Gujarati

Mix Example-Biological Classification Questions in Gujarati

Class 11 Biology · Biological Classification · Mix Example-Biological Classification

213+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 213 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
નીચેની કૉલમ જોડો:
કૉલમ-$I$ કૉલમ-$II$
$1$. કણ્યબીજાણુ (Conidia) $p$. ચંબુ આકારનું ફળકાય
$2$. પેરિથેસિયમ (Perithecium) $q$. લિંગી પ્રજનન અંગ
$3$. પર્પટાભ (Crustose) $r$. અલિંગી પ્રજનન
$4$. ફળકાય (Fruiting body) $s$. લાઈકેનનું બાહ્ય સ્વરૂપ
A
$1-r, 2-s, 3-q, 4-p$
B
$1-q, 2-p, 3-q, 4-r$
C
$1-s, 2-r, 3-q, 4-p$
D
$1-r, 2-p, 3-s, 4-q$

Solution

સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. કણ્યબીજાણુ $(1-r)$: કણ્યબીજાણુ એ ફૂગમાં જોવા મળતા અલિંગી બીજાણુઓ છે.
$2$. પેરિથેસિયમ $(2-p)$: તે અમુક એસ્કોમાયસેટીસ ફૂગમાં જોવા મળતું ચંબુ આકારનું ફળકાય (એસ્કોકાર્પ) છે.
$3$. પર્પટાભ $(3-s)$: આ લાઈકેનનું વૃદ્ધિ સ્વરૂપ છે જે આધારક પર પોપડા જેવું દેખાય છે.
$4$. ફળકાય $(4-q)$: તે ફૂગની પ્રજનન રચના છે જેમાં લિંગી અંગો અથવા બીજાણુઓ આવેલા હોય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $1-r, 2-p, 3-s, 4-q$ છે.
102
EasyMCQ
શ્રેણી બાયકાર્પેલિટી (Bicarpellatae) કેટલાં ગોત્રો (orders) ધરાવે છે?
A
$3$
B
$2$
C
$4$
D
$5$

Solution

(C) બેન્થમ અને હૂકરની વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં,શ્રેણી બાયકાર્પેલિટી એ દ્વિદળી (Dicotyledonae) વર્ગ અને યુક્તદલા (Gamopetalae) ઉપવર્ગમાં આવે છે.
આ શ્રેણીની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં દ્વિસ્ત્રીકેસરી (bicarpellary) બીજાશય જોવા મળે છે.
આ શ્રેણીમાં કુલ $4$ ગોત્રોનો સમાવેશ થાય છે: $1.$ પોલેમોનિયલ્સ (Polemoniales),$2.$ જેન્શિયનેલ્સ (Gentianales),$3.$ પર્સનેલ્સ (Personales) અને $4.$ લેમિયલ્સ (Lamiales).
103
EasyMCQ
ડિસ્કીફલોરી (Disciflorae) શ્રેણીમાં ......... નો સમાવેશ થાય છે.
A
$4$ ગોત્રો અને ઘણાં કુળ.
B
$5$ ગોત્રો અને ઘણાં કુળ.
C
$6$ ગોત્રો અને ઘણાં કુળ.
D
$3$ ગોત્રો અને ઘણાં કુળ.

Solution

(A) બેન્થમ અને હૂકરની વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં,ઉપ-વર્ગ પોલીપેટાલી (Polypetalae) ને ત્રણ શ્રેણીઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે: થેલેમીફલોરી (Thalamiflorae),ડિસ્કીફલોરી (Disciflorae) અને કેલિસીફલોરી (Calyciflorae).
મુખ્યત્વે,ડિસ્કીફલોરી શ્રેણીની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં પુંકેસર અને બીજાશયની વચ્ચે એક સ્પષ્ટ તકતી જેવી રચના (હાઈપોગાઈનસ ડિસ્ક) જોવા મળે છે.
આ શ્રેણીમાં $4$ ગોત્રો (cohorts) અને $23$ કુળનો સમાવેશ થાય છે.
104
MediumMCQ
વિધાન $(A)$: $Eukarya$ (સુકોષકેન્દ્રી) ડોમેઈનને પાંચ સૃષ્ટિમાં વિભાજિત કરવામાં આવેલ છે.
કારણ $(R)$: વર્ગીકરણની ત્રિક્ષેત્રીય (three-domain) પદ્ધતિ $Carl$ $Woese$ દ્વારા આપવામાં આવી હતી.
A
$A$ અને $R$ બંને સાચાં છે,અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
$A$ અને $R$ બંને સાચાં છે,પરંતુ $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
$A$ સાચું છે,પરંતુ $R$ ખોટું છે.
D
$A$ ખોટું છે,પરંતુ $R$ સાચું છે.

Solution

(D) વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે $Eukarya$ ડોમેઈનમાં ચાર સૃષ્ટિઓનો સમાવેશ થાય છે ($Protista$,$Fungi$,$Plantae$ અને $Animalia$),પાંચ નહીં. પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ $R.H.$ $Whittaker$ દ્વારા આપવામાં આવી હતી,જે એક અલગ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે $Carl$ $Woese$ એ $16S$ $rRNA$ જનીન ક્રમ પર આધારિત ત્રિક્ષેત્રીય પદ્ધતિ ($Bacteria$,$Archaea$ અને $Eukarya$) પ્રસ્તાવિત કરી હતી.
તેથી,$A$ ખોટું છે અને $R$ સાચું છે.
105
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ સૃષ્ટિમાં સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ ધરાવતા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે?
A
પ્રોટિસ્ટા
B
વનસ્પતિ
C
પ્રાણી
D
આપેલ તમામ

Solution

(D) જે સજીવો સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ ધરાવે છે,તેમને સુકોષકેન્દ્રી (Eukaryotes) કહેવામાં આવે છે.
$R$.$H$. વ્હીટેકર દ્વારા આપવામાં આવેલી $5$ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,મોનેરા સૃષ્ટિમાં આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રોટિસ્ટા,ફૂગ,વનસ્પતિ અને પ્રાણી સૃષ્ટિમાં સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,પ્રોટિસ્ટા,વનસ્પતિ અને પ્રાણી સૃષ્ટિ ત્રણેયમાં સુયોજિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ ધરાવતા સજીવો જોવા મળે છે.
106
MediumMCQ
નીચેની કૉલમ યોગ્ય રીતે જોડો:
કૉલમ $I$કૉલમ $II$
$1.$ સ્ટ્રીગ્યુલા$p.$ મોરપીંછ
$2.$ વિરોઈડ$q.$ અચલિત વનસ્પતિઓ અને ચલિત પ્રાણીઓ
$3.$ પ્રોટીસ્ટા$r.$ લાઈકેન
$4.$ સાયેનોબેક્ટેરિયા$s.$ તંતુમય ગ્રંથિલ રોગ
$5.$ થુજા$t.$ એનાબીના
A
$1-s, 2-t, 3-r, 4-q, 5-p$
B
$1-r, 2-s, 3-q, 4-t, 5-p$
C
$1-r, 2-t, 3-p, 4-q, 5-s$
D
$1-s, 2-t, 3-p, 4-q, 5-r$

Solution

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1.$ સ્ટ્રીગ્યુલા એ એક પ્રકારનું લાઈકેન છે $(r)$.
$2.$ વિરોઈડ્સ વિવિધ રોગો માટે જવાબદાર છે, જે અહીં તંતુમય ગ્રંથિલ રોગ સાથે સંબંધિત છે $(s)$.
$3.$ પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિમાં એવા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે વનસ્પતિ અને પ્રાણી બંનેના લક્ષણો ધરાવે છે, જેમ કે અચલિત વનસ્પતિઓ અને ચલિત પ્રાણીઓ $(q)$.
$4.$ સાયેનોબેક્ટેરિયા, જેમ કે એનાબીના, પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રોકેરિયોટ્સ છે $(t)$.
$5.$ થુજા એ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે જેના પર્ણો મોરપીંછ જેવો આકાર ધરાવે છે $(p)$.
આમ, સાચો ક્રમ $1-r, 2-s, 3-q, 4-t, 5-p$ છે.
107
MediumMCQ
કૉલમ-$I$ માં સૃષ્ટિ અને કૉલમ-$II$ માં સજીવોના નામ આપેલ છે. યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.
કૉલમ-$I$કૉલમ-$II$
$(A)$ મોનેરા (આદિકોષકેન્દ્રિય સૃષ્ટિ)$(p)$ મ્યૂકર
$(B)$ પ્રોટિસ્ટા (પ્રાથમિક જલજ સુકોષકેન્દ્રિય સૃષ્ટિ)$(q)$ સ્પાયરૂલીના
$(C)$ ફૂગ (બહુકોષીય વિઘટક સૃષ્ટિ)$(r)$ અળસિયું
$(D)$ વનસ્પતિ (બહુકોષીય ઉત્પાદક સૃષ્ટિ)$(s)$ યુગ્લીના
$(E)$ પ્રાણી (બહુકોષીય ઉપભોક્તા સૃષ્ટિ)$(t)$ ફર્ન
A
$(A-q), (B-s), (C-r), (D-t), (E-p)$
B
$(A-s), (B-q), (C-p), (D-t), (E-r)$
C
$(A-q), (B-s), (C-p), (D-t), (E-r)$
D
$(A-s), (B-t), (C-r), (D-q), (E-p)$

