Nitrogen family Questions in Gujarati

(B) $1$. ફોસ્ફીન $(PH_3)$ ની ગંધ સડેલી માછલી જેવી હોય છે,સડેલા ઈંડા જેવી નહીં. તેથી,વિધાન $(a)$ ખોટું છે.
$2$. જલીય દ્રાવણમાં અને પ્રકાશની હાજરીમાં,$PH_3$ નું વિઘટન થઈને લાલ ફોસ્ફરસ અને હાઇડ્રોજન મળે છે: $PH_{3(aq)} \xrightarrow{\text{light}} P_{(red)} + H_2$. તેથી,વિધાન $(b)$ સાચું છે.
$3$. ફોસ્ફીન અત્યંત પ્રતિક્રિયાશીલ છે અને $Br_2$,$Cl_2$ અથવા $HNO_3$ જેવા પ્રબળ ઓક્સિડાઇઝિંગ એજન્ટોના સંપર્કમાં આવતા વિસ્ફોટ કરે છે. તેથી,વિધાન $(c)$ સાચું છે.
$4$. શુદ્ધ ફોસ્ફીન અજ્વલનશીલ છે,પરંતુ $P_2H_4$ અથવા $P_4$ ની વરાળની હાજરીને કારણે તે જ્વલનશીલ બને છે. તેથી,વિધાન $(d)$ સાચું છે.
આમ,વિધાન $(b)$,$(c)$ અને $(d)$ સાચા છે.

(B) એમોનિયમ ડાયક્રોમેટનું ઉષ્મીય વિઘટન નીચે મુજબ છે:
$(NH_4)_2Cr_2O_{7(s)} \rightarrow N_{2(g)} + 4H_2O_{(g)} + Cr_2O_{3(s)}$
એમોનિયમ ડાયક્રોમેટને ગરમ કરતા તેનું વિઘટન થઈને નાઈટ્રોજન વાયુ $(N_2)$,પાણીની વરાળ અને ઘન ક્રોમિયમ$(III)$ ઓક્સાઈડ $(Cr_2O_3)$ ઉત્પન્ન થાય છે.

(D) જ્યારે એમોનિયા $(NH_3)$ ક્લોરિન $(Cl_2)$ ની વધુ માત્રા સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે નાઇટ્રોજન ટ્રાયક્લોરાઇડ $(NCl_3)$ અને હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ $(HCl)$ બને છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$NH_3 + 3Cl_2 \rightarrow NCl_3 + 3HCl$
અહીં $Cl_2$ વધુ માત્રામાં હોવાથી,નીપજ તરીકે નાઇટ્રોજન ટ્રાયક્લોરાઇડ $(NCl_3)$ મળે છે.

(A) એમોનિયમ ક્ષારોનું ઉષ્મીય વિઘટન તેમના ઋણાયન (anion) ની પ્રકૃતિ પર આધાર રાખે છે.
$1$. $NH_4NO_3$ ને ગરમ કરવાથી નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ અને પાણી મળે છે: $NH_4NO_3 \rightarrow N_2O + 2H_2O$.
$2$. $NH_4Cl$ ને ગરમ કરવાથી એમોનિયા અને હાઈડ્રોજન ક્લોરાઈડ મળે છે: $NH_4Cl \rightarrow NH_3 + HCl$.
$3$. $(NH_4)_2CO_3$ ને ગરમ કરવાથી એમોનિયા,કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને પાણી મળે છે: $(NH_4)_2CO_3 \rightarrow 2NH_3 + CO_2 + H_2O$.
આમ,$NH_4NO_3$ ને ગરમ કરવાથી $NH_3$ મળતો નથી,તેથી સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા પેરોક્સોડાયફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_4P_2O_8)$ નું જળવિભાજન છે:
$H_4P_2O_8 + 2H_2O \longrightarrow 2H_3PO_4 + H_2O_2$.
નીપજ $H_3PO_4$ (ફોસ્ફોરિક એસિડ) માં,ફોસ્ફરસ પરમાણુ $+5$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
$+5$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં ફોસ્ફરસના એસિડને $-ic$ પ્રત્યય સાથે નામ આપવામાં આવે છે (દા.ત.,ફોસ્ફોરિક એસિડ).
તેથી,નીપજ $-ic$ પ્રત્યય ધરાવતું ઓક્સિએસિડ છે.

