ્રમાણ અડધું થાય છે,પરંતુ રંગસૂત્રોની સંખ્યા તેટલી જ રહે છે જેટલી અર્ધીકરણ-$II$ ની શરૂઆતમાં હતી.
અર્ધીકરણ-$II$ માં પ્રવેશતા કોષોમાં $2$ રંગસૂત્રો હોવાથી,ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ ના અંતે દરેક કોષમાં $2$ રંગસૂત્રો જ રહેશે.

(A) અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ વચ્ચેના તબક્કાને આંતરકોષ વિભાજન $(Interkinesis)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આંતરકોષ વિભાજન એ અર્ધીકરણ-$I$ પછી અને અર્ધીકરણ-$II$ પહેલા આવતો ટૂંકા ગાળાનો આરામનો તબક્કો છે.
આ તબક્કા દરમિયાન $DNA$ નું સ્વયંજનન થતું નથી.
કોષરસવિભાજન એટલે કોષરસનું વિભાજન,ડાયકાઇનેસીસ એ પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો એક પેટા-તબક્કો છે,અને કોષકેન્દ્રવિભાજન એટલે કોષકેન્દ્રનું વિભાજન.

(C) અર્ધીકરણ એ એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે જે પ્રજનન પેશીઓમાં જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
પૂર્વાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ રચાય છે (સિનેપ્સિસ).
વ્યતિકરણ (Crossing over),જેમાં સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્ય (રંગસૂત્રોના ભાગો) ની ફેરબદલી થાય છે,તે પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
તેથી,'રંગસૂત્રોના ભાગોની ફેરબદલી થતી નથી' તે વિધાન અસત્ય છે.
અર્ધીકરણ-$I$ માં,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થતું નથી અને આખા રંગસૂત્રો વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે,જે એક સાચી લાક્ષણિકતા છે.

(A) સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયા,જેને 'સિનેપ્સિસ' (Synapsis) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે માત્ર અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ (Prophase-$I$) દરમિયાન જ જોવા મળે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાની નજીક આવીને જોડ બનાવે છે જેને 'બાયવેલેન્ટ' (Bivalent) અથવા 'ટેટ્રાડ' (Tetrad) કહેવાય છે,જે જનીનિક પુનઃસંયોજન (Crossing over) માટે જવાબદાર છે.
સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સનું અલગીકરણ સમભાજન (Mitosis) અને અર્ધીકરણ-$II$ બંનેમાં થાય છે.
કોષરસવિભાજન (Cytokinesis) એ સમભાજન અને અર્ધીકરણ બંનેમાં જોવા મળતી સામાન્ય પ્રક્રિયા છે.
કોષકેન્દ્રિકાનું અદ્રશ્ય થવું એ સમભાજન અને અર્ધીકરણ બંનેની પૂર્વાવસ્થા દરમિયાન થતી સામાન્ય ઘટના છે.

(A) અર્ધીકરણ-$II$ એ સમભાજન જેવું જ સમીકરણ વિભાજન છે. અર્ધીકરણ-$II$ ના એનાફેઝ-$II$ તબક્કા દરમિયાન,દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે,જેનાથી રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) અલગ થાય છે અને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે. આ પ્રક્રિયાને રંગસૂત્રિકાઓ અને સેન્ટ્રોમિયરનું અલગીકરણ કહેવામાં આવે છે.

(C) વ્યતિકરણ (crossing over) એ સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લેની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ (Prophase-$I$) ના $Pachytene$ (પૅકિટીન) તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
$Pachytene$ દરમિયાન,દ્વિસૂત્રી રંગસૂત્રો ચતુષ્ક (tetrads) તરીકે સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે,અને પુનઃસંયોજન ગ્રંથિકાઓ (recombination nodules) દેખાય છે,જે $DNA$ ના ખંડોની આપ-લેમાં મદદ કરે છે.

(C) વ્યતિકરણ એ અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે છે.
આ પ્રક્રિયા સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચેના જોડાણના ચોક્કસ બિંદુઓ પર થાય છે,જે સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ $X$-આકારની રચનાઓ તરીકે દેખાય છે,જેને $Chiasmata$ (એકવચન: $Chiasma$) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,જે સ્થાને વ્યતિકરણ થાય છે તેને $Chiasmata$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) કિયાઝ્માટા એ અર્ધીકરણ $(meiosis)$ ના $prophase-I$ ની $pachytene$ અવસ્થા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે બનતી $X$-આકારની રચનાઓ છે.
આ રચનાઓ તે સ્થાનો દર્શાવે છે જ્યાં વ્યતિકરણ $(crossing over)$ થયું હોય છે.
કિયાઝ્માટાની સંખ્યા રંગસૂત્રની લંબાઈના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે, કારણ કે લાંબા રંગસૂત્રો જનીનિક પુનઃસંયોજનની ઘટનાઓ માટે વધુ જગ્યા અને તકો પૂરી પાડે છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. લેપ્ટોટીન: રંગસૂત્રો સૂત્રીય રચના સ્વરૂપે જોવા મળે છે $(iv)$.
$B$. ઝાયગોટીન: સાયનોપ્સિસનો વિકાસ થાય છે $(iii)$.
$C$. પેકીટીન: પુનઃસંયોજિત ગાંઠિકાઓનું નિર્માણ થાય છે $(ii)$.
$D$. ડિપ્લોટીન: વ્યતિકરણ (chiasmata) દ્વારા જનીન-ફેરબદલી થાય છે $(v)$.
$E$. ડાયકાઈનેસીસ: કોષકેન્દ્રીકા વિલીન પામે છે $(i)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(A-iv), (B-iii), (C-ii), (D-v), (E-i)$ છે.

