Mix Example - THE FUNDAMENTAL UNIT OF LIFE Questions in Gujarati

(N/A) $(i)$ ગોલ્ગી પ્રસાધન પ્રોટીન અને ઉત્સેચકોનો સંગ્રહ કરે છે.
$(ii)$ તે કોષમાં સંશ્લેષિત પદાર્થોના રૂપાંતરણ,વર્ગીકરણ અને પેકેજિંગમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$(iii)$ તે સાદી શર્કરામાંથી જટિલ શર્કરા બનાવવામાં મદદ કરે છે.
$(iv)$ તે લાયસોઝોમ્સ અને પેરોક્સિઝોમ્સના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(C) $(i)$ સંરક્ષણ: લાયસોઝોમ્સમાં શક્તિશાળી જલવિભાજક ઉત્સેચકો હોય છે જે કોષમાં પ્રવેશતા બેક્ટેરિયા અને વાયરસ જેવા વિદેશી કણોનો નાશ કરવામાં મદદ કરે છે.
$(ii)$ પાચન: તેઓ જટિલ કાર્બનિક અણુઓને સરળ પદાર્થોમાં તોડીને ખોરાકના કણોના કોષીય પાચનમાં મદદ કરે છે.
$(iii)$ સફાઈ: તેઓ મૃત,ઘસાઈ ગયેલી કોષીય અંગિકાઓ અને ક્ષતિગ્રસ્ત કોષીય ઘટકોનું પાચન કરીને કચરાના નિકાલની વ્યવસ્થા તરીકે કાર્ય કરે છે,આમ કોષને સ્વચ્છ રાખે છે.

(N/A) $Antony$ $van$ $Leeuwenhoek$ દ્વારા માઇક્રોસ્કોપ (સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર) ની શોધને કારણે સૂક્ષ્મ જીવજગતની શોધ થઈ.
$(b)$ $Amoeba$ (અમીબા) એક એવો કોષ છે જે આખા સજીવ તરીકે કાર્ય કરે છે. આવા સજીવોને એકકોષીય સજીવો કહેવામાં આવે છે.
$(c)$ દરેક બહુકોષીય સજીવ તેના જીવનની શરૂઆત એક જ કોષથી કરે છે,જેને યુગ્મનજ $(Zygote)$ કહેવાય છે. આ યુગ્મનજ ફલન દરમિયાન નર અને માદા જન્યુઓના જોડાણથી બને છે. સતત કોષ વિભાજન દ્વારા,આ એક કોષ વિકસીને જટિલ બહુકોષીય સજીવમાં ફેરવાય છે.

(N/A) $(i)$ જીવનનો પાયાનો એકમ કોષ $(Cell)$ છે.
$(ii)$ કોષની શોધ સૌપ્રથમ રોબર્ટ હૂક $(Robert \text{ } Hooke)$ દ્વારા $1665$ માં કરવામાં આવી હતી.
$(iii)$ કોષો કદમાં સૂક્ષ્મ હોવાથી સામાન્ય રીતે તેનું અવલોકન માઇક્રોસ્કોપ (સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર) હેઠળ કરવામાં આવે છે. જોકે, કેટલાક કોષો એટલા મોટા હોય છે કે તેને નરી આંખે જોઈ શકાય છે, ઉદાહરણ તરીકે, શાહમૃગનું ઈંડું.

(D) $(i)$ ડુંગળીની છાલ માટે સામાન્ય રીતે $Iodine$ ના દ્રાવણનો ઉપયોગ થાય છે અને ગાલના કોષો માટે $Methylene$ $blue$ નો ઉપયોગ થાય છે. વનસ્પતિ પેશીઓ માટે $Safranin$ નો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
$(ii)$ અભિરંજકનો ઉપયોગ જરૂરી છે કારણ કે તે પારદર્શક અથવા રંગહીન કોષીય ઘટકોને રંગ આપીને વિભેદન (contrast) વધારે છે,જેથી તેઓ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે.
$(iii)$ ના,બધી અંગિકાઓ સમાન રીતે અભિરંજક શોષતી નથી. અભિરંજકનું શોષણ તે અંગિકાના રાસાયણિક બંધારણ અને ઘનતા પર આધાર રાખે છે.

(N/A) કોષરસ કોષને આશૂનતા (turgidity) અને મજબૂતી પ્રદાન કરે છે,જે કોષનો આકાર જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
$(b)$ યકૃતના કોષોમાં રહેલ $SER$ (લીલું અંતઃકોષરસજાળ) ઘણા ઝેરી પદાર્થો અને દવાઓના નિર્વિષીકરણ (detoxification) માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$(c)$ $RER$ (ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ) પર હાજર રિબોઝોમ્સ પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.