(D) $NF_3$ એ ફ્લોરિનની ઊંચી વિદ્યુતઋણતા અને નાઈટ્રોજન પરમાણુના નાના કદને કારણે ખૂબ જ સ્થિર અણુ છે,જે નાઈટ્રોજન કેન્દ્ર પર પાણીના અણુઓના હુમલાને અટકાવે છે.
તેથી,$NF_3$ ઓરડાના તાપમાને $(R.T.)$ જળવિભાજન પામતું નથી.
કોઈ પ્રક્રિયા થતી ન હોવાથી,નીપજ ઓક્સી એસિડ નથી.
આમ,સાચું વર્ણન એ છે કે નીપજ ઓક્સી એસિડ નથી,ન તો $-ic$ પ્રત્યય સાથે કે ન તો $-ous$ પ્રત્યય સાથે.

(D) પ્રક્રિયા છે: $NCl_3 + 3H_2O \longrightarrow 3HOCl + NH_3$।
આ પ્રક્રિયામાં,અન્ડરલાઇન કરેલો પરમાણુ $N$ (નાઇટ્રોજન) છે.
બનતી નીપજો $HOCl$ (હાઇપોક્લોરસ એસિડ) અને $NH_3$ (એમોનિયા) છે.
$NH_3$ એ બેઇઝ છે,ઓક્સી એસિડ નથી.
$HOCl$ એ ક્લોરિનનું ઓક્સી એસિડ છે,પરંતુ પ્રશ્ન અન્ડરલાઇન કરેલા પરમાણુ $(N)$ સાથે સંબંધિત નીપજ વિશે પૂછે છે.
$NH_3$ ઓક્સી એસિડ ન હોવાથી,તેને -ic કે -ous પ્રત્યય લાગતો નથી.
તેથી,અન્ડરલાઇન કરેલા પરમાણુ ધરાવતી નીપજ ઓક્સી એસિડ નથી.

(B) પ્રક્રિયા છે: $\underline{N}_2O_3 + H_2O \longrightarrow 2HNO_2$.
$N_2O_3$ માં,નાઇટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
$HNO_2$ એ નાઇટ્રસ એસિડ છે,જેમાં નાઇટ્રોજન $+3$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવે છે.
નીચા ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતા એસિડ માટે $-ous$ પ્રત્યય વપરાતો હોવાથી,$HNO_2$ એ $-ous$ પ્રત્યય ધરાવતું ઓક્સી એસિડ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $N_2O_5$ ના જળવિભાજન માટેની પ્રક્રિયા છે:
$N_2O_5 + H_2O \longrightarrow 2HNO_3$
$HNO_3$ (નાઈટ્રિક એસિડ) માં,નાઈટ્રોજનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$ છે.
નાઈટ્રોજન તેની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં હોવાથી,પરિણામી એસિડને $-ic$ પ્રત્યય (નાઈટ્રિક એસિડ) સાથે નામ આપવામાં આવે છે.
તેથી,નીપજ $-ic$ પ્રત્યય ધરાવતું ઓક્સિએસિડ છે.

