Meiosis Questions in Gujarati

(D) સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થવાની પ્રક્રિયાને વ્યતિકરણ (crossing over) કહેવામાં આવે છે.
વ્યતિકરણની પ્રક્રિયા અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકિટિન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
આ અવસ્થા દરમિયાન,બાયવેલેન્ટ રંગસૂત્રો સ્પષ્ટપણે ચતુષ્ક (tetrads) તરીકે દેખાય છે.
જ્યાં વ્યતિકરણ થાય છે તે સ્થાને પુનઃસંયોજન ગ્રંથિકાઓ (recombination nodules) જોવા મળે છે,જે ત્યારબાદની ડિપ્લોટીન અવસ્થામાં સ્વસ્તિક ચોકડી (chiasmata) ના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.

(A) અર્ધીકરણ-$I$ ની પ્રક્રિયા વિવિધ તબક્કાઓ ધરાવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પેકીટીન,ડિપ્લોટીન અને ડાયકાઈનેસિસ.
લેપ્ટોટીન તબક્કા દરમિયાન,રંગસૂત્રોનું સંકોચન શરૂ થાય છે.
પેકીટીન તબક્કા દરમિયાન,વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
ડાયકાઈનેસિસ તબક્કા દરમિયાન,જે પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો અંતિમ તબક્કો છે,રંગસૂત્રોનું સંકોચન મહત્તમ કક્ષાએ પહોંચે છે અને કોષકેન્દ્રિકા અદ્રશ્ય થાય છે,જ્યારે કોષકેન્દ્રપટલ તૂટી જાય છે.

(D) અર્ધસૂત્રણ એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે મૂળકોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે અને ચાર જનનકોષો ઉત્પન્ન કરે છે. લિંગી પ્રજનન માટે અંડકોષ અને શુક્રકોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે આ પ્રક્રિયા જરૂરી છે. તેથી,જો મૂળકોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા દ્વિકીય $(2n)$ હોય,તો પરિણામી બાળકોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા એકકીય $(n)$ હશે,જે મૂળકોષ કરતા બરાબર અડધી હોય છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે.
તે જનન કોષોમાં જન્યુઓના નિર્માણ માટે થાય છે.
પિતૃ કોષ દ્વિકીય $(2n)$ હોવાથી,પરિણામી જન્યુઓમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે,તેથી તેઓ એકકીય $(n)$ હોય છે.

(A) અર્ધીકરણ-$I$ ને ચાર મુખ્ય તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: પૂર્વાવસ્થા-$I$,ભાજનાવસ્થા-$I$,ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ અને અંત્યાવસ્થા-$I$।
પૂર્વાવસ્થા-$I$ ને રંગસૂત્રોના વર્તનના આધારે પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પેકિટિન,ડિપ્લોટીન અને ડાયકિનેસિસ।
લેપ્ટોટીન એ પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો પ્રથમ તબક્કો છે,જેમાં રંગસૂત્રો પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ લાંબા,પાતળા અને દોરી જેવા બંધારણ તરીકે દેખાય છે।
તેથી,લેપ્ટોટીન એ અર્ધીકરણનો પ્રારંભિક તબક્કો છે।

(C) વ્યતિકરણ એ અર્ધીકરણ $(meiosis)$ ની $prophase-I$ અવસ્થાના $pachytene$ તબક્કા દરમિયાન થતી એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યના ખંડોની અદલાબદલી થાય છે.
આ અદલાબદલીને કારણે જનીનોનું પુનઃસંયોજન થાય છે,જે સંતતિમાં જનીનિક વિવિધતા લાવે છે.
તેથી,આ અદલાબદલીમાં જનીનો ધરાવતા $DNA$ ના ખંડોનો સમાવેશ થાય છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે ચાર એકકીય (haploid) બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તેમાં બે ક્રમિક કોષકેન્દ્ર અને કોષરસના વિભાજનનો સમાવેશ થાય છે,જેને અર્ધીકરણ-$I$ (Meiosis-$I$) અને અર્ધીકરણ-$II$ (Meiosis-$II$) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અર્ધીકરણ-$I$ માં,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે અને અર્ધીકરણ-$II$ માં,રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) અલગ પડે છે.
તેથી,અર્ધીકરણની સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન કોષ બે વાર વિભાજન પામે છે.