(D) અર્ધીકરણ-$II$ એ સમભાજન (mitosis) જેવું જ છે કારણ કે તેમાં રંગસૂત્રિકાઓનું અલગીકરણ થાય છે.
અર્ધીકરણ-$II$ માં,પિતૃકોષની સરખામણીમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા સમાન રહે છે (એકકીયમાંથી એકકીય),તેથી તેને સમભાજન (equational division) કહેવામાં આવે છે.
આમ,અર્ધીકરણ-$II$ એ મૂળભૂત રીતે એક સમભાજન છે.

(C) સાયનેપ્સીસ એ બે સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બનવાની પ્રક્રિયા છે, જે અર્ધીકરણ $(Meiosis)$ ની $Prophase-I$ અવસ્થાના $Zygotene$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે। આ પ્રક્રિયા દરમિયાન, સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાની બાજુમાં ગોઠવાઈને $Synaptonemal$ સંકુલ નામની જટિલ રચના બનાવે છે। આ જોડી બનવાની પ્રક્રિયા પછીના $Pachytene$ તબક્કામાં જનીનિક પુનઃસંયોજન (વ્યતિકરણ - $Crossing over$) માટે આવશ્યક છે।

(C) અર્ધીકરણ એ એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે જે ચાર આનુવંશિક રીતે અલગ બાળકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
$1$. વ્યતિકરણ (Crossing over) પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે,જ્યાં સમજાત રંગસૂત્રોની અ-સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે કરે છે,જે જનીનિક પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે.
$2$. સાયનેપ્સીસ એ પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની ઝાયગોટીન અવસ્થા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બનવાની પ્રક્રિયા છે.
$3$. આ બંને પ્રક્રિયાઓ જનીનિક વિવિધતામાં ફાળો આપે છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે બાળકોષો માતૃકોષ જેવા સમાન હોતા નથી.

(B) અર્ધીકરણમાં,રંગસૂત્રિકાઓનું અલગીકરણ ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ (Anaphase-$II$) દરમિયાન થાય છે.
ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે,પરંતુ રંગસૂત્રિકાઓ તેમના સેન્ટ્રોમિયર પર જોડાયેલી રહે છે.
ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ દરમિયાન,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે,જેનાથી રંગસૂત્રિકાઓ અલગ થઈને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે અને સ્વતંત્ર રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખાય છે.

(A) અર્ધસૂત્રીભાજન-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ને પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે:
$1$. લેપ્ટોટીન: ક્રોમેટિનનું ઘનીકરણ શરૂ થાય છે અને તે પાતળા દોરા જેવા દેખાય છે.
$2$. ઝાયગોટીન: સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાની નજીક આવે છે અને જોડી બનાવે છે,જેને 'સિનેપ્સિસ' કહેવામાં આવે છે.
$3$. પેકીટીન: આ તબક્કે જનીન વિનિમય (crossing over) થાય છે.
$4$. ડિપ્લોટીન: આ તબક્કે સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થવા લાગે છે,પરંતુ કાયઝમેટા (chiasmata) ના સ્થાને જોડાયેલા રહે છે.
$5$. ડાયાકિનેસિસ: કાયઝમેટાનું ટર્મિનલાઇઝેશન થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે ડિપ્લોટીન તબક્કામાં કાયઝમેટાનું નિર્માણ સ્પષ્ટ થાય છે અને રંગસૂત્રોનું અલગીકરણ શરૂ થાય છે.

(C) અર્ધીકરણની $Anaphase \ II$ (ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$) દરમિયાન,દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે,જેનાથી બે ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ છૂટી પડે છે. આ છૂટી પડેલી રંગસૂત્રિકાઓ (જે હવે સ્વતંત્ર રંગસૂત્રો છે) કાઇનેટોકોર સાથે જોડાયેલા ત્રાકતંતુઓના ટૂંકા થવાથી કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચાય છે. આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે દરેક બાળકોષમાં રંગસૂત્રોની સમાન સંખ્યા પ્રાપ્ત થાય.