Gujarati

Mix Examples - Constructions Questions in Gujarati

Class 9 Mathematics · Constructions · Mix Examples - Constructions

56+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 56 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
માપપટ્ટી અને પરિકરની મદદથી,કયો ખૂણો બનાવવો શક્ય છે ($^{\circ}$ માં)?
A
$37.5$
B
$35$
C
$40$
D
$47.5$

Solution

(A) માપપટ્ટી અને પરિકરનો ઉપયોગ કરીને ખૂણો બનાવવા માટે,તે ખૂણો $7.5^{\circ}$ નો ગુણક હોવો જોઈએ (જે $15^{\circ}$ ના અડધા છે,જે પોતે $30^{\circ}$ ના અડધા છે,જે $60^{\circ}$ ના અડધા છે).
આપણે આપેલા વિકલ્પો તપાસી શકીએ છીએ:
$A) 37.5^{\circ} = 7.5^{\circ} \times 5$. $37.5^{\circ}$ એ $7.5^{\circ}$ નો ગુણક હોવાથી,તેને $75^{\circ}$ $(60^{\circ} + 15^{\circ})$ ના દુભાજક દ્વારા બનાવી શકાય છે.
$B) 35^{\circ}$ એ $7.5^{\circ}$ નો ગુણક નથી.
$C) 40^{\circ}$ એ $7.5^{\circ}$ નો ગુણક નથી.
$D) 47.5^{\circ}$ એ $7.5^{\circ}$ નો ગુણક નથી.
આમ,$37.5^{\circ}$ એ આપેલા વિકલ્પોમાંથી એકમાત્ર ખૂણો છે જેને બનાવી શકાય છે.
2
MediumMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના જેમાં $AB = 4 \, cm$ અને $\angle A = 60^{\circ}$ હોય,તે શક્ય નથી જ્યારે $BC$ અને $AC$ નો તફાવત નીચેનામાંથી કેટલો હોય: (સેમી માં)
A
$3.5$
B
$4.5$
C
$3$
D
$2.5$

Solution

(B) ત્રિકોણ $ABC$ ની રચનામાં જ્યાં પાયો $AB$ અને પાયાનો ખૂણો $\angle A$ આપેલ હોય,ત્યારે ત્રિકોણની રચના ત્યારે જ શક્ય બને છે જ્યારે બાકીની બે બાજુઓનો તફાવત ($BC - AC$ અથવા $AC - BC$) એ પાયા $AB$ ની લંબાઈ કરતા ઓછો હોય.
ત્રિકોણની અસમતાના પ્રમેય મુજબ,ત્રિકોણની કોઈપણ બે બાજુઓનો તફાવત ત્રીજી બાજુ કરતા ઓછો હોવો જોઈએ.
અહીં,પાયો $AB = 4 \, cm$ છે.
તેથી,ત્રિકોણની રચના શક્ય બનવા માટે,તફાવત $|BC - AC|$ એ $AB$ કરતા ઓછો હોવો જોઈએ.
$|BC - AC| < 4 \, cm$.
વિકલ્પો તપાસતા:
$(A)$ $3.5 < 4$ (શક્ય છે)
$(B)$ $4.5 > 4$ (શક્ય નથી)
$(C)$ $3 < 4$ (શક્ય છે)
$(D)$ $2.5 < 4$ (શક્ય છે)
આમ,જ્યારે તફાવત $4.5 \, cm$ હોય ત્યારે રચના શક્ય નથી.
3
MediumMCQ
માપપટ્ટી અને પરિકરની મદદથી નીચેનામાંથી કયો ખૂણો દોરવો શક્ય નથી ($^{\circ}$ માં)?
A
$37.5$
B
$22.5$
C
$40$
D
$67.5$

Solution

(C) માપપટ્ટી અને પરિકરનો ઉપયોગ કરીને જે ખૂણાઓ દોરી શકાય છે તે $3.75^{\circ}$ ના ગુણક હોય છે અથવા $60^{\circ}, 90^{\circ}, 45^{\circ}, 30^{\circ}$ જેવા પ્રમાણિત ખૂણાઓના દુભાજક દ્વારા મેળવી શકાય છે.
$37.5^{\circ}$ એ $75^{\circ}$ નો અડધો ભાગ છે,જે દોરી શકાય છે.
$22.5^{\circ}$ એ $45^{\circ}$ નો અડધો ભાગ છે,જે દોરી શકાય છે.
$67.5^{\circ}$ એ $135^{\circ}$ નો અડધો ભાગ છે,જે દોરી શકાય છે.
જોકે,$40^{\circ}$ ના ખૂણાને માત્ર માપપટ્ટી અને પરિકરની મદદથી દોરી શકાતો નથી કારણ કે તે $3.75^{\circ}$ નો ગુણક નથી અને પ્રમાણિત ખૂણાઓના વારંવાર દુભાજન દ્વારા મેળવી શકાતો નથી.
4
MediumMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના,જેમાં $BC = 6 \, cm$ અને $\angle B = 45^{\circ}$ આપેલ હોય,તે ત્યારે શક્ય નથી જ્યારે $AB$ અને $AC$ નો તફાવત નીચેનામાંથી કેટલો હોય? (સેમી માં)
A
$4.0$
B
$5.0$
C
$5.2$
D
$6.9$

Solution

(D) ત્રિકોણ $ABC$ ની રચનામાં જ્યારે પાયો $BC$ અને પાયાનો ખૂણો $\angle B$ આપેલ હોય,ત્યારે ત્રિકોણની રચના ત્યારે જ શક્ય છે જો બાકીની બે બાજુઓ ($AB$ અને $AC$) નો તફાવત પાયા $BC$ કરતા ઓછો હોય.
ગાણિતિક રીતે,ત્રિકોણની રચના માટે $|AB - AC| < BC$ હોવું જરૂરી છે.
અહીં $BC = 6 \, cm$ આપેલ છે,તેથી ત્રિકોણની રચના અશક્ય હોવાની શરત $|AB - AC| \geq 6 \, cm$ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$6.9 \, cm$ એ એકમાત્ર એવી કિંમત છે જે $6 \, cm$ કરતા મોટી છે.
તેથી,જ્યારે તફાવત $6.9 \, cm$ હોય ત્યારે ત્રિકોણની રચના શક્ય નથી.
5
MediumMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના,જેમાં $BC = 3 \, cm$ અને $\angle C = 60^{\circ}$ આપેલ હોય,ત્યારે શક્ય બને છે જ્યારે $AB$ અને $AC$ નો તફાવત કેટલો હોય? (સેમીમાં)
A
$2.8$
B
$3$
C
$3.1$
D
$3.2$

Solution

(A) ત્રિકોણ $ABC$ ની રચનામાં જ્યારે પાયો $BC$,પાયાનો ખૂણો $\angle C$ અને બાકીની બે બાજુઓનો તફાવત $(AB - AC)$ આપેલ હોય,ત્યારે રચના ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે બે બાજુઓનો તફાવત પાયા $BC$ ની લંબાઈ કરતાં ઓછો હોય.
આપેલ છે:
$BC = 3 \, cm$
તફાવત $= |AB - AC|$
રચના માટેની શરત:
$|AB - AC| < BC$
$|AB - AC| < 3 \, cm$
આપેલ વિકલ્પો સાથે સરખાવતા:
$A) 2.8 < 3$ (શક્ય છે)
$B) 3 < 3$ (શક્ય નથી)
$C) 3.1 < 3$ (શક્ય નથી)
$D) 3.2 < 3$ (શક્ય નથી)
તેથી,માત્ર $2.8 \, cm$ મૂલ્ય શરતનું પાલન કરે છે.
6
Easy
સાચું કે ખોટું લખો અને તમારા જવાબ માટે કારણો આપો.
$67.5^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવી શકાય છે.

Solution

(A) સાચું.
$67.5^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવી શકાય છે કારણ કે તે $135^{\circ}$ ના અડધા છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $135^{\circ} = 90^{\circ} + 45^{\circ}$,અને આપણે પરિકર અને માપપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $90^{\circ}$ અને $45^{\circ}$ ના ખૂણા બનાવી શકીએ છીએ.
$135^{\circ}$ ના ખૂણાનો દુભાજક (bisector) દોરીને આપણે $67.5^{\circ}$ $(67.5^{\circ} = \frac{135^{\circ}}{2})$ મેળવી શકીએ છીએ.
તેથી,આ વિધાન સાચું છે.
7
Easy
સાચું કે ખોટું લખો અને તમારા જવાબ માટે કારણો આપો.
$52.5^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવી શકાય છે.