(A) $Zygotene$ (ઝાયગોટીન) એ $Meiosis-I$ (અર્ધીકરણ-$I$) ના $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) નો બીજો તબક્કો છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,સમાનધર્મી રંગસૂત્રોની જોડી બને છે,જેને $Synapsis$ (સૂત્રયુગ્મન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ જોડી બનાવવાની પ્રક્રિયા અત્યંત વિશિષ્ટ છે અને રંગસૂત્રોની લંબાઈ સાથે થાય છે,જે ઝિપર બંધ થવા જેવી લાગે છે,જે $Synaptonemal$ $complex$ (સિનૅપ્ટોનેમલ સંકુલ) ના નિર્માણ દ્વારા સરળ બને છે.
$Chiasmata$ (વ્યતિકરણ બિંદુઓ) નું નિર્માણ અને $Crossing$ $over$ (વ્યતિકરણ) ત્યારબાદના $Pachytene$ (પેકીટીન) તબક્કા દરમિયાન થાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. $Zygotene$ (ઝાયગોટીન) અવસ્થામાં સાયનેપ્ટોનેમલ સંકુલનું નિર્માણ થાય છે અને પુનઃસંયોજિત ઘંઠિકાઓ (recombination nodules) દેખાવાનું શરૂ થાય છે.
$2$. $Diakinesis$ (ડાયકાઈનેસિસ) એ અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થાનો અંતિમ તબક્કો છે,જેમાં કોષકેન્દ્રપટલનું વિઘટન થાય છે,નિર્માણ નહીં.
$3$. $Diplotene$ (ડિપ્લોટીન) અવસ્થા સાયનેપ્ટોનેમલ સંકુલના વિઘટન અને વ્યતિકરણ બિંદુઓ $(Chiasmata)$ ના દેખાવ દ્વારા ઓળખાય છે.
$4$. $Pachytene$ (પેકિટિન) એ તબક્કો છે જેમાં વ્યતિકરણ (જનીનિક દ્રવ્યની અદલાબદલી) થાય છે,રંગસૂત્રો એકબીજાથી દૂર ખસતા નથી.

(D) $Meiosis-I$ (અર્ધીકરણ-$I$) ના $Diakinesis$ (ડાયકાઇનેસિસ) તબક્કા દરમિયાન, રંગસૂત્રો સંપૂર્ણપણે ઘટ્ટ બને છે અને સમજાત રંગસૂત્રોને અલગ કરવા માટે ત્રાકતંતુઓ (spindle) ગોઠવાય છે.
$Diakinesis$ ના અંત સુધીમાં, $nucleolus$ (કોષકેન્દ્રિકા) અદ્રશ્ય થઈ જાય છે અને $nuclear$ envelope (કોષકેન્દ્રપટલ) વિઘટન પામે છે.
આ ઘટનાઓ $Prophase-I$ થી $Metaphase-I$ તરફના સંક્રમણને દર્શાવે છે.

(A) સૂત્રયુગ્મન સંકુલ (synaptonemal complex) એ એક પ્રોટીનયુક્ત રચના છે જે અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની વચ્ચે બને છે। આ રચના અત્યંત સૂક્ષ્મ અને જટિલ હોવાથી તેને સામાન્ય પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શકયંત્ર દ્વારા જોઈ શકાતી નથી। તેની વિગતવાર રચના અને નિર્માણને માત્ર $electron$ micrograph (ઇલેક્ટ્રોન સૂક્ષ્મદર્શકયંત્ર દ્વારા લેવાયેલ ફોટોગ્રાફ) દ્વારા જ જોઈ શકાય છે।

(A) અર્ધીકરણની ભાજનાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ (બાયવેલેન્ટ) વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે.
આ ગોઠવણીમાં,સમજાત રંગસૂત્રોના સેન્ટ્રોમિયર કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ રહેલા હોય છે.
આ દિશા અનાફેઝ-$I$ (ભાજનોત્તર અવસ્થા-$I$) દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોના અલગીકરણ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

(A) અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દરમિયાન,કોષમાં $DNA$ પ્રતિકૃતિ ($S$-તબક્કો) એકવાર થાય છે,ત્યારબાદ બે ક્રમિક કોષકેન્દ્ર વિભાજન (અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$) થાય છે.
તેથી,અર્ધીકરણ પહેલાંના આંતરાવસ્થા (interphase) દરમિયાન જનીન દ્રવ્ય માત્ર એક જ વાર બેવડાય છે.