(B) ઓરડાના તાપમાને $(R.T)$ $PCl_3$ નું સંપૂર્ણ જળવિભાજન નીચે મુજબ થાય છે:
$PCl_3 + 3H_2O \longrightarrow H_3PO_3 + 3HCl$
નીપજ $H_3PO_3$ (ફોસ્ફરસ એસિડ) માં,ફોસ્ફરસનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
$+3$ ઓક્સિડેશન આંક ધરાવતા ફોસ્ફરસના ઓક્સી એસિડને $-ous$ પ્રત્યય સાથે નામ આપવામાં આવે છે.
તેથી,$H_3PO_3$ એ ફોસ્ફરસ એસિડ છે,જે $-ous$ પ્રત્યય ધરાવે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $PCl_5$ નું સંપૂર્ણ જળવિભાજન નીચે મુજબ છે:
$PCl_5 + 4H_2O \longrightarrow H_3PO_4 + 5HCl$
આ પ્રક્રિયામાં,$PCl_5$ માં ફોસ્ફરસ પરમાણુ (ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$) ફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે,જેમાં ફોસ્ફરસ પણ $+5$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
ફોસ્ફરસની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$ રહેતી હોવાથી,નીપજ ફોસ્ફોરિક એસિડ છે,જે $-ic$ પ્રત્યય સાથે સમાપ્ત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $\underline{P}_4O_8$ (ફોસ્ફરસ($III$,$V$) ઓક્સાઇડ) નું જળવિભાજન પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને ફોસ્ફોરિક એસિડ અને ફોસ્ફરસ એસિડનું મિશ્રણ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$P_4O_8 + 6H_2O \longrightarrow 2H_3PO_3 + 2H_3PO_4$
આ પ્રક્રિયામાં:
$1$. $H_3PO_4$ એ ફોસ્ફોરિક એસિડ ($-ic$ પ્રત્યય) છે.
$2$. $H_3PO_3$ એ ફોસ્ફરસ એસિડ ($-ous$ પ્રત્યય) છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) $Zn$ ની મંદ $HNO_3$ સાથેની પ્રક્રિયા:
$4Zn 10HNO_3 ({\text{મંદ}}) \to 4Zn(NO_3)_2 N_2O 5H_2O$
આમ,વાયુ $(P)$ એ $N_2O$ (નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ) છે.
$1.$ $N_2O$ એ તટસ્થ ઓક્સાઈડ છે,તેથી તે પાણીમાં તટસ્થ દ્રાવણ આપે છે.
$2.$ $N_2O$ માં દળથી $33.3\%$ ઓક્સિજન હોય છે,જે હવામાં રહેલા ઓક્સિજન $(\approx 21\%)$ કરતા વધારે છે.
$3.$ કથ્થઈ વલય કસોટી $NO$ વાયુ દ્વારા આપવામાં આવે છે,$N_2O$ દ્વારા નહીં. તેથી,$N_2O$ એ $FeSO_4$ સાથે કથ્થઈ વલય બનાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) $1$. $NH_4ClO_4$ ને ગરમ કરતા: $2 NH_4ClO_4 \xrightarrow{\Delta} N_2 \uparrow + Cl_2 \uparrow + 2 O_2 \uparrow + 4 H_2O$. આ પ્રક્રિયામાં $N_2$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે,$NH_3$ નહીં.
$2$. $NH_4Cl$ ને ગરમ કરતા: $NH_4Cl \xrightarrow{\Delta} NH_3 \uparrow + HCl \uparrow$. આ પ્રક્રિયા $NH_3$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
$3$. $(NH_4)_2CO_3 + 2 NaOH \longrightarrow 2 NH_3 \uparrow + Na_2CO_3 + 2 H_2O$. આ પ્રક્રિયા $NH_3$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
$4$. $Li_3N + 3 H_2O \longrightarrow 3 LiOH + NH_3 \uparrow$. આ પ્રક્રિયા $NH_3$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
તેથી,$NH_4ClO_4$ ને ગરમ કરવાથી $NH_3$ વાયુ મુક્ત થતો નથી.

(A) $NCl_3 + 3 H_2O \longrightarrow NH_3 + 3 HOCl$
$PCl_3 + 3 H_2O \longrightarrow H_3PO_3 + 3 HCl$
$AsCl_3 + 3 H_2O \longrightarrow H_3AsO_3 + 3 HCl$
$BiCl_3 + H_2O \rightleftharpoons BiOCl + 2 HCl$
$NCl_3$ ના જળવિભાજનમાં,નીપજો એમોનિયા $(NH_3)$ અને હાઇપોક્લોરસ એસિડ $(HOCl)$ છે,હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ નથી.

(C) સીસા $(Pb)$ ની મંદ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ સાથેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$3Pb + 8HNO_3 (\text{dil.}) \xrightarrow{\Delta} 3Pb(NO_3)_2 + 2NO\uparrow + 4H_2O$
અહીં,$Q$ એ $NO$ (નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ) છે.
$NO$ એ પેરામેગ્નેટિક રંગહીન વાયુ છે. (વિધાન $A$ સાચું છે).
$NO$ હવામાં $O_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $NO_2$ બનાવે છે,જે પેરામેગ્નેટિક કથ્થઈ રંગનો વાયુ છે. (વિધાન $B$ સાચું છે).
$NO$ એ $FeSO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બ્રાઉન રિંગ સંકીર્ણ $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$ બનાવે છે,પરંતુ તે $Fe_2(SO_4)_3$ સાથે સંયોજાતું નથી. (વિધાન $C$ ખોટું છે).
$HNO_2$ નું અસમાનતા (disproportionation) થવાથી $HNO_3$ અને $NO$ બને છે. (વિધાન $D$ સાચું છે).
તેથી,ખોટું વિધાન $C$ છે.

(C) પ્રક્રિયા છે: $3Pb + 8HNO_3 \to 3Pb(NO_3)_2 + 2NO \uparrow + 4H_2O$.
અહીં,$Q$ એ $NO$ (નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ) છે.
$NO$ માં $15$ ઇલેક્ટ્રોન છે,જે તેને પેરામેગ્નેટિક,રંગહીન વાયુ બનાવે છે.
$NO$ હવામાં $O_2$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને $NO_2$ બનાવે છે $(2NO + O_2 \to 2NO_2)$,જે પેરામેગ્નેટિક,કથ્થઈ રંગનો વાયુ છે.
$HNO_2$ નું અસમાનતા (disproportionation) થાય છે: $3HNO_2 \to HNO_3 + 2NO + H_2O$,જે $NO$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$NO$ એ $FeSO_4$ સાથે જોડાઈને બ્રાઉન રિંગ કોમ્પ્લેક્સ $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$ બનાવે છે,પરંતુ તે $Fe_2(SO_4)_3$ સાથે જોડાતું નથી.
તેથી,વિકલ્પ $C$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે.