Solution

(A) $52.5^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવી શકાય છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તપાસીએ છીએ કે શું તે $7.5^{\circ}$ નો ગુણક છે,કારણ કે $7.5^{\circ}$ ના ગુણક હોય તેવા ખૂણાઓ પરિકર અને માપપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને બનાવી શકાય છે.
આપણે $52.5^{\circ}$ ને આ રીતે દર્શાવી શકીએ:
$52.5^{\circ} = \frac{105^{\circ}}{2} = \frac{1}{2} \times (60^{\circ} + 45^{\circ})$.
$60^{\circ}$ અને $45^{\circ}$ એ પ્રમાણિત ખૂણાઓ છે જે બનાવી શકાય છે,તેથી તેમનો સરવાળો $105^{\circ}$ પણ બનાવી શકાય છે. $105^{\circ}$ ના ખૂણાનો દુભાજક દોરવાથી આપણને $52.5^{\circ}$ મળે છે.
વૈકલ્પિક રીતે,$52.5^{\circ} = \frac{210^{\circ}}{4} = \frac{180^{\circ} + 30^{\circ}}{4}$. $180^{\circ}$ અને $30^{\circ}$ બનાવી શકાય તેવા ખૂણા હોવાથી,$210^{\circ}$ બનાવી શકાય છે અને તેને બે વાર દુભાગતા $52.5^{\circ}$ મળે છે.
તેથી,આપેલ વિધાન સાચું છે.
8
EasyMCQ
સાચું કે ખોટું લખો અને તમારા જવાબ માટે કારણો આપો.
$42.5^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવી શકાય છે.
A
સાચું
B
ખોટું

Solution

(B) આ વિધાન ખોટું છે.
માપપટ્ટી અને પરિકરનો ઉપયોગ કરીને ખૂણો બનાવવા માટે,તે ખૂણાને એવા ખૂણાઓના દ્વિભાજન અને સરવાળા/બાદબાકી તરીકે દર્શાવવો શક્ય હોવો જોઈએ જે રચનાત્મક હોય (જેમ કે $60^{\circ}, 90^{\circ}, 45^{\circ}$ વગેરે).
$42.5^{\circ}$ નો ખૂણો $\frac{85^{\circ}}{2}$ ની બરાબર છે.
કારણ કે $85^{\circ}$ ને માપપટ્ટી અને પરિકરનો ઉપયોગ કરીને બનાવી શકાતો નથી (કારણ કે તે $7.5^{\circ}$ અથવા $3.75^{\circ}$ નો ગુણક નથી જે પ્રમાણભૂત રચનાઓમાંથી મેળવી શકાય),તેથી $42.5^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવી શકાતો નથી.
9
Easy
સાચું કે ખોટું લખો અને તમારા જવાબ માટે કારણો આપો.
શું ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના કરી શકાય જેમાં $AB = 5 \, cm$,$\angle A = 45^{\circ}$ અને $BC + AC = 5 \, cm$ હોય?

Solution

(FALSE) આ વિધાન ખોટું છે.
ત્રિકોણની અસમતાના પ્રમેય મુજબ,ત્રિકોણની કોઈપણ બે બાજુઓનો સરવાળો ત્રીજી બાજુ કરતા હંમેશા વધારે હોવો જોઈએ.
અહીં આપણને $AB = 5 \, cm$ અને $BC + AC = 5 \, cm$ આપેલ છે.
આનો અર્થ એ થાય કે $BC + AC = AB$,જે ત્રિકોણની અસમતાના પ્રમેયનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
તેથી,આ માપ ધરાવતા ત્રિકોણની રચના કરી શકાય નહીં.
10
Easy
સાચું કે ખોટું લખો અને તમારા જવાબ માટે કારણો આપો.
શું ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના કરી શકાય જેમાં $BC = 6 \, cm$,$\angle C = 30^{\circ}$ અને $AC - AB = 4 \, cm$ હોય?

Solution

(A) આ વિધાન સાચું છે.
ત્રિકોણમાં,જો બે બાજુઓનો તફાવત ત્રીજી બાજુ કરતા ઓછો હોય,તો ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના શક્ય છે.
અહીં,આપેલ તફાવત $AC - AB = 4 \, cm$ છે અને ત્રીજી બાજુ $BC = 6 \, cm$ છે.
કારણ કે $4 \, cm < 6 \, cm$,તેથી શરત $AC - AB < BC$ સંતોષાય છે.
આથી,આપેલ માપ સાથે ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના કરી શકાય છે.
11
Easy
નીચેનું વિધાન સાચું છે કે ખોટું તે જણાવો અને તમારા જવાબ માટે કારણ આપો.
એક ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના કરી શકાય જેમાં $\angle B = 105^{\circ}, \angle C = 90^{\circ}$ અને $AB + BC + AC = 10 \, cm$ હોય.

Solution

(B) આપેલ વિધાન ખોટું છે.
કોઈપણ ત્રિકોણ $ABC$ માં,બધા આંતરિક ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ હોવો જોઈએ,એટલે કે $\angle A + \angle B + \angle C = 180^{\circ}$.
અહીં આપેલ છે કે $\angle B = 105^{\circ}$ અને $\angle C = 90^{\circ}$.
આપેલા બે ખૂણાઓનો સરવાળો કરતા: $\angle B + \angle C = 105^{\circ} + 90^{\circ} = 195^{\circ}$.
કારણ કે $195^{\circ} > 180^{\circ}$,તેથી માત્ર બે ખૂણાઓનો સરવાળો જ ત્રિકોણના ખૂણાઓના સરવાળાના ગુણધર્મ કરતા વધી જાય છે. તેથી,આવા ત્રિકોણની રચના કરવી શક્ય નથી.
12
Medium
સાચું કે ખોટું લખો અને તમારા જવાબ માટે કારણો આપો.
એક ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના કરી શકાય છે જેમાં $\angle B = 60^{\circ}$,$\angle C = 45^{\circ}$ અને $AB + BC + AC = 12 \text{ cm}$ હોય.

Solution

(TRUE) આપેલ વિધાન સાચું છે.
કોઈપણ ત્રિકોણ $ABC$ માં,ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ હોવો જોઈએ. અહીં,$\angle B + \angle C = 60^{\circ} + 45^{\circ} = 105^{\circ}$ છે. કારણ કે $105^{\circ} < 180^{\circ}$,તેથી ત્રીજો ખૂણો $\angle A = 180^{\circ} - 105^{\circ} = 75^{\circ}$ નક્કી કરી શકાય છે.
ત્રિકોણની પરિમિતિ અને બે પાયાના ખૂણા આપેલા હોય ત્યારે ત્રિકોણની રચના કરવાના નિયમો મુજબ,જો બે પાયાના ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ કરતા ઓછો હોય તો ત્રિકોણની રચના શક્ય છે. અહીં $105^{\circ} < 180^{\circ}$ હોવાથી,રચના શક્ય છે.
13
Medium
ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના કરો જેમાં $BC = 7.5\, cm$,$\angle B = 45^{\circ}$ અને $AB - AC = 4\, cm$ હોય.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1$. $7.5\, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $BC$ દોરો.
$2$. બિંદુ $B$ પર,$\angle XBC = 45^{\circ}$ માપનો ખૂણો બનાવો.
$3$. કિરણ $BX$ પરથી $4\, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $BD$ કાપો.
$4$. $DC$ ને જોડો.
$5$. $DC$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો,જે $BD$ ને (જરૂર પડે તો લંબાવતા) બિંદુ $A$ માં છેદે છે.
$6$. $AC$ ને જોડો. આમ,$\triangle ABC$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
14
Medium
કોણમાપકની મદદથી $110^{\circ}$ નો ખૂણો દોરો અને તેને દુભાગો. દરેક ખૂણાનું માપ મેળવો.