(D) $Diplotene$ અવસ્થા એ $Meiosis-I$ (અર્ધીકરણ-$I$) ની $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) નો એક તબક્કો છે.
આ અવસ્થાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં $Synaptonemal$ કોમ્પ્લેક્સનું વિઘટન થાય છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે,સમજાત રંગસૂત્રો ($homologous$ $chromosomes$) એકબીજાથી દૂર થવાનું શરૂ કરે છે,સિવાય કે તે બિંદુઓ પર જ્યાં વ્યતિકરણ ($crossing$ $over$) થયું હોય,જેને $Chiasmata$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$Diplotene$ અવસ્થામાં જોડીમાં રહેલા રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થવાનું શરૂ કરે છે.

(A) અર્ધીકરણ-$I$ એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થાય છે.
પૂર્વાવસ્થા-$I$ એ અર્ધીકરણ-$I$ ની સૌથી લાંબી અને જટિલ અવસ્થા છે કારણ કે તે પાંચ અલગ-અલગ તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલી છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પેકીટીન,ડીપ્લોટીન અને ડાયાકીનેસિસ.
આ તબક્કાઓમાં સિનેપ્સિસ,વ્યતિકરણ (crossing over) અને વ્યતિકરણની જગ્યાએ જોડાણ (chiasmata formation) જેવી મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે,જેમાં કોષ વિભાજનના અન્ય તબક્કાઓની તુલનામાં ઘણો વધારે સમય લાગે છે.

(A) અર્ધીકરણમાં,પૂર્વાવસ્થા-$I$ દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રો જોડાઈને બાયવેલેન્ટ (ચતુષ્ક) બનાવે છે.
ભાજનાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,આ બાયવેલેન્ટ રંગસૂત્રો કોષના વિષુવવૃત્તીય તલ (ભાજનાવસ્થા તલ) પર ગોઠવાય છે.
આ ગોઠવણી ભાજનાંતરાવસ્થા-$I$ દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ અલગ થવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,સાચો જવાબ ભાજનાવસ્થા-$I$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$I$. લેપ્ટોટીન: આ તબક્કા દરમિયાન, રંગસૂત્રો પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ ધીમે ધીમે દૃશ્યમાન થાય છે. તે લાંબા, પાતળા, દોરા જેવા બંધારણ તરીકે દેખાય છે.
$II$. ઝાયગોટીન: આ તબક્કા દરમિયાન, સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાવવાની શરૂઆત કરે છે, જેને સિનેપ્સિસ (synapsis) કહેવામાં આવે છે.
$III$. પેકીટીન: આ તબક્કા દરમિયાન, બાયવેલેન્ટ રંગસૂત્રો સ્પષ્ટપણે ચતુઃસૂત્રી (tetrads) તરીકે દેખાય છે. અહીં વ્યતિકરણ (crossing over) પણ થાય છે.
$IV$. ડાયકાઈનેસીસ: આ અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો અંતિમ તબક્કો છે. આ તબક્કા દરમિયાન, રંગસૂત્રોનું સંકોચન મહત્તમ કક્ષાએ પહોંચે છે અને કોષકેન્દ્રિકા અદ્રશ્ય થઈ જાય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $I-B, II-D, III-A, IV-C$ છે.

(C) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય (haploid) બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તે ફક્ત પ્રજનન કોષો (જનન કોષો) માં જ જન્યુઓના નિર્માણ (જન્યુજનન) દરમિયાન થાય છે.
દૈહિક કોષો વૃદ્ધિ અને સમારકામ માટે સમભાજન (mitosis) દ્વારા વિભાજન પામે છે.
બેક્ટેરિયાના કોષો દ્વિભાજન (binary fission) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જે અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.
યીસ્ટના કોષો સામાન્ય રીતે સમભાજન અથવા કલિકાસર્જન દ્વારા વિભાજન પામે છે,જોકે તેઓ ચોક્કસ તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓમાં બીજાણુઓ બનાવવા માટે અર્ધીકરણ કરી શકે છે,પરંતુ બહુકોષીય સજીવોમાં અર્ધીકરણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન પ્રજનન પેશી છે.