Solution

$(C)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ મોનેરા (આદિકોષકેન્દ્રિય): સ્પાયરૂલીના $(q)$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) છે જે આદિકોષકેન્દ્રિય સજીવ છે.
$(B)$ પ્રોટિસ્ટા (પ્રાથમિક જલજ સુકોષકેન્દ્રિય): યુગ્લીના $(s)$ એ જાણીતું એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રિય સજીવ છે જે જલજ પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે.
$(C)$ ફૂગ (બહુકોષીય વિઘટક): મ્યૂકર $(p)$ એ મૃતોપજીવી ફૂગ છે જે વિઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(D)$ વનસ્પતિ (બહુકોષીય ઉત્પાદક): ફર્ન $(t)$ એ બહુકોષીય પ્રકાશસંશ્લેષી વનસ્પતિ છે જે ઉત્પાદક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(E)$ પ્રાણી (બહુકોષીય ઉપભોક્તા): અળસિયું $(r)$ એ બહુકોષીય વિષમપોષી સજીવ છે જે ઉપભોક્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(A-q), (B-s), (C-p), (D-t), (E-r)$ છે.
108
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
ડાયનોફલેજેલેટ્સમાં પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
B
મશરૂમમાં કોષદીવાલ ફંગલ સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.
C
સાયનોબેક્ટેરિયામાં સખત કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે.
D
બહુકોષીય ઉપભોક્તા સૃષ્ટિના સજીવોમાં,લીલને બાદ કરતાં,પ્રજનનના પરિણામે ભ્રૂણનું નિર્માણ થાય છે.

Solution

(D) $1$. ડાયનોફલેજેલેટ્સ સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે કોષકેન્દ્ર,કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ જેવી પટલમય અંગિકાઓ હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. મશરૂમ (ફૂગ) ની કોષદીવાલ કાઈટિનની બનેલી હોય છે,ફંગલ સેલ્યુલોઝની નહીં. તેથી,વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. સાયનોબેક્ટેરિયા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે પેપ્ટીડોગ્લાયકનથી બનેલી સખત કોષદીવાલ ધરાવે છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$4$. બહુકોષીય ઉપભોક્તા સૃષ્ટિ (પ્રાણીસૃષ્ટિ) માં,પ્રજનન સામાન્ય રીતે ભ્રૂણના નિર્માણ સાથે સંકળાયેલું છે. લીલ વનસ્પતિ સૃષ્ટિ (ઉત્પાદકો) અથવા પ્રોટિસ્ટામાં વર્ગીકૃત થયેલ છે,અને જોકે તેઓ પ્રજનન કરે છે,તેઓ ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ કે પ્રાણીઓની જેમ ભ્રૂણ બનાવતા નથી. તેથી,બહુકોષીય ઉપભોક્તા વિશેનું વિધાન સાચું છે.
109
EasyMCQ
પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિની સૃષ્ટિ મોનેરા,ત્રિક્ષેત્રીય વર્ગીકરણના કયા ક્ષેત્રને સમાવે છે?
A
આર્કીયા ડોમેઇન
B
બૅક્ટેરિયા ડોમેઇન
C
યુકેરિયા ડોમેઇન
D
આર્કીયા ડોમેઇન અને બૅક્ટેરિયા ડોમેઇન બંને

Solution

(D) $R.H. Whittaker$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં સૃષ્ટિ $Monera$ નો સમાવેશ થાય છે,જેમાં તમામ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
$Carl$ $Woese$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત ત્રિક્ષેત્રીય વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં,તમામ જીવંત સજીવોને ત્રણ ડોમેઇન (ક્ષેત્ર) માં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે: $Archaea$,$Bacteria$,અને $Eukarya$.
સૃષ્ટિ $Monera$ માં આર્કિબેક્ટેરિયા અને યુબેક્ટેરિયા બંનેનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સૃષ્ટિ $Monera$ ત્રિક્ષેત્રીય વર્ગીકરણ પદ્ધતિના $Archaea$ ડોમેઇન અને $Bacteria$ ડોમેઇન બંનેમાં વહેંચાયેલું છે.
110
MediumMCQ
કોલમ-$I$ અને કોલમ-$II$ ને જોડો અને સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
કોલમ-$I$ કોલમ-$II$
$(A)$ લીલવિદ્યાના પિતા $(p)$ ઈવાનોવ્સકી
$(B)$ લાઈકેનની શોધ $(q)$ પ્રોફેસર શિવરામ કશ્યપ
$(C)$ વાયરસની શોધ $(r)$ પ્રોફેસર આયંગર
$(D)$ દ્વિઅંગી શાસ્ત્રના પિતા $(s)$ રોથમેલર
$(t)$ તલસાણે
A
$(A-r), (B-s), (C-q), (D-p)$
B
$(A-q), (B-t), (C-p), (D-r)$
C
$(A-r), (B-t), (C-p), (D-q)$
D
$(A-r), (B-t), (C-p), (D-s)$

Solution

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ લીલવિદ્યા (Phycology) ના પિતા પ્રોફેસર આયંગર $(r)$ છે.
$(B)$ લાઈકેન (Lichen) ના સ્વરૂપની શોધ તલસાણે $(t)$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
$(C)$ વાયરસ (Virus) ની શોધ ઈવાનોવ્સકી $(p)$ દ્વારા તમાકુના મોઝેક રોગ પરના તેમના કાર્ય દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
$(D)$ ભારતમાં દ્વિઅંગી શાસ્ત્ર (Bryology) ના પિતા પ્રોફેસર શિવરામ કશ્યપ $(q)$ છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(A-r), (B-t), (C-p), (D-q)$ છે.
111
EasyMCQ
નીચેની કૉલમ યોગ્ય રીતે જોડો:
કૉલમ-$I$કૉલમ-$II$
$1.$ ગ્રીક પ્રકૃતિવિદ$p.$ લિનિયસ
$2.$ સ્વીડિશ વનસ્પતિશાસ્ત્રી$q.$ વ્હીટેકર
$3.$ પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ$r.$ વૂઝ
$4.$ ત્રિક્ષેત્રીય વર્ગીકરણ પદ્ધતિ$s.$ થીઓફેસ્ટસ
A
$1-s, 2-p, 3-q, 4-r$
B
$1-s, 2-r, 3-q, 4-p$
C
$1-p, 2-s, 3-q, 4-r$
D
$1-p, 2-r, 3-q, 4-s$

Solution

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ગ્રીક પ્રકૃતિવિદ: થીઓફેસ્ટસ $(s)$ ને વનસ્પતિશાસ્ત્રના પિતા માનવામાં આવે છે.
$2$. સ્વીડિશ વનસ્પતિશાસ્ત્રી: કેરોલસ લિનિયસ $(p)$ એક સ્વીડિશ વનસ્પતિશાસ્ત્રી હતા જેમણે દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિ વિકસાવી હતી.
$3$. પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ: આર. એચ. વ્હીટેકર $(q)$ એ પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ પ્રસ્તાવિત કરી હતી.
$4$. ત્રિક્ષેત્રીય વર્ગીકરણ પદ્ધતિ: કાર્લ વૂઝ $(r)$ એ ત્રિક્ષેત્રીય વર્ગીકરણ પદ્ધતિ પ્રસ્તાવિત કરી હતી.
તેથી, સાચો ક્રમ $1-s, 2-p, 3-q, 4-r$ છે.
112
MediumMCQ
લીલ અને ફૂગ કઈ દ્રષ્ટિએ અલગ પડે છે?
A
કોષદીવાલનું બંધારણ
B
પોષણની પદ્ધતિ
C
સંચિત ખોરાક
D
આપેલ તમામ

Solution

(D) લીલ અને ફૂગ નીચેની બાબતોમાં પાયાની દ્રષ્ટિએ અલગ પડે છે:
$1$. $\text{કોષદીવાલનું બંધારણ}$: લીલની કોષદીવાલ મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે, જ્યારે ફૂગની કોષદીવાલ કાઈટીન (chitin) ની બનેલી હોય છે.
$2$. $\text{પોષણની પદ્ધતિ}$: લીલ સ્વયંપોષી (પ્રકાશસંશ્લેષી) છે, જ્યારે ફૂગ પરપોષી (મૃતોપજીવી અથવા પરોપજીવી) છે.
$3$. $\text{સંચિત ખોરાક}$: લીલ ખોરાકનો સંગ્રહ મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચ સ્વરૂપે કરે છે, જ્યારે ફૂગ ખોરાકનો સંગ્રહ ગ્લાયકોજન અને તેલના ટીપાં સ્વરૂપે કરે છે.
તેથી, આપેલ તમામ વિકલ્પો સાચા છે.
113
EasyMCQ
નીચેની કૉલમ જોડો:
કૉલમ $I$કૉલમ $II$
$1.$ સૃષ્ટિ મોનેરા$p.$ બહુકોષીય ઉત્પાદક
$2.$ સૃષ્ટિ પ્રોટીસ્ટા$q.$ બહુકોષીય વિઘટક
$3.$ સૃષ્ટિ ફૂગ$r.$ બહુકોષીય ઉપભોક્તા
$4.$ સૃષ્ટિ મેટાફાયટા$s.$ બેક્ટેરિયા
$5.$ સૃષ્ટિ મેટાઝુઆ$t.$ યુગ્લીના
A
$1-t, 2-s, 3-q, 4-p, 5-r$
B
$1-s, 2-t, 3-q, 4-p, 5-r$
C
$1-q, 2-s, 3-t, 4-p, 5-r$
D
$1-s, 2-q, 3-t, 4-p, 5-r$

