Mix Examples - Acids, Bases and Salts Questions in Gujarati

(N/A) $(i)$ ઝિંક ધાતુની મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ સાથેની પ્રક્રિયાથી ઝિંક ક્લોરાઇડ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે: $Zn(s) + 2HCl(aq) \rightarrow ZnCl_{2}(aq) + H_{2}(g)$.
$(ii)$ સોડિયમ કાર્બોનેટની મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ સાથેની પ્રક્રિયાથી સોડિયમ ક્લોરાઇડ,પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે: $Na_{2}CO_{3}(s) + 2HCl(aq) \rightarrow 2NaCl(aq) + H_{2}O(l) + CO_{2}(g)$.
$(iii)$ સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ (બેઇઝ) ની મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ (એસિડ) સાથેની પ્રક્રિયા એ તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયા છે,જે સોડિયમ ક્લોરાઇડ અને પાણી બનાવે છે: $NaOH(aq) + HCl(aq) \rightarrow NaCl(aq) + H_{2}O(l)$.

(N/A) $(i)$ ક્લોર-આલ્કલી પ્રક્રિયામાં મળતી નીપજો ક્લોરિન વાયુ $(Cl_2)$,હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ અને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ નું દ્રાવણ છે.
$(ii)$ એનોડ પર ક્લોરિન વાયુ $(Cl_2)$ મુક્ત થાય છે અને કેથોડ પર હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુક્ત થાય છે.
$(iii)$ આ પ્રક્રિયામાં કાચા માલ તરીકે બ્રાઇન (brine) નો ઉપયોગ થાય છે,જે સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$ નું જલીય દ્રાવણ છે.

(N/A) $Ca(OH)_{2} + Cl_{2} \longrightarrow CaOCl_{2} + H_{2}O$ (બ્લીચિંગ પાવડર બને છે).
$(b)$ $CaSO_{4} \cdot 1/2 H_{2}O + 1 \frac{1}{2} H_{2}O \longrightarrow CaSO_{4} \cdot 2H_{2}O$ (જીપ્સમ બને છે).
$(c)$ $Na_{2}CO_{3} \cdot 10H_{2}O \xrightarrow{\text{air}} Na_{2}CO_{3} \cdot H_{2}O + 9H_{2}O$ (સ્ફટિકજળ ગુમાવવાની પ્રક્રિયા થાય છે,જેનાથી સોડિયમ કાર્બોનેટ મોનોહાઇડ્રેટ બને છે).

(N/A) $(i)$ કીડીમાં ફોર્મિક એસિડ (જેને મેથેનોઇક એસિડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) હોય છે.
$(ii)$ લીંબુમાં સાઇટ્રિક એસિડ હોય છે.
$(iii)$ દૂધમાં લેક્ટિક એસિડ હોય છે.
$(iv)$ ટામેટામાં ઓક્ઝેલિક એસિડ હોય છે.

(N/A) $(i)$ સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_{2}CO_{3})$
(ii) સોડિયમ સલ્ફેટ $(Na_{2}SO_{4})$

(N/A) કોપર સલ્ફેટ પેન્ટાહાઇડ્રેટ $(CuSO_4 \cdot 5H_2O)$ ના સ્ફટિકો સ્ફટિકીકરણના $5$ પાણીના અણુઓની હાજરીને કારણે વાદળી રંગના હોય છે। ગરમ કરવાથી, તેઓ આ પાણીના અણુઓ ગુમાવે છે અને નિર્જળ કોપર સલ્ફેટ $(CuSO_4)$ બને છે, જે સફેદ રંગનું હોય છે।
$(b)$ બેકિંગ સોડા $(NaHCO_3)$ સ્વભાવે મંદ બેઝિક (આલ્કલાઇન) છે। જ્યારે તેને લેવામાં આવે છે, ત્યારે તે જઠરમાં ઉત્પન્ન થતા વધારાના હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે, તેને તટસ્થ કરે છે અને એસિડિટીમાંથી રાહત આપે છે।
$(c)$ સાંદ્ર એસિડને મંદ કરવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક છે। જો સાંદ્ર એસિડમાં પાણી ઉમેરવામાં આવે, તો ઉત્પન્ન થતી મોટી માત્રામાં ઉષ્માને કારણે મિશ્રણ ઉછળી શકે છે, જે ગંભીર એસિડના દાઝવાની ઘટના સર્જી શકે છે। તેથી, હંમેશા એસિડને ધીમે ધીમે સતત હલાવતા રહીને પાણીમાં ઉમેરવામાં આવે છે।

(N/A) દ્રાવણનો રંગ વાદળી-લીલો થઈ જાય છે અને કોપર ઓક્સાઇડ ઓગળી જાય છે. રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CuO + 2HCl \rightarrow CuCl_2 + H_2O$.
$(b)$ $HCl$ નું જલીય દ્રાવણ $H^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરવા માટે વિયોજન પામે છે,જે તેના એસિડિક ગુણધર્મ માટે જવાબદાર છે. જોકે,ગ્લુકોઝ $(C_6H_{12}O_6)$ એક સહસંયોજક સંયોજન છે જે પાણીમાં આયનોમાં વિયોજન પામતું નથી; તેથી,તે $H^+$ આયનો ઉત્પન્ન કરતું નથી અને એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતું નથી.