(A) સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની અદલાબદલીને $Crossing over$ (વ્યતિકરણ) કહેવામાં આવે છે।
આ પ્રક્રિયા $Meiosis-I$ (અર્ધીકરણ-I) ની $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-I) ના $Pachytene$ (સ્થૂલપટ્ટ) તબક્કા દરમિયાન થાય છે।
$Synapsis$ એ સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બનવાની પ્રક્રિયા છે, જ્યારે $Diakinesis$ એ $Prophase-I$ નો અંતિમ તબક્કો છે।
$Interphase$ એ એવી અવસ્થા છે જેમાં કોષ વિભાજન માટે તૈયારી કરે છે।

(C) અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ એ સમભાજનની પૂર્વાવસ્થાની સરખામણીમાં લાંબી અને જટિલ અવસ્થા છે. રંગસૂત્રોના વર્તનને આધારે તેને પાંચ અલગ-અલગ પેટા અવસ્થાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે:
$1$. લેપ્ટોટીન
$2$. ઝાયગોટીન
$3$. પેકીટીન
$4$. ડીપ્લોટીન
$5$. ડાયાકીનેસિસ
તેથી,સાચો જવાબ પાંચ છે.

(C) અર્ધીકરણની $Prophase-I$ અવસ્થાના $Zygotene$ તબક્કા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાઈને જોડીઓ બનાવે છે. આ જોડાવાની પ્રક્રિયાને $Synapsis$ (સૂત્રયુગ્મન) કહેવામાં આવે છે. જોડાયેલા રંગસૂત્રોને $Bivalents$ (દ્વિસૂત્રી) અથવા $Tetrads$ (ચતુષ્ક) કહેવાય છે.

(C) અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ખાસ કરીને પૂર્વાવસ્થા-$I$ (prophase-$I$) તબક્કામાં,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાઈ જાય છે. આ જોડાવાની પ્રક્રિયાને સાયનેપ્સિસ (synapsis) કહેવામાં આવે છે. સમજાત રંગસૂત્રોની દરેક જોડમાં ચાર રંગસૂત્રિકાઓ (દરેક રંગસૂત્રમાંથી બે) હોય છે,અને આ રચનાને બાયવેલેન્ટ (bivalent) અથવા ટેટ્રાડ (tetrad) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ માટેનો સાચો શબ્દ બાયવેલેન્ટ છે.

(A) સ્વસ્તિક ચોકડી (Chiasmata) એ $X$ આકારની રચના છે જે અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના પેકીટીન તબક્કા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની અસમાન રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે વ્યતિકરણ થવાના સ્થાને રચાય છે. જ્યારે સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થવાનું શરૂ કરે છે ત્યારે ડિપ્લોટીન તબક્કા દરમિયાન તે સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે.

(B) બે અર્ધીકરણની અવસ્થાઓ (અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$) વચ્ચેના તબક્કાને $Interkinesis$ (આંતરકોષવિભાજન) કહે છે.
$Interkinesis$ એ ટૂંકા ગાળાની આરામદાયક અવસ્થા છે જે અંત્યાવસ્થા-$I$ પછી અને પૂર્વાવસ્થા-$II$ પહેલા આવે છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,$DNA$ નું સ્વયંજનન થતું નથી અને કોષ બીજા અર્ધીકરણ વિભાજન માટે તૈયારી કરે છે.

(C) અર્ધીકરણ-$I$ દરમિયાન,ખાસ કરીને એનાફેઝ-$I$ માં,સમજાત રંગસૂત્રો કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચાય છે. આ હલનચલન દ્રિધ્રુવીય ત્રાક (bipolar spindle) તંત્રના નિર્માણ દ્વારા સરળ બને છે,જે રંગસૂત્રોના કાઇનેટોકોર સાથે જોડાય છે. ત્રાક તંતુઓ ટૂંકા થાય છે,જે સમજાત રંગસૂત્રોને કોષના વિરુદ્ધ છેડાઓ તરફ ખેંચીને અલગ કરે છે.