Solution

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1.$ સૃષ્ટિ મોનેરામાં આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે $s.$ બેક્ટેરિયા.
$2.$ સૃષ્ટિ પ્રોટીસ્ટામાં એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે $t.$ યુગ્લીના.
$3.$ સૃષ્ટિ ફૂગમાં એવા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે મુખ્યત્વે બહુકોષીય વિઘટકો $(q.)$ છે.
$4.$ સૃષ્ટિ મેટાફાયટા (વનસ્પતિ સૃષ્ટિ) માં બહુકોષીય ઉત્પાદકો $(p.)$ નો સમાવેશ થાય છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
$5.$ સૃષ્ટિ મેટાઝુઆ (પ્રાણી સૃષ્ટિ) માં બહુકોષીય ઉપભોક્તાઓ $(r.)$ નો સમાવેશ થાય છે જે ખોરાકનું અંતઃગ્રહણ કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $1-s, 2-t, 3-q, 4-p, 5-r$ છે.
114
EasyMCQ
નીચેનામાંથી અસંગત જોડ પસંદ કરો.
A
મોનેરા - આદિકોષકેન્દ્રી સૃષ્ટિ
B
પ્રોટીસ્ટા - પ્રાથમિક જલજ સુકોષકેન્દ્રી સૃષ્ટિ
C
ફૂગ - બહુકોષીય ઉત્પાદક સૃષ્ટિ
D
પ્રાણી - બહુકોષીય ઉપભોક્તા સૃષ્ટિ

Solution

(C) સૃષ્ટિ $Fungi$ (ફૂગ) માં એવા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જે પરપોષી છે, જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના પર્યાવરણમાંથી કાર્બનિક પદાર્થોનું શોષણ કરીને પોષણ મેળવે છે. તેઓ ઉત્પાદકો (સ્વયંપોષી) નથી કારણ કે તેમની પાસે હરિતદ્રવ્યનો અભાવ હોય છે અને તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકતા નથી. તેથી, $Fungi - \text{બહુકોષીય ઉત્પાદક સૃષ્ટિ}$ ની જોડ ખોટી છે.
115
EasyMCQ
બૅક્ટેરિયા અને યીસ્ટ એક લક્ષણ સિવાય બધાં લક્ષણોમાં સમાનતા ધરાવે છે. તે અપવાદ ઓળખો.
A
બંને એકકોષી છે.
B
બંને વનસ્પતિસૃષ્ટિમાં આવે છે.
C
બંને કોષદીવાલ ધરાવે છે.
D
બંને આદિકોષકેન્દ્રિય છે.

Solution

(D) બૅક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રિય સજીવો છે જે મોનેરા સૃષ્ટિમાં આવે છે,જ્યારે યીસ્ટ એ સુકોષકેન્દ્રિય ફૂગ છે જે ફૂગ સૃષ્ટિમાં આવે છે. તેથી,તેઓ તેમના કોષીય આયોજન (આદિકોષકેન્દ્રિય વિરુદ્ધ સુકોષકેન્દ્રિય) માં સમાન નથી. બૅક્ટેરિયા અને યીસ્ટ બંને એકકોષી છે,બંને કોષદીવાલ ધરાવે છે (બૅક્ટેરિયામાં પેપ્ટિડોગ્લાયકન અને યીસ્ટમાં કાઇટિનની બનેલી),અને બંનેમાંથી કોઈ પણ વનસ્પતિસૃષ્ટિમાં આવતું નથી. આમ,બંને આદિકોષકેન્દ્રિય છે તે વિધાન ખોટું છે.
116
EasyMCQ
યીસ્ટ અને દ્વિઅંગી (Bryophytes) બંનેમાં જોવા મળતું સામાન્ય લક્ષણ કયું છે?
A
બંનેની કોષદીવાલ ફંગલ સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.
B
બંનેના કોષો પેશીઓમાં આયોજિત હોતા નથી.
C
બંને સુકોષકેન્દ્રી (Eukaryotic) સજીવો છે.
D
બંને પ્રકાશસંશ્લેષી તરીકે વર્તે છે.

Solution

(C) યીસ્ટ એ ફૂગ સૃષ્ટિ (Kingdom Fungi) માં આવતી એકકોષીય ફૂગ છે,જ્યારે દ્વિઅંગી (Bryophytes) એ વનસ્પતિ સૃષ્ટિ (Kingdom Plantae) માં આવતી બહુકોષીય વનસ્પતિ છે.
યીસ્ટ અને દ્વિઅંગી બંને સુકોષકેન્દ્રી (Eukaryotic) સજીવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેમના કોષોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ જોવા મળે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે યીસ્ટની કોષદીવાલ કાઈટીન (Chitin) ની બનેલી હોય છે,ફંગલ સેલ્યુલોઝની નહીં.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે દ્વિઅંગીમાં પેશી-સ્તરીય આયોજન જોવા મળે છે,જ્યારે યીસ્ટ એકકોષીય છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે યીસ્ટ પરપોષી છે,જ્યારે દ્વિઅંગી પ્રકાશસંશ્લેષી છે.
117
EasyMCQ
$Eukarya$ (સુકોષકેન્દ્રી) ડોમેઇનને કઈ સૃષ્ટિઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવી છે?
A
ફૂગ અને પ્રોટિસ્ટા
B
વનસ્પતિ અને પ્રાણી
C
મોનેરા અને ફૂગ
D
$A$ અને $B$ બંને

Solution

(D) $Eukarya$ ડોમેઇનમાં તમામ સુકોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે. પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,સુકોષકેન્દ્રી સૃષ્ટિઓ $Protista$ (પ્રોટિસ્ટા),$Fungi$ (ફૂગ),$Plantae$ (વનસ્પતિ) અને $Animalia$ (પ્રાણી) છે. વિકલ્પ $A$ (ફૂગ અને પ્રોટિસ્ટા) અને વિકલ્પ $B$ (વનસ્પતિ અને પ્રાણી) બંને $Eukarya$ ડોમેઇન હેઠળ આવતી સૃષ્ટિઓ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ ($A$ અને $B$ બંને) છે.
118
MediumMCQ
$X$ અને $Y$ માટે સાચી જોડ પસંદ કરો:
કૉલમ $X$કૉલમ $Y$
$(1)$ થર્મોએસિડોફિલસ$(P)$ કાઈટિનની કોષદીવાલ
$(2)$ પ્રોટીસ્ટા$(Q)$ ગ્રામ પોઝિટિવ બેક્ટેરિયા
$(3)$ ગુચ્છી (ફૂગ)$(R)$ ગરમ પાણીના ઝરા
$(4)$ ફર્મીક્યુટ્સ$(S)$ સ્લાઇમ મોલ્ડ
A
$(1)-(R), (2)-(S), (3)-(Q), (4)-(P)$
B
$(1)-(R), (2)-(S), (3)-(P), (4)-(Q)$
C
$(1)-(R), (2)-(P), (3)-(Q), (4)-(S)$
D
$(1)-(R), (2)-(Q), (3)-(P), (4)-(S)$

Solution

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ થર્મોએસિડોફિલસ એ આર્કિબેક્ટેરિયાનો એક પ્રકાર છે જે ગરમ પાણીના ઝરા જેવા અત્યંત વાતાવરણમાં જીવે છે,તેથી $(1)-(R)$.
$(2)$ પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિમાં વિવિધ સજીવોનો સમાવેશ થાય છે,અને સ્લાઇમ મોલ્ડ એ પ્રોટીસ્ટા સૃષ્ટિનો એક ભાગ છે,તેથી $(2)-(S)$.
$(3)$ ગુચ્છી (મોરેલ) એ એસ્કોમાયસેટીસ ફૂગનો એક પ્રકાર છે,જેની કોષદીવાલ કાઈટિનની બનેલી હોય છે,તેથી $(3)-(P)$.
$(4)$ ફર્મીક્યુટ્સ એ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે સામાન્ય રીતે ગ્રામ પોઝિટિવ હોય છે,તેથી $(4)-(Q)$.
તેથી,સાચી શ્રેણી $(1)-(R), (2)-(S), (3)-(P), (4)-(Q)$ છે.
119
MediumMCQ
કૉલમ $X$ અને કૉલમ $Y$ ને જોડો અને સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:
કૉલમ $X$કૉલમ $Y$
$(1)$ નોસ્ટોક$(P)$ તંતુમય
$(2)$ ક્લેમિડોમોનાસ$(Q)$ સાયનોબેક્ટેરિયા
$(3)$ સ્પાયરોગાયરા$(R)$ વસાહતી લીલ
$(4)$ વોલવોક્સ$(S)$ એકકોષી લીલ
A
$(1)-(Q), (2)-(S), (3)-(P), (4)-(R)$
B
$(1)-(S), (2)-(R), (3)-(P), (4)-(Q)$
C
$(1)-(Q), (2)-(R), (3)-(P), (4)-(S)$
D
$(1)-(S), (2)-(Q), (3)-(P), (4)-(R)$