(B) પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $Mg_3N_2(s) + 6H_2O(l) \rightarrow 3Mg(OH)_2(s) \downarrow + 2NH_3(g) \uparrow$.
અહીં,$P$ એ $Mg(OH)_2$ છે અને $Q$ એ $NH_3$ વાયુ છે.
વધારાનો $NH_3$ એ $Ni^{2+}$,$Cr^{3+}$ અને $Cu^{2+}$ જેવા સંક્રાંતિ ધાતુ આયનો સાથે $d-d$ સંક્રમણને કારણે રંગીન સંકીર્ણ બનાવે છે.
જોકે,$Zn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $3d^{10}$ છે (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી),તેથી $[Zn(NH_3)_4]^{2+}$ સંકીર્ણ રંગહીન હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) સમૂહ $15$ ના ટ્રાયહેલાઈડ્સનું જળવિભાજન મધ્યસ્થ પરમાણુના સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે.
$PCl_3$ નું સંપૂર્ણ જળવિભાજન થઈને $H_3PO_3$ અને $HCl$ બને છે.
$NCl_3$ નું જળવિભાજન થઈને $NH_3$ અને $HOCl$ બને છે.
$SbCl_3$ અને $BiCl_3$ નું આંશિક જળવિભાજન થઈને ઓક્સિક્લોરાઈડ ($SbOCl$ અને $BiOCl$) અને $HCl$ બને છે.
તેથી,પ્રક્રિયા $SbCl_3 + 3H_2O \to H_2SbO_3 + 3HCl$ ખોટી છે,કારણ કે સાચી પ્રક્રિયા $SbCl_3 + H_2O \to SbOCl + 2HCl$ છે.

(C) ફોસ્ફરસ $(P_4)$ જેવી અધાતુઓ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરતી નથી પરંતુ $NaOH$ જેવા પ્રબળ આલ્કલી સાથે પ્રક્રિયા કરીને ફોસ્ફિન $(PH_3)$ અને સોડિયમ હાઇપોફોસ્ફાઇટ $(NaH_2PO_2)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $P_4 + 3NaOH + 3H_2O \to PH_3 + 3NaH_2PO_2$.

(A) એમોનિયમ ડાયક્રોમેટનું ઉષ્મીય વિઘટન નીચે મુજબ છે: $(NH_4)_2Cr_2O_7 \to N_2 + Cr_2O_3 + 4H_2O$. મુક્ત થતો વાયુ નાઈટ્રોજન $(N_2)$ છે.
તે જ રીતે,એમોનિયમ નાઈટ્રાઈટનું ઉષ્મીય વિઘટન: $NH_4NO_2 \to N_2 + 2H_2O$ છે. આ પ્રક્રિયામાં પણ નાઈટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) $2NH_4ClO_4 \xrightarrow{\Delta} N_2 \uparrow + Cl_2 \uparrow + 2O_2 \uparrow + 4H_2O$. અહીં,$NH_3$ ઉત્પન્ન થતો નથી.
$(b)$ $NH_4Cl \xrightarrow{\Delta} NH_3 \uparrow + HCl \uparrow$. $NH_3$ ઉત્પન્ન થાય છે.
$(c)$ $(NH_4)_2CO_3 + 2NaOH \rightarrow 2NH_3 + 2H_2O + Na_2CO_3$. $NH_3$ ઉત્પન્ન થાય છે.
$(d)$ $Li_3N + 3H_2O \rightarrow 3LiOH + NH_3$. $NH_3$ ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) $(A). \ N_2O \text{ એ ડાયમેગ્નેટિક અને પાણી પ્રત્યે તટસ્થ છે.}$
$(B). \ NO_2 \text{ એ પેરામેગ્નેટિક અને એસિડિક છે.}$
$(C). \ NO \text{ એ પેરામેગ્નેટિક અને તટસ્થ છે.}$
$(D). \ N_2O_3 \text{ એ ડાયમેગ્નેટિક અને એસિડિક છે.}$

(B) લેડ$(IV)$ ઓક્સાઈડ $(PbO_2)$ અને સાંદ્ર નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એક રેડોક્ષ પ્રક્રિયા છે જેમાં $PbO_2$ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$PbO_2 + 2HNO_3 \to Pb(NO_3)_2 + H_2O + \frac{1}{2}O_2 \uparrow$
સમીકરણમાં દર્શાવ્યા મુજબ,પ્રક્રિયા દરમિયાન ઓક્સિજન વાયુ $(O_2)$ મુક્ત થાય છે.