Solution

(N/A) આપેલ છે: એક ખૂણો $\angle ABC = 110^{\circ}$.
જરૂરિયાત: $\angle ABC$ નો દ્વિભાજક દોરવો.
રચનાના પગલાં:
$1.$ $B$ ને કેન્દ્ર તરીકે લઈને અને અનુકૂળ ત્રિજ્યા વડે એક ચાપ દોરો જે કિરણો $BA$ અને $BC$ ને અનુક્રમે $P$ અને $Q$ માં છેદે.
$2.$ $P$ ને કેન્દ્ર તરીકે લઈને અને $PQ$ ના અડધા કરતાં વધુ ત્રિજ્યા લઈને એક ચાપ દોરો.
$3.$ $Q$ ને કેન્દ્ર તરીકે લઈને અને તે જ ત્રિજ્યા વડે (પગલાં $2$ મુજબ),અગાઉના ચાપને $R$ માં છેદતો બીજો ચાપ દોરો.
$4.$ કિરણ $BR$ દોરો. આ કિરણ $BR$ એ $\angle ABC$ નો જરૂરી દ્વિભાજક છે.
માપન: દરેક દુભાગેલો ખૂણો,$\angle ABR$ અને $\angle RBC$,$110^{\circ} / 2 = 55^{\circ}$ થશે.
Solution diagram
15
Difficult
$4 \,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $AB$ દોરો. $A$ અને $B$ માંથી પસાર થતી $AB$ ને લંબ રેખાઓ દોરો. શું આ રેખાઓ સમાંતર છે?

Solution

(N/A) આપેલ છે: $4 \,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $AB$.
જરૂરિયાત: અનુક્રમે $A$ અને $B$ બિંદુઓમાંથી $AB$ ને લંબ રેખાઓ દોરવી.
રચનાના પગલાં:
$1.$ $4 \,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $AB$ દોરો.
$2.$ બિંદુ $A$ પર,પરિકર અને માપપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $90^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવો અને લંબ રેખા $CD$ દોરો.
$3.$ બિંદુ $B$ પર,પરિકર અને માપપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $90^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવો અને લંબ રેખા $EF$ દોરો.
$4.$ કારણ કે બંને રેખાઓ $CD$ અને $EF$ એ એક જ રેખાખંડ $AB$ ને લંબ છે,તેથી તેઓ $AB$ સાથે $90^{\circ}$ ના અંતઃકોણો બનાવે છે.
$5.$ છેદિકા $AB$ ની એક જ બાજુના અંતઃકોણોનો સરવાળો $90^{\circ} + 90^{\circ} = 180^{\circ}$ થાય છે.
$6.$ તેથી,રેખાઓ $CD$ અને $EF$ એકબીજાને સમાંતર છે.
Solution diagram
16
Difficult
કોણમાપકની મદદથી $80^{\circ}$ નો ખૂણો દોરો. ત્યારબાદ $(i)$ $40^{\circ}$,$(ii)$ $160^{\circ}$ અને $(iii)$ $120^{\circ}$ ના ખૂણાઓની રચના કરો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1.$ કિરણ $OA$ દોરો.
$2.$ કોણમાપકની મદદથી,$\angle BOA = 80^{\circ}$ રચો.
$3.$ $O$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને કોઈપણ યોગ્ય ત્રિજ્યા લઈને,એક ચાપ દોરો જે કિરણ $OA$ અને $OB$ ને અનુક્રમે $P$ અને $Q$ બિંદુઓમાં છેદે.
$4.$ $\angle BOA$ નો દ્વિભાજક દોરો. ધારો કે કિરણ $OC$ એ $\angle BOA$ નો દ્વિભાજક છે,તો $\angle COA = \frac{1}{2} \angle BOA = \frac{1}{2} \times 80^{\circ} = 40^{\circ}$ થાય.
$5.$ $Q$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને $PQ$ જેટલી ત્રિજ્યા લઈને,એક ચાપ દોરો જે લંબાવેલ ચાપ $PQ$ ને $R$ માં છેદે. $OR$ ને જોડો અને તેને લંબાવીને કિરણ $OD$ બનાવો,તો $\angle DOA = 2 \angle BOA = 2 \times 80^{\circ} = 160^{\circ}$ થાય.
$6.$ $\angle DOB$ નો દ્વિભાજક દોરો. ધારો કે $OE$ એ $\angle DOB$ નો દ્વિભાજક છે. તો $\angle EOA = \angle EOB + \angle BOA = \frac{1}{2} \angle DOB + \angle BOA = \frac{1}{2}(80^{\circ}) + 80^{\circ} = 40^{\circ} + 80^{\circ} = 120^{\circ}$ થાય.
Solution diagram
17
Difficult
એક ત્રિકોણની રચના કરો જેની બાજુઓ $3.6 \, cm$,$3.0 \, cm$ અને $4.8 \, cm$ હોય. સૌથી નાના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરો અને દરેક ભાગનું માપ લો. રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) પગલું $1$: $4.8 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $AB$ દોરો.
પગલું $2$: $A$ ને કેન્દ્ર ગણી $3.0 \, cm$ ત્રિજ્યા લઈ એક ચાપ દોરો. $B$ ને કેન્દ્ર ગણી $3.6 \, cm$ ત્રિજ્યા લઈ બીજો ચાપ દોરો જે અગાઉના ચાપને બિંદુ $C$ માં છેદે.
પગલું $3$: $CA$ અને $CB$ ને જોડો,જેથી આપણને જરૂરી ત્રિકોણ $ABC$ મળે.
પગલું $4$: બધા આંતરિક ખૂણાઓ માપો. સૌથી નાનો ખૂણો $\angle ABC$ છે (સૌથી ટૂંકી બાજુ $AC = 3.0 \, cm$ ની સામેનો ખૂણો).
પગલું $5$: $\angle ABC$ નો દ્વિભાજક દોરવા માટે,કોઈ પણ ત્રિજ્યા લઈ $B$ ને કેન્દ્ર ગણી એક ચાપ દોરો જે $AB$ ને $P$ માં અને $BC$ ને $Q$ માં છેદે.
પગલું $6$: તે જ ત્રિજ્યા લઈ $P$ અને $Q$ ને કેન્દ્ર ગણી બે ચાપ દોરો જે એકબીજાને બિંદુ $R$ માં છેદે.
પગલું $7$: $BR$ ને જોડો અને તેને લંબાવો જેથી તે $AC$ ને બિંદુ $D$ માં છેદે. $BD$ એ $\angle ABC$ નો ખૂણાનો દ્વિભાજક છે.
Solution diagram
18
Difficult
એક ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના કરો જેમાં $BC = 5 \, cm$,$\angle B = 60^{\circ}$ અને $AC + AB = 7.5 \, cm$ હોય.