(N/A) કોષમાં કોષકેન્દ્રીય દ્રવ્ય હોય છે જે જ્યારે કોષ વિભાજન પામતો ન હોય ત્યારે દોરી જેવી ગૂંચવાયેલી રચના તરીકે દેખાય છે,જેને ક્રોમેટિન કહેવાય છે. જ્યારે કોષ વિભાજન પામવાનો હોય ત્યારે આ ક્રોમેટિન દ્રવ્ય ઘટ્ટ થઈને સળિયા જેવી રચનાઓમાં ગોઠવાય છે,જેને રંગસૂત્રો કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ હરિતકણ એ વનસ્પતિ કોષોમાં જોવા મળતી લીલા રંગની અંગિકાઓ છે. તેમાં હરિતદ્રવ્ય નામનું લીલા રંગનું રંજકદ્રવ્ય હોય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન પ્રકાશ ઉર્જા મેળવવા માટે આવશ્યક છે.
$(c)$ જનીનો એ $DNA$ અણુઓના કાર્યાત્મક ખંડો છે. તે $DNA$ શૃંખલાઓ પર આવેલા હોય છે અને ચોક્કસ પ્રોટીનના સંશ્લેષણ માટે સંકેત આપીને ચોક્કસ લક્ષણોનું નિયંત્રણ કરતા આનુવંશિક એકમો તરીકે કાર્ય કરે છે.

(N/A) સેલ્યુલોઝ કોષને બંધારણીય મજબૂતી આપે છે અને કોષનો આકાર તેમજ અખંડિતતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
$(b)$ ઊંડા ગડીવાળા પટલ,જેને ક્રિસ્ટી કહેવામાં આવે છે,તે $ATP$ ઉત્પન્ન કરતી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે,જેનાથી કોષીય શ્વસનની કાર્યક્ષમતા વધે છે.
$(c)$ લાયસોઝોમમાં રહેલા પાચક ઉત્સેચકો જટિલ કાર્બનિક ખોરાકનું સરળ પોષક તત્વોમાં વિઘટન કરવામાં,બેક્ટેરિયા કે વાયરસ જેવા બહારના કણોનું પાચન કરવામાં અને જૂના કે ઘસાઈ ગયેલા કોષીય અંગિકાઓને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) આદિકોષકેન્દ્રી અને સુકોષકેન્દ્રી બંનેમાં જોવા મળતી કોષીય અંગિકા $Ribosome$ (રિબોઝોમ) છે।

$Name \text{ of the organelle}$	$Shape \text{ and } Location$
$Ribosomes$	$Ribosomes$ નાના, ગોળાકાર અને કણિકામય બંધારણો છે. સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં, તે કાં તો અંતઃકોષરસજાળ (endoplasmic reticulum) સાથે જોડાયેલા હોય છે અથવા કોષરસમાં મુક્તપણે વિખરાયેલા જોવા મળે છે. આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં, તે કોષરસમાં મુક્તપણે જોવા મળે છે।

(N/A) $(i)$ પ્રોટીન અને લિપિડ કોષરસસ્તરને બંધારણીય લવચીકતા અને મજબૂતી પ્રદાન કરે છે.
$(ii)$ કોષરસસ્તરને પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ચોક્કસ પદાર્થોને અંદર આવવા અને બહાર જવા દે છે,જ્યારે અન્ય પદાર્થોની અવરજવરને અટકાવે છે.
$(iii)$ સેલ્યુલોઝ વનસ્પતિ કોષદીવાલને બંધારણીય મજબૂતી અને સખતપણું આપે છે. તે પાણીને જાળવી રાખવામાં પણ મદદ કરે છે,જેથી કોષને સુકાઈ જતો અટકાવે છે.
$(iv)$ પ્લાઝમોલિસિસ (રસસંકોચન) એ એવી ઘટના છે જેમાં જીવંત વનસ્પતિ કોષ આસૃતિ (osmosis) દ્વારા પાણી ગુમાવે છે,જેના કારણે કોષના ઘટકો કોષદીવાલથી દૂર સંકોચાઈ જાય છે.
$(v)$ કોષરસસ્તરની લવચીકતા કોષને તેની બાહ્ય પર્યાવરણમાંથી ખોરાક અને અન્ય પદાર્થોને 'એન્ડોસાયટોસિસ' (endocytosis) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા ગ્રહણ કરવામાં મદદ કરે છે,જે અમીબા જેવા સજીવો માટે ખોરાક મેળવવા માટે ઉપયોગી છે.
$(vi)$ આ પ્રક્રિયાને પ્રસરણ (diffusion) કહેવામાં આવે છે.

(N/A) પ્રસરણ: આ અણુઓના વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તાર તરફ થતા સ્વયંભૂ વહન (ગતિ)ની ઘટના છે. આ પ્રક્રિયા વાયુ અવસ્થામાં પ્રવાહી અને ઘન પદાર્થો કરતા ઝડપી હોય છે. આ પ્રક્રિયા કોષની અંદર સમાન સાંદ્રતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
મહત્વ: $CO_2, O_2, H_2O$ જેવા પદાર્થો (અણુઓ,આયનો) પ્રસરણની પ્રક્રિયા દ્વારા કોષરસસ્તરની આરપાર ગતિ કરી શકે છે.
$(b)$ આસૃતિ: આ પ્રક્રિયામાં પાણીના અણુઓ (દ્રાવકના કણો) તેમની વધુ સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તારમાંથી અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા ઓછી સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તાર તરફ ગતિ કરે છે.
મહત્વ: આ એક સંપૂર્ણપણે યાંત્રિક પ્રસરણ પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષો કોઈપણ પ્રકારની ઉર્જાનો ખર્ચ કર્યા વિના પાણીનું શોષણ કરે છે.

(N/A)

પ્રસરણ	આસૃતિ
$1$. આ પ્રક્રિયા કોઈપણ માધ્યમમાં થઈ શકે છે (ઘન,પ્રવાહી અથવા વાયુ).	$1$. આ પ્રક્રિયા માત્ર પ્રવાહી માધ્યમમાં જ થાય છે.
$2$. પ્રસરણ પામતા અણુઓ ઘન,પ્રવાહી કે વાયુ અવસ્થામાં હોઈ શકે છે.	$2$. માત્ર દ્રાવકના અણુઓ (સામાન્ય રીતે પાણી) જ આસૃતિ પામે છે.
$3$. તે અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ વગર અથવા તેની હાજરીમાં થઈ શકે છે.	$3$. તે હંમેશા અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા જ થાય છે.
$4$. આ પ્રક્રિયા ભાગ લેતા અણુઓની ગતિજ ઉર્જા પર આધાર રાખે છે.	$4$. આ પ્રક્રિયામાં દ્રાવકના અણુઓ વધુ પાણીના ક્ષમતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછા પાણીના ક્ષમતાવાળા વિસ્તાર તરફ ગતિ કરે છે.
$5$. તે સમગ્ર માધ્યમમાં અણુઓની સાંદ્રતામાં સંતુલન સ્થાપિત કરે છે.	$5$. તે પટલની બંને બાજુએ દ્રાવ્યની સાંદ્રતાને સમાન બનાવતું નથી.

(N/A) આસૃતિ એટલે પાણીના અણુઓનું પસંદગીમાન પ્રવેશશીલ પટલ (જેમ કે કોષરસસ્તર) દ્વારા વધુ પાણીના ક્ષમતાવાળા વિસ્તારમાંથી ઓછા પાણીના ક્ષમતાવાળા વિસ્તાર તરફ થતું સ્વયંભૂ વહન. આ એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે,એટલે કે તેમાં કોષીય ઉર્જાનો વપરાશ થતો નથી.
આસૃતિ ઉપયોગી હોય તેવા ઉદાહરણો:
$(i)$ $Amoeba$ અને $Paramecium$ જેવા મીઠા પાણીના સજીવો આસૃતિ દ્વારા તેમના શરીરમાં પાણીનું સંતુલન જાળવી રાખે છે.
$(ii)$ વનસ્પતિ કોષોમાં પાણીનું વહન મુખ્યત્વે આસૃતિને કારણે થાય છે.
$(iii)$ મૂળના રોમ દ્વારા જમીનમાંથી પાણીનું શોષણ આસૃતિ દ્વારા થાય છે.
$(iv)$ તે રક્ષક કોષોના આસુનદાબ (turgor pressure) ને નિયંત્રિત કરીને વાયુરંધ્ર (stomata) ખુલવા અને બંધ થવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$(v)$ તે 'લજામણી' ($Mimosa$ $pudica$) ના છોડમાં થતી સ્પર્શાનુવર્તી હલનચલન (seismonastic movements) માટે જવાબદાર છે.
$(vi)$ આ પ્રક્રિયા વનસ્પતિના કોષો,પેશીઓ અને નરમ અંગો જેવા કે પાંદડાં,કુમળા પ્રરોહ અને ફૂલોને આસુનતા (turgidity) અને આકાર જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) $(i)$ અંતઃકોષરસ (Endocytosis): આ કોષરસપટલ દ્વારા કોષોમાં પદાર્થોના અંતઃગ્રહણની પ્રક્રિયા છે.
$(ii)$ કોષભક્ષણ (Phagocytosis): આ અમીબા અને વાદળી જેવા કેટલાક સજીવોમાં ખોરાક મેળવવાની સામાન્ય પદ્ધતિ છે. જૈવિક રીતે તેનો અર્થ "કોષનું ભક્ષણ" થાય છે. શ્વેતકણો $(WBCs)$ આ પ્રક્રિયાની મદદથી કોષના કચરા અને સૂક્ષ્મજીવોનું ભક્ષણ કરે છે.
$(iii)$ બહિઃકોષરસ (Exocytosis): આ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોષરસપટલ તેના દ્રવ્યોને આસપાસના માધ્યમમાં મુક્ત કરે છે.

(N/A) પ્લાસ્ટિડ્સ એ બેવડી પટલીય અંગિકાઓ છે જે ફક્ત વનસ્પતિ કોષોમાં જ જોવા મળે છે। કણાભસૂત્રની જેમ, તેઓમાં પોતાનું $DNA$ અને રિબોઝોમ્સ હોય છે, જેના કારણે તેઓ તેમના પોતાના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરી શકે છે.

પ્લાસ્ટિડનો પ્રકાર	કાર્ય
$1$. હરિતકણ (Chloroplast)	ક્લોરોફિલ ધરાવે છે; ખોરાક બનાવવા માટે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે।
$2$. રંગકણ (Chromoplast)	લીલા સિવાયના અન્ય રંજકદ્રવ્યો ધરાવે છે; ફૂલો અને ફળોને આકર્ષક રંગો આપે છે।
$3$. રંગહીન કણ (Leucoplast)	રંગહીન પ્લાસ્ટિડ્સ; મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચ, તેલ અને પ્રોટીન કણિકાઓનો સંગ્રહ કરે છે।

(B) $Golgi$ $apparatus$ (ગોલ્ગી પ્રસાધન) મુખ્યત્વે અંતઃકોષરસજાળ દ્વારા સંશ્લેષિત પ્રોટીન અને લિપિડ્સના પેકેજિંગ,ફેરફાર અને સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે.
તે કોષના 'પોસ્ટ ઓફિસ' તરીકે કાર્ય કરે છે,જ્યાં પદાર્થોનું વર્ગીકરણ થાય છે,તેને પુટિકાઓમાં પેક કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ કોષની બહાર સ્ત્રાવ કરવામાં આવે છે અથવા અન્ય અંગિકાઓમાં મોકલવામાં આવે છે.

(C) કોષમાં સાદી શર્કરામાંથી જટિલ શર્કરા બનાવવાનું કાર્ય $Golgi$ $Apparatus$ (ગોલ્ગી પ્રસાધન) દ્વારા કરવામાં આવે છે.
તે પ્રોટીન અને લિપિડના પેકેજિંગ અને રૂપાંતરણમાં પણ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) અંતઃસહજીવનવાદના સિદ્ધાંત મુજબ,અમુક કોષીય અંગિકાઓ સ્વતંત્ર આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાંથી ઉદ્ભવી હોવાનું માનવામાં આવે છે જેમને યજમાન કોષ દ્વારા ગળી જવામાં આવ્યા હતા.
આ અંગિકાઓ,ખાસ કરીને $Mitochondria$ (કણાભસૂત્ર) અને $Plastids$ (રંજકકણો),પોતાનું વર્તુળાકાર $DNA$ અને $70S$ રીબોઝોમ્સ ધરાવે છે.
તેઓ પોતાનું જનીનિક દ્રવ્ય અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટેની મશીનરી ધરાવતા હોવાથી,તેઓ સ્વયં-પ્રજનન કરવા અને પોતાના અમુક પ્રોટીનનું નિર્માણ કરવા માટે સક્ષમ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) વાયરસને સજીવ અને નિર્જીવની સીમારેખા પર ગણવામાં આવે છે. બેક્ટેરિયા,અમીબા અથવા શુક્રકોષો કે જે કોષીય સજીવો છે તેનાથી વિપરીત,વાયરસ આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે જે કેપ્સિડ નામના પ્રોટીન આવરણમાં બંધ હોય છે. તેમની પાસે કોષીય તંત્ર અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓનો અભાવ હોવાથી,તેમને સ્ફટિકીય સ્વરૂપમાં ફેરવી શકાય છે અને રાસાયણિક પદાર્થોની જેમ સંગ્રહિત કરી શકાય છે,જે નિર્જીવ પદાર્થોનો ગુણધર્મ છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(B) જ્યારે કોષને અધોસાંદ્ર (hypotonic) દ્રાવણમાં મૂકવામાં આવે ત્યારે તે ફૂલી જાય છે.
અધોસાંદ્ર દ્રાવણમાં,આસપાસના માધ્યમમાં પાણીના અણુઓની સાંદ્રતા કોષની અંદર રહેલા પાણીના અણુઓની સાંદ્રતા કરતાં વધારે હોય છે.
અભિસરણ (osmosis) ની પ્રક્રિયાને કારણે,પાણીના અણુઓ અર્ધપ્રવેશશીલ કોષરસસ્તર દ્વારા વધુ પાણીની સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તાર (બહાર) થી ઓછી પાણીની સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તાર (કોષની અંદર) તરફ ગતિ કરે છે.
પાણીનું કોષની અંદર થતું આ ચોખ્ખું વહન કોષને ફૂલવા માટે પ્રેરે છે.

(C) રંગસૂત્રો એ પ્રાણી અને વનસ્પતિ કોષોના કોષકેન્દ્રમાં આવેલી દોરી જેવી રચનાઓ છે.
દરેક રંગસૂત્ર પ્રોટીન અને ડીઓક્સિરીબોન્યુક્લિક એસિડ $(DNA)$ ના એક અણુનું બનેલું હોય છે.
આ ઘટકો કોષકેન્દ્રની અંદર આનુવંશિક દ્રવ્યના પેકેજિંગ માટે આવશ્યક છે.

(D) રીબોઝોમ્સ કોષમાં પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થળ છે.
$(i)$ રીબોઝોમ્સ પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરે છે,જે તેમનું મુખ્ય કાર્ય છે.
$(ii)$ ઉત્સેચકો પ્રોટીન છે; તેથી,રીબોઝોમ્સ તેમના સંશ્લેષણમાં સામેલ છે.
$(iii)$ ઘણા અંતઃસ્ત્રાવો (પેપ્ટાઈડ અંતઃસ્ત્રાવો) પ્રોટીન છે; તેથી,રીબોઝોમ્સ તેમના સંશ્લેષણમાં સામેલ છે.
$(iv)$ સ્ટાર્ચ એ પોલીસેકેરાઈડ (કાર્બોહાઈડ્રેટ) છે,પ્રોટીન નથી. રીબોઝોમ્સ સ્ટાર્ચના અણુઓનું સંશ્લેષણ કરતા નથી; સ્ટાર્ચનું સંશ્લેષણ પ્લાસ્ટિડ્સ (એમાયલોપ્લાસ્ટ્સ) માં થાય છે.
આમ,$(iv)$ એ રીબોઝોમ્સનું કાર્ય નથી.

(A) પ્લાઝમોલિસિસ (રસસંકોચન) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં કોષો હાઈપરટોનિક દ્રાવણમાં પાણી ગુમાવે છે.
જ્યારે વનસ્પતિ કોષને હાઈપરટોનિક દ્રાવણમાં (કોષરસ કરતા વધુ સાંદ્રતા ધરાવતું દ્રાવણ) મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે આસૃતિ (osmosis) દ્વારા પાણી કોષની બહાર નીકળી જાય છે.
જેમ જેમ પાણી કોષની બહાર જાય છે,તેમ તેમ કોષરસ કોષદીવાલથી દૂર સંકોચાય છે.
આ ઘટનાને પ્લાઝમોલિસિસ (રસસંકોચન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B, C) કોષવિજ્ઞાનમાં,અંગિકાઓને તેમના પટલના બંધારણના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. કણાભસૂત્ર અને રંજકકણ એ બેવડા પટલ ધરાવતી અંગિકાઓ છે.
$2$. રસધાની એક જ પટલ દ્વારા આવરિત હોય છે જેને ટોનોપ્લાસ્ટ કહેવામાં આવે છે.
$3$. લાઈસોઝોમ પણ એક જ પટલ દ્વારા આવરિત હોય છે.
આમ,$B$ (રસધાની) અને $C$ (લાઈસોઝોમ) બંને એકલ પટલ ધરાવતી અંગિકાઓ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$A$ સાચું છે: કણાભસૂત્રને કોષનું પાવરહાઉસ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે કોષીય શ્વસન દ્વારા $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે.
$B$ સાચું છે: કણાભસૂત્ર અને રંજકકણ અર્ધ-સ્વાયત્ત અંગિકાઓ છે જેમાં પોતાનું $DNA$ અને રિબોઝોમ્સ હોય છે,જે તેમને તેમના પોતાના પ્રોટીન બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે. કોષકેન્દ્રમાં પણ $DNA$ હોય છે.
$C$ સાચું છે: ગોલ્ગી પ્રસાધન પ્રોટીનના પેકેજિંગ અને ફેરફારમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે અને તે લાયસોઝોમના નિર્માણમાં સામેલ છે.
$D$ ખોટું છે: જીવરસ (protoplasm) એ કોષનો જીવંત ભાગ છે,જેમાં કોષરસ અને કોષકેન્દ્ર બંનેનો સમાવેશ થાય છે. કોષરસ એ માત્ર કોષરસપટલ અને કોષકેન્દ્રની વચ્ચે રહેલું જેલી જેવું દ્રવ્ય છે.

(D) $\text{શ્વેતકણ}$ (Leucoplasts) એ રંજકકણનો એક પ્રકાર છે જે મુખ્યત્વે પોષક તત્વોના સંગ્રહ માટે જવાબદાર છે।
તે રંગહીન રંજકકણો છે જે સ્ટાર્ચ, તેલ અને પ્રોટીન કણિકાઓ જેવા પદાર્થોનો સંગ્રહ કરે છે।
$\text{ગોલ્ગી}$ પ્રસાધન પેકેજિંગ અને સ્ત્રાવમાં સામેલ છે।
$\text{હરિતકણ}$ પ્રકાશસંશ્લેષણમાં સામેલ છે।
$\text{રંગકણ}$ ફૂલો અને ફળોને રંગ પ્રદાન કરે છે।

(A) $DNA$ ના કાર્યાત્મક ખંડોને જનીનો (Genes) કહેવામાં આવે છે.
જનીનો આનુવંશિકતાના પાયાના એકમો છે અને તે માતા-પિતામાંથી સંતતિમાં લક્ષણોના વહન માટે જવાબદાર છે.
દરેક જનીન ચોક્કસ પ્રોટીન અથવા કાર્યાત્મક $RNA$ અણુના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી સૂચનાઓ ધરાવે છે.

(B) એન્ડોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ $(ER)$ એ પટલથી ઘેરાયેલી નલિકાઓ અને કોથળીઓનું એક જાળું છે.
તેની રચના લિપિડના દ્વિ-સ્તર અને તેમાં રહેલા પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે,જે મૂળભૂત રીતે કોષરસ પટલ (Plasma membrane) ની રચના જેવી જ હોય છે.
આ સમાનતા 'મેમ્બ્રેન બાયોજેનેસિસ' (પટલ જૈવસંશ્લેષણ) પ્રક્રિયાને કારણે છે,જેમાં $ER$ દ્વારા સંશ્લેષિત પ્રોટીન અને લિપિડનો ઉપયોગ કોષરસ પટલ અને અન્ય કોષીય અંગિકાઓ બનાવવા માટે થાય છે.

(C) હરિતકણો એ વનસ્પતિ કોષોમાં જોવા મળતી વિશિષ્ટ અંગિકાઓ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે.
તેમાં લીલા રંગનું રંજકદ્રવ્ય ક્લોરોફિલ હોય છે,જે પ્રકાશ ઉર્જાને પકડવા માટે આવશ્યક છે.
ક્લોરોફિલ ઉપરાંત,હરિતકણોમાં સહાયક રંજકદ્રવ્યો પણ હોય છે,જેને કેરોટીનોઈડ્સ કહેવાય છે,જેમાં કેરોટીન અને ઝેન્થોફિલનો સમાવેશ થાય છે.
કેરોટીન સામાન્ય રીતે નારંગી રંગના હોય છે,જ્યારે ઝેન્થોફિલ પીળા રંગના હોય છે.
તેથી,ક્લોરોફિલ સિવાય,હરિતકણોમાં પીળા અથવા નારંગી રંજકદ્રવ્યો હોય છે.

(D) સંજ્ઞા $\mu$ એ 'માઇક્રો' પૂર્વગ દર્શાવે છે.
વ્યાખ્યા મુજબ,$1 \text{ માઇક્રો} = 10^{-6}$.
તેથી,$1 \mu m = 10^{-6} \text{ m}$ થાય.
આ એકમનો ઉપયોગ જીવવિજ્ઞાનમાં કોષો અને અંગિકાઓના કદ માપવા માટે સામાન્ય રીતે થાય છે.

(A) લાઈસોઝોમ એ પટલથી ઘેરાયેલી પુટિકામય રચનાઓ છે જે ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં પેકેજિંગની પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે.
આ પુટિકાઓમાં જલવિભાજક ઉત્સેચકો (જેમ કે લાઈપેઝ,પ્રોટીએઝ અને કાર્બોહાઈડ્રેઝ) હોય છે,જે ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળમાં સંશ્લેષિત થાય છે અને ત્યારબાદ ફેરફાર અને લાઈસોઝોમમાં પેકેજિંગ માટે ગોલ્ગી પ્રસાધનમાં મોકલવામાં આવે છે.

(A) એન્ટોન વાન લ્યુવેનહોક પ્રથમ વ્યક્તિ હતા જેમણે $1674$ માં સાદા માઇક્રોસ્કોપનો ઉપયોગ કરીને બેક્ટેરિયા,પ્રોટોઝોઆ અને શુક્રાણુઓ જેવા જીવંત કોષોનું અવલોકન કર્યું હતું અને તેનું વર્ણન કર્યું હતું.
રોબર્ટ હૂકે $1665$ માં બૂચના ટુકડામાં મૃત કોષોની શોધ કરી હતી.
પુરકિન્જે 'પ્રોટોપ્લાઝમ' (કોષરસ) શબ્દ આપ્યો હતો.
રોબર્ટ બ્રાઉને કોષમાં કોષકેન્દ્રની શોધ કરી હતી.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$A$ સાચું છે: આસૃતિ (Osmosis) એ અર્ધપ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા પાણીનું વહન છે,જે દ્રાવ્યની સાંદ્રતા પર આધાર રાખે છે.
$B$ ખોટું છે: વનસ્પતિઓમાં કોષરસસ્તર લિપિડ અને પ્રોટીનનું બનેલું હોય છે; તેમાં કાઇટિન હોતું નથી. કાઇટિન એ ફૂગની કોષદીવાલ અને સંધિપાદ પ્રાણીઓના બાહ્ય કંકાલમાં જોવા મળતી બંધારણીય શર્કરા છે,વનસ્પતિના કોષરસસ્તરમાં નહીં.
$C$ સાચું છે: જૈવિક પટલ મુખ્યત્વે ફોસ્ફોલિપિડના દ્વિ-સ્તર અને તેમાં રહેલા પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે.
$D$ સાચું છે: પટલ લિપિડનું બનેલું હોવાથી,જે પદાર્થો લિપિડમાં દ્રાવ્ય (કાર્બનિક દ્રાવકોમાં દ્રાવ્ય) હોય છે,તે પટલમાંથી સરળતાથી પ્રસરણ પામી શકે છે.

(C) લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ એ કોષની એવી અંગિકા છે જે ઘણા ઝેરી દ્રવ્યો અને દવાઓના વિષહરણ (detoxification) માટે જવાબદાર છે.
પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના યકૃતના કોષોમાં,$SER$ વિવિધ પ્રકારના ઝેરી દ્રવ્યો અને દવાઓના વિષહરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જેનાથી તે પદાર્થો પાણીમાં દ્રાવ્ય બને છે અને શરીર દ્વારા તેનો નિકાલ કરવો સરળ બને છે.

(D) ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવા માટે જવાબદાર છે કારણ કે તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ જોડાયેલા હોય છે.
લીસી અંતઃકોષરસજાળ $(SER)$ લિપિડ્સ (ચરબી) ના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
આ પ્રોટીન અને લિપિડ્સ કોષરસસ્તર બનાવવા માટે આવશ્યક છે,જેને પટલ જીવજનન (membrane biogenesis) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ છે.

(A) પ્રોકેરિયોટિક કોષોમાં,કોષકેન્દ્રીય પ્રદેશ સુસ્પષ્ટ હોતો નથી કારણ કે તેમાં કોષકેન્દ્રપટલનો અભાવ હોય છે. આ અવ્યાખ્યાયિત કોષકેન્દ્રીય પ્રદેશ,જેમાં માત્ર ન્યુક્લિક એસિડ હોય છે,તેને $Nucleoid$ (ન્યુક્લિયોઇડ) કહેવામાં આવે છે.

(B) $\text{ગોલ્ગી}$ $\text{પ્રસાધન}$ એ કોષીય અંગિકા છે જે પ્રોટીન અને લિપિડ્સના રૂપાંતરણ, પેકેજિંગ અને સ્ત્રાવ માટે જવાબદાર છે।
તેનું મુખ્ય કાર્ય સરળ શર્કરામાંથી જટિલ શર્કરાનું સંશ્લેષણ કરવાનું છે।
તે લાયસોઝોમ્સના નિર્માણમાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે।

(C) રસધાની એ વનસ્પતિ,ફૂગ,કેટલાક પ્રોટિસ્ટ,પ્રાણીઓ અને બેક્ટેરિયાના કોષોમાં જોવા મળતી પટલમય અંગિકા છે.
તેના મુખ્ય કાર્યો નીચે મુજબ છે:
$1$. સંગ્રહ: તે પોષક તત્વો,પાણી અને વિવિધ પદાર્થોનો સંગ્રહ કરે છે.
$2$. આશૂનતા અને મજબૂતી: વનસ્પતિ કોષોમાં,મોટી કેન્દ્રીય રસધાની આશૂનતા દબાણ (turgor pressure) જાળવી રાખે છે,જે કોષને માળખાકીય આધાર અને મજબૂતી આપે છે.
$3$. ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોનો નિકાલ: તે કોષમાંથી નકામા પદાર્થોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
પ્રચલન એ રસધાનીનું કાર્ય નથી. કોષોમાં પ્રચલન સામાન્ય રીતે પક્ષ્મ (cilia),કશા (flagella) અથવા ખોટા પગ (pseudopodia) જેવી રચનાઓ દ્વારા થાય છે.

(D) અમીબા એક કોષી સજીવ છે જે તેની કોષ સપાટી પરના કામચલાઉ આંગળી જેવા પ્રવર્ધોનો ઉપયોગ કરીને ખોરાક મેળવે છે,જેને ખોટા પગ $(pseudopodia)$ કહેવામાં આવે છે.
બાહ્ય પર્યાવરણમાંથી ખોરાકના કણોને કોષની અંદર લેવાની આ પ્રક્રિયાને અંતઃકોષવહન $(endocytosis)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
એકવાર ખોરાક અંદર આવી જાય પછી,તે અન્નધાનીમાં બંધ થાય છે જ્યાં પાચન થાય છે.
તેથી,અમીબા દ્વારા ખોરાક મેળવવાની પ્રક્રિયા માટેનો સાચો શબ્દ અંતઃકોષવહન $(endocytosis)$ છે.

(A) વનસ્પતિઓ જેવી કે $Hydrilla$,$Mango$ $tree$ (આંબાનું ઝાડ) અને $Cactus$ (થોર) ની કોષદીવાલ મુખ્યત્વે સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે,જે તેને બંધારણીય આધાર અને મજબૂતી આપે છે.
તેની સામે,$Bacteria$ (બેક્ટેરિયા) ની કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (જેને મ્યુરીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ની બનેલી હોય છે,જે શર્કરા અને એમિનો એસિડની બનેલી હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) પ્લાસ્ટિડ્સ એ વનસ્પતિ કોષોમાં જોવા મળતી અંગિકાઓ છે જે તેમાં રહેલા રંજકદ્રવ્યોના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ક્રોમોપ્લાસ્ટ્સ: આ રંગીન પ્લાસ્ટિડ્સ છે (જેમાં કેરોટીનોઇડ્સ જેવા રંજકદ્રવ્યો હોય છે) જે વનસ્પતિના વિવિધ ભાગોને પીળો,નારંગી અથવા લાલ રંગ આપે છે.
$2$. ક્લોરોપ્લાસ્ટ્સ: આ લીલા રંગના પ્લાસ્ટિડ્સ છે જેમાં ક્લોરોફિલ હોય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
$3$. લ્યુકોપ્લાસ્ટ્સ: આ રંગહીન પ્લાસ્ટિડ્સ છે જે મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચ,તેલ અને પ્રોટીન જેવા પોષક તત્વોના સંગ્રહમાં સામેલ છે.
તેથી,રંગીન,લીલા અને રંગહીન પ્લાસ્ટિડ્સ માટેનો ક્રમ અનુક્રમે ક્રોમોપ્લાસ્ટ્સ,ક્લોરોપ્લાસ્ટ્સ અને લ્યુકોપ્લાસ્ટ્સ છે.

(C) અવિભાજિત કોષમાં,આનુવંશિક દ્રવ્ય ક્રોમેટિન દ્રવ્યના સ્વરૂપમાં હાજર હોય છે.
ક્રોમેટિન એ $DNA$ અને પ્રોટીન (હિસ્ટોન) નું બનેલું સંકુલ છે.
તે કોષકેન્દ્રની અંદર દોરા જેવી રચનાઓના ગૂંચવાયેલા જથ્થા તરીકે દેખાય છે.
જ્યારે કોષ વિભાજન માટે તૈયાર થાય છે,ત્યારે આ ક્રોમેટિન ઘટ્ટ થઈને રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખાતી સ્પષ્ટ,જાડી,સળિયા જેવી રચનાઓમાં ફેરવાય છે.

(D) $1839$ માં,ચેક ફિઝિયોલોજિસ્ટ $Jan$ $Evangelista$ $Purkinje$ એ કોષના પ્રવાહી પદાર્થ માટે $Protoplasm$ (જીવરસ) શબ્દ આપ્યો હતો.
$Protoplasm$ એ કોષનો જીવંત ભાગ છે,જેમાં કોષરસ અને કોષકેન્દ્ર બંનેનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) કેમિલો ગોલ્ગીએ $1898$ માં ગોલ્ગી પ્રસાધનની શોધ કરી હતી. તેમણે ચેતાકોષો અને અન્ય કોષોને અભિરંજિત કરવા માટે 'બ્લેક રિએક્શન' (કાળી પ્રતિક્રિયા) નામની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ પદ્ધતિમાં સિલ્વર નાઈટ્રેટના દ્રાવણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે,જે સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ ગોલ્ગી પ્રસાધનની રચનાને જોવામાં મદદ કરે છે. તેથી,સિલ્વર નાઈટ્રેટના દ્રાવણનો ઉપયોગ ખાસ કરીને ગોલ્ગી પ્રસાધનના અભ્યાસ માટે થાય છે.

(B) કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ એ વિશિષ્ટ કોષીય અંગિકાઓ છે કારણ કે તેઓ પોતાનું $DNA$ અને રીબોઝોમ ધરાવે છે.
આ તેમને તેમના પોતાના કેટલાક પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા આપે છે,જેને અર્ધ-સ્વાયત્ત પ્રકૃતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કોષકેન્દ્ર એ કોષમાં $DNA$ નું મુખ્ય સ્થાન હોવાથી,કણાભસૂત્ર એ કોષકેન્દ્ર સિવાયની એવી અંગિકા છે જેમાં $DNA$ જોવા મળે છે.

(C) $\text{હરિતકણ}$ (Chloroplast) ને 'કોષનું રસોડું' કહેવામાં આવે છે.
આનું કારણ એ છે કે હરિતકણમાં $\text{ક્લોરોફિલ}$ (Chlorophyll) નામનું લીલું રંજકદ્રવ્ય હોય છે, જે $\text{પ્રકાશસંશ્લેષણ}$ (Photosynthesis) ની પ્રક્રિયા માટે અનિવાર્ય છે.
$\text{પ્રકાશસંશ્લેષણ}$ દ્વારા, વનસ્પતિ સૂર્યપ્રકાશ, પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો ખોરાક (ગ્લુકોઝ) જાતે બનાવે છે, જે રીતે રસોડામાં ખોરાક તૈયાર કરવામાં આવે છે.

(D) $\text{લીસી}$ $\text{અંતઃકોષરસજાળ}$ $(SER)$ લિપિડ્સના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે, જેમાં સ્ટીરોઈડ્સ અને ફોસ્ફોલિપિડ્સનો સમાવેશ થાય છે, જે કોષરસસ્તરના નિર્માણ માટે આવશ્યક છે。
તેનાથી વિપરીત, $\text{ખરબચડી}$ $\text{અંતઃકોષરસજાળ}$ $(RER)$ તેની સપાટી પર રીબોઝોમ્સની હાજરીને કારણે મુખ્યત્વે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સામેલ છે。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે。

(B) નવા કોષો અગાઉના અસ્તિત્વ ધરાવતા કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે, જેને "Omnis cellula-e cellula" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે વિચાર રુડોલ્ફ વિરચો દ્વારા $1855$ માં આપવામાં આવ્યો હતો।
આ વિધાને શ્લેઈડન અને શ્વાન દ્વારા આપવામાં આવેલા મૂળ કોષવાદનો વિસ્તાર કર્યો, જે સમજાવવામાં નિષ્ફળ ગયા હતા કે નવા કોષો કેવી રીતે બને છે।
તેથી, સાચો જવાબ $B$ (વિરચો) છે।

(B) કોષવાદ $M.J. Schleiden$ અને $Theodor Schwann$ દ્વારા અનુક્રમે $1838$ અને $1839$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
$M.J. Schleiden$, જે એક જર્મન વનસ્પતિશાસ્ત્રી હતા, તેમણે અવલોકન કર્યું કે તમામ વનસ્પતિઓ વિવિધ પ્રકારના કોષોની બનેલી હોય છે જે વનસ્પતિના પેશીઓ બનાવે છે.
$Theodor Schwann$, જે એક બ્રિટિશ પ્રાણીશાસ્ત્રી હતા, તેમણે અહેવાલ આપ્યો કે કોષોમાં એક પાતળું બાહ્ય પડ હોય છે જેને આજે '$\text{કોષરસસ્તર}$' (plasma membrane) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમણે સાથે મળીને કોષવાદ પ્રસ્તાવિત કર્યો, જે જણાવે છે કે તમામ સજીવો કોષો અને કોષોની નીપજોના બનેલા હોય છે.

(C) આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં કણાભસૂત્ર,રંજકકણો અને લાયસોઝોમ્સ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
રીબોઝોમ્સ એ આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી એકમાત્ર અંગિકા છે.
આ રીબોઝોમ્સ $70S$ પ્રકારના હોય છે,જે સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતા $80S$ રીબોઝોમ્સ કરતા કદમાં નાના હોય છે.
તેઓ પટલવિહીન હોવાથી આદિકોષકેન્દ્રી કોષના કોષરસમાં મુક્ત રીતે જોવા મળે છે.