Solution

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ નોસ્ટોક એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) નો એક પ્રકાર છે.
$(2)$ ક્લેમિડોમોનાસ એ એકકોષી લીલ છે.
$(3)$ સ્પાયરોગાયરા એ તંતુમય લીલ છે.
$(4)$ વોલવોક્સ એ વસાહતી લીલ છે.
તેથી, સાચી જોડ $(1)-(Q), (2)-(S), (3)-(P), (4)-(R)$ છે.
120
MediumMCQ
આપેલ આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવમાં કેવા પ્રકારનું લિંગી પ્રજનન જોવા મળે છે?
Question diagram
A
સમજન્યુક (Isogamous)
B
વિષમજન્યુક (Anisogamous)
C
અંડજન્યુક (Oogamous)
D
ઉપરોક્ત ત્રણેય $(A)$,$(B)$ અને $(C)$

Solution

(D) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ મશરૂમ છે,જે ફૂગ સૃષ્ટિના બેસિડિયોમાયસેટીસ વર્ગમાં આવે છે. ફૂગમાં લિંગી પ્રજનન વિવિધ પ્રકારના હોય છે. ફૂગ સૃષ્ટિના વિવિધ વર્ગોમાં સમજન્યુક,વિષમજન્યુક અને અંડજન્યુક એમ ત્રણેય પ્રકારના લિંગી પ્રજનન જોવા મળે છે. તેથી,ફૂગ સૃષ્ટિના સંદર્ભમાં આ ત્રણેય પ્રકારો શક્ય છે.
121
MediumMCQ
નીચેનામાંથી અસંગત જોડકું ઓળખો:
A
વોલ્વોક્સ - વસાહતી લીલ
B
સ્લાઇમ મોલ્ડ - પ્રોટિસ્ટા
C
સાર્ગેસમ - સાઇઝોફાયટા
D
દગડફૂલ (લાઇકેન) - સહજીવન

Solution

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Sargassum$ એ બદામી લીલ (Brown algae) છે જે $Phaeophyceae$ વર્ગમાં આવે છે,$Schizophyta$ માં નહીં.
$Volvox$ એ વસાહતી લીલ છે.
$Slime$ $molds$ (શ્લેષ્મ ફૂગ) ને $Protista$ સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$Lichens$ (દગડફૂલ) એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન દર્શાવે છે.
122
MediumMCQ
નીચે આપેલ સજીવો/વનસ્પતિઓને તેમના સંબંધિત સમૂહો સાથે જોડો અને સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:
સજીવ/વનસ્પતિસમૂહ
$A$. ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ,યુગ્લિનોઈડ્સ$a$. સાયનોબેક્ટેરિયા
$B$. એનાબીના,નોસ્ટોક$b$. દ્વિઅંગી (Bryophytes)
$C$. થુજા,બેનીટાઇટીસ$c$. પ્રોટિસ્ટા
$D$. ફ્યુનારિયા,માર્કેન્શિયા$d$. અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms)
A
$A-c, B-a, C-d, D-b$
B
$A-a, B-b, C-c, D-d$
C
$A-b, B-c, C-d, D-a$
D
$A-d, B-c, C-b, D-a$

Solution

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ અને યુગ્લિનોઈડ્સ એ પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિના સભ્યો છે.
$2$. એનાબીના અને નોસ્ટોક એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નિલહરિત લીલ) ના ઉદાહરણો છે.
$3$. થુજા અને બેનીટાઇટીસ એ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ છે.
$4$. ફ્યુનારિયા અને માર્કેન્શિયા એ દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણો છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-c, B-a, C-d, D-b$ છે.
123
MediumMCQ
નીચેના જોડકાં જોડો અને સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:
સ્તંભ-$I$ સ્તંભ-$II$
$(1)$ આઈકલર $(a)$ દ્વિદળીને $3$ જૂથમાં વર્ગીકૃત કરી.
$(2)$ લિનિયસ $(b)$ સજીવોને $3$ પ્રદેશો (domains) માં વર્ગીકૃત કર્યા.
$(3)$ હૂઝ $(c)$ વનસ્પતિને $2$ જૂથમાં વર્ગીકૃત કરી.
$(4)$ બેન્થામ અને હૂકર $(d)$ વનસ્પતિને $24$ વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરી.
A
$(1-b), (2-c), (3-a), (4-d)$
B
$(1-c), (2-d), (3-b), (4-a)$
C
$(1-d), (2-a), (3-c), (4-b)$
D
$(1-c), (2-a), (3-d), (4-b)$

Solution

(B) સાચું જોડકું નીચે મુજબ છે:
$(1)$ આઈકલરે વનસ્પતિને $2$ જૂથોમાં (અપૂષ્પી અને સપુષ્પી) વર્ગીકૃત કરી,તેથી $(1-c)$.
$(2)$ લિનિયસે પુંકેસરના આધારે વનસ્પતિને $24$ વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરી,તેથી $(2-d)$.
$(3)$ હૂઝે સજીવોની વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં $3$ પ્રદેશો (domains) રજૂ કર્યા,તેથી $(3-b)$.
$(4)$ બેન્થામ અને હૂકરે દ્વિદળી વનસ્પતિને $3$ જૂથોમાં (Polypetalae,Gamopetalae અને Monochlamydeae) વર્ગીકૃત કરી,તેથી $(4-a)$.
આમ,સાચો ક્રમ $(1-c), (2-d), (3-b), (4-a)$ છે.
124
MediumMCQ
નીચેનામાંથી અસંગત જોડ શોધો.
A
સખત કોષદીવાલની હાજરી - મોનેરા
B
કાઇટીનની બનેલી કોષદીવાલ - બહુકોષીય વિઘટક સૃષ્ટિ
C
સેલ્યુલોઝની બનેલી કોષદીવાલ - બહુકોષીય ઉત્પાદક સૃષ્ટિ
D
પેપ્ટીડોગ્લાયકેનની બનેલી કોષદીવાલ - આર્કીબૅક્ટેરિયા

Solution

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. મોનેરામાં બેક્ટેરિયાનો સમાવેશ થાય છે જે સખત કોષદીવાલ ધરાવે છે.
$2$. ફૂગ (બહુકોષીય વિઘટકો) ની કોષદીવાલ કાઇટીનની બનેલી હોય છે.
$3$. વનસ્પતિ સૃષ્ટિ (બહુકોષીય ઉત્પાદકો) ની કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.
$4$. આર્કીબૅક્ટેરિયા વિશિષ્ટ છે કારણ કે તેમની કોષદીવાલમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેનનો અભાવ હોય છે; તેના બદલે,તેમાં સ્યુડોમ્યુરીન અથવા અન્ય પ્રોટીન/પોલિસેકેરાઇડ્સ હોય છે. તેથી,'પેપ્ટીડોગ્લાયકેનની બનેલી કોષદીવાલ - આર્કીબૅક્ટેરિયા' એ અસંગત જોડ છે.
125
MediumMCQ
વૈજ્ઞાનિકો અને તેમના સંશોધનોના યોગ્ય જોડકાંનો સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:
વૈજ્ઞાનિકોસંશોધન
$(1)$ થલાસાને$(a)$ આધુનિક લીલવિદ્યાના પિતા
$(2)$ ઈવાનોવસ્કી$(b)$ સૌપ્રથમ લાઈકેનની શોધ
$(3)$ રોથમેલર$(c)$ $TMV$ ની શોધ કરી
$(4)$ પ્રો. આયંગર$(d)$ દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓને ત્રણ વર્ગોમાં વિભાજિત કરી
A
$1-b, 2-c, 3-d, 4-a$
B
$1-b, 2-a, 3-c, 4-d$
C
$1-c, 2-d, 3-a, 4-b$
D
$1-b, 2-d, 3-c, 4-a$

Solution

$(A)$ સાચું જોડકું નીચે મુજબ છે:
$(1)$ થલાસાને: $(b)$ સૌપ્રથમ લાઈકેનની શોધ.
$(2)$ ઈવાનોવસ્કી: $(c)$ $TMV$ (ટોબેકો મોઝેક વાયરસ) ની શોધ કરી.
$(3)$ રોથમેલર: $(d)$ દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓને ત્રણ વર્ગોમાં વિભાજિત કરી.
$(4)$ પ્રો. આયંગર: $(a)$ આધુનિક લીલવિદ્યા (ભારતીય લીલવિદ્યા) ના પિતા.
તેથી, સાચો ક્રમ $1-b, 2-c, 3-d, 4-a$ છે.
126
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોણે વર્ગીકરણની કોઈ પદ્ધતિ સૂચવી નથી?
A
બેન્થામ
B
રૉબર્ટ બ્રાઉન
C
ઍરિસ્ટોટલ
D
વ્હીટેકર