(A) $P_4O_{10}$ ની રચનામાં,દરેક ફોસ્ફરસ પરમાણુ ચાર ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
તેમાંથી ત્રણ ઓક્સિજન પરમાણુઓ બ્રિજિંગ ઓક્સિજન પરમાણુઓ $(P-O-P)$ છે અને એક ટર્મિનલ ઓક્સિજન પરમાણુ $(P=O)$ છે.
તેથી,દરેક ફોસ્ફરસ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા ઓક્સિજન પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા $4$ છે.

(D) $1$. બોરેક્સ $(Na_2[B_4O_5(OH)_4] \cdot 8H_2O)$ માં $[B_4O_5(OH)_4]^{2-}$ આયન હોય છે,જેમાં $2$ છ-સભ્યની રીંગ હોય છે.
$2$. $P_4O_{10}$ નું બંધારણ પાંજરા જેવું હોય છે જેમાં $4$ છ-સભ્યની રીંગ હોય છે.
$3$. બેરિલ $(Be_3Al_2Si_6O_{18})$ એ ચક્રીય સિલિકેટ છે જેમાં $[Si_6O_{18}]^{12-}$ રીંગ હોય છે,જેમાં $12$ ઓક્સિજન પરમાણુઓ એકસંયોજક (ટર્મિનલ) હોય છે અને $6$ વહેંચાયેલા હોય છે.
$4$. $(HPO_3)_3$ (ટ્રાયમેટાફોસ્ફોરિક એસિડ) એ ચક્રીય સંયોજન છે જેમાં $3$ $P-O-P$ બંધન હોય છે,$P-P$ બંધન નહીં. તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટી જોડી છે.

(D) $I.$ $PCl_3$ ભેજ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $H_3PO_3$ અને $HCl$ ના ધુમાડા ઉત્પન્ન કરે છે,જે સાચું વિધાન છે.
$II.$ ઘન અવસ્થામાં,$PCl_5$ આયનીય ઘન $[PCl_4]^+[PCl_6]^-$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે સાચું વિધાન છે.
$III.$ વાયુમય અવસ્થામાં,$PCl_5$ ત્રિકોણીય દ્વિપિરામિડલ ભૂમિતિ ધરાવે છે જેમાં ત્રણ વિષુવવૃત્તીય બંધ સમાન હોય છે અને બે અક્ષીય બંધ વિષુવવૃત્તીય બંધ કરતા લાંબા અને નિર્બળ હોય છે. આમ,પાંચેય બંધ સમાન નથી. આ વિધાન ખોટું છે.
તેથી,વિધાન $I$ અને $II$ સાચા છે.

(C) $1$. ઇનર્ટ પેર ઇફેક્ટને કારણે,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં નીચી ઓક્સિડેશન અવસ્થાની સ્થિરતા વધે છે.
$2$. $Bi^{5+}$ અત્યંત અસ્થિર છે કારણ કે બિસ્મથ માટે $Bi(III)$ સૌથી સ્થિર ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે,તેથી $Bi^{5+}$ ક્ષારો અસ્તિત્વ ધરાવતા નથી.
$3$. $Pb^{4+}$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે કારણ કે $Pb(IV)$ કરતા $Pb(II)$ વધુ સ્થિર છે.
$4$. $Sn^{4+}$ એ ટીન માટે સૌથી સ્થિર ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે,તેથી તે સારો ઓક્સિડેશનકર્તા નથી.
$5$. $Tl^{+}$ એ થેલિયમ માટે સૌથી સ્થિર ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે,તેથી તે સારો ઓક્સિડેશનકર્તા નથી.
$6$. તેથી,$Sn^{4+}$ ક્ષારો સારા ઓક્સિડેશનકર્તા છે તે વિધાન ખોટું છે.

(C) $NO_2$ માં વેલેન્સ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા એકી હોય છે,ખાસ કરીને નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
આ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે,$NO_2$ પેરામેગ્નેટિક અને સક્રિય છે.
વધુ સ્થિર ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી પ્રાપ્ત કરવા માટે,બે $NO_2$ અણુઓ જોડાઈને $N_2O_4$ ડાયમર બનાવે છે,જે ડાયમેગ્નેટિક છે.

