Nitrogen family Questions in Gujarati

(B) એસિડમાંથી પાણી દૂર કરવાથી એસિડનો એનહાઇડ્રાઇડ બને છે. નાઇટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ માટે,પ્રક્રિયા આ મુજબ છે:
$2HNO_2 \to N_2O_3 + H_2O$.
આમ,$N_2O_3$ એ નાઇટ્રસ એસિડનો એનહાઇડ્રાઇડ છે.

(A) નાઇટ્રસ ઓક્સાઇડ $(N_2O)$ એ તટસ્થ ઓક્સાઇડ છે. તે ઠંડા પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.

(D) ઓસ્વાલ્ડ પ્રક્રિયા દ્વારા નાઇટ્રીક એસિડનું ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન એમોનિયા $(NH_3)$ ના ઉદ્દીપકીય ઓક્સિડેશન દ્વારા થાય છે:
$4NH_{3(g)} + 5O_{2(g)} \xrightarrow{Pt/Rh} 4NO_{(g)} + 6H_2O_{(g)}$
ત્યારબાદ,નાઇટ્રિક ઓક્સાઇડ $(NO)$ નું નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડ $(NO_2)$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે:
$2NO_{(g)} + O_{2(g)} \to 2NO_{2(g)}$
અંતે,નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડને પાણીમાં શોષીને નાઇટ્રીક એસિડ $(HNO_3)$ મેળવવામાં આવે છે:
$4NO_{2(g)} + 2H_2O_{(l)} + O_{2(g)} \to 4HNO_{3(aq)}$
આમ,$NH_3$ એ પ્રારંભિક પદાર્થ છે.

(B) સાંદ્ર નાઇટ્રિક એસિડ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે અને ફોસ્ફરસનું ઓક્સિડેશન કરીને ઓર્થોફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$P + 5HNO_3 \text{ (સાંદ્ર)} \to H_3PO_4 + 5NO_2 + H_2O$

(A) જ્યારે નાઇટ્રોજન ડાયોક્સાઇડ $(NO_2)$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે અસમાનતા (disproportionation) પ્રક્રિયા દ્વારા નાઇટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ અને નાઇટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ નું મિશ્રણ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2NO_2 + H_2O \to HNO_2 + HNO_3$

(A) સફેદ ફોસ્ફરસને નિષ્ક્રિય વાતાવરણમાં $240 - 250 \, ^\circ C$ તાપમાને ગરમ કરવાથી રાતો ફોસ્ફરસ મળે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $P_4 \text{ (સફેદ)} \xrightarrow{240 - 250 \, ^\circ C, \text{ નિષ્ક્રિય વાતાવરણ}} P_n \text{ (રાતો)}$

(B) પાયરોફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_4P_2O_7)$ નું બંધારણ નીચે મુજબ છે:
$HO-P(O)(OH)-O-P(O)(OH)-OH$
પાયરોફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_4P_2O_7)$ ના બંધારણમાં ફોસ્ફરસ પરમાણુઓ સાથે $4$ હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો જોડાયેલા હોય છે. તેથી,તે ટેટ્રાબેઝિક એસિડ છે.

(D) $N_2O_5$ માં નાઇટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે.
નાઇટ્રોજન $+5$ કરતાં ઉંચો ઓક્સિડેશન આંક મેળવી શકે નહીં.
તેથી,તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે નહીં.
તેના બદલે,તે પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.

(A) સમૂહ $15$ ના તત્વોના હાઇડ્રાઇડ સંયોજનોમાં બંધકોણ સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં ઘટે છે.
સાચો ક્રમ $NH_3 > PH_3 > AsH_3 > SbH_3$ છે.
આનું કારણ એ છે કે $N$ થી $Sb$ તરફ જતાં મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે,જેના પરિણામે બંધકોણમાં ઘટાડો થાય છે.

(A) જ્યારે એમોનિયા $(NH_3)$ ગરમ કોપર$(II)$ ઓક્સાઈડ $(CuO)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે અને તેનું ઓક્સિડેશન થઈને ડાયનાઈટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ મળે છે.
આ પ્રક્રિયાનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2NH_3(g) + 3CuO(s) \xrightarrow{\Delta} N_2(g) + 3Cu(s) + 3H_2O(l)$

(C) જ્યારે એમોનિયમ નાઇટ્રાઇટ $(NH_4NO_2)$ ને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઉષ્મીય વિઘટન થઈને નાઇટ્રોજન વાયુ અને પાણીની વરાળ ઉત્પન્ન થાય છે:
$NH_4NO_2 \xrightarrow{\Delta} N_2 + 2H_2O$
અન્ય એમોનિયમ ક્ષારો જેવા કે $(NH_4)_2SO_4$ અથવા $(NH_4)_2CO_3$ ગરમ કરવાથી $N_2$ વાયુ આપતા નથી.