Solution

(B) ઍરિસ્ટોટલે સરળ બાહ્યાકાર લક્ષણોના આધારે સૌથી પહેલું વૈજ્ઞાનિક વર્ગીકરણ સૂચવ્યું હતું. બેન્થામ અને હૂકરે સપુષ્પી વનસ્પતિઓ માટે કુદરતી વર્ગીકરણ પદ્ધતિ આપી હતી. આર.એચ. વ્હીટેકરે પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ આપી હતી. રૉબર્ટ બ્રાઉન કોષકેન્દ્રની શોધ અને વનસ્પતિ ભ્રૂણવિજ્ઞાન તથા વર્ગીકરણ વિદ્યામાં તેમના કાર્ય માટે જાણીતા છે,પરંતુ તેમણે વર્ગીકરણની કોઈ ઔપચારિક પદ્ધતિ સૂચવી નથી.
127
EasyMCQ
પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિનો મુખ્ય આધાર કયો છે?
A
મુક્ત ઊર્જાનું પ્રમાણ
B
પોષણનો પ્રકાર
C
કોષદીવાલની રચના
D
અલિંગી પ્રજનન

Solution

(B) પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ $R.H. Whittaker$ દ્વારા $1969$ માં આપવામાં આવી હતી. તેમના દ્વારા વર્ગીકરણ માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા મુખ્ય માપદંડોમાં કોષીય રચના,શરીરનું આયોજન,પોષણનો પ્રકાર,પ્રજનન અને જાતિવિકાસીય સંબંધોનો સમાવેશ થાય છે. આ બધામાં,પોષણનો પ્રકાર એ સૃષ્ટિઓ વચ્ચે તફાવત પાડવા માટેનો પ્રાથમિક અને મૂળભૂત આધાર માનવામાં આવે છે (દા.ત.,સ્વયંપોષી વિરુદ્ધ પરપોષી).
128
EasyMCQ
$R.H. Whittaker$ દ્વારા સજીવોની વર્ગીકરણની કઈ પદ્ધતિ આપવામાં આવી હતી?
A
પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ
B
દ્વિસૃષ્ટિ વર્ગીકરણ
C
આધુનિક વર્ગીકરણ
D
જૈવરાસાયણિક વર્ગીકરણ

Solution

(A) $R.H. Whittaker$ એ $1969$ માં $Five-Kingdom$ (પાંચ સૃષ્ટિ) વર્ગીકરણ પદ્ધતિ રજૂ કરી હતી. તેમણે સૂચવેલી પાંચ સૃષ્ટિઓ $Monera$ (મોનેરા),$Protista$ (પ્રોટિસ્ટા),$Fungi$ (ફૂગ),$Plantae$ (વનસ્પતિ) અને $Animalia$ (પ્રાણી) છે. આ પદ્ધતિ કોષીય રચના,દેહનું આયોજન,પોષણ પદ્ધતિ,પ્રજનન અને જાતિવિકાસીય સંબંધો જેવા માપદંડો પર આધારિત છે.
129
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
યુબેક્ટેરિયાને ખોટા બેક્ટેરિયા પણ કહેવામાં આવે છે.
B
ફાયકોમાયસેટીસને શેવાળ ફૂગ પણ કહેવામાં આવે છે.
C
સાયનોબેક્ટેરિયાને બ્લુ-ગ્રીન શેવાળ (નીલ-હરિત લીલ) પણ કહેવામાં આવે છે.
D
ગોલ્ડન શેવાળને ડેસ્મિડ્સ પણ કહેવામાં આવે છે.

Solution

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$A$: યુબેક્ટેરિયાને 'સાચા બેક્ટેરિયા' (true bacteria) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,'ખોટા બેક્ટેરિયા' તરીકે નહીં. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.
$B$: ફાયકોમાયસેટીસને સામાન્ય રીતે 'શેવાળ ફૂગ' (algal fungi) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમનું કવકજાળ પડદા વગરનું અને બહુકોષકેન્દ્રીય હોય છે,જે શેવાળ જેવું લાગે છે.
$C$: સાયનોબેક્ટેરિયા એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે સામાન્ય રીતે 'નીલ-હરિત લીલ' (blue-green algae) તરીકે ઓળખાય છે.
$D$: ગોલ્ડન શેવાળ (ક્રાયસોફાઇટ્સ) માં ડાયેટમ્સ અને ડેસ્મિડ્સનો સમાવેશ થાય છે.
130
MediumMCQ
$R.H. Whittaker$ દ્વારા સૂચિત વર્ગીકરણની પાંચ સૃષ્ટિ પદ્ધતિ શેના પર આધારિત નથી?
A
સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્રની હાજરી કે ગેરહાજરી
B
પ્રજનનની પદ્ધતિ
C
પોષણની પદ્ધતિ
D
શરીરના આયોજનની જટિલતા

Solution

(B) $R.H. Whittaker$ એ વર્ગીકરણની પાંચ સૃષ્ટિ પદ્ધતિ નીચેના માપદંડોના આધારે પ્રસ્તાવિત કરી હતી:
$1$. કોષીય રચનાની જટિલતા (આદિકોષકેન્દ્રી વિરુદ્ધ સુકોષકેન્દ્રી).
$2$. શરીરના આયોજનની જટિલતા (એકકોષી વિરુદ્ધ બહુકોષી).
$3$. પોષણની પદ્ધતિ (સ્વપોષી વિરુદ્ધ પરપોષી).
$4$. નિવસનતંત્રીય જીવનશૈલી.
$5$. જાતિવિકાસીય સંબંધો.
પ્રજનનની પદ્ધતિ આ પદ્ધતિમાં ઉપયોગમાં લેવાયેલ પ્રાથમિક માપદંડ નહોતો. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
131
MediumMCQ
ચોક્કસ સજીવોના લક્ષણો અંગેના વિધાનો $(i-iv)$ માંથી સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
$(i)$ મિથેનોજેન્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે દલદલવાળા વિસ્તારોમાં મિથેન ઉત્પન્ન કરે છે.
$(ii)$ નોસ્ટોક એ તંતુમય બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી (નીલહરિત લીલ) છે જે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરે છે.
$(iii)$ રસાયણસંશ્લેષી સ્વયંપોષી બેક્ટેરિયા ગ્લુકોઝમાંથી સેલ્યુલોઝનું સંશ્લેષણ કરે છે.
$(iv)$ માયકોપ્લાઝ્મામાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે અને તે ઓક્સિજન વગર જીવી શકે છે.
સાચા વિધાનો કયા છે?
A
$(ii)$ અને $(iii)$
B
$(i), (ii)$ અને $(iii)$
C
$(ii), (iii)$ અને $(iv)$
D
$(i), (ii)$ અને $(iv)$

Solution

(D) વિધાન $(i)$ સાચું છે: મિથેનોજેન્સ એ દલદલવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળતા આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે મિથેન $(CH_4)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે: નોસ્ટોક એ તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલહરિત લીલ) છે જે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનના સ્થાપન માટે વિશિષ્ટ કોષો ધરાવે છે જેને હેટરોસિસ્ટ કહે છે.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે: રસાયણસંશ્લેષી સ્વયંપોષી બેક્ટેરિયા અકાર્બનિક પદાર્થો (જેમ કે નાઈટ્રેટ્સ,નાઈટ્રાઈટ્સ અથવા એમોનિયા) નું ઓક્સિડેશન કરીને $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જા મેળવે છે,તેઓ ગ્લુકોઝમાંથી સેલ્યુલોઝ બનાવતા નથી.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે: માયકોપ્લાઝ્મા સૌથી નાના જીવંત કોષો છે,જેમાં કોષદીવાલ હોતી નથી અને તે અજારક શ્વસન કરી શકે છે,એટલે કે તે ઓક્સિજન વગર જીવી શકે છે.
તેથી,વિધાનો $(i), (ii)$ અને $(iv)$ સાચા છે.
132
MediumMCQ
નીચે આપેલી યાદીમાં કેટલા સજીવો સ્વયંપોષી (autotrophs) છે?
Lactobacillus,Nostoc,Chara,Nitrosomonas,Nitrobacter,Streptomyces,Saccharomyces,Trypanosoma,Porphyra,Wolffia
A
ચાર
B
પાંચ
C
D
ત્રણ

Solution

(C) સ્વયંપોષી પોષણમાં બાહ્ય સ્ત્રોતોમાંથી મેળવેલી ઉર્જાની મદદથી અકાર્બનિક કાચા માલમાંથી કાર્બનિક પદાર્થોનું નિર્માણ થાય છે. તે બે પ્રકારના હોય છે: રસાયણસંશ્લેષણ અને પ્રકાશસંશ્લેષણ.
$1$. રસાયણસ્વયંપોષી (Chemoautotrophs): જે સજીવો ઉષ્માક્ષેપક રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓમાંથી મેળવેલી ઉર્જાની મદદથી અકાર્બનિક કાચા માલમાંથી પોતાનો કાર્બનિક ખોરાક બનાવી શકે છે. આપેલી યાદીમાં,$Nitrosomonas$ અને $Nitrobacter$ રસાયણસ્વયંપોષી નાઈટ્રીફાઈંગ બેક્ટેરિયા છે.
$2$. પ્રકાશસ્વયંપોષી (Photoautotrophs): જે સજીવો પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યોની હાજરીમાં સૌર ઉર્જાની મદદથી અકાર્બનિક કાચા માલમાંથી કાર્બનિક સંયોજનો બનાવી શકે છે. આપેલી યાદીમાં,$Nostoc$ (સાયનોબેક્ટેરિયા),$Chara$ (લીલ),$Porphyra$ (લીલ) અને $Wolffia$ (આવૃતબીજધારી) પ્રકાશસ્વયંપોષી છે.
કુલ સ્વયંપોષી સજીવો = $2$ (રસાયણસ્વયંપોષી) + $4$ (પ્રકાશસ્વયંપોષી) = $6$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
133
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
$Anabaena$ અને $Nostoc$ મુક્તજીવી અવસ્થામાં પણ નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન કરવા માટે સક્ષમ છે.
B
મૂળ ગંડિકા બનાવતા નાઇટ્રોજન સ્થાપકો મુક્તજીવી સ્થિતિમાં જારક તરીકે જીવે છે.
C
વિટામિન એ કોષરસતર,અમુક ન્યુક્લિક એસિડ અને કોષ પ્રોટીનનો ઘટક છે.
D
$Nitrosomonas$ અને $Nitrobacter$ રસાયણસ્વપોષી (chemoautotrophs) છે.