(A) નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ અને ફોસ્ફરસ પેન્ટોક્સાઈડ $(P_4O_{10})$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ નિર્જલીકરણ (dehydration) પ્રક્રિયા છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$4HNO_3 + P_4O_{10} \to 4HPO_3 + 2N_2O_5$
આપેલ સમીકરણ $HNO_3 + P_4O_{10} \to 4HPO_3 + X$ સાથે સરખાવતા,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $X$ એ $2N_2O_5$ છે.
તેથી,$X$ એ $N_2O_5$ (ડાયનાઈટ્રોજન પેન્ટોક્સાઈડ) છે.

(NONE) દરેક પ્રક્રિયાનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. $4HNO_3 + P_4O_{10} \to 2N_2O_5 + 4HPO_3$: આ પ્રક્રિયા સાચી છે કારણ કે $P_4O_{10}$ નિર્જલીકરણ કર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. $P_4 + 10SO_2Cl_2 \to 4PCl_5 + 10SO_2$: આ પ્રક્રિયા સાચી છે.
$3$. $Ca_3P_2 + 6HCl \to 3CaCl_2 + 2PH_3$: આ પ્રક્રિયા સાચી છે.
$4$. $NH_4Cl + NaNO_2 \xrightarrow{\Delta} N_2 + 2H_2O + NaCl$: આ પ્રક્રિયા સાચી છે.
આપેલ તમામ પ્રક્રિયાઓ સંતુલિત છે અને પ્રમાણિત પાઠ્યપુસ્તક મુજબ સાચી છે.

(C) હાઈપોફોસ્ફરસ એસિડનું રાસાયણિક સૂત્ર $H_{3}PO_{2}$ છે.
તેની રચનામાં,ફોસ્ફરસ પરમાણુ એક ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે દ્વિબંધ $(P=O)$ દ્વારા,એક હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ સાથે અને બે હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે સીધો જોડાયેલ હોય છે ($P-H$ બંધ).
તેથી,$P$ પરમાણુ સાથે સીધા જોડાયેલા $2$ હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ છે.

(D) $N_2O_3$,$NO_2$,અને $N_2O_5$ એસિડિક ઓક્સાઇડ છે કારણ કે તેઓ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડ બનાવે છે (દા.ત.,$N_2O_3 + H_2O \rightarrow 2HNO_2$)
$NO$ (નાઈટ્રિક ઓક્સાઇડ) એ તટસ્થ ઓક્સાઇડ છે અને તે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડિક દ્રાવણ બનાવતું નથી.

(A) $1$. $NH_4NO_2$ ને ગરમ કરવાથી $N_2$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે: $NH_4NO_2 \rightarrow N_2 + 2H_2O$.
$2$. $NaN_3$ (સોડિયમ એઝાઈડ) ને ગરમ કરવાથી $N_2$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે: $2NaN_3 \rightarrow 2Na + 3N_2$.
$3$. $Ba(N_3)_2$ (બેરિયમ એઝાઈડ) ને ગરમ કરવાથી $N_2$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે: $Ba(N_3)_2 \rightarrow Ba + 3N_2$.
$4$. $NH_2CONH_2$ (યુરિયા) ને ગરમ કરવાથી એમોનિયા $(NH_3)$ અને સાયનિક એસિડ $(HNCO)$ ઉત્પન્ન થાય છે,$N_2$ વાયુ નહીં.

(C) દરેક વિકલ્પનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(A)$ $Mg_2C_3 + 4H_2O \to 2Mg(OH)_2 + C_3H_4$ (પ્રોપાઇન); $Al_4C_3 + 12H_2O \to 4Al(OH)_3 + 3CH_4$ (મિથેન). વાયુઓ અલગ છે.
$(B)$ $NH_4NO_3 \xrightarrow{\Delta} N_2O + 2H_2O$; $(NH_4)_2Cr_2O_7 \xrightarrow{\Delta} N_2 + Cr_2O_3 + 4H_2O$. વાયુઓ અલગ છે.
$(C)$ $NH_4Cl + NaOH \to NaCl + H_2O + NH_3(X)$; $NaNO_3 + 8Al + 5NaOH + 18H_2O \to 8Na[Al(OH)_4] + 3NH_3(Y)$. બંને $NH_3$ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,$X = Y$.
$(D)$ $3Cu + 8dil. HNO_3 \to 3Cu(NO_3)_2 + 4H_2O + 2NO(X)$; $3Ag + 4dil. HNO_3 \to 3AgNO_3 + 2H_2O + NO(Y)$. બંને $NO$ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,$X = Y$.