(N/A) દહીં અને અન્ય ખાટા પદાર્થોમાં એસિડ હોય છે.
આ એસિડ પિત્તળ અને તાંબાના વાસણોમાં રહેલી ધાતુ (તાંબુ) સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે.
આ રાસાયણિક પ્રક્રિયાને કારણે ધાતુના ક્ષાર (સંયોજનો) બને છે જે ઝેરી હોય છે.
આવા વાસણોમાં સંગ્રહિત ખોરાક ખાવાથી ફૂડ પોઈઝનિંગ થઈ શકે છે.

(N/A) જ્યારે ક્લોરિનને સૂકા ફોડેલા ચૂના $(Ca(OH)_2)$ પરથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે બ્લીચિંગ પાવડર $(CaOCl_2)$ અને પાણી $(H_2O)$ બને છે. તેનું સંતુલિત સમીકરણ: $Ca(OH)_2 + Cl_2 \rightarrow CaOCl_2 + H_2O$
$(b)$ જ્યારે સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$,પાણી $(H_2O)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ ઉત્પન્ન થાય છે. તેનું સંતુલિત સમીકરણ: $NaHCO_3 + HCl \rightarrow NaCl + H_2O + CO_2$
$(c)$ જ્યારે સોડિયમ બાયકાર્બોનેટ $(NaHCO_3)$ ને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઉષ્મીય વિઘટન થઈને સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$,પાણી $(H_2O)$ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ મળે છે. તેનું સંતુલિત સમીકરણ: $2NaHCO_3 \xrightarrow{\Delta} Na_2CO_3 + H_2O + CO_2$

(N/A) સાર્વત્રિક સૂચક એ ઘણા બધા સૂચકોનું મિશ્રણ છે,જે દ્રાવણમાં હાઇડ્રોજન આયનોની વિવિધ સાંદ્રતાએ અલગ-અલગ રંગો દર્શાવે છે,જેના દ્વારા $pH$ મૂલ્ય નક્કી કરી શકાય છે.
$(b)$ આ પ્રક્રિયાને ક્લોર-આલ્કલી પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે. તેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે: $2NaCl(aq) + 2H_2O(l) \rightarrow 2NaOH(aq) + Cl_2(g) + H_2(g)$.

(N/A) જલીય કોપર સલ્ફેટનું રાસાયણિક સૂત્ર $CuSO_4 \cdot 5H_2O$ (મોરથૂથુ) છે અને નિર્જળ કોપર સલ્ફેટનું સૂત્ર $CuSO_4$ (સફેદ) છે.
પ્રવૃત્તિ: એક સૂકી કસનળીમાં થોડા કોપર સલ્ફેટના સ્ફટિકો લો અને તેને ગરમ કરો. સ્ફટિકોનો વાદળી રંગ દૂર થાય છે અને સ્ફટિકીકરણના પાણીના અણુઓ દૂર થવાને કારણે પદાર્થ સફેદ બની જાય છે. જો આપણે આ નિર્જળ કોપર સલ્ફેટમાં પાણીના થોડા ટીપાં ઉમેરીએ,તો તેનો વાદળી રંગ પાછો આવે છે.
$(b)$ પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ: કેલ્શિયમ સલ્ફેટ હેમિહાઇડ્રેટ,$CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$.
જીપ્સમ: કેલ્શિયમ સલ્ફેટ ડાયહાઇડ્રેટ,$CaSO_4 \cdot 2H_2O$.

(N/A) $(i) \text{ } CaOCl_2(s) + CO_2(g) \to CaCO_3(s) + Cl_2(g)$
$(ii) \text{ } CuSO_4 \cdot 5H_2O(s) \xrightarrow{\text{Heat}} CuSO_4(s) + 5H_2O(g)$
$(iii) \text{ } Ca(OH)_2(s) + Cl_2(g) \to CaOCl_2(s) + H_2O(l)$
સમજૂતી:
$(i)$ બ્લીચિંગ પાવડર હવામાંના કાર્બન ડાયોક્સાઇડ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ અને ક્લોરિન વાયુ બનાવે છે.
$(ii)$ કોપર સલ્ફેટના સ્ફટિકો ગરમ કરવાથી તે પાણીના અણુઓ ગુમાવે છે અને નિર્જળ સફેદ કોપર સલ્ફેટમાં ફેરવાય છે.
$(iii)$ જ્યારે ક્લોરિન વાયુને સૂકા ફોડેલા ચૂના $(Ca(OH)_2)$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે બ્લીચિંગ પાવડર $(CaOCl_2)$ બને છે.

(N/A) $(i)$ $Ca(OH)_2(aq) + CO_2(g) \to CaCO_3(s) + H_2O(l)$
(અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ બનવાને કારણે ચૂનાનું નીતર્યું પાણી દૂધિયું બને છે.)
$(ii)$ $2NaOH(aq) + Zn(s) \xrightarrow{\text{Heat}} Na_2ZnO_2(aq) + H_2(g)$
(સોડિયમ ઝિંકેટ બને છે અને સાથે હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત થાય છે.)

(A) ટેસ્ટ ટ્યુબ $A$ માં વધુ ઝડપી પ્રતિક્રિયા જોવા મળશે.
$(b)$ આનું કારણ એ છે કે $H_{2}SO_{4}$ એ પ્રબળ એસિડ છે,જ્યારે $H_{2}CO_{3}$ એ નિર્બળ એસિડ છે.
$(c)$ $(i)$ બંને ટેસ્ટ ટ્યુબમાં હાઈડ્રોજન વાયુ $(H_{2})$ મુક્ત થાય છે.
$(ii)$ જ્યારે આપણે ઉત્પન્ન થતા વાયુની નજીક સળગતી મીણબત્તી લાવીએ છીએ,ત્યારે તે 'પૉપ' અવાજ સાથે સળગે છે. આ સાબિત કરે છે કે ઉત્પન્ન થયેલ વાયુ હાઈડ્રોજન છે.

(B) પ્રતિક્રિયાઓ માટેના રાસાયણિક સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$Mg(s) + H_{2}SO_{4}(aq) \rightarrow MgSO_{4}(aq) + H_{2}(g)$
$Mg(s) + H_{2}CO_{3}(aq) \rightarrow MgCO_{3}(s) + H_{2}(g)$
$(b)$ $H_{2}SO_{4}$ એ પ્રબળ એસિડ છે,જ્યારે $H_{2}CO_{3}$ એ નિર્બળ એસિડ છે.
તેથી,$H_{2}SO_{4}$ નું $pH$ મૂલ્ય ઓછું હશે કારણ કે તે સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામીને $H^{+}$ આયનોની વધુ સાંદ્રતા આપે છે.
તેનાથી વિપરીત,$H_{2}CO_{3}$ ની $H^{+}$ સાંદ્રતા ઓછી હશે કારણ કે તે નિર્બળ એસિડ છે અને તેનું આંશિક આયનીકરણ થાય છે.

(N/A) ધાતુના કાર્બોનેટ અને ધાતુના હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ એસિડ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને અનુરૂપ ક્ષાર,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણી આપે છે.
$(b)$ રાસાયણિક સમીકરણો:
$(i)$ ધાતુનો કાર્બોનેટ: $Na_{2}CO_{3}(s) + 2HCl(aq) \rightarrow 2NaCl(aq) + H_{2}O(l) + CO_{2}(g)$
$(ii)$ ધાતુનો હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ: $NaHCO_{3}(s) + HCl(aq) \rightarrow NaCl(aq) + H_{2}O(l) + CO_{2}(g)$
$(c)$ પ્રતિક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો વાયુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_{2})$ છે.
$(d)$ જ્યારે આ વાયુને ચૂનાના પાણી $(Ca(OH)_{2})$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે દૂધિયું બની જાય છે,કારણ કે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_{3})$ ના સફેદ અવક્ષેપ બને છે.

(N/A) $Zn(s) + H_{2}SO_{4}(aq) \rightarrow ZnSO_{4}(aq) + H_{2}(g)$
$(b)$ $Zn(s) + 2HCl(aq) \rightarrow ZnCl_{2}(aq) + H_{2}(g)$
$(c)$ $3Zn(s) + 2AlCl_{3}(aq) \rightarrow 3ZnCl_{2}(aq) + 2Al(s)$ (ઝિંક એ એલ્યુમિનિયમ કરતા વધુ સક્રિય હોવાથી તેનું વિસ્થાપન કરે છે)
$(d)$ $Zn(s) + 2NaOH(aq) \rightarrow Na_{2}ZnO_{2}(aq) + H_{2}(g)$ (સોડિયમ ઝિંકેટનું નિર્માણ)
$(e)$ $4Zn(s) + 10HNO_{3}(\text{મંદ}) \rightarrow 4Zn(NO_{3})_{2}(aq) + NH_{4}NO_{3}(aq) + 3H_{2}O(l)$

(A) : જલીય કોપર સલ્ફેટ $(CuSO_4 \cdot 5H_2O)$
$B$: સ્ફટિકીકરણનું પાણી $(H_2O)$
$C$: નિર્જળ કોપર સલ્ફેટ $(CuSO_4)$
$D$: પાણી $(H_2O)$
$(b)$ રાસાયણિક સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$CuSO_4 \cdot 5H_2O (s) \xrightarrow{\text{Heat}} CuSO_4 (s) + 5H_2O (g)$
(વાદળી) (સફેદ)
$CuSO_4 (s) + 5H_2O (l) \rightarrow CuSO_4 \cdot 5H_2O (s)$
(સફેદ) (વાદળી)
$(c)$ આ ગુણધર્મ દર્શાવતો અન્ય એક ક્ષાર ફેરસ સલ્ફેટ $(FeSO_4 \cdot 7H_2O)$ છે,જે લીલા રંગનો હોય છે અને ગરમ કરવાથી સ્ફટિકીકરણના પાણીના અણુઓ ગુમાવીને સફેદ બને છે.

(N/A) રાસાયણિક નામ: સોડિયમ કાર્બોનેટ ડેકાહાઇડ્રેટ.
સૂત્ર: $Na_{2}CO_{3} \cdot 10H_{2}O$
$(b)$ તે સોલ્વે પ્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે:
$NaCl + H_{2}O + CO_{2} + NH_{3} \rightarrow NH_{4}Cl + NaHCO_{3}$
$2NaHCO_{3} \xrightarrow{\Delta} Na_{2}CO_{3} + CO_{2} \uparrow + H_{2}O$
$Na_{2}CO_{3} + 10H_{2}O \rightarrow Na_{2}CO_{3} \cdot 10H_{2}O$
$(c)$ તેને બેઝિક ક્ષાર કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે પ્રબળ બેઇઝ $(NaOH)$ અને નિર્બળ એસિડ $(H_{2}CO_{3})$ નો ક્ષાર છે,જે તેના જલીય દ્રાવણને આલ્કલાઇન (બેઝિક) બનાવે છે.
ઉપયોગ: તેનો ઉપયોગ પાણીની કાયમી કઠિનતા દૂર કરવા માટે થાય છે.

(N/A) ખોરાકમાં વપરાતો સામાન્ય ક્ષાર સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$ છે. તે હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ અને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ ના સંયોજનથી બને છે. સામાન્ય ક્ષારનો મુખ્ય સ્ત્રોત દરિયાનું પાણી છે.
$(b)$ ખડક ક્ષાર એટલે વિશ્વના વિવિધ ભાગોમાં જોવા મળતા ઘન ક્ષારના મોટા જથ્થા. અશુદ્ધિઓની હાજરીને કારણે તેનો રંગ સામાન્ય રીતે કથ્થઈ હોય છે.
$(c)$ જ્યારે સોડિયમ ક્લોરાઇડના જલીય દ્રાવણ (બ્રાઈન) માંથી વિદ્યુત પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું વિઘટન થઈને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ,ક્લોરિન વાયુ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે. આ પ્રક્રિયાને ક્લોર-આલ્કલી પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે. તેનું રાસાયણિક સમીકરણ: $2NaCl(aq) + 2H_2O(l) \xrightarrow{\text{Electricity}} 2NaOH(aq) + Cl_2(g) + H_2(g)$ છે.

(N/A) જ્યારે મોઢાની $pH$ $5.5$ થી નીચે જાય ત્યારે દાંતનો સડો શરૂ થાય છે. આ ત્યારે થાય છે જ્યારે મોઢામાં રહેલા બેક્ટેરિયા ખાધા પછી મોઢામાં રહી ગયેલા ખાંડ અને ખોરાકના કણોનું વિઘટન કરીને એસિડ ઉત્પન્ન કરે છે. ટૂથપેસ્ટનો ઉપયોગ કરીને,જે સામાન્ય રીતે બેઝિક હોય છે,મોઢાને સાફ કરવાથી વધારાના એસિડનું તટસ્થીકરણ થાય છે અને દાંતનો સડો અટકે છે.
$(b)$ જો ક્ષારના દ્રાવણની $pH$ $7$ કરતા વધારે હોય,તો તે ક્ષાર બેઝિક પ્રકૃતિનો હોય છે.
$(i)$ પોટેશિયમ સલ્ફેટ $(K_2SO_4)$ માટે: બેઝ - $KOH$ (પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) અને એસિડ - $H_2SO_4$ (સલ્ફ્યુરિક એસિડ).
$(ii)$ એમોનિયમ ક્લોરાઇડ $(NH_4Cl)$ માટે: બેઝ - $NH_4OH$ (એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) અને એસિડ - $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ).

(N/A) પ્રક્રિયક: $CaSO_4 \cdot 2H_2O$ ને જીપ્સમ (Gypsum) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
નીપજ: $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ ને પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $(POP)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઉપયોગ: તેનો ઉપયોગ ડોક્ટરો દ્વારા અસ્થિભંગ (fractured) થયેલા હાડકાંને યોગ્ય સ્થિતિમાં રાખવા માટે પ્લાસ્ટર તરીકે અથવા રમકડાં,સુશોભનની વસ્તુઓ અને સપાટીને લીસી બનાવવા માટે કરવામાં આવે છે.

(N/A) ક્ષારની પ્રકૃતિ તે કયા એસિડ અને બેઇઝમાંથી બનેલો છે તેની પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે. પ્રબળ બેઇઝ અને નિર્બળ એસિડનો ક્ષાર બેઝિક હોય છે,જ્યારે પ્રબળ એસિડ અને નિર્બળ બેઇઝનો ક્ષાર એસિડિક હોય છે.

ક્ષાર	એસિડ	બેઇઝ	પ્રકૃતિ
$(i)$ સોડિયમ એસિટેટ	એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$	સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$	બેઝિક
$(ii)$ એમોનિયમ સલ્ફેટ	સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$	એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NH_4OH)$	એસિડિક

ક્ષાર એ એસિડ અને બેઇઝ વચ્ચેની તટસ્થીકરણ પ્રતિક્રિયા દ્વારા બને છે. ક્ષારનો ધન આયન બેઇઝમાંથી અને ઋણ આયન એસિડમાંથી આવે છે.

ક્ષાર	એસિડ અને બેઇઝ
$(i)$ $Na_{2}SO_{4}$	એસિડ: $H_{2}SO_{4}$,બેઇઝ: $NaOH$
$(ii)$ $NH_{4}Cl$	એસિડ: $HCl$,બેઇઝ: $NH_{4}OH$
$(iii)$ $KNO_{3}$	એસિડ: $HNO_{3}$,બેઇઝ: $KOH$
$(iv)$ $NaCl$	એસિડ: $HCl$,બેઇઝ: $NaOH$

(B) $NH_4Cl$ ક્ષારનો $pH$ $7$ કરતા ઓછો હોય છે.
આનું કારણ એ છે કે $NH_4Cl$ એ પ્રબળ એસિડ $(HCl)$ અને નિર્બળ બેઇઝ $(NH_4OH)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી બનેલો ક્ષાર છે.
પ્રબળ એસિડ પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે,જ્યારે નિર્બળ બેઇઝનું સંપૂર્ણ આયનીકરણ થતું નથી.
પરિણામે,દ્રાવણમાં હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ ની સાંદ્રતા વધી જાય છે,જેના કારણે દ્રાવણ એસિડિક બને છે અને તેનો $pH$ $7$ કરતા ઓછો રહે છે.

(A) સંયોજન $'A'$ સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_{2}CO_{3})$ છે અને મુક્ત થતો વાયુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_{2})$ છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Na_{2}CO_{3}(s) + H_{2}SO_{4}(aq) \to Na_{2}SO_{4}(aq) + CO_{2}(g) + H_{2}O(l)$
આ પ્રક્રિયામાં,સોડિયમ કાર્બોનેટ મંદ સલ્ફ્યુરિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ સલ્ફેટ,પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ બનાવે છે. કાર્બન ડાયોક્સાઇડ દહનમાં મદદ કરતું નથી,તેથી તે સળગતી મીણબત્તીને ઓલવી નાખે છે.

(A) $(i)$ દ્રાવણનો $pH$ જેટલો ઓછો,તેટલી હાઇડ્રોજન આયનની સાંદ્રતા વધુ. તેથી,દ્રાવણ $A$ $(pH = 6)$ માં દ્રાવણ $B$ $(pH = 8)$ ની સરખામણીમાં હાઇડ્રોજન આયનની સાંદ્રતા વધુ છે.
$(ii)$ દ્રાવણ $A$ એસિડિક છે કારણ કે તેનો $pH < 7$ છે,જ્યારે દ્રાવણ $B$ બેઝિક છે કારણ કે તેનો $pH > 7$ છે.

(N/A) સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$ નું જલીય દ્રાવણ તટસ્થ છે કારણ કે તે પ્રબળ એસિડ $(HCl)$ અને પ્રબળ બેઝ $(NaOH)$ વચ્ચેની તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયાથી બનેલું ક્ષાર છે. બંને ઘટકો પ્રબળ હોવાથી,પરિણામી ક્ષારનું દ્રાવણ પાણીના $pH$ માં ફેરફાર કરવા માટે જળવિભાજન પામતું નથી,તેથી તેનું $pH = 7$ રહે છે.
સોડિયમ $(Na)$ નું જલીય દ્રાવણ બેઝિક છે કારણ કે સોડિયમ એ અત્યંત સક્રિય આલ્કલી ધાતુ છે. જ્યારે તે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ બનાવે છે,જે એક પ્રબળ બેઝ છે,અને હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુક્ત કરે છે. દ્રાવણમાં $NaOH$ ની હાજરી હાઇડ્રોક્સાઇડ આયનો $(OH^-)$ ની સાંદ્રતામાં વધારો કરે છે,જેનાથી દ્રાવણ બેઝિક બને છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2Na(s) + 2H_2O(l) \longrightarrow 2NaOH(aq) + H_2(g)$

(N/A) બેકિંગ સોડા સ્વભાવે બેઝિક છે,તેથી તે કીડીના ડંખ દ્વારા શરીરમાં દાખલ થયેલા ફોર્મિક એસિડની અસરને તટસ્થ કરે છે.
$(b)$ બેકિંગ પાવડરમાં રહેલા ટાર્ટરિક એસિડ સાથે બેકિંગ સોડા $(NaHCO_{3})$ ગરમ કરવાથી અથવા પાણીમાં મિશ્ર કરવાથી પ્રક્રિયા કરે છે અને $CO_{2}$ વાયુ મુક્ત કરે છે. આ $CO_{2}$ વાયુ કણકમાં ફસાઈ જાય છે,જેનાથી બ્રેડ કે કેક નરમ અને પોચી બને છે.
$(c)$ બેકિંગ સોડા એસિડ (જેમ કે $H_{2}SO_{4}$) સાથે પ્રક્રિયા કરીને મોટા પ્રમાણમાં $CO_{2}$ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે,જે ઓક્સિજનનો પુરવઠો કાપી નાખે છે અને આગને ઓલવે છે.

(N/A) પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય એવા પદાર્થો છે જે જલીય દ્રાવણમાં સંપૂર્ણપણે આયનોમાં વિયોજિત થાય છે. આયનોની વધુ સાંદ્રતાને કારણે તેઓ વિદ્યુતનું ખૂબ સારું વહન કરે છે. ઉદાહરણો: $NaCl$ (સોડિયમ ક્લોરાઇડ) અને $HCl$ (હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ).
નિર્બળ વિદ્યુતવિભાજ્ય એવા પદાર્થો છે જે જલીય દ્રાવણમાં આંશિક રીતે જ આયનોમાં વિયોજિત થાય છે. તેઓ વિદ્યુતનું મંદ વહન કરે છે કારણ કે અણુઓનો માત્ર નાનો ભાગ જ આયનો તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. ઉદાહરણો: $CH_{3}COOH$ (એસિટિક એસિડ) અને $NH_{4}OH$ (એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ).

(B) કઢીમાં હળદર હોય છે,જે કુદરતી એસિડ-બેઇઝ સૂચક તરીકે કાર્ય કરે છે.
સાબુ પ્રકૃતિમાં બેઝિક (આલ્કલાઇન) હોય છે.
જ્યારે સાબુને હળદરના ડાઘ પર લગાવવામાં આવે છે,ત્યારે બેઝિક માધ્યમને કારણે હળદર લાલ-કથ્થઈ રંગની થઈ જાય છે.
જ્યારે કપડાને પુષ્કળ પાણીથી ધોવામાં આવે છે,ત્યારે સાબુ દૂર થઈ જાય છે,જેનાથી બેઝિક માધ્યમ દૂર થાય છે.
જેમ માધ્યમ હવે બેઝિક રહેતું નથી,તેમ હળદર તેના મૂળ પીળા રંગમાં પાછી આવે છે.

(N/A) જ્યારે એસિડ ધાતુ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે $Hydrogen$ વાયુ મુક્ત થાય છે.
ઉદાહરણ: જ્યારે $Zinc$ ના ટુકડાઓ મંદ $Hydrochloric$ એસિડ $(HCl)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે $Zinc$ ક્લોરાઈડ $(ZnCl_{2})$ અને $Hydrogen$ વાયુ $(H_{2})$ ઉત્પન્ન થાય છે.
$Zn(s) + 2HCl(aq) \longrightarrow ZnCl_{2}(aq) + H_{2}(g)$
$Hydrogen$ વાયુ માટેની કસોટી: વાયુ ધરાવતી કસનળીના મુખ પાસે સળગતી મીણબત્તી અથવા દિવાસળી લાવો. આ વાયુ 'પૉપ' (pop) અવાજ સાથે સળગે છે,જે $Hydrogen$ વાયુની હાજરી સૂચવે છે.

(N/A) બ્લીચિંગ પાવડરનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaOCl_{2}$ છે.
બ્લીચિંગ પાવડર સૂકા ફોડેલા ચૂના $[Ca(OH)_{2}]$ પર ક્લોરિન વાયુની પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયાનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Ca(OH)_{2} + Cl_{2} \longrightarrow CaOCl_{2} + H_{2}O$
પીવાના પાણીમાં,તેનો ઉપયોગ જંતુનાશક તરીકે થાય છે જેથી તેમાં રહેલા જંતુઓ અને બેક્ટેરિયાનો નાશ કરી શકાય અને પાણીને પીવાલાયક બનાવી શકાય.

(N/A) મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ મેગ્નેશિયમ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ બનાવે છે અને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત થાય છે.
$Mg(s) + 2HCl(aq) \longrightarrow MgCl_2(aq) + H_2(g)$
$(b)$ મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ અને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ વચ્ચેની પ્રક્રિયા તટસ્થીકરણ પ્રક્રિયા છે,જેમાં સોડિયમ ક્લોરાઇડ ક્ષાર અને પાણી બને છે.
$NaOH(aq) + HCl(aq) \longrightarrow NaCl(aq) + H_2O(l)$
$(c)$ ઈંડાના કવચ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ ના બનેલા હોય છે. મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ અને પાણી ઉત્પન્ન કરે છે.
$CaCO_3(s) + 2HCl(aq) \longrightarrow CaCl_2(aq) + CO_2(g) + H_2O(l)$

(N/A) પદાર્થ $'X'$ એ ચૂનાનું પાણી છે,જે કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $\left[ Ca(OH)_{2} \right]$ છે.
ચૂનાના પાણીની કાર્બન ડાયોક્સાઇડ સાથેની પ્રક્રિયાનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$Ca(OH)_{2}(aq) + CO_{2}(g) \longrightarrow CaCO_{3}(s) + H_{2}O(l)$
$(b)$ $'X'$ (કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) કળી ચૂના (કેલ્શિયમ ઓક્સાઇડ) ની પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને મેળવવામાં આવે છે (ચૂનાનું ફોડવું).
તેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CaO(s) + H_{2}O(l) \longrightarrow Ca(OH)_{2}(aq)$

(N/A) નળના પાણીમાં ઘણા ઓગળેલા ક્ષારો હોય છે જે વિદ્યુત પસાર કરવામાં આવે ત્યારે આયનોમાં વિભાજિત થાય છે. આ આયનો વિદ્યુતનું વહન કરે છે,જ્યારે નિસ્યંદિત પાણીમાં કોઈ ઓગળેલા ક્ષારો હોતા નથી,તેથી તે વિદ્યુતનું વહન કરતું નથી.

(N/A) સૂકા હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ વાયુમાં $H^{+}$ આયનો હોતા નથી. એસિડ માત્ર પાણીની હાજરીમાં જ એસિડિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે કારણ કે તે પાણીમાં દ્રાવ્ય થઈને હાઇડ્રોજન આયનો $H^{+}(aq)$ મુક્ત કરે છે. સૂકા $HCl$ વાયુમાં પાણીનો અભાવ હોવાથી,તે $H^{+}$ આયનો મુક્ત કરી શકતું નથી,અને તેથી તે એસિડિક વર્તણૂક દર્શાવતું નથી કે ભૂરા લિટમસ પેપરનો રંગ બદલતું નથી.

(N/A) $(i)$ સાંદ્ર એસિડનું મંદન કરવાની પ્રક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક હોય છે. જો પાણીને સાંદ્ર એસિડમાં ઉમેરવામાં આવે,તો ઉત્પન્ન થતી પુષ્કળ ઉષ્માને કારણે મિશ્રણ બહાર ઉછળી શકે છે,જે ગંભીર એસિડના દાઝવાની ઘટના સર્જી શકે છે.
$(ii)$ આલ્કોહોલ અને ગ્લુકોઝ જેવા સંયોજનોમાં હાઇડ્રોજન હોય છે,પરંતુ જ્યારે તેમને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે ત્યારે તેઓ હાઇડ્રોજન આયનો $(H^+)$ મુક્ત કરતા નથી. એસિડિક ગુણધર્મ જલીય દ્રાવણમાં $H^+$ આયનોની હાજરી પર આધારિત હોવાથી,આ સંયોજનો એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવતા નથી.

(N/A) $(i)$ પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસને $CaSO_{4} \cdot 1/2 H_{2}O$ તરીકે લખવામાં આવે છે કારણ કે $CaSO_{4}$ ના બે સૂત્ર એકમો પાણીના એક અણુને વહેંચે છે. આનો અર્થ એ છે કે પાણીનો એક અણુ બે $CaSO_{4}$ એકમો સાથે જોડાયેલો હોય છે,જે અસરકારક રીતે પ્રતિ એકમ $1/2 H_{2}O$ આપે છે.
$(ii)$ સોડિયમ હાઇડ્રોજન કાર્બોનેટ $(NaHCO_{3})$ એ એક હળવો,બિન-ક્ષયકારી બેઝિક ક્ષાર છે. તે જઠરમાં ઉત્પન્ન થતા વધારાના હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ને તટસ્થ કરીને એન્ટાસિડ તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનાથી એસિડિટીમાંથી રાહત મળે છે.
$(iii)$ સોડિયમ ક્લોરાઇડના જલીય દ્રાવણ (બ્રાઇન) ના વિદ્યુતવિભાજનથી એનોડ પર ક્લોરિન વાયુ $(Cl_{2})$ અને કેથોડ પર સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ મળે છે,જે એક આલ્કલી છે. આ બે ચોક્કસ નીપજોના નિર્માણને કારણે,આ પ્રક્રિયાને ક્લોર-આલ્કલી પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.

(D) $pH$ મૂલ્યને હાઇડ્રોજન આયન સાંદ્રતાના ઋણ લઘુગણક (negative logarithm) તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જેનું સૂત્ર છે: $pH = -\log[H^+]$.
જેમ જેમ હાઇડ્રોજન આયનોની સાંદ્રતા $[H^+]$ વધે છે,તેમ $\log[H^+]$ નું મૂલ્ય પણ વધે છે.
કારણ કે $pH$ એ આ મૂલ્યનું ઋણ છે,તેથી $[H^+]$ માં વધારો થવાથી $pH$ મૂલ્યમાં ઘટાડો થાય છે.
તેથી,હાઇડ્રોજન આયનોની ઊંચી સાંદ્રતા વધુ એસિડિક દ્રાવણ સૂચવે છે,જે નીચા $pH$ મૂલ્યને અનુરૂપ છે.

(A) $pH$ સ્કેલનો ઉપયોગ દ્રાવણની એસિડિકતા અથવા બેઝિકતા માપવા માટે થાય છે.
- $pH$ મૂલ્ય $1$ એ પ્રબળ એસિડ સૂચવે છે,જે $pH$ પેપરને લાલ રંગમાં ફેરવે છે.
- $pH$ મૂલ્ય $7$ એ તટસ્થ દ્રાવણ સૂચવે છે,જે $pH$ પેપરને લીલા રંગમાં ફેરવે છે.
- $pH$ મૂલ્ય $14$ એ પ્રબળ બેઝ સૂચવે છે,જે $pH$ પેપરને વાદળી રંગમાં ફેરવે છે.
તેથી,$pH$ મૂલ્ય $1, 7,$ અને $14$ ને અનુરૂપ રંગો અનુક્રમે લાલ,લીલો અને વાદળી છે.

(B) પ્રબળ એસિડ એ એસિડ છે જે જલીય દ્રાવણમાં તેના આયનોમાં સંપૂર્ણપણે વિયોજિત થાય છે.
$H_2SO_4$ (સલ્ફ્યુરિક એસિડ) એક ખનિજ એસિડ છે અને તેને પ્રબળ એસિડ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તે પાણીમાં સંપૂર્ણપણે આયનીકરણ પામે છે.
ઇથેનોઇક એસિડ $(CH_3COOH)$,ટાર્ટરિક એસિડ અને સાઇટ્રિક એસિડ એ કાર્બનિક એસિડ છે,જે સામાન્ય રીતે નિર્બળ એસિડ હોય છે કારણ કે તેઓ પાણીમાં આંશિક રીતે જ વિયોજિત થાય છે.

(C) નિર્બળ એસિડ એ એવો એસિડ છે જે જલીય દ્રાવણમાં તેના આયનોમાં આંશિક રીતે વિયોજન પામે છે.
$H_2SO_4$ (સલ્ફ્યુરિક એસિડ),$HNO_3$ (નાઈટ્રિક એસિડ),અને $HCl$ (હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ) પ્રબળ એસિડ છે કારણ કે તેઓ પાણીમાં સંપૂર્ણપણે વિયોજન પામે છે.
$CH_3COOH$ (ઈથેનોઈક એસિડ અથવા એસિટિક એસિડ) એક નિર્બળ એસિડ છે કારણ કે તે પાણીમાં માત્ર આંશિક રીતે જ વિયોજન પામે છે,જેના પરિણામે $H^+$ આયનોની સાંદ્રતા ઓછી હોય છે.

(D) ખનિજ એસિડ એ એવા એસિડ છે જે અકાર્બનિક સંયોજનોમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે સામાન્ય રીતે નિર્જીવ સ્ત્રોતોમાંથી મળે છે.
સાઇટ્રિક એસિડ,લેક્ટિક એસિડ અને ઓક્ઝેલિક એસિડ એ કાર્બનિક એસિડ છે જે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓમાં જોવા મળે છે.
નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ એ અકાર્બનિક ખનિજોમાંથી તૈયાર કરવામાં આવતો ખનિજ એસિડ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) ઓક્ઝેલિક એસિડ એ ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે જે વિવિધ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ટામેટામાં ઓક્ઝેલિક એસિડ હોય છે.
નારંગીમાં સાઇટ્રિક એસિડ,ખાટા દૂધમાં લેક્ટિક એસિડ અને આમલીમાં ટાર્ટરિક એસિડ હોય છે.

(B) કાચ, સાબુ અને કાગળના ઉદ્યોગોમાં વપરાતું રાસાયણિક સંયોજન સોડિયમ કાર્બોનેટ છે, જેને સામાન્ય રીતે વોશિંગ સોડા $(Na_2CO_3 \cdot 10H_2O)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે કાચ, સાબુ અને કાગળના ઉદ્યોગોમાં વ્યાપકપણે વપરાય છે કારણ કે તે પ્રબળ બેઝ અને સફાઈકારક તરીકે કામ કરે છે.
બેકિંગ સોડા $(NaHCO_3)$ મુખ્યત્વે રસોઈમાં અને એન્ટાસિડ તરીકે વપરાય છે.
લાઈમ વોટર $(Ca(OH)_2)$ નો ઉપયોગ પ્રયોગશાળામાં અને દીવાલ ધોળવા માટે થાય છે.
બ્લીચિંગ પાવડર $(CaOCl_2)$ નો ઉપયોગ પાણીના શુદ્ધિકરણ અને કાપડને બ્લીચ કરવા માટે થાય છે.

(C) જીપ્સમ એ કુદરતી રીતે મળી આવતું ખનિજ છે જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot 2H_2O$ (કેલ્શિયમ સલ્ફેટ ડાયહાઇડ્રેટ) છે.
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ જીપ્સમને $373 \ K$ $(100^{\circ}C)$ તાપમાને ગરમ કરવાથી મળે છે,જેના કારણે તે પાણીના અણુઓ ગુમાવે છે અને કેલ્શિયમ સલ્ફેટ હેમિહાઇડ્રેટ બને છે,જેનું સૂત્ર $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ છે.

(D) બ્લીચિંગ પાવડર,જેનું રાસાયણિક નામ કેલ્શિયમ ઓક્સિક્લોરાઈડ $(CaOCl_2)$ છે,તેનો ઉપયોગ ઘણા રાસાયણિક ઉદ્યોગોમાં ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે થાય છે.
તે એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે જ્યારે તે પાણી અથવા મંદ એસિડ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે ત્યારે તે નવજાત ઓક્સિજન મુક્ત કરે છે.
આ ગુણધર્મને કારણે તે કાપડ ઉદ્યોગમાં સુતરાઉ અને શણના કાપડને બ્લીચ કરવા માટે,કાગળની ફેક્ટરીઓમાં લાકડાના માવાને બ્લીચ કરવા માટે અને પીવાના પાણીના શુદ્ધિકરણ માટે ઉપયોગી છે.

(C) પાણીની કાયમી કઠિનતા કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમના ક્લોરાઈડ અને સલ્ફેટ ક્ષારોની હાજરીને કારણે હોય છે.
સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_{2}CO_{3})$,જેને સામાન્ય રીતે વોશિંગ સોડા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેનો ઉપયોગ આ કાયમી કઠિનતા દૂર કરવા માટે થાય છે.
તે કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને અદ્રાવ્ય કાર્બોનેટ બનાવે છે,જેને ગાળણ દ્વારા દૂર કરી શકાય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $Ca^{2+} + CO_{3}^{2-} \rightarrow CaCO_{3} \downarrow$ અને $Mg^{2+} + CO_{3}^{2-} \rightarrow MgCO_{3} \downarrow$.
તેથી,$Na_{2}CO_{3}$ એ સાચો જવાબ છે.

(B) સામાન્ય મીઠું $(NaCl)$ દૈનિક જીવન અને ઉદ્યોગોમાં વપરાતા વિવિધ રસાયણો માટે એક મહત્વપૂર્ણ કાચો માલ છે.
$1$. ધોવાનો સોડા $(Na_2CO_3 \cdot 10H_2O)$ સોલ્વે પદ્ધતિ દ્વારા $NaCl$ માંથી બનાવવામાં આવે છે.
$2$. બ્લીચિંગ પાવડર $(CaOCl_2)$ ક્લોરિન વાયુ (જે બ્રાઈન એટલે કે $NaCl$ ના દ્રાવણના વિદ્યુતવિભાજનથી મળે છે) ની સૂકા ફોડેલા ચૂના સાથેની પ્રક્રિયાથી મેળવવામાં આવે છે.
$3$. ખાવાનો સોડા $(NaHCO_3)$ $NaCl, NH_3, CO_2$ અને $H_2O$ નો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે.
ફોડેલો ચૂનો $(Ca(OH)_2)$ કળી ચૂના $(CaO)$ માં પાણી ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે, સામાન્ય મીઠામાંથી નહીં.
તેથી, $(i), (ii)$ અને $(iii)$ સાચા છે.