Solution

(C) વિકલ્પ $C$ માં આપેલું વિધાન ખોટું છે કારણ કે વિટામિન્સ એ કાર્બનિક સંયોજનો છે જે સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય અને ચયાપચય માટે અલ્પ માત્રામાં જરૂરી છે,પરંતુ તે કોષરસતર,ન્યુક્લિક એસિડ કે પ્રોટીનનો બંધારણીય ઘટક નથી. કોષરસતરના મુખ્ય ઘટકો ફોસ્ફોલિપિડ્સ,પ્રોટીન અને કોલેસ્ટ્રોલ છે. ન્યુક્લિક એસિડ ન્યુક્લિયોટાઇડ્સ (શર્કરા,ફોસ્ફેટ અને નાઇટ્રોજનયુક્ત બેઇઝ) ના બનેલા હોય છે. પ્રોટીન એમિનો એસિડના બનેલા હોય છે. $Anabaena$ અને $Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે જે સહજીવી અને મુક્તજીવી બંને અવસ્થામાં નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન કરે છે. $Rhizobium$ જેવા મૂળ ગંડિકા બનાવતા બેક્ટેરિયા જમીનમાં મુક્તજીવી હોય ત્યારે જારક હોય છે. $Nitrosomonas$ અને $Nitrobacter$ એ રસાયણસ્વપોષી બેક્ટેરિયાના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે જે અકાર્બનિક પદાર્થોના ઓક્સિડેશન દ્વારા ઉર્જા મેળવે છે.
134
MediumMCQ
અસંગત વિકલ્પ પસંદ કરો:
A
નોસ્ટોક (Nostoc)
B
મિથેનોજેન્સ (Methanogens)
C
એનાબીના (Anabaena)
D
યુગ્લીના (Euglena)

Solution

(D) સાચો જવાબ $D$ (યુગ્લીના) છે.
$Nostoc$,$Methanogens$ અને $Anabaena$ એ બધા આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે જે સૃષ્ટિ $Monera$ માં આવે છે.
$Nostoc$ અને $Anabaena$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે,જ્યારે $Methanogens$ એ આર્કિબેક્ટેરિયા છે.
$Euglena$ એ સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) સજીવ છે જે સૃષ્ટિ $Protista$ (ખાસ કરીને $Euglenoids$ સમૂહ) માં આવે છે.
135
MediumMCQ
આપેલા જૂથોમાંથી તેમના જૈવિક વર્ગીકરણના આધારે અસંગત (odd one) શોધો.
A
Porphyra,Ustilago,Gelidium
B
Laminaria,Sargassum,Porphyra,Chlorella,Spirulina
C
Gracilaria,Sargassum,Agaricus
D
Laminaria,Albugo,Gelidium,Trichoderma

Solution

(B) અસંગત શોધવા માટે,આપણે દરેક સજીવનું વર્ગીકરણ કરવું જોઈએ:
$1$. $Porphyra$ (લાલ લીલ),$Ustilago$ (ફૂગ),$Gelidium$ (લાલ લીલ). આ જૂથ મિશ્રિત છે.
$2$. $Laminaria$ (બદામી લીલ),$Sargassum$ (બદામી લીલ),$Porphyra$ (લાલ લીલ),$Chlorella$ (લીલી લીલ),$Spirulina$ (સાયનોબેક્ટેરિયા). આ જૂથમાં માત્ર પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે.
$3$. $Gracilaria$ (લાલ લીલ),$Sargassum$ (બદામી લીલ),$Agaricus$ (ફૂગ). આ જૂથ મિશ્રિત છે.
$4$. $Laminaria$ (બદામી લીલ),$Albugo$ (ફૂગ),$Gelidium$ (લાલ લીલ),$Trichoderma$ (ફૂગ). આ જૂથ મિશ્રિત છે.
આમ,વિકલ્પ $B$ અસંગત છે કારણ કે તેમાં કોઈ ફૂગનો સમાવેશ થતો નથી,જ્યારે અન્ય તમામ વિકલ્પોમાં ફૂગનો સમાવેશ થાય છે.
136
MediumMCQ
નીચે આપેલ ક્રમ માટે સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો:
આર્કિબેક્ટેરિયા $-$ યુબેક્ટેરિયા $-$ કશાધારી પ્રજીવો $-$ બીજાણુધારી પ્રજીવો
A
થર્મોએસિડોફાઈલ્સ $-$ મિથેનોજેન્સ $-$ એનાબીના $-$ યુગ્લીના
B
એનાબીના $-$ હેલોફાઈલ્સ $-$ પ્લાઝમોડિયમ $-$ ટ્રાયપેનોસોમા
C
મિથેનોજેન્સ $-$ એનાબીના $-$ ટ્રાયપેનોસોમા $-$ પ્લાઝમોડિયમ
D
પેરામીશિયમ $-$ અમીબા $-$ એનાબીના $-$ મિથેનોજેન

Solution

(C) સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. આર્કિબેક્ટેરિયા: મિથેનોજેન્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયાનો એક પ્રકાર છે.
$2$. યુબેક્ટેરિયા: એનાબીના એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે,જે યુબેક્ટેરિયામાં આવે છે.
$3$. કશાધારી પ્રજીવો: ટ્રાયપેનોસોમા એ જાણીતું કશાધારી પ્રજીવ છે.
$4$. બીજાણુધારી પ્રજીવો: પ્લાઝમોડિયમ એ બીજાણુધારી પ્રજીવનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ મિથેનોજેન્સ $-$ એનાબીના $-$ ટ્રાયપેનોસોમા $-$ પ્લાઝમોડિયમ છે.
137
MediumMCQ
અસંગત વિકલ્પ પસંદ કરો.
A
Plasmodium - પરોપજીવી
B
Entamoeba - પરોપજીવી
C
લીલ + ફૂગ - લાઈકેન
D
Basidiomycetes - મોરેલ્સ

Solution

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$Plasmodium$ એક જાણીતું પરોપજીવી છે.
$Entamoeba$ પણ એક પરોપજીવી છે.
લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન દર્શાવે છે.
મોરેલ્સ એ $Ascomycetes$ વર્ગમાં આવે છે,$Basidiomycetes$ માં નહીં. તેથી,$Basidiomycetes - morels$ ની જોડી ખોટી છે અને તે અસંગત છે.
138
MediumMCQ
નીચે આપેલા સૂક્ષ્મજીવો/સજીવોને તેમના શરીરની જટિલતાના આધારે ચડતા ક્રમમાં ગોઠવો (સરળથી જટિલ):
$a$ - પ્રાણી,$b$ - વાયરોઇડ્સ,$c$ - બેક્ટેરિયા,$d$ - વાયરસ,$e$ - લીલ.
A
$a-c-b-d-e$
B
$b-d-c-e-a$
C
$c-a-d-b-e$
D
$e-d-c-a-b$

Solution

(B) આ સજીવોને તેમની જટિલતાના ચડતા ક્રમમાં (સરળથી જટિલ) ગોઠવવા માટે,આપણે તેમની જૈવિક રચનાનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ:
$1$. $b$ - વાયરોઇડ્સ: આ સૌથી સરળ ચેપી કારકો છે,જે પ્રોટીન કોટ વગરના માત્ર એક ટૂંકા વર્તુળાકાર એક-શૃંખલિત $RNA$ ના બનેલા હોય છે.
$2$. $d$ - વાયરસ: આ વાયરોઇડ્સ કરતા થોડા વધુ જટિલ છે,જે પ્રોટીન કોટ (કેપ્સિડ) માં બંધાયેલ આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે.
$3$. $c$ - બેક્ટેરિયા: આ એકકોષીય આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે જે જટિલ કોષદીવાલ અને કોષીય તંત્ર ધરાવે છે.
$4$. $e$ - લીલ: આ સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) સજીવો છે,જે પટલમય અંગિકાઓ અને કોષકેન્દ્રની હાજરીને કારણે આદિકોષકેન્દ્રી કરતા વધુ જટિલ છે.
$5$. $a$ - પ્રાણી: આ બહુકોષીય,જટિલ સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે વિશિષ્ટ પેશીઓ અને અંગતંત્રો ધરાવે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $b-d-c-e-a$ છે.
139
MediumMCQ
કયો એક સજીવ અથવા સજીવોની જોડી તેના વર્ગીકરણ જૂથમાં યોગ્ય રીતે વર્ગીકૃત થયેલ છે?
A
$Paramoecium$ અને $Plasmodium$ એ $Penicillium$ ના સમાન સૃષ્ટિમાં આવે છે.
B
લાઈકેન એ લીલ અને પ્રજીવના સહજીવનથી બનેલો સંયુક્ત સજીવ છે.
C
બ્રેડ અને બીયર બનાવવા માટે વપરાતી યીસ્ટ એ ફૂગ છે.
D
$Nostoc$ અને $Anabaena$ એ પ્રોટિસ્ટાના ઉદાહરણો છે.