(A) નાઈટ્રોજન ઓક્સાઈડના ઉત્પાદન અને આંતર-રૂપાંતરણ માટેની પ્રતિક્રિયા ચક્ર નીચે મુજબ છે:
$1$. $NO$ હવામાં $O_2$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને $NO_2$ બનાવે છે: $2NO + O_2 \rightarrow 2NO_2$.
$2$. $NO_2$ પાણી સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને નાઈટ્રિક એસિડ બનાવે છે: $3NO_2 + H_2O \rightarrow 2HNO_3 + NO$.
$3$. મંદ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ કોપર $(Cu)$ અથવા સિલ્વર $(Ag)$ જેવી મંદ ધાતુઓ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને $NO$ ઉત્પન્ન કરે છે. ખાસ કરીને,$3Ag + 4HNO_3 \text{ (dilute)} \rightarrow 3AgNO_3 + NO + 2H_2O$.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $A$ સાચું ચક્ર દર્શાવે છે જ્યાં $Ag$ મંદ $HNO_3$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને $NO$ ઉત્પન્ન કરે છે.

(D) $P_4O_{10}$ એ એક પ્રબળ નિર્જલીકરણ કર્તા છે.
જ્યારે તે સાંદ્ર $HNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે એસિડનું નિર્જલીકરણ કરીને તેનું એનહાઇડ્રાઇડ $N_2O_5$ અને ફોસ્ફોરિક એસિડનું વ્યુત્પન્ન $HPO_3$ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$4 HNO_3 + P_4O_{10} \rightarrow 2 N_2O_5 + 4 HPO_3$

(C) લાફિંગ ગેસ $(N_2O)$ એ એમોનિયમ નાઈટ્રેટ $(NH_4NO_3)$ ના ઉષ્મીય વિઘટન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $NH_4NO_3 \xrightarrow{\Delta} N_2O + 2H_2O$.
વૈકલ્પિક રીતે,તેને $NH_4Cl$ અને $NaNO_3$ ના મિશ્રણને ગરમ કરીને પણ તૈયાર કરી શકાય છે,કારણ કે તેઓ પ્રક્રિયા કરીને $NH_4NO_3$ બનાવે છે,જે ત્યારબાદ વિઘટિત થઈને $N_2O$ ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) અધાત્વીય ઓક્સાઈડનો એસિડિક ગુણધર્મ મધ્યસ્થ પરમાણુના ઓક્સિડેશન આંકમાં વધારા સાથે વધે છે અને સમૂહમાં નીચે જતાં ઘટે છે કારણ કે ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે.
ઓક્સિડેશન આંકની સરખામણી કરતાં: $P_4O_6$ માં $P$ નો $+3$,$P_4O_{10}$ માં $P$ નો $+5$,$As_4O_6$ માં $As$ નો $+3$ અને $As_4O_{10}$ માં $As$ નો $+5$ છે.
$As$ એ $P$ કરતા વધુ ધાત્વીય હોવાથી,તેના ઓક્સાઈડ $P$ ના અનુરૂપ ઓક્સાઈડ કરતા ઓછા એસિડિક હોય છે.
$As_4O_6$ અને $As_4O_{10}$ વચ્ચે,$As_4O_6$ નો ઓક્સિડેશન આંક ઓછો $(+3 < +5)$ હોવાથી,તે આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી ઓછો એસિડિક છે.

(A) સફેદ ફોસ્ફરસ $(P_4)$ ની જલીય સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ વિષમીકરણ (disproportionation) પ્રક્રિયા છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$P_4 + 3NaOH + 3H_2O \longrightarrow PH_3 + 3NaH_2PO_2$
આ પ્રક્રિયામાં,ફોસ્ફરસનું એકસાથે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન થાય છે.
$PH_3$ એ ફોસ્ફિન છે અને $NaH_2PO_2$ એ સોડિયમ હાઇપોફોસ્ફાઇટ છે.

(D) એસિડિક એનહાઇડ્રાઇડ એ એક ઓક્સાઇડ છે જે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને એસિડ બનાવે છે.
$N_2O_5$ એ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ નું એનહાઇડ્રાઇડ છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $N_2O_5 + H_2O \longrightarrow 2HNO_3$.
$CO$ અને $NO$ તટસ્થ ઓક્સાઇડ છે,જ્યારે $ClO_2$ એ મિશ્ર એનહાઇડ્રાઇડ છે.

(A) શુદ્ધ ફોસ્ફીન $(PH_3)$ અદહનશીલ છે. જોકે,તે ડાયફોસ્ફીન $(P_2H_4)$ અથવા સફેદ ફોસ્ફરસ $(P_4)$ ની બાષ્પ જેવી અશુદ્ધિઓની હાજરીને કારણે જ્વલનશીલ બને છે.