(B) આપેલ આકૃતિમાં સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયા,જેને સિનેપ્સિસ કહેવામાં આવે છે,તે દર્શાવેલ છે.
આ જોડાણ અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના ઝાયગોટીન તબક્કાની લાક્ષણિકતા છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાની બાજુમાં ગોઠવાઈને બાયવેલેન્ટ અથવા ટેટ્રાડ બનાવે છે,જે સિનેપ્ટોનેમલ કોમ્પ્લેક્સના નિર્માણ દ્વારા સરળ બને છે.

(B) સ્વસ્તિક ચોકડીઓ (chiasmata) એ $Meiosis$ (અર્ધીકરણ) ના $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) ની $Diplotene$ (દ્વિસૂત્રી) અવસ્થા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે બનતી $X$ આકારની રચનાઓ છે. સ્વસ્તિક ચોકડીઓનું નિર્માણ વ્યતિકરણ (crossing over) નું પરિણામ છે. સ્વસ્તિક ચોકડીઓની સંખ્યા રંગસૂત્રોની લંબાઈના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે,કારણ કે લાંબા રંગસૂત્રો આનુવંશિક પુનઃસંયોજનની ઘટનાઓ માટે વધુ ભૌતિક જગ્યા અને તકો પૂરી પાડે છે.

(A) સાયનેપ્સિસ એ સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયા છે જે અર્ધીકરણ-$I$ $(Meiosis-I)$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ $(Prophase-I)$ ના $Zygotene$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાવવાનું શરૂ કરે છે,અને જોડાણની આ પ્રક્રિયાને સાયનેપ્સિસ કહેવામાં આવે છે.
સાયનેપ્સિસ પામેલા સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ દ્વારા બનતી રચનાને બાયવેલેન્ટ (bivalent) અથવા ટેટ્રાડ (tetrad) કહેવામાં આવે છે.

(A) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે, જેના પરિણામે એક પિતૃ દ્વિકીય $(2n)$ કોષમાંથી ચાર એકકીય $(n)$ બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં બે ક્રમિક કોષકેન્દ્ર વિભાજનનો સમાવેશ થાય છે, જેને અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, પરંતુ તેમાં $DNA$ નું સ્વયંજનન માત્ર એક જ વાર થાય છે.
તેથી, અર્ધીકરણનું અંતિમ પરિણામ $4$ આનુવંશિક રીતે ભિન્ન બાળ કોષોનું નિર્માણ છે.

(A) સ્વસ્તિક ચોકડીઓ (chiasmata) એ $Meiosis-I$ ના $Pachytene$ તબક્કા દરમિયાન વ્યતિકરણ (crossing over) ની પ્રક્રિયામાં સમજાત રંગસૂત્રોની અ-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે બનતી $X$-આકારની રચનાઓ છે.
સ્વસ્તિક ચોકડીઓની સંખ્યા રંગસૂત્રોની લંબાઈના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે. લાંબા રંગસૂત્રોમાં ટૂંકા રંગસૂત્રોની તુલનામાં અનેક વ્યતિકરણની ઘટનાઓ થવાની સંભાવના વધુ હોય છે,જેના પરિણામે વધુ સંખ્યામાં સ્વસ્તિક ચોકડીઓ જોવા મળે છે.

(D) પ્રજનન કોષો અથવા જન્યુઓના નિર્માણમાં $Meiosis$ (અર્ધીકરણ) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ પ્રકારના કોષવિભાજનનો સમાવેશ થાય છે.
$Meiosis$ એ એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે,જેમાં પિતૃ કોષની તુલનામાં બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે.
ફલન પછી પેઢી દર પેઢી રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ જાળવી રાખવા માટે લિંગી પ્રજનનમાં આ પ્રક્રિયા આવશ્યક છે.
બીજી તરફ,સમભાજન (Mitosis) એ સમવિભાજન છે જે આનુવંશિક રીતે સમાન બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જે સામાન્ય રીતે વૃદ્ધિ અને સમારકામ માટે વપરાય છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય $(n)$ બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
અર્ધીકરણમાં,$DNA$ નું સ્વયંજનન આંતરાવસ્થાના $S$-તબક્કા દરમિયાન માત્ર એક જ વાર થાય છે.
જોકે,કોષ બે ક્રમિક કોષકેન્દ્ર અને કોષરસ વિભાજનમાંથી પસાર થાય છે,જેને અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા લિંગી પ્રજનન માટે આવશ્યક છે જેથી પેઢી દર પેઢી રંગસૂત્રોની સંખ્યા અચળ જળવાઈ રહે.