Solution

(C) $Paramoecium$ અને $Plasmodium$ એ પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિના સભ્યો છે,જ્યારે $Penicillium$ એ ફૂગ સૃષ્ટિનો સભ્ય છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
લાઈકેન એ લીલ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેનું સહજીવન છે,પ્રજીવનું નહીં. તેથી,વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
યીસ્ટ ($Saccharomyces$ $cerevisiae$) એ એકકોષી ફૂગ છે જેનો ઉપયોગ બ્રેડ અને બીયર બનાવવા માટે આથવણની પ્રક્રિયામાં થાય છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
$Nostoc$ અને $Anabaena$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) છે જે મોનેરા સૃષ્ટિમાં આવે છે,પ્રોટિસ્ટામાં નહીં. તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.
140
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન પ્રાણી સૃષ્ટિ માટે સાચું છે પરંતુ ફૂગ માટે સાચું નથી?
A
અલિંગી પ્રજનન કોનિડિયા દ્વારા થાય છે
B
ખોરાકનો સંગ્રહ ગ્લાયકોજન અથવા ચરબીના સ્વરૂપમાં થાય છે
C
થેલસ શાખિત અને પટલયુક્ત હોય છે
D
જનન કોષો હંમેશા સમજન્યુક હોય છે

Solution

(B) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,પ્રાણીઓ અને ફૂગ કેટલીક લાક્ષણિકતાઓ સમાન ધરાવે છે પરંતુ અન્યમાં અલગ પડે છે.
$1$. ફૂગ ખોરાકનો સંગ્રહ ગ્લાયકોજન અથવા તેલના ટીપાં તરીકે કરે છે,જ્યારે પ્રાણીઓ ખોરાકનો સંગ્રહ ગ્લાયકોજન અથવા ચરબી તરીકે કરે છે.
$2$. આમ,'ગ્લાયકોજન અથવા ચરબી' તરીકે ખોરાકનો સંગ્રહ એ પ્રાણી સૃષ્ટિની લાક્ષણિકતા છે.
$3$. ફૂગ સામાન્ય રીતે બીજાણુઓ (જેમ કે કોનિડિયા) દ્વારા પ્રજનન કરે છે,તેમનો થેલસ શાખિત અને પટલયુક્ત હોય છે,અને તેમના જન્યુઓ વિવિધ પ્રકારના (સમજન્યુક,વિષમજન્યુક અથવા અંડજન્યુક) હોઈ શકે છે.
$4$. તેથી,'ખોરાકનો સંગ્રહ ગ્લાયકોજન અથવા ચરબીના સ્વરૂપમાં થાય છે' તે વિધાન પ્રાણીઓ માટે સાચું છે,જ્યારે ફૂગ મુખ્યત્વે ગ્લાયકોજન અથવા તેલનો સંગ્રહ કરે છે.
141
MediumMCQ
વનસ્પતિ વિઘટકો છે
A
મોનેરા અને ફૂગ
B
ફૂગ અને વનસ્પતિ
C
પ્રોટિસ્ટા અને પ્રાણીસૃષ્ટિ
D
પ્રાણીસૃષ્ટિ અને મોનેરા

Solution

(A) વિઘટકો એવા સજીવો છે જે મૃત અથવા સડતા કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન કરે છે. જૈવિક વિશ્વમાં,મુખ્ય વિઘટકો બેક્ટેરિયા (સૃષ્ટિ $Monera$) અને ફૂગ (સૃષ્ટિ $Fungi$) છે. તેઓ કાર્બનિક પદાર્થો પર પાચક ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરે છે અને પોષક તત્વોનું શોષણ કરે છે,જે નિવસનતંત્રમાં પોષક ચક્રમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
142
MediumMCQ
નીચે આપેલી યાદીમાં કેટલા સજીવો સ્વયંપોષી પોષણ પદ્ધતિ દર્શાવે છે?
$Lactobacillus, Nostoc, Chara, Wolffia, Nitrosomonas, Nitrobacter, Porphyra, Streptococcus, Saccharomyces, Trypanosoma$
A
ચાર
B
પાંચ
C
D
ત્રણ

Solution

(C) સ્વયંપોષી સજીવો અકાર્બનિક પદાર્થોનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે.
આપેલી યાદીમાંથી,સ્વયંપોષી સજીવો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Nostoc$ (પ્રકાશ-સ્વયંપોષી - સાયનોબેક્ટેરિયા)
$2$. $Chara$ (પ્રકાશ-સ્વયંપોષી - લીલ)
$3$. $Wolffia$ (પ્રકાશ-સ્વયંપોષી - આવૃત બીજધારી)
$4$. $Porphyra$ (પ્રકાશ-સ્વયંપોષી - લીલ)
$5$. $Nitrosomonas$ (રસાયણ-સ્વયંપોષી - બેક્ટેરિયા)
$6$. $Nitrobacter$ (રસાયણ-સ્વયંપોષી - બેક્ટેરિયા)
બાકીના સજીવો $(Lactobacillus, Streptococcus, Saccharomyces, Trypanosoma)$ પરપોષી છે,કારણ કે તેઓ પોષણ માટે કાર્બનિક સંયોજનો પર આધાર રાખે છે.
તેથી,યાદીમાં કુલ $6$ સ્વયંપોષી સજીવો છે.
143
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
સોનેરી લીલને ડેસ્મિડ પણ કહે છે.
B
યુબેક્ટેરિયાને ખોટા બૅક્ટેરિયા પણ કહે છે.
C
ફાયકોમાયસેટીસને આલ્ગલ ફૂગ પણ કહે છે.
D
સાયનોબેક્ટેરિયાને નીલહરિત લીલ પણ કહે છે.

Solution

(B) '$Eubacteria$ ને ખોટા બૅક્ટેરિયા પણ કહે છે' તે વિધાન ખોટું છે.
$Eubacteria$ ને 'સાચા બૅક્ટેરિયા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમની પાસે મજબૂત કોષદીવાલ હોય છે અને જો તે પ્રચલન કરી શકે તો તેમાં કશા (flagellum) હોય છે.
$Chrysophytes$ (જેમાં ડાયેટમ્સ અને સોનેરી લીલ અથવા ડેસ્મિડનો સમાવેશ થાય છે) નું નામકરણ સાચું છે.
$Phycomycetes$ ને તેમના તંતુમય શરીરના બંધારણને કારણે સામાન્ય રીતે 'આલ્ગલ ફૂગ' કહેવામાં આવે છે.
$Cyanobacteria$ એ પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી છે જે સામાન્ય રીતે 'નીલહરિત લીલ' તરીકે ઓળખાય છે.
144
EasyMCQ
ખોટું વિધાન ઓળખો.
A
પ્રાણી સૃષ્ટિમાં કોષદીવાલ ગેરહાજર હોય છે.
B
પ્રોટિસ્ટામાં પ્રકાશસંશ્લેષી અને વિષમપોષી એમ બંને પ્રકારની પોષણ પદ્ધતિઓ જોવા મળે છે.
C
કેટલીક ફૂગ ખાદ્ય હોય છે.
D
મોનેરામાં કોષકેન્દ્રપટલ જોવા મળે છે.

Solution

(D) મોનેરા સૃષ્ટિમાં આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવોનો સમાવેશ થાય છે. આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોનું મુખ્ય લક્ષણ એ છે કે તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને કોષકેન્દ્રપટલનો અભાવ હોય છે. તેથી,'મોનેરામાં કોષકેન્દ્રપટલ જોવા મળે છે' તે વિધાન ખોટું છે. તેની સામે,પ્રાણીઓમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે,પ્રોટિસ્ટામાં વિવિધ પોષણ પદ્ધતિઓ (પ્રકાશસંશ્લેષી,વિષમપોષી વગેરે) જોવા મળે છે,અને કેટલીક ફૂગ (જેમ કે મશરૂમ) ખાદ્ય હોય છે.
145
EasyMCQ
વનસ્પતિ સૃષ્ટિના વિઘટકો તરીકે કોને ગણવામાં આવે છે?
A
મોનેરા અને ફૂગ
B
ફૂગ અને વનસ્પતિ
C
પ્રોટીસ્ટા અને એનીમલિયા
D
એનીમલિયા અને મોનેરા