(A) $X$ $(2NO + O_2)$ રંગહીન વાયુઓ છે.
$Y$ $(NO_2)$ કથ્થઈ રંગનો વાયુ છે અને અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે પેરામેગ્નેટિક છે.
$Z$ $(N_2O_4)$ રંગહીન ઘન અથવા પ્રવાહી છે અને ડાયામેગ્નેટિક છે કારણ કે બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોય છે.

(D) $Au$ (સોનું) એક ઉમદા ધાતુ છે અને તે સંકેન્દ્રિત $HNO_3$ સામે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$Cu$ અને $Ag$ સંકેન્દ્રિત $HNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $NO_2$ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
$I_2$ નું સંકેન્દ્રિત $HNO_3$ દ્વારા $HIO_3$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે અને સાથે $NO_2$ વાયુ મુક્ત થાય છે.

(A) બોક્સાઇટ $(Al_2O_3)$ ની કોક $(C)$ અને નાઇટ્રોજન $(N_2)$ સાથે $2075 \ K$ તાપમાને પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Al_2O_3 + 3C + N_2 \xrightarrow{2075 \ K} 2AlN + 3CO$
અહીં,$x$ એ એલ્યુમિનિયમ નાઇટ્રાઇડ $(AlN)$ છે.
જ્યારે $AlN$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તેનું જળવિભાજન થઈને એમોનિયા વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે:
$AlN + 3H_2O \rightarrow Al(OH)_3 + NH_3 \uparrow$
આમ,ઉત્પન્ન થતો વાયુ $NH_3$ છે.

(D) એલ્યુમિનિયમ સાંદ્ર ઓક્સિડેશનકર્તા એસિડમાં નિષ્ક્રિય બને છે કારણ કે તે તેની સપાટી પર ઓક્સાઈડ $(Al_2O_3)$ નું પાતળું,રક્ષણાત્મક અને છિદ્રવિહીન પડ બનાવે છે. આ પડ ધાતુની એસિડ સાથેની વધુ પ્રતિક્રિયાને અટકાવે છે. સાંદ્ર $HNO_3$,$H_2CrO_4$ અને $HClO_4$ એ બધા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે જે આ નિષ્ક્રિયતા (passivation) પ્રેરે છે.

(C) ની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ખૂબ જ ઊંચી હોય છે. બોરોનની પ્રથમ ત્રણ આયનીકરણ એન્થાલ્પીનો સરવાળો અત્યંત મોટો હોય છે,જે $B^{3+}$ આયનની જલીયકરણ ઉર્જા દ્વારા ભરપાઈ કરી શકાતો નથી. તેથી,$B^{3+}$ આયન જલીય દ્રાવણમાં અસ્તિત્વ ધરાવતો નથી.

(A) નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર એ બાહ્યતમ $s$-કક્ષકના બે ઇલેક્ટ્રોનનું સંયોજનોમાં ભાગ ન લેવાની વૃત્તિ છે,જે વચ્ચેની $d$ અને $f$ કક્ષકોની નબળી શીલ્ડિંગ અસરને કારણે થાય છે.
જેમ આપણે સમૂહમાં $B$ થી $Tl$ તરફ નીચે જઈએ છીએ,તેમ નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર વધે છે.
તેથી,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાની સ્થિરતા વધે છે,જ્યારે $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાની સ્થિરતા ઘટે છે.
સમૂહ $13$ ના તત્વો માટે નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસરનો સાચો ક્રમ $B < Al < Ga < In < Tl$ છે.

(B) નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર એ $p$-વિભાગના તત્વોમાં સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં બાહ્યતમ $s$-કક્ષકના બે ઇલેક્ટ્રોન બંધ બનાવવામાં ભાગ ન લેવાની વૃત્તિ છે. $Aluminium$ $(Al)$ એ સમૂહ $13$ નું પ્રથમ તત્વ છે. તેમાં $d$ અથવા $f$ કક્ષકોનો અભાવ હોવાથી અને તેનું કદ નાનું હોવાથી તે નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર દર્શાવતું નથી. તેથી,$Al$ સામાન્ય રીતે $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.

(A) ફટકડી એ $M^I M^{III} (SO_4)_2 \cdot 12H_2O$ સામાન્ય સૂત્ર ધરાવતા દ્વિક્ષાર છે,જ્યાં $M^I$ એ મોનોવેલેન્ટ ધાતુ આયન (જેમ કે $K^+$,$Na^+$,$NH_4^+$) છે અને $M^{III}$ એ ટ્રાયવેલેન્ટ ધાતુ આયન (જેમ કે $Al^{3+}$,$Cr^{3+}$,$Fe^{3+}$) છે. તેથી,બધી જ ફટકડીમાં એક મોનોવેલેન્ટ અને એક ટ્રાયવેલેન્ટ ધાતુ હોય છે.