Solution

(N/A) આપેલ છે: $\triangle ABC$ માં,$BC = 5 \, cm$,$AC + AB = 7.5 \, cm$ અને $\angle B = 60^{\circ}$.
જરૂરી: $\triangle ABC$ ની રચના કરવી.
રચનાના પગલાં:
$1.$ કિરણ $BX$ દોરો અને તેના પર $BC = 5 \, cm$ માપનો રેખાખંડ કાપો.
$2.$ બિંદુ $B$ પર,$\angle XBY = 60^{\circ}$ ની રચના કરો.
$3.$ $B$ ને કેન્દ્ર ગણી અને $7.5 \, cm$ ત્રિજ્યા લઈ,એક ચાપ દોરો જે $BY$ ને $D$ માં છેદે.
$4.$ $CD$ ને જોડો.
$5.$ $CD$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો,જે $BD$ ને $A$ માં છેદે છે.
$6.$ $AC$ ને જોડો. આમ,$ABC$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
Solution diagram
19
Medium
$3 \, cm$ બાજુવાળો ચોરસ રચો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1.$ $AB = 3 \, cm$ માપનો રેખાખંડ દોરો.
$2.$ બિંદુ $A$ પર,લંબ રેખા $AY$ એવી રીતે રચો કે જેથી $\angle YAB = 90^{\circ}$ થાય.
$3.$ $A$ ને કેન્દ્ર ગણી અને $3 \, cm$ ત્રિજ્યા લઈ,એક ચાપ દોરો જે $AY$ ને બિંદુ $D$ માં છેદે.
$4.$ $B$ ને કેન્દ્ર ગણી અને $3 \, cm$ ત્રિજ્યા લઈ,$B$ ની ઉપર એક ચાપ દોરો.
$5.$ $D$ ને કેન્દ્ર ગણી અને $3 \, cm$ ત્રિજ્યા લઈ,અગાઉ દોરેલા ચાપને છેદતો બીજો ચાપ દોરો જે બિંદુ $C$ માં છેદે.
$6.$ $BC$ અને $DC$ ને જોડો. આમ,$ABCD$ એ $3 \, cm$ બાજુવાળો માંગેલ ચોરસ છે.
Solution diagram
20
Medium
એક લંબચોરસની રચના કરો જેની પાસપાસેની બાજુઓની લંબાઈ $5\,cm$ અને $3.5\,cm$ હોય.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1.$ $5\,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $AB$ દોરો.
$2.$ પરિકર અથવા કાટખૂણિયાનો ઉપયોગ કરીને બિંદુ $A$ અને બિંદુ $B$ પર $90^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવો.
$3.$ $A$ ને કેન્દ્ર ગણીને $3.5\,cm$ ત્રિજ્યા લઈ એક ચાપ દોરો જે લંબ રેખાને $D$ માં છેદે.
$4.$ $B$ ને કેન્દ્ર ગણીને $3.5\,cm$ ત્રિજ્યા લઈ એક ચાપ દોરો જે લંબ રેખાને $C$ માં છેદે.
$5.$ $CD$ ને જોડો. આમ,$ABCD$ એ માંગેલ લંબચોરસ છે જેની પાસપાસેની બાજુઓ $5\,cm$ અને $3.5\,cm$ છે.
21
Medium
એક સમબાજુ ચતુષ્કોણની રચના કરો જેની બાજુની લંબાઈ $3.4 \, cm$ હોય અને તેનો એક ખૂણો $45^{\circ}$ હોય.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1.$ $3.4 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $AB$ દોરો.
$2.$ બિંદુ $A$ પર,$\angle BAM = 45^{\circ}$ માપનો ખૂણો બનાવો.
$3.$ બિંદુ $B$ પર,$\angle TBN = 45^{\circ}$ માપનો ખૂણો બનાવો (જ્યાં $T$ એ $AB$ ને લંબાવતી રેખા પર છે).
$4.$ કિરણ $AM$ પરથી $3.4 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $AD$ કાપો.
$5.$ કિરણ $BN$ પરથી $3.4 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $BC$ કાપો.
$6.$ $CD$ ને જોડો. આમ,$ABCD$ એ માંગેલ સમબાજુ ચતુષ્કોણ છે.
Solution diagram
22
Medium
જો સમબાજુ ત્રિકોણનો વેધ $6\, cm$ હોય,તો તે ત્રિકોણની રચના કરો. તમારી રચના માટે યોગ્ય કારણ આપો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1$. એક રેખા $XY$ દોરો.
$2$. રેખા $XY$ પર કોઈ બિંદુ $D$ લો.
$3$. બિંદુ $D$ આગળ રેખા $XY$ ને લંબ $PD$ દોરો.
$4$. $PD$ માંથી $AD = 6\, cm$ માપનો રેખાખંડ કાપો.
$5$. બિંદુ $A$ આગળ $\angle CAD = 30^{\circ}$ અને $\angle BAD = 30^{\circ}$ થાય તેવા ખૂણા બનાવો,જેથી $B$ અને $C$ બિંદુઓ રેખા $XY$ પર આવે.
$6$. $AB$ અને $AC$ ને જોડો. આમ,$\triangle ABC$ એ માંગેલ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
કારણ:
$\triangle ABC$ માં,$AD \perp BC$ છે. અહીં $\angle BAD = 30^{\circ}$ અને $\angle CAD = 30^{\circ}$ હોવાથી,$\angle A = \angle BAD + \angle CAD = 30^{\circ} + 30^{\circ} = 60^{\circ}$ થાય.
$AD$ એ વેધ હોવાથી,$\angle ADB = 90^{\circ}$ છે. $\triangle ABD$ માં,$\angle B = 180^{\circ} - (90^{\circ} + 30^{\circ}) = 60^{\circ}$ મળે.
તે જ રીતે,$\triangle ACD$ માં,$\angle C = 180^{\circ} - (90^{\circ} + 30^{\circ}) = 60^{\circ}$ મળે.
બધા ખૂણા $60^{\circ}$ હોવાથી,$\triangle ABC$ એ $6\, cm$ વેધ ધરાવતો સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
Solution diagram
23
Medium
એક ત્રિકોણની રચના કરો જેની પરિમિતિ $10.4 \, cm$ હોય અને બે પાયાના ખૂણા $45^{\circ}$ અને $120^{\circ}$ હોય. રચનાનું સમર્થન (Justification) આપો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1.$ $10.4 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $XY$ દોરો.
$2.$ બિંદુ $X$ અને $Y$ પર અનુક્રમે $\angle LXY = 45^{\circ}$ અને $\angle MYX = 120^{\circ}$ રચો.
$3.$ $\angle LXY$ અને $\angle MYX$ ના દ્વિભાજકો દોરો. ધારો કે આ દ્વિભાજકો બિંદુ $A$ માં છેદે છે.
$4.$ $AX$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો,જે $XY$ ને બિંદુ $B$ માં છેદે છે.
$5.$ $AY$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો,જે $XY$ ને બિંદુ $C$ માં છેદે છે.
$6.$ $AB$ અને $AC$ ને જોડો. આમ,$\triangle ABC$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
સમર્થન:
$B$ એ $AX$ ના લંબદ્વિભાજક પર હોવાથી,$XB = AB$. તેવી જ રીતે,$C$ એ $AY$ ના લંબદ્વિભાજક પર હોવાથી,$YC = AC$.
$\triangle ABC$ ની પરિમિતિ $= AB + BC + AC = XB + BC + CY = XY = 10.4 \, cm$.
વળી,$\angle XAB = \angle AXB$ (કારણ કે $XB = AB$) અને $\angle YAC = \angle AYC$ (કારણ કે $YC = AC$).
બહિષ્કોણના ગુણધર્મ મુજબ,$\angle ABC = \angle XAB + \angle AXB = 2 \angle XAB = \angle LXY = 45^{\circ}$.
તે જ રીતે,$\angle ACB = \angle YAC + \angle AYC = 2 \angle YAC = \angle MYX = 120^{\circ}$.
Solution diagram
24
Medium
ત્રિકોણ $PQR$ ની રચના કરો,જેમાં $QR = 3 \, cm$,$\angle PQR = 45^{\circ}$ અને $QP - PR = 2 \, cm$ આપેલ છે. રચનાના પગલાં અને તેની યથાર્થતા જણાવો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1.$ કિરણ $QX$ દોરો અને $3 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $QR$ કાપો.
$2.$ બિંદુ $Q$ પર,$\angle YQR = 45^{\circ}$ ની રચના કરો.
$3.$ કિરણ $QY$ પરથી $2 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $QS$ કાપો.
$4.$ $RS$ ને જોડો.
$5.$ $RS$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો. ધારો કે તે કિરણ $QY$ ને બિંદુ $P$ માં છેદે છે.
$6.$ $PR$ ને જોડો. આમ,$\triangle PQR$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
યથાર્થતા:
બિંદુ $P$ એ $RS$ ના લંબદ્વિભાજક પર આવેલું હોવાથી,$PS = PR$ થાય.
હવે,$QS = QP - PS = QP - PR$.
અહીં $QS = 2 \, cm$ હોવાથી,$QP - PR = 2 \, cm$ થાય છે. આ રીતે રચનાની યથાર્થતા સાબિત થાય છે.
Solution diagram
25
Medium
એક કાટકોણ ત્રિકોણની રચના કરો જેમાં એક બાજુ $3.5 \, cm$ છે અને બીજી બાજુ તથા કર્ણનો સરવાળો $5.5 \, cm$ છે.

