Enzymes Questions in Gujarati

(A) $\text{વિધાન}-I$ સાચું છે કારણ કે આઈસોમેરેઝ ઉત્સેચકો આઈસોમર્સના આંતર-રૂપાંતરણને ઉદ્દીપ્ત કરે છે, જેમાં પરમાણુઓની આંતર-આણ્વીય પુનઃગોઠવણીનો સમાવેશ થાય છે.
$\text{વિધાન}-II$ ખોટું છે કારણ કે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન પ્રક્રિયાઓ ઓક્સિડોરિડક્ટેઝ (અથવા ડીહાઈડ્રોજીનેઝ) ઉત્સેચકો દ્વારા ઉદ્દીપ્ત થાય છે, ટ્રાન્સફરેઝ દ્વારા નહીં.
ટ્રાન્સફરેઝ ઉત્સેચકો એક અણુમાંથી બીજા અણુમાં ક્રિયાશીલ સમૂહના સ્થાનાંતરણને ઉદ્દીપ્ત કરે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$a$. ટ્રાન્સફરેઝ: આ ઉત્સેચકો સબસ્ટ્રેટ વચ્ચે જૂથના સ્થાનાંતરણને ઉત્પ્રેરિત કરે છે. ગ્લુકોકાઈનેઝ એ એક ટ્રાન્સફરેઝ છે જે $ATP$ માંથી ગ્લુકોઝમાં ફોસ્ફેટ જૂથનું સ્થાનાંતરણ કરે છે.
$b$. હાઇડ્રોલેઝ: આ ઉત્સેચકો એસ્ટર,ઈથર,પેપ્ટાઈડ વગેરે જેવા બંધોના જળવિભાજનને ઉત્પ્રેરિત કરે છે. સુક્રેઝ એ એક હાઇડ્રોલેઝ છે જે સુક્રોઝને ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝમાં તોડે છે.
$c$. લાયેઝ: આ ઉત્સેચકો જળવિભાજન સિવાયની પદ્ધતિઓ દ્વારા સબસ્ટ્રેટમાંથી જૂથોને દૂર કરવાનું ઉત્પ્રેરિત કરે છે,જેનાથી દ્વિબંધ બાકી રહે છે. એલ્ડોલેઝ એ લાયેઝનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$d$. ઓક્સિડોરીડક્ટેઝ: આ ઉત્સેચકો બે સબસ્ટ્રેટ વચ્ચે ઓક્સિડેશન-રિડક્શનને ઉત્પ્રેરિત કરે છે. આલ્કોહોલ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ $NAD^+$ માં ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતરિત કરીને આલ્કોહોલનું આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોન્સમાં ઓક્સિડેશન કરે છે.
તેથી,સાચી જોડ $a-iv, b-iii, c-i, d-ii$ છે.

(D) ઉત્સેચક એ એક જૈવિક ઉદ્દીપક છે જે સજીવોમાં રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓને ઝડપી બનાવે છે.
કોઈપણ ઉત્સેચક-ઉદ્દીપિત પ્રતિક્રિયામાં,જે ચોક્કસ અણુ સાથે ઉત્સેચક જોડાય છે અને તેના પર કાર્ય કરે છે તેને $substrate$ (પ્રક્રિયક) કહેવામાં આવે છે.
ઉત્સેચક તેના સક્રિય સ્થાન (active site) પર $substrate$ સાથે જોડાઈને ઉત્સેચક-$substrate$ સંકુલ બનાવે છે,જે અંતે $substrate$ ને નીપજમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
તેથી,જે પદાર્થ પર ઉત્સેચક કાર્ય કરે છે તે માટેનો સાચો શબ્દ $substrate$ છે.

(C) $Induced \ Fit$ (પ્રેરિત ફિટ) મોડેલ,જે $Daniel \ Koshland$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યું હતું,તે સૂચવે છે કે ઉત્સેચકનું સક્રિય સ્થાન (active site) કઠોર બંધારણ નથી.
તેના બદલે,તે લવચીક છે અને સબસ્ટ્રેટ સાથે જોડાતી વખતે તેમાં રચનાત્મક ફેરફારો થાય છે.
આ આંતરક્રિયા ઉત્સેચક અને સબસ્ટ્રેટ વચ્ચે ચોક્કસ જોડાણ સુનિશ્ચિત કરે છે,જે ઉદ્દીપકીય પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.
તેની સરખામણીમાં,$Lock \ and \ key$ (તાળા-ચાવી) મોડેલ એક કઠોર સક્રિય સ્થાન સૂચવે છે જે પોતાનો આકાર બદલતું નથી.

(D) ઉત્સેચકો પ્રોટીન છે,અને પ્રોટીન એમિનો એસિડના બનેલા હોય છે.
એમિનો એસિડમાં એમિનો ગ્રુપ ($-NH_2$,જે બેઝિક છે) અને કાર્બોક્સિલ ગ્રુપ ($-COOH$,જે એસિડિક છે) બંને હોય છે.
આ ક્રિયાશીલ સમૂહોની હાજરીને કારણે,ઉત્સેચકો એસિડ અને બેઝ બંને તરીકે વર્તી શકે છે,જેને $Amphoteric$ (ઉભયધર્મી) સ્વભાવ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,ઉત્સેચકો એસિડિક અને બેઝિક બંને પદાર્થો સાથે પ્રતિક્રિયા આપી શકે છે.

(C) આ આલેખ રાસાયણિક પ્રક્રિયા દરમિયાન સ્થિતિ ઊર્જામાં થતા ફેરફારોને દર્શાવે છે.
$M$ એ ઉત્સેચકની ગેરહાજરીમાં પ્રક્રિયા આગળ વધવા માટે જરૂરી સક્રિયકરણ ઊર્જા દર્શાવે છે,જે વધારે હોય છે.
$N$ એ ઉત્સેચકની હાજરીમાં પ્રક્રિયા આગળ વધવા માટે જરૂરી સક્રિયકરણ ઊર્જા દર્શાવે છે,જે ઓછી હોય છે કારણ કે ઉત્સેચકો સક્રિયકરણ ઊર્જાના અવરોધને ઘટાડે છે.
તેથી,$M$ એ ઉત્સેચક વગરની સક્રિયકરણ ઊર્જા છે અને $N$ એ ઉત્સેચક સાથેની સક્રિયકરણ ઊર્જા છે.
સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
માઈકલિસ-મેન્ટેન ઉત્સેચક ગતિશાસ્ત્રના આલેખમાં,$X$-અક્ષ સબસ્ટ્રેટની સાંદ્રતા $[S]$ દર્શાવે છે અને $Y$-અક્ષ પ્રક્રિયાનો વેગ $(V)$ દર્શાવે છે.
જેમ જેમ સબસ્ટ્રેટની સાંદ્રતા વધે છે,તેમ પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે જ્યાં સુધી તે મહત્તમ વેગ સુધી ન પહોંચે,જેને $V_{max}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(D) લાયેઝ (Lyases) એવા ઉત્સેચકો છે જે જળવિભાજન સિવાયની પદ્ધતિઓ દ્વારા સબસ્ટ્રેટમાંથી સમૂહોને દૂર કરીને દ્વિબંધ બનાવે છે.
દર્શાવેલ પ્રતિક્રિયા એક સમૂહ $(X-Y)$ ના દૂર થવાથી દ્વિબંધનું નિર્માણ દર્શાવે છે,જે લાયેઝ ઉત્સેચક વર્ગની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,સાચો ઉત્સેચક વર્ગ લાયેઝ (Lyases) છે.