(A) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય (haploid) બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તેમાં બે ક્રમિક કોષકેન્દ્રીય અને કોષરસના વિભાજનનો સમાવેશ થાય છે,જેને અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,એક કોષ ચાર બાળ કોષો ઉત્પન્ન કરવા માટે બે વાર વિભાજન પામે છે.

(D) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પિતૃ કોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે અને ચાર જનન કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
તે બે ક્રમિક કોષકેન્દ્રીય વિભાજન ધરાવે છે:
$1$. અર્ધસૂત્રણ-$I$ (ન્યૂનકારી વિભાજન): આ તબક્કામાં,રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે. તેને વિષમભાજન પણ કહેવામાં આવે છે કારણ કે સંતતિ કોષો આનુવંશિક રીતે પિતૃ કોષ કરતા અલગ હોય છે.
$2$. અર્ધસૂત્રણ-$II$ (સમવિભાજન): આ તબક્કો સમવિભાજન જેવો જ છે,જેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા સમાન રહે છે.
તેથી,અર્ધીકરણના પ્રથમ વિભાજનને અર્ધસૂત્રણ-$I$,ન્યૂનકારી વિભાજન અને વિષમભાજન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) $Meiosis-II$ ને સમભાજન (equational division) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં કોષવિભાજન બાદ બનતા બાળકોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃકોષ જેટલી જ જળવાઈ રહે છે,જે સમભાજન $(Mitosis)$ જેવી જ પ્રક્રિયા છે.
$Meiosis-I$ ને ન્યૂનતમભાજન (reductional division) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરી નાખે છે.

(C) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે ચાર બાળ કોષોનું નિર્માણ થાય છે.
આ ચાર બાળ કોષોમાંથી દરેક એકકીય $(n)$ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ પિતૃ કોષ $(2n)$ ની સરખામણીમાં અડધા રંગસૂત્રો ધરાવે છે.
તેથી,અર્ધીકરણના અંતે ચાર એકકીય કોષો બને છે.

(A) અર્ધીકરણ-$I$ એ ન્યૂનકારી વિભાજન છે જે ચાર મુખ્ય અવસ્થાઓ ધરાવે છે: પૂર્વાવસ્થા-$I$ (Prophase-$I$),ભાજનાવસ્થા-$I$ (Metaphase-$I$),ભાજનોત્તર અવસ્થા-$I$ (Anaphase-$I$) અને અંત્યાવસ્થા-$I$ (Telophase-$I$). તેથી,અર્ધીકરણ-$I$ માં કુલ $4$ મુખ્ય અવસ્થાઓ હોય છે.

(A) અર્ધીકરણ-$I$ ને ચાર મુખ્ય તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: પૂર્વાવસ્થા-$I$,ભાજનાવસ્થા-$I$,ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ અને અંત્યાવસ્થા-$I$ .
પૂર્વાવસ્થા-$I$ એ અર્ધીકરણ-$I$ નો સૌથી જટિલ અને લાંબો તબક્કો છે.
તેને વધુ પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પેકીટીન,ડીપ્લોટીન અને ડાયાકીનેસિસ.
સૂત્રયુગ્મન (synapsis),વ્યતિકરણ (crossing over) અને વ્યતિકરણની જગ્યા (chiasmata) જેવી જટિલ રંગસૂત્રીય ઘટનાઓને કારણે,પૂર્વાવસ્થા-$I$ અન્ય તબક્કાઓની સરખામણીમાં નોંધપાત્ર રીતે વધુ સમય લે છે.

(C) અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ એ એક જટિલ અવસ્થા છે જે રંગસૂત્રોના વર્તનના આધારે પાંચ અલગ-અલગ પેટા-અવસ્થાઓમાં વહેંચાયેલી છે: $1$. લેપ્ટોટીન,$2$. ઝાયગોટીન,$3$. પૅકિટિન,$4$. ડિપ્લોટીન અને $5$. ડાયાકિનેસિસ.
અંત્યાવસ્થા (Telophase) એ સમભાજનની એક અવસ્થા છે અથવા અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ ની અંતિમ અવસ્થા છે,પરંતુ તે પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેટા-અવસ્થા નથી.

(B) અર્ધીકરણ-$I$ ને વિવિધ તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: પૂર્વાવસ્થા-$I$,ભાજનાવસ્થા-$I$,ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ અને અંત્યાવસ્થા-$I$.
પૂર્વાવસ્થા-$I$ ને રંગસૂત્રોના વર્તનના આધારે પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પૅકિટિન,ડીપ્લોટીન અને ડાયકિનેસિસ.
લેપ્ટોટીન એ પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો પ્રથમ તબક્કો છે,જેમાં રંગસૂત્રો પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ જોઈ શકાય છે.
તેથી,લેપ્ટોટીન એ અર્ધીકરણનો પ્રારંભિક તબક્કો છે.

(A) સાયનેપ્સિસ એ બે સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બનવાની પ્રક્રિયા છે જે અર્ધીકરણ (meiosis) દરમિયાન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા ખાસ કરીને અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ (Prophase-$I$) ની $Zygotene$ (ઝાયગોટીન) અવસ્થા દરમિયાન જોવા મળે છે.
આ અવસ્થા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાઈને એક રચના બનાવે છે જેને સાયનેપ્ટોનેમલ સંકુલ (synaptonemal complex) કહેવામાં આવે છે.

(C) અર્ધીકરણની $Prophase-I$ ($\text{પૂર્વાવસ્થા-}I$) ની $Zygotene$ ($\text{ઝાયગોટીન}$) અવસ્થા દરમિયાન, સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાવવાની શરૂઆત કરે છે। આ જોડાવાની પ્રક્રિયાને $Synapsis$ ($\text{સાયનેપ્સિસ}$) કહેવામાં આવે છે। જોડાયેલા રંગસૂત્રોને $Bivalent$ ($\text{બાયવેલેન્ટ}$) અથવા $Tetrad$ ($\text{ટેટ્રાડ}$) રંગસૂત્રો કહેવાય છે। $Crossing$ $over$ ($\text{વ્યતિકરણ}$) $Pachytene$ ($\text{પેકીટીન}$) અવસ્થા દરમિયાન થાય છે, અને $Chiasmata$ ($\text{સ્વસ્તિક ચોકડી}$) નું નિર્માણ $Diplotene$ ($\text{ડીપ્લોટીન}$) અવસ્થા દરમિયાન જોવા મળે છે।

(A) $Meiosis-I$ ની $Pachytene$ અવસ્થા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રોની અ-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) ની પ્રક્રિયા થાય છે.
આ અવસ્થામાં,દ્વિસૂત્રી રંગસૂત્રો સ્પષ્ટપણે ચતુ:સૂત્રી (tetrad) તરીકે દેખાય છે કારણ કે દરેક સમજાત રંગસૂત્રની બે સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ દૃશ્યમાન થાય છે,જેનાથી દરેક સમજાત જોડીમાં કુલ ચાર ક્રોમેટિડ્સ બને છે.

(C) અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની $Pachytene$ (પૅકિટિન) અવસ્થા દરમિયાન,દ્વિસૂત્રી રંગસૂત્રો સ્પષ્ટપણે ચતુ:સૂત્રી (tetrad) તરીકે દેખાય છે. આનું કારણ એ છે કે સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) ની પ્રક્રિયા થાય છે,જેના કારણે દ્વિસૂત્રીની ચાર રંગસૂત્રિકાઓ સ્પષ્ટ રીતે અલગ દેખાય છે.

(C) અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ માં વિવિધ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. લેપ્ટોટીન: રંગસૂત્રો દ્રશ્યમાન થાય છે.
$2$. ઝાયગોટીન: સમધર્મી રંગસૂત્રો વચ્ચે સાયનેપ્સિસ (જોડાણ) થાય છે.
$3$. પૅકિટિન: વ્યતિકરણ (crossing over) અ-ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે થાય છે.
$4$. ડિપ્લોટીન: સાયનેપ્ટોનેમલ સંકુલનું વિઘટન થાય છે અને સમધર્મી રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થવાનું શરૂ કરે છે,પરંતુ વ્યતિકરણના સ્થાનો પર તે જોડાયેલા રહે છે. આ $X$ આકારની રચનાઓને સ્વસ્તિક ચોકડી (chiasmata) કહેવામાં આવે છે,જે આ અવસ્થા દરમિયાન સ્પષ્ટપણે દ્રશ્યમાન થાય છે.

(C) વ્યતિકરણ (crossing over) એ અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના પેકીટીન તબક્કા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની અસમાન રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે છે. જે સ્થાન પર વ્યતિકરણ થાય છે ત્યાં બનતી $X$ આકારની રચનાને સ્વસ્તિક ચોકડીઓ $(Chiasmata)$ કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $Chiasmata$ છે.

(D) વ્યતિકરણ (Crossing over) એ પ્રક્રિયા છે જે અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના પેકીટીન તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની અદલાબદલી થાય છે.
આનાથી જનીનિક પુનઃસંયોજન થાય છે,જે લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં ભિન્નતાનું કારણ બને છે.
ઇન્ટરકાઇનેસિસ એ અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ વચ્ચેનો તબક્કો છે.
કાઇનેટોકોર એ ક્રોમેટિડ્સ પર આવેલી પ્રોટીન રચના છે જ્યાં ત્રાકતંતુઓ જોડાય છે.
લેપ્ટોટીન એ પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો પ્રથમ તબક્કો છે જ્યાં રંગસૂત્રોનું ઘનીકરણ શરૂ થાય છે.

(B) અર્ધીકરણ-$I$ ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પૂર્વાવસ્થા-$I$ ને પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પૅકિટિન,ડિપ્લોટીન અને ડાયકાઇનેસિસ.
ડાયકાઇનેસિસ એ અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો અંતિમ તબક્કો છે.
ડાયકાઇનેસિસ દરમિયાન,રંગસૂત્રો સંપૂર્ણપણે ઘટ્ટ બને છે અને સમજાત રંગસૂત્રોને અલગ કરવા માટે ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ થાય છે.
જેમ જેમ આ તબક્કો ભાજનાવસ્થા-$I$ તરફ આગળ વધે છે,તેમ કોષકેન્દ્રિકા લુપ્ત થાય છે અને કોષકેન્દ્રપટલ તૂટી જાય છે.

(C) અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ માં વિવિધ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. લેપ્ટોટીન: રંગસૂત્રો દ્રશ્યમાન થાય છે.
$2$. ઝાયગોટીન: સૂત્રયુગ્મન (synapsis) થાય છે.
$3$. પૅકિટિન: વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
$4$. ડિપ્લોટીન: સૂત્રયુગ્મનનું વિઘટન થાય છે અને વ્યતિકરણની જગ્યાએ સ્વસ્તિક ચોકડી (chiasmata) સ્પષ્ટ દેખાય છે.
$5$. ડાયકાઇનેસિસ: આ પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો અંતિમ તબક્કો છે. આ તબક્કા દરમિયાન,રંગસૂત્રો સંપૂર્ણપણે ઘટ્ટ બને છે,કોષકેન્દ્રિકા અદ્રશ્ય થાય છે અને કોષકેન્દ્રપટલનું વિઘટન થાય છે,જેથી ત્રાકતંતુઓ સમજાત રંગસૂત્રોના કાઇનેટોકોર સાથે જોડાઈ શકે.

(C) ડાયકાઇનેસિસ એ અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થાનો અંતિમ તબક્કો છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,રંગસૂત્રો સંપૂર્ણપણે સંકોચિત થાય છે.
કોષકેન્દ્રિકા લુપ્ત થાય છે અને કોષકેન્દ્ર પટલનું વિઘટન થાય છે જેથી કોષ ભાજનાવસ્થા-$I$ માટે તૈયાર થઈ શકે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.