Solution

(N/A) $\triangle ABC$ માં,ધારો કે પાયો $BC = 3.5 \, cm$,બીજી બાજુ અને કર્ણનો સરવાળો $AB + AC = 5.5 \, cm$ છે અને $\angle ABC = 90^{\circ}$ છે.
રચનાના પગલાં:
$1.$ કિરણ $BX$ દોરો અને તેના પર $BC = 3.5 \, cm$ માપનો રેખાખંડ કાપો.
$2.$ બિંદુ $B$ પર $\angle XBY = 90^{\circ}$ ની રચના કરો.
$3.$ કિરણ $BY$ પરથી $BD = 5.5 \, cm$ માપનો રેખાખંડ કાપો.
$4.$ $CD$ ને જોડો.
$5.$ $CD$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો,જે $BD$ ને બિંદુ $A$ માં છેદે છે.
$6.$ $AC$ ને જોડો. આમ,$\triangle ABC$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
Solution diagram
26
Medium
જેનો વેધ $3.2 \, cm$ હોય તેવો સમબાજુ ત્રિકોણ રચો. તમારી રચના માટે સમર્થન આપો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1.$ એક રેખા $l$ દોરો.
$2.$ રેખા $l$ પર કોઈ બિંદુ $D$ લો.
$3.$ બિંદુ $D$ આગળ,લંબ રેખા $\overline{DX} \perp l$ દોરો અને $\overline{DX}$ પર બિંદુ $A$ એ રીતે અંકિત કરો કે જેથી $DA = 3.2 \, cm$ થાય.
$4.$ બિંદુ $A$ આગળ,કિરણો $AB$ અને $AC$ એવી રીતે રચો કે જેથી $\angle DAB = 30^{\circ}$ અને $\angle DAC = 30^{\circ}$ થાય,જે રેખા $l$ ને અનુક્રમે બિંદુ $B$ અને $C$ માં છેદે.
$5.$ $\triangle ABC$ એ માંગેલ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
સમર્થન:
$\triangle ABD$ માં,$\angle ADB = 90^{\circ}$ અને $\angle DAB = 30^{\circ}$ છે,તેથી $\angle ABD = 180^{\circ} - (90^{\circ} + 30^{\circ}) = 60^{\circ}$.
તે જ રીતે,$\triangle ACD$ માં,$\angle ADC = 90^{\circ}$ અને $\angle DAC = 30^{\circ}$ છે,તેથી $\angle ACD = 180^{\circ} - (90^{\circ} + 30^{\circ}) = 60^{\circ}$.
વળી,$\angle BAC = \angle DAB + \angle DAC = 30^{\circ} + 30^{\circ} = 60^{\circ}$.
બધા ખૂણા $60^{\circ}$ હોવાથી,$\triangle ABC$ એ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
Solution diagram
27
Medium
એક સમબાજુ ચતુષ્કોણની રચના કરો જેના વિકર્ણોની લંબાઈ $4 \,cm$ અને $6 \,cm$ હોય. રચનાના પગલાં અને તેની યથાર્થતા આપો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1.$ $6 \,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $AC$ દોરો.
$2.$ $AC$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો,જે $AC$ ને બિંદુ $M$ માં છેદે છે.
$3.$ બિંદુ $M$ થી,લંબદ્વિભાજક પર બિંદુઓ $B$ અને $D$ એ રીતે અંકિત કરો કે જેથી $MB = MD = 2 \,cm$ થાય (કારણ કે બીજા વિકર્ણની કુલ લંબાઈ $4 \,cm$ છે,તેથી દરેક અડધો ભાગ $2 \,cm$ થાય).
$4.$ $AB$,$BC$,$CD$ અને $DA$ ને જોડો.
આમ,$ABCD$ એ માંગેલ સમબાજુ ચતુષ્કોણ છે.
યથાર્થતા:
ચતુષ્કોણ $ABCD$ માં,વિકર્ણો $AC$ અને $BD$ એકબીજાને બિંદુ $M$ પર કાટખૂણે દુભાગે છે. કારણ કે $AC = 6 \,cm$ અને $BD = MB + MD = 2 \,cm + 2 \,cm = 4 \,cm$ છે,અને વિકર્ણો એકબીજાને $90^\circ$ પર દુભાગે છે,તેથી ચતુષ્કોણ $ABCD$ એ સમબાજુ ચતુષ્કોણ છે.
Solution diagram
28
Difficult
આપેલ કિરણના પ્રારંભિક બિંદુ પર $45^{\circ}$ નો ખૂણો રચો અને રચનાનું સમર્થન કરો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$(1)$ ધારો કે $AB$ એ આપેલ કિરણ છે જેનું પ્રારંભિક બિંદુ $A$ છે. રેખા $MAB$ બનાવવા માટે $AB$ ને ડાબી બાજુ લંબાવો.
$(2)$ $A$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને કોઈપણ ત્રિજ્યા લઈને,રેખા $MAB$ ને $X$ અને $Y$ બિંદુઓ પર છેદતું એક ચાપ દોરો.
$(3)$ $X$ અને $Y$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને $\frac{1}{2} XY$ કરતા વધુ ત્રિજ્યા લઈને,બે ચાપ દોરો જે રેખા $MAB$ ની ઉપર $P$ બિંદુએ છેદે.
$(4)$ $P$ માંથી પસાર થતું કિરણ $AC$ દોરો. આમ,$\angle CAB = 90^{\circ}$ રચાય છે.
$(5)$ $A$ ને કેન્દ્ર ગણીને દોરેલા ચાપ અને કિરણ $AC$ ના છેદબિંદુને $Z$ નામ આપો.
$(6)$ $Y$ અને $Z$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને $\frac{1}{2} YZ$ કરતા વધુ ત્રિજ્યા લઈને,બે ચાપ દોરો જે $Q$ બિંદુએ છેદે.
$(7)$ કિરણ $AQ$ દોરો. આમ,$\angle QAB = 45^{\circ}$ એ માંગેલ ખૂણો છે.
સમર્થન:
$PX$ અને $PY$ દોરો. $\Delta PAX$ અને $\Delta PAY$ માં:
$AX = AY$ (એક જ ચાપની ત્રિજ્યાઓ)
$PX = PY$ (એકરૂપ ચાપની ત્રિજ્યાઓ)
$PA = PA$ (સામાન્ય બાજુ)
$SSS$ એકરૂપતાની શરત મુજબ,$\Delta PAX \cong \Delta PAY$.
તેથી,$\angle PAX = \angle PAY$ $(CPCT)$.
$\angle PAX + \angle PAY = 180^{\circ}$ (રૈખિક જોડના ખૂણા) હોવાથી,$\angle PAY = \frac{180^{\circ}}{2} = 90^{\circ}$.
આમ,$\angle CAB = 90^{\circ}$.
હવે,$\Delta AYQ$ અને $\Delta AZQ$ લો:
$AY = AZ$ (એક જ ચાપની ત્રિજ્યાઓ)
$YQ = ZQ$ (એકરૂપ ચાપની ત્રિજ્યાઓ)
$AQ = AQ$ (સામાન્ય બાજુ)
$SSS$ એકરૂપતાની શરત મુજબ,$\Delta AYQ \cong \Delta AZQ$.
તેથી,$\angle QAY = \angle QAZ$ $(CPCT)$.
$\angle QAY + \angle QAZ = \angle ZAY = \angle CAB = 90^{\circ}$ હોવાથી,
$\angle QAY = \frac{90^{\circ}}{2} = 45^{\circ}$.
આમ,$\angle QAB = 45^{\circ}$.
Solution diagram
29
Medium
$30^{\circ}$ માપનો ખૂણો રચો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$(1)$ કોઈપણ કિરણ $AB$ દોરો. કેન્દ્ર $A$ અને કોઈપણ ત્રિજ્યા લઈને,$AB$ ને $X$ માં છેદતું એક ચાપ દોરો.
$(2)$ કેન્દ્ર $X$ અને તે જ ત્રિજ્યા લઈને [પગલાં $(1)$ મુજબ],અગાઉના ચાપને $Y$ માં છેદતું એક ચાપ દોરો. કિરણ $AY$ દોરો. આમ,$\angle YAB = 60^{\circ}$ થશે.
$(3)$ $\angle YAB$ નો દ્વિભાજક કિરણ $AT$ દોરો.
આમ,$\angle TAB$ એ $30^{\circ}$ નો જરૂરી ખૂણો છે.
Solution diagram
30
Difficult
$22 \frac{1}{2}^{\circ}$ માપનો ખૂણો રચો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$(1)$ કોઈ પણ કિરણ $AB$ દોરો. રેખા $CAB$ મેળવવા માટે $A$ ની બાજુએ $AB$ ને લંબાવો.
$(2)$ $A$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને કોઈ પણ ત્રિજ્યા લઈને,રેખા $CAB$ ને $X$ અને $Y$ માં છેદતું એક વર્તુળનું ચાપ દોરો.
$(3)$ $X$ અને $Y$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને $\frac{1}{2} XY$ કરતા વધુ ત્રિજ્યા લઈને,રેખા $CAB$ ની એક બાજુ પર એકબીજાને છેદતા ચાપ દોરો જે $L$ માં છેદે છે. કિરણ $AL$ દોરો. તેથી,$\angle LAB = 90^{\circ}$ થશે.
$(4)$ $\angle LAB$ નો દ્વિભાજક કિરણ $AM$ દોરો. તેથી,$\angle MAB = 45^{\circ}$ થશે.
$(5)$ $\angle MAB$ નો દ્વિભાજક કિરણ $AN$ દોરો. તેથી,$\angle NAB = 22 \frac{1}{2}^{\circ}$ થશે.
આમ,$\angle NAB$ એ $22 \frac{1}{2}^{\circ}$ નો જરૂરી ખૂણો છે.
Solution diagram
31
Medium
$90^{\circ}$ નો ખૂણો દોર્યા વગર $45^{\circ}$ નો ખૂણો દોરો. રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) $90^{\circ}$ નો ખૂણો દોર્યા વગર $45^{\circ}$ નો ખૂણો રચવા માટે:
$1$. એક કિરણ $OA$ દોરો.
$2$. $O$ ને કેન્દ્ર ગણીને અનુકૂળ ત્રિજ્યા વડે એક ચાપ દોરો જે $OA$ ને $P$ બિંદુમાં છેદે.
$3$. $P$ ને કેન્દ્ર ગણીને તેટલી જ ત્રિજ્યા વડે અગાઉના ચાપ પર $Q$ બિંદુ મેળવો. આ $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે.
$4$. $Q$ ને કેન્દ્ર ગણીને તેટલી જ ત્રિજ્યા વડે આગળ ચાપ દોરી $R$ બિંદુ મેળવો. આ $120^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે.
$5$. $60^{\circ}$ અને $120^{\circ}$ ના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરીને $90^{\circ}$ મેળવી શકાય છે,પરંતુ અહીં $90^{\circ}$ નો ઉપયોગ કર્યા વગર $45^{\circ}$ મેળવવા માટે $60^{\circ}$ નો દ્વિભાજક $(30^{\circ})$ અને ત્યારબાદ $30^{\circ}$ અને $60^{\circ}$ વચ્ચેનો દ્વિભાજક દોરીને $45^{\circ}$ મેળવી શકાય છે.
32
Medium
$7.4\,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $PQ$ દોરો. ત્યારબાદ,રેખાખંડ $PQ$ નો લંબદ્વિભાજક રચો. રચનાના સોપાન લખો.

Solution

(N/A) રચનાના સોપાન:
$1$. ફૂટપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $7.4\,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $PQ$ દોરો.
$2$. $P$ ને કેન્દ્ર તરીકે લઈને અને $PQ$ ના અડધા માપ કરતાં વધુ ત્રિજ્યા (એટલે કે $> 3.7\,cm$) લઈ,રેખાખંડ $PQ$ ની ઉપર અને નીચે બે ચાપ દોરો.
$3$. $Q$ ને કેન્દ્ર તરીકે લઈને અને તેટલી જ ત્રિજ્યા વડે,અગાઉ દોરેલા ચાપને છેદતા હોય તેવા બે ચાપ દોરો,જેમને $X$ અને $Y$ નામ આપો.
$4$. ફૂટપટ્ટીની મદદથી બિંદુઓ $X$ અને $Y$ ને જોડો. રેખા $XY$ એ $PQ$ નો માંગેલો લંબદ્વિભાજક છે.
33
Medium
એક ગુરુકોણ દોરો અને તેનો દ્વિભાજક રચો. રચનાના સોપાન લખો.

Solution

(N/A) ગુરુકોણ એટલે એવો ખૂણો જેનું માપ $90^{\circ}$ થી વધારે અને $180^{\circ}$ થી ઓછું હોય.
રચનાના સોપાન:
$1$. ફૂટપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને એક કિરણ $OA$ દોરો.
$2$. કોણમાપકનું કેન્દ્ર બિંદુ $O$ પર મૂકો અને તેની આધારરેખાને કિરણ $OA$ સાથે ગોઠવો. $120^{\circ}$ ($90^{\circ}$ અને $180^{\circ}$ ની વચ્ચેનું કોઈપણ માપ) ના ખૂણે બિંદુ $B$ અંકિત કરો. $OB$ ને જોડો.
$3$. $O$ ને કેન્દ્ર ગણી અને અનુકૂળ ત્રિજ્યા લઈ,એક ચાપ દોરો જે $OA$ ને બિંદુ $P$ માં અને $OB$ ને બિંદુ $Q$ માં છેદે.
$4$. $P$ ને કેન્દ્ર ગણી અને $PQ$ ના અડધા કરતાં વધુ ત્રિજ્યા લઈ,ખૂણાના અંદરના ભાગમાં એક ચાપ દોરો.
$5$. $Q$ ને કેન્દ્ર ગણી અને તેટલી જ ત્રિજ્યા લઈ,બીજો ચાપ દોરો જે અગાઉના ચાપને બિંદુ $R$ માં છેદે.
$6$. $OR$ ને જોડો. કિરણ $OR$ એ $\angle AOB$ નો ખૂણાનો દ્વિભાજક છે.
34
Medium
$7 \frac{1}{2}^{\circ}$ માપનો ખૂણો રચો અને રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) $7 \frac{1}{2}^{\circ}$ (એટલે કે $7.5^{\circ}$) માપનો ખૂણો રચવા માટે નીચેના પગલાં અનુસરો:
$1$. એક કિરણ $OA$ દોરો.
$2$. પરિકર અને માપપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $60^{\circ}$ નો ખૂણો રચો.
$3$. $60^{\circ}$ ના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરીને $30^{\circ}$ નો ખૂણો મેળવો.
$4$. $30^{\circ}$ ના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરીને $15^{\circ}$ નો ખૂણો મેળવો.
$5$. $15^{\circ}$ ના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરીને $7 \frac{1}{2}^{\circ}$ નો ખૂણો મેળવો.
આમ,$7 \frac{1}{2}^{\circ} = \frac{15^{\circ}}{2}$ હોવાથી,આ માંગેલ ખૂણો છે.
35
Medium
પરિકર અને માપપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $135^{\circ}$ નો ખૂણો રચો અને રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1$. એક કિરણ $OA$ દોરો.
$2$. $O$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને અનુકૂળ ત્રિજ્યા લઈને,એક ચાપ દોરો જે $OA$ ને બિંદુ $B$ માં છેદે.
$3$. $B$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને તે જ ત્રિજ્યા લઈને,અગાઉના ચાપ પર એક ચાપ દોરો જે બિંદુ $C$ માં છેદે. આ $60^{\circ}$ દર્શાવે છે.
$4$. $C$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને તે જ ત્રિજ્યા લઈને,પ્રથમ ચાપ પર એક ચાપ દોરો જે બિંદુ $D$ માં છેદે. આ $120^{\circ}$ દર્શાવે છે.
$5$. $D$ ને કેન્દ્ર તરીકે અને તે જ ત્રિજ્યા લઈને,વર્તુળ પર આગળ એક ચાપ દોરો જે બિંદુ $E$ માં છેદે. આ $180^{\circ}$ દર્શાવે છે.
$6$. $120^{\circ}$ (બિંદુ $D$) અને $180^{\circ}$ (બિંદુ $E$) વચ્ચેના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરો જેથી $150^{\circ}$ મળે. આ બિંદુને $F$ કહો.
$7$. હવે,$120^{\circ}$ (બિંદુ $D$) અને $150^{\circ}$ (બિંદુ $F$) વચ્ચેના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરો જેથી $135^{\circ}$ મળે.
$8$. આ બિંદુમાંથી પસાર થતું કિરણ $OG$ દોરો. આમ,$\angle AOG = 135^{\circ}$ થશે.
36
Medium
$157.5^{\circ}$ માપનો ખૂણો રચો અને રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) $157.5^{\circ}$ નો ખૂણો રચવા માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $157.5^{\circ} = 180^{\circ} - 22.5^{\circ}$.
$1$. એક કિરણ $OA$ દોરો.
$2$. કોણમાપકનો ઉપયોગ કરીને અથવા રેખાને લંબાવીને બિંદુ $O$ પર $180^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવો.
$3$. $90^{\circ}$ ના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરીને બિંદુ $O$ પર $45^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવો.
$4$. $45^{\circ}$ ના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરીને $22.5^{\circ}$ મેળવો.
$5$. $180^{\circ}$ માંથી $22.5^{\circ}$ બાદ કરતાં $157.5^{\circ}$ નો ખૂણો મળશે.
37
Medium
$75^{\circ}$ માપનો ખૂણો રચો અને રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) $75^{\circ}$ માટે રચનાના પગલાં:
$1$. $O$ ઉદ્ભવબિંદુ ધરાવતું કિરણ $OA$ દોરો.
$2$. $O$ ને કેન્દ્ર તરીકે લઈ અને અનુકૂળ ત્રિજ્યા વડે એક ચાપ દોરો જે $OA$ ને $P$ બિંદુએ છેદે.
$3$. $P$ ને કેન્દ્ર તરીકે લઈ તેટલી જ ત્રિજ્યા વડે અગાઉની ચાપ પર એક ચાપ દોરો જે $Q$ બિંદુએ છેદે. આ $60^{\circ}$ દર્શાવે છે.
$4$. $Q$ ને કેન્દ્ર તરીકે લઈ તેટલી જ ત્રિજ્યા વડે પ્રથમ ચાપ પર બીજી ચાપ દોરો જે $R$ બિંદુએ છેદે. આ $120^{\circ}$ દર્શાવે છે.
$5$. $Q$ અને $R$ ને કેન્દ્ર તરીકે લઈ અને $QR$ ના અડધા કરતાં વધુ ત્રિજ્યા વડે બે ચાપ દોરો જે એકબીજાને $S$ બિંદુએ છેદે. $OS$ ને જોડો. ખૂણો $\angle SOA = 90^{\circ}$ થશે.
$6$. હવે,$60^{\circ}$ ($Q$ બિંદુ) અને $90^{\circ}$ ($S$ બિંદુ) વચ્ચેના ખૂણાનો દ્વિભાજક રચવો પડશે.
$7$. $Q$ અને $S$ ને કેન્દ્ર તરીકે લઈ અને $QS$ ના અડધા કરતાં વધુ ત્રિજ્યા વડે બે ચાપ દોરો જે $T$ બિંદુએ છેદે.
$8$. $OT$ ને જોડો. આમ,$\angle TOA = 75^{\circ}$ થશે.
38
MediumMCQ
$112.5^{\circ}$ ના માપનો ખૂણો રચો અને રચનાના પગલાં લખો.
A
એક કિરણ $OA$ દોરો.
B
$90^{\circ}$ અને $135^{\circ}$ ના ખૂણાઓની રચના કરો.
C
$90^{\circ}$ અને $135^{\circ}$ વચ્ચેના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરો.
D
પરિણામી ખૂણો $112.5^{\circ}$ છે.

Solution

(D) $1$. એક કિરણ $OA$ દોરો.
$2$. પરિકરનો ઉપયોગ કરીને,બિંદુ $O$ પર $90^{\circ}$ નો ખૂણો રચો.
$3$. બિંદુ $O$ પર $135^{\circ}$ નો ખૂણો રચો (જે $90^{\circ}$ અને $180^{\circ}$ નો ખૂણા દ્વિભાજક છે).
$4$. હવે,$90^{\circ}$ અને $135^{\circ}$ વચ્ચેના ખૂણાનો દ્વિભાજક દોરો.
$5$. આમ બનતો ખૂણો $(90^{\circ} + 135^{\circ}) / 2 = 225^{\circ} / 2 = 112.5^{\circ}$ થશે.
39
Medium
$37.5^{\circ}$ માપનો ખૂણો રચો અને રચનાના સોપાન લખો.

Solution

(N/A) $37.5^{\circ}$ નો ખૂણો રચવા માટે,નીચે મુજબના સોપાન અનુસરો:
$1$. એક કિરણ $OA$ દોરો.
$2$. પરિકર અને માપપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને બિંદુ $O$ પર $75^{\circ}$ નો ખૂણો રચો. ધારો કે આ $\angle AOB = 75^{\circ}$ છે.
$3$. $37.5^{\circ}$ નો ખૂણો મેળવવા માટે $\angle AOB$ નો દ્વિભાજક દોરો.
$4$. $\angle AOB$ નો દ્વિભાજક દોરવા માટે,પરિકરને $O$ પર રાખીને એક ચાપ દોરો જે $OA$ અને $OB$ ને અનુક્રમે $P$ અને $Q$ બિંદુઓમાં છેદે.
$5$. $P$ અને $Q$ ને કેન્દ્ર ગણી અને $PQ$ ના અડધા કરતાં વધુ ત્રિજ્યા લઈને,બે ચાપ દોરો જે એકબીજાને $R$ બિંદુમાં છેદે.
$6$. $OR$ જોડો. આમ,$\angle AOR$ એ $37.5^{\circ}$ નો ખૂણો છે.
40
Medium
એક સમબાજુ $\Delta ABC$ ની રચના કરો જેમાં $AB = BC = CA = 5 \, cm$ હોય. રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1$. ફૂટપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $5 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $AB$ દોરો.
$2$. $A$ ને કેન્દ્ર ગણી અને $5 \, cm$ ત્રિજ્યા લઈ,રેખાખંડ $AB$ ની ઉપરની તરફ એક ચાપ દોરો.
$3$. $B$ ને કેન્દ્ર ગણી અને $5 \, cm$ ત્રિજ્યા લઈ,અગાઉ દોરેલી ચાપને છેદતી બીજી ચાપ દોરો. આ છેદબિંદુને $C$ નામ આપો.
$4$. $AC$ અને $BC$ ને જોડો.
$5$. આમ,$\Delta ABC$ એ $5 \, cm$ બાજુવાળો માંગેલ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
41
Medium
$21\,cm$ પરિમિતિ ધરાવતો સમબાજુ $\Delta XYZ$ દોરો. રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) $1$. સમબાજુ ત્રિકોણની બાજુનું માપ શોધો: પરિમિતિ $21\,cm$ હોવાથી,દરેક બાજુનું માપ $= 21\,cm / 3 = 7\,cm$ થશે.
$2$. ફૂટપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $7\,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $XY$ દોરો.
$3$. પરિકરને $7\,cm$ જેટલું પહોળું કરો.
$4$. પરિકરની અણીને $X$ પર મૂકીને $XY$ રેખાખંડની ઉપર એક ચાપ દોરો.
$5$. પરિકરની અણીને $Y$ પર મૂકીને બીજો ચાપ દોરો જે અગાઉના ચાપને $Z$ બિંદુમાં છેદે.
$6$. ફૂટપટ્ટીની મદદથી $XZ$ અને $YZ$ ને જોડો.
$7$. આમ,મળતો $\Delta XYZ$ એ માંગેલ સમબાજુ ત્રિકોણ છે,જેની દરેક બાજુ $7\,cm$ અને પરિમિતિ $21\,cm$ છે.
42
Medium
એક સમકોણીય $\Delta PQR$ દોરો જેમાં $PQ = 6\,cm$ હોય. રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) સમકોણીય ત્રિકોણ એ સમબાજુ ત્રિકોણ છે જેમાં દરેક ખૂણો $60^{\circ}$ નો હોય છે.
રચનાના પગલાં:
$1$. ફૂટપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $PQ = 6\,cm$ નો રેખાખંડ દોરો.
$2$. બિંદુ $P$ પર,પરિકર અને ફૂટપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવો.
$3$. બિંદુ $Q$ પર,પરિકર અને ફૂટપટ્ટીનો ઉપયોગ કરીને $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવો.
$4$. $P$ અને $Q$ માંથી નીકળતા કિરણો જ્યાં છેદે તેને બિંદુ $R$ નામ આપો.
$5$. $\Delta PQR$ એ માંગેલ સમકોણીય ત્રિકોણ છે.
43
Difficult
એક ત્રિકોણ $ABC$ ની રચના કરો,જેમાં $BC = 8 \, cm$,$\angle B = 75^{\circ}$ અને $AB + AC = 15 \, cm$ છે.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$(1)$ કોઈ પણ કિરણ $BX$ દોરો. કેન્દ્ર $B$ અને $8 \, cm$ ત્રિજ્યા લઈને એક ચાપ દોરો જે $BX$ ને $C$ માં છેદે.
$(2)$ $B$ આગળ,$75^{\circ}$ માપનો $\angle YBC$ રચો.
$(3)$ કેન્દ્ર $B$ અને $15 \, cm$ ત્રિજ્યા લઈને એક ચાપ દોરો જે $BY$ ને $M$ માં છેદે.
$(4)$ રેખાખંડ $MC$ દોરો. $MC$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો જે $BM$ ને $A$ માં છેદે.
$(5)$ રેખાખંડ $AC$ દોરો.
આમ,$\Delta ABC$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
Solution diagram
44
Difficult
ત્રિકોણ $PQR$ ની રચના કરો,જેમાં $QR = 9\, cm$,$\angle Q = 60^{\circ}$ અને $PR - PQ = 3\, cm$ હોય.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$(1)$ એક કિરણ $QX$ દોરો અને તેના પર $9\, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $QR$ કાપો.
$(2)$ બિંદુ $Q$ પર,એવું કિરણ $QY$ રચો કે જેથી $\angle YQR = 60^{\circ}$ થાય.
$(3)$ કિરણ $QY$ ને વિરુદ્ધ દિશામાં લંબાવીને કિરણ $QZ$ બનાવો. $QZ$ પર $3\, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $QS$ કાપો.
$(4)$ $RS$ ને જોડો. રેખાખંડ $RS$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો.
$(5)$ ધારો કે લંબદ્વિભાજક કિરણ $QY$ ને બિંદુ $P$ માં છેદે છે. $PR$ ને જોડો.
$(6)$ આમ,$\Delta PQR$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
Solution diagram
45
Difficult
એક ત્રિકોણ $XYZ$ ની રચના કરો જેમાં $\angle Y = 30^{\circ}$,$\angle Z = 90^{\circ}$ અને $XY + YZ + ZX = 8 \, cm$ હોય.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$(1)$ $8 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $AB$ દોરો.
$(2)$ બિંદુ $A$ પર $\angle LAB = \frac{1}{2} \times 30^{\circ} = 15^{\circ}$ રચો.
$(3)$ બિંદુ $B$ પર $\angle MBA = \frac{1}{2} \times 90^{\circ} = 45^{\circ}$ રચો.
$(4)$ ધારો કે કિરણો $AL$ અને $BM$ એકબીજાને બિંદુ $X$ માં છેદે છે.
$(5)$ $XA$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો જે $AB$ ને $Y$ માં છેદે.
$(6)$ $XB$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો જે $AB$ ને $Z$ માં છેદે.
$(7)$ $XY$ અને $XZ$ ને જોડો. આમ,$\Delta XYZ$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
Solution diagram
46
Difficult
એક કાટકોણ ત્રિકોણની રચના કરો જેનો પાયો $6\,cm$ છે અને તેના કર્ણ તથા બીજી બાજુનો સરવાળો $9\,cm$ છે.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$(1)$ કોઈપણ કિરણ $BX$ દોરો અને તેમાંથી $6\,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $BC$ મેળવો.
$(2)$ કિરણ $BY$ એવી રીતે રચો કે જેથી $\angle YBC = 90^{\circ}$ થાય.
$(3)$ $B$ ને કેન્દ્ર અને $9\,cm$ ત્રિજ્યા લઈને,$BY$ ને $M$ બિંદુએ છેદતો એક ચાપ દોરો.
$(4)$ રેખાખંડ $CM$ દોરો. $CM$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો જે $BM$ ને $A$ બિંદુએ છેદે.
$(5)$ રેખાખંડ $AC$ દોરો.
આમ,$\Delta ABC$ એ માંગેલો ત્રિકોણ છે જેમાં $\angle B$ કાટખૂણો છે,$BC = 6\,cm$ અને $AB + AC = 9\,cm$ છે.
Solution diagram
47
Medium
$ riangle ABC$ ની રચના કરો જેમાં $BC = 5\,cm$,$\angle B = 60^{\circ}$ અને $AB + AC = 9\,cm$ હોય. રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1$. $5\,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $BC$ દોરો.
$2$. બિંદુ $B$ પર,$\angle XBC = 60^{\circ}$ માપનો ખૂણો બનાવો.
$3$. કિરણ $BX$ પરથી $9\,cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $BD$ કાપો.
$4$. $CD$ ને જોડો.
$5$. $CD$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો,જે $BD$ ને બિંદુ $A$ માં છેદે છે.
$6$. $AC$ ને જોડો. આમ,$\triangle ABC$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
48
Medium
$\Delta ABC$ ની રચના કરો જેમાં $BC = 6 \, cm$,$\angle B = 60^{\circ}$ અને $AB - AC = 1 \, cm$ હોય. રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1$. $6 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $BC$ દોરો.
$2$. બિંદુ $B$ આગળ $\angle XBC = 60^{\circ}$ માપનો ખૂણો બનાવો.
$3$. કિરણ $BX$ પર $BD = AB - AC = 1 \, cm$ થાય તેવો રેખાખંડ કાપો.
$4$. $DC$ ને જોડો.
$5$. $DC$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો,જે કિરણ $BX$ ને બિંદુ $A$ માં છેદે છે.
$6$. $AC$ ને જોડો. આમ,$\Delta ABC$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
49
Medium
$\Delta ABC$ ની રચના કરો જેમાં $BC = 7 \, cm$,$\angle B = 45^{\circ}$ અને $AC - AB = 2 \, cm$ હોય. રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1$. $7 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $BC$ દોરો.
$2$. બિંદુ $B$ આગળ $\angle XBC = 45^{\circ}$ માપનો ખૂણો બનાવો.
$3$. કિરણ $BX$ પરથી $2 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $BD$ કાપો (કારણ કે $AC - AB > 0$,તેથી $D$ એ કિરણ $BX$ પર છે).
$4$. $DC$ ને જોડો.
$5$. $DC$ નો લંબદ્વિભાજક દોરો,જે કિરણ $BX$ ને બિંદુ $A$ માં છેદે છે.
$6$. $AC$ ને જોડો. આમ,$\Delta ABC$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.
50
Medium
$\Delta XYZ$ ની રચના કરો જેમાં $\angle Y = 45^{\circ}$,$\angle Z = 60^{\circ}$ અને $XY + YZ + ZX = 10 \, cm$ હોય. રચનાના પગલાં લખો.

Solution

(N/A) રચનાના પગલાં:
$1$. $10 \, cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ $PQ$ દોરો (જ્યાં $PQ = XY + YZ + ZX$ છે).
$2$. બિંદુ $P$ પર $45^{\circ}$ નો ખૂણો અને બિંદુ $Q$ પર $60^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવો.
$3$. $\angle P$ અને $\angle Q$ ના દ્વિભાજક દોરો. ધારો કે આ દ્વિભાજકો બિંદુ $X$ માં છેદે છે.
$4$. $PX$ અને $QX$ ના લંબદ્વિભાજક દોરો. ધારો કે તેઓ $PQ$ ને અનુક્રમે $Y$ અને $Z$ બિંદુમાં છેદે છે.
$5$. $XY$ અને $XZ$ ને જોડો. આમ,$\Delta XYZ$ એ માંગેલ ત્રિકોણ છે.

Constructions — Mix Examples - Constructions · Frequently Asked Questions

1Are these Constructions questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Constructions Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.