Solution

(A) વિઘટકો એવા સજીવો છે જે મૃત અથવા સડતા કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન કરે છે. જૈવિક વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં,$Monera$ (ખાસ કરીને અમુક બેક્ટેરિયા) અને $Fungi$ (ફૂગ) એ નિવસનતંત્રના મુખ્ય વિઘટકો છે. $Fungi$ એ પરપોષી સજીવો છે જે મૃત કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોષક તત્વોનું શોષણ કરે છે,જ્યારે $Monera$ સૃષ્ટિના ઘણા બેક્ટેરિયા મૃતોપજીવી તરીકે કાર્ય કરે છે અને પોષક ચક્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
146
EasyMCQ
કૉલમ $- I$ ને કૉલમ $- II$ સાથે જોડો.
કૉલમ $- I$કૉલમ $- II$
$(a)$ મૃતોપજીવી$(i)$ ફૂગ અને વનસ્પતિના મૂળ વચ્ચેનું સહજીવન
$(b)$ પરોપજીવી$(ii)$ મૃત કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન
$(c)$ લાઈકેન$(iii)$ જીવંત વનસ્પતિઓ કે પ્રાણીઓ પર વસવાટ
$(d)$ માયકોરાઈઝા$(iv)$ લીલ અને ફૂગનું સહજીવન

નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
$(i), (ii), (iii), (iv)$
B
$(iii), (ii), (i), (iv)$
C
$(ii), (i), (iii), (iv)$
D
$(ii), (iii), (iv), (i)$

Solution

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ મૃતોપજીવી: જે સજીવો મૃત અને સડતા કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોષણ મેળવે છે,જે મૃત કાર્બનિક પદાર્થોના વિઘટન $(ii)$ માં પરિણમે છે.
$(b)$ પરોપજીવી: જે સજીવો અન્ય જીવંત સજીવો (યજમાન) પર અથવા તેની અંદર રહે છે અને તેમાંથી પોષણ મેળવે છે,આમ જીવંત વનસ્પતિઓ કે પ્રાણીઓ પર વસવાટ $(iii)$ કરે છે.
$(c)$ લાઈકેન: આ લીલ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેનું સહજીવન $(iv)$ દર્શાવે છે.
$(d)$ માયકોરાઈઝા: આ ફૂગ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના મૂળ વચ્ચેનું સહજીવન $(i)$ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(iv), (d)-(i)$ છે.
147
MediumMCQ
સજીવો વચ્ચેના ઉત્ક્રાંતિ અને આનુવંશિક સંબંધો પર આધારિત વર્ગીકરણની પદ્ધતિ,જેમાં બાહ્યરૂપવિદ્યાની સમાનતાઓ કે તફાવતોને અવગણવામાં આવે છે,તેને શું કહેવામાં આવે છે?
A
ક્લેડિસ્ટિક્સ (Cladistics)
B
ફિનેટિક્સ (Phenetics)
C
શાસ્ત્રીય વર્ગીકરણ (Classical systematics)
D
નવી વર્ગીકરણ પદ્ધતિ (New systematics)

Solution

(A) ક્લેડિસ્ટિક્સ એ વર્ગીકરણની એક પદ્ધતિ છે જે સજીવોને સામાન્ય પૂર્વજમાંથી ઉતરી આવેલા વહેંચાયેલા લક્ષણો (synapomorphies) ના આધારે જૂથબદ્ધ કરે છે.
તે સંપૂર્ણપણે ઉત્ક્રાંતિ અને આનુવંશિક સંબંધો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે,અને ઘણીવાર બાહ્યરૂપવિદ્યાની સમાનતાઓ કે તફાવતોને અવગણે છે જે અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) ને કારણે ઉદ્ભવી શકે છે.
તેનાથી વિપરીત,ફિનેટિક્સ સજીવોને તેમની એકંદર બાહ્યરૂપવિદ્યાની સમાનતાના આધારે વર્ગીકૃત કરે છે,જ્યારે શાસ્ત્રીય વર્ગીકરણ મુખ્યત્વે બાહ્યરૂપવિદ્યાના લક્ષણો પર આધાર રાખે છે.
તેથી,વર્ણવેલ પદ્ધતિને ક્લેડિસ્ટિક્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
148
MediumMCQ
વનસ્પતિઓ સ્વયંપોષી છે. શું તમે એવી કેટલીક વનસ્પતિઓ વિશે વિચારી શકો છો જે આંશિક રીતે પરપોષી (heterotrophic) હોય?
A
કલશપર્ણ (Pitcher plant - $Nepenthes$)
B
વીનસ ફ્લાય ટ્રેપ
C
બ્લેડરવર્ટ અને સનડ્યુ
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(D) વનસ્પતિઓ સામાન્ય રીતે સ્વયંપોષી પોષણ પદ્ધતિ ધરાવે છે કારણ કે તેમાં ક્લોરોફિલ રંજકદ્રવ્ય હોય છે,જે તેમને પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે.
જોકે,કેટલીક વનસ્પતિઓ,જેને કીટાહારી વનસ્પતિઓ (insectivorous plants) કહેવામાં આવે છે,તે આંશિક રીતે પરપોષી હોય છે.
આ વનસ્પતિઓ નાઈટ્રોજનની ઉણપવાળી જમીનમાં ઉગે છે અને તેમણે જરૂરી નાઈટ્રોજનયુક્ત પોષક તત્વો મેળવવા માટે કીટકોને પકડવાની વિશિષ્ટ રચનાઓ વિકસાવી છે.
આવી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં કલશપર્ણ $(Nepenthes)$,વીનસ ફ્લાય ટ્રેપ,બ્લેડરવર્ટ અને સનડ્યુનો સમાવેશ થાય છે.
149
Medium
સૃષ્ટિ મોનેરા અને સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટા વચ્ચેનો તફાવત આપો.

Solution

સૃષ્ટિ મોનેરા સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટા
$(1)$ કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકન (બેક્ટેરિયામાં) ની બનેલી હોય છે. $(1)$ કોષદીવાલ,જો હાજર હોય,તો તે સેલ્યુલોઝ અથવા અન્ય પદાર્થોની બનેલી હોય છે.
$(2)$ શ્વસન ઉત્સેચકો કોષરસ પટલ સાથે સંકળાયેલા હોય છે. $(2)$ શ્વસન ઉત્સેચકો કણાભસૂત્રની અંદર આવેલા હોય છે.
$(3)$ રીબોઝોમ્સ $70S$ પ્રકારના હોય છે. $(3)$ રીબોઝોમ્સ $80S$ પ્રકારના (કોષરસમાં) હોય છે.
$(4)$ સજીવો આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) છે અને તેમાં નગ્ન વર્તુળાકાર $DNA$ હોય છે. $(4)$ સજીવો સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) છે અને તેમાં કોષકેન્દ્રમાં સુરેખ $DNA$ હોય છે.
$(5)$ વધારાનું રંગસૂત્રીય $DNA$ પ્લાઝમિડ સ્વરૂપે હોય છે. $(5)$ વધારાનું રંગસૂત્રીય $DNA$ કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ જેવી અંગિકાઓમાં હોય છે.
150
MediumMCQ
સૃષ્ટિ મોનેરા અને સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટા વચ્ચેનો તફાવત આપો.
A
મોનેરા આદિકોષકેન્દ્રી છે; પ્રોટિસ્ટા સુકોષકેન્દ્રી છે.
B
મોનેરામાં પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે; પ્રોટિસ્ટામાં તે હાજર હોય છે.
C
મોનેરા મુખ્યત્વે ભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે; પ્રોટિસ્ટા અલિંગી અને લિંગી બંને પદ્ધતિઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
D
મોનેરામાં બેક્ટેરિયાનો સમાવેશ થાય છે; પ્રોટિસ્ટામાં લીલ,પ્રજીવો અને સ્લાઈમ મોલ્ડનો સમાવેશ થાય છે.

Solution

(A) સૃષ્ટિ મોનેરા અને સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટા વચ્ચેના તફાવતો નીચે મુજબ છે:
$1$. કોષનો પ્રકાર: મોનેરા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો ધરાવે છે (જેમાં સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે),જ્યારે પ્રોટિસ્ટા સુકોષકેન્દ્રી સજીવો ધરાવે છે (જેમાં સુસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર હોય છે).
$2$. અંગિકાઓ: કણાભસૂત્ર,હરિતકણ અને અંતઃકોષરસજાળ જેવી પટલમય અંગિકાઓ મોનેરામાં ગેરહાજર હોય છે,પરંતુ પ્રોટિસ્ટામાં હાજર હોય છે.
$3$. જનીન દ્રવ્ય: મોનેરામાં જનીન દ્રવ્ય વર્તુળાકાર $DNA$ (ન્યુક્લિઓઇડ) સ્વરૂપે હોય છે જેમાં હિસ્ટોન પ્રોટીન હોતા નથી. પ્રોટિસ્ટામાં $DNA$ રેખીય હોય છે અને હિસ્ટોન પ્રોટીન સાથે જોડાયેલું હોય છે.
$4$. પ્રજનન: મોનેરા મુખ્યત્વે અલિંગી રીતે ભાજન કે કલિકાસર્જન દ્વારા પ્રજનન કરે છે. પ્રોટિસ્ટા અલિંગી (ભાજન,બીજાણુ) અને લિંગી (સંયુગ્મન) બંને પ્રકારના પ્રજનન દર્શાવે છે.
$5$. ઉદાહરણો: મોનેરામાં બેક્ટેરિયા અને સાયનોબેક્ટેરિયાનો સમાવેશ થાય છે. પ્રોટિસ્ટામાં અમીબા,પેરામીશિયમ અને યુગ્લીના જેવા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.

Biological Classification — Mix Example-Biological Classification · Frequently Asked Questions

1Are these Biological Classification questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Biological Classification Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.