(C) નાઇટ્રોજન ટ્રાયહેલાઇડની બેઝીક પ્રબળતા નાઇટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની ઉપલબ્ધતા પર આધાર રાખે છે.
જેમ હેલોજન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા $F$ થી $I$ તરફ ઘટે છે,તેમ ઇન્ડક્ટિવ અસર ઘટવાને કારણે નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધે છે.
તેથી,બેઝીક પ્રબળતાનો ક્રમ $NF_3 < NCl_3 < NBr_3 < NI_3$ છે.
આમ,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $NI_3$ સૌથી વધુ બેઝીક છે.

(C) મેટાફોસ્ફોરિક એસિડનું સામાન્ય સૂત્ર $(HPO_3)_n$ છે.
જ્યારે $n \ge 3$ હોય ત્યારે સાયક્લિક મેટાફોસ્ફોરિક એસિડ બને છે.
$n = 5$ માટે,સૂત્ર $(HPO_3)_5$ અથવા $H_5P_5O_{15}$ થાય છે,જે સાયક્લોમેટાફોસ્ફોરિક એસિડ તરીકે ઓળખાતું વલયાકાર બંધારણ દર્શાવે છે.

(A) મેટાફોસ્ફોરિક એસિડનું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $HPO_3$ છે. મેટાફોસ્ફોરિક એસિડના ચક્રીય ટ્રાયમરને સાયક્લોટ્રાયમેટાફોસ્ફોરિક એસિડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેનું આણ્વીય સૂત્ર $H_3P_3O_9$ છે.

(A) નાઇટ્રોજનની ઇલેક્ટ્રોન રચના $1s^2 2s^2 2p^3$ છે. તેના સંયોજકતા કોષમાં $(n=2)$ $d$-કક્ષકોનો અભાવ હોવાથી,તે તેનું અષ્ટક વિસ્તારી શકતું નથી અને $NCl_5$ બનાવી શકતું નથી.
ફોસ્ફરસની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ne] 3s^2 3p^3$ છે. તેની પાસે ખાલી $3d$-કક્ષકો હોવાથી,તે $sp^3d$ સંકરણ દ્વારા $PCl_5$ બનાવી શકે છે.

(C) સમૂહ $15$ ના તત્વોના ઓક્સાઇડ સંયોજનોનો બેઝીક ગુણધર્મ સમૂહમાં $N$ થી $Bi$ તરફ જતાં વધતો જાય છે.

(D) $HNO_3$ નો ભૂખરો રંગ તેમાં ઓગળેલા $NO_2$ વાયુને કારણે હોય છે.
આ રંગ દૂર કરવા માટે હૂંફાળા એસિડમાંથી હવા પસાર કરવામાં આવે છે,જે ઓગળેલા $NO_2$ ને દૂર કરે છે.

(B) $H_4P_2O_5$ (પાયરોફોસ્ફરસ એસિડ) ની રચનામાં $P - O - P$ બંધ હોય છે.
તેની રચના નીચે મુજબ છે:
$(HO)_2P-O-P(H)(OH)=O$ જેમાં $P-O-P$ બંધ હાજર છે.

(C) ક્લોરીનના વાતાવરણમાં ફોસ્ફિન સળગે છે અને ફોસ્ફરસ પેન્ટાક્લોરાઈડ $(PCl_5)$ તથા હાઈડ્રોજન ક્લોરાઈડ $(HCl)$ બનાવે છે,જેમાં ઉષ્મા મુક્ત થાય છે.
$PH_3 + 4Cl_2 \to PCl_5 + 3HCl$

(D) નાઇટ્રોજનનો ઓક્સાઇડ $NO_2$ એ ભૂખરા (કથ્થઈ) રંગનો વાયુ છે.
$N_2O_5$ એ રંગહીન ઘન પદાર્થ છે.
$NO$ અને $N_2O_4$ એ રંગહીન વાયુઓ છે.

(D) ઉષ્મીય વિઘટન પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$NH_4NO_2 \xrightarrow{\Delta} N_2 + 2H_2O$
$2NaN_3 \xrightarrow{\Delta} 2Na + 3N_2$
$(NH_4)_2Cr_2O_7 \xrightarrow{\Delta} Cr_2O_3 + 4H_2O + N_2$
આપેલા તમામ સંયોજનો ગરમ કરવાથી $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) એમોનિયમ ડાયક્રોમેટનું ઉષ્મીય વિઘટન નીચે મુજબની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે:
$(NH_4)_2Cr_2O_7 \xrightarrow{\Delta} N_2 + 4H_2O + Cr_2O_3$
પ્રક્રિયામાં દર્શાવ્યા મુજબ,$N_2$ વાયુ મુક્ત થાય છે.

(A) $(NH_4)_2Cr_2O_7$ નું ઉષ્મીય વિઘટન નીચે મુજબ છે: $(NH_4)_2Cr_2O_7 \to N_2 + Cr_2O_3 + 4H_2O$
આમ,મુક્ત થતો વાયુ $N_2$ છે.
એમોનિયમ નાઈટ્રાઈટને ગરમ કરવાથી પણ $N_2$ વાયુ મળે છે: $NH_4NO_2 \to N_2 + 2H_2O$.

(A) $-30\,^oC$ તાપમાને,$N_2O_3$ વાદળી પ્રવાહી સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તે $NO$ અને $NO_2$ વાયુઓના ઇક્વીમોલર મિશ્રણ દ્વારા બને છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$NO(g) + NO_2(g) \xrightarrow{-30\,^oC} N_2O_3(l)$ (વાદળી પ્રવાહી).

(B) $PH_3$ (ફોસ્ફીન) એ રંગહીન,અત્યંત ઝેરી વાયુ છે જે સડેલી માછલી જેવી લાક્ષણિક વાસ ધરાવે છે.

(C) હાઇપો ફોસ્ફરસ એસિડ (ફોસ્ફિનિક એસિડ) નું રાસાયણિક સૂત્ર $H_3PO_2$ છે.
તેની રચનામાં,ફોસ્ફરસ પરમાણુ બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે સીધો જોડાયેલો હોય છે ($P-H$ બંધ),એક હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ અને એક ઓક્સિજન પરમાણુ દ્વિબંધ $(P=O)$ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
તેથી,ફોસ્ફરસ પરમાણુ સાથે સીધા જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યા $2$ છે.

(C) $1$. જલીય માધ્યમમાં,હાઇડ્રોજન હેલાઇડની એસિડિકતા બંધ વિયોજન ઉર્જા પર આધાર રાખે છે. $HCl$ એ $HF$ કરતાં પ્રબળ એસિડ છે કારણ કે $H-Cl$ બંધ $H-F$ બંધ કરતાં નિર્બળ છે.
$2$. $HClO_4$ (પરક્લોરિક એસિડ) એ $HClO_3$ (ક્લોરિક એસિડ) કરતાં પ્રબળ એસિડ છે કારણ કે સંયુગ્મી બેઇઝ $ClO_4^-$ વધુ ઓક્સિજન પરમાણુઓની હાજરીને કારણે વધુ સ્થિર છે,જે ઋણ વીજભારને વિખેરી નાખે છે.
$3$. $HNO_3$ (નાઈટ્રિક એસિડ) એ $HNO_2$ (નાઈટ્રસ એસિડ) કરતાં પ્રબળ એસિડ છે કારણ કે $HNO_3$ માં નાઈટ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે,જ્યારે $HNO_2$ માં તે $+3$ છે. ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન આંક વધુ ઇલેક્ટ્રોન ખેંચવાની ક્ષમતા તરફ દોરી જાય છે,જે $O-H$ બંધને વધુ ધ્રુવીય બનાવે છે અને એસિડને પ્રબળ બનાવે છે.
$4$. તેથી,વિધાન '$HNO_3$ એ $HNO_2$ કરતાં પ્રબળ એસિડ છે' તે સાચું છે.

(A) $1$. સમૂહ-$15$ ના હાઇડ્રાઇડની સ્થિરતા $NH_3$ થી $BiH_3$ તરફ જતાં ઘટે છે કારણ કે મધ્યસ્થ પરમાણુનું કદ વધતાં બંધ વિયોજન ઊર્જા ઘટે છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે.
$2$. નાઇટ્રોજન પાસે $d$-કક્ષકોનો અભાવ હોવાથી તે $d\pi - p\pi$ બંધ બનાવી શકતું નથી.
$3$. અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન વચ્ચેના વધુ આંતર-ઇલેક્ટ્રોનીય અપાકર્ષણને કારણે,$N-N$ એકલ બંધ એ $P-P$ એકલ બંધ કરતા નિર્બળ હોય છે.

(B) $Al_2O_3$ માંથી નિર્જળ $AlCl_3$ મેળવી શકાય છે. આ માટે $Al_2O_3$ અને કાર્બનના મિશ્રણને સૂકા ક્લોરિન વાયુના પ્રવાહમાં ઊંચા તાપમાને $(1000 \ ^\circ C)$ ગરમ કરવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $Al_2O_3 + 3C + 3Cl_2 \xrightarrow{1000 \ ^\circ C} 2AlCl_3 + 3CO$.
ઉત્પન્ન થયેલ $AlCl_3$ ની બાષ્પને ઠંડી પાડતા ઘન નિર્જળ $AlCl_3$ મળે છે.

(B) ફોસ્ફોનિક એસિડ (જેને ફોસ્ફરસ એસિડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નું રાસાયણિક સૂત્ર $H_3PO_3$ છે.
તેની રચનામાં,બે $P-OH$ બંધ અને એક $P-H$ બંધ હોય છે.
ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ આયનીકરણ પામી શકે છે,જ્યારે ફોસ્ફરસ પરમાણુ સાથે સીધા જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુનું આયનીકરણ થતું નથી.
બે $P-OH$ જૂથો હોવાથી,તે જલીય દ્રાવણમાં બે $H^+$ આયનો મુક્ત કરી શકે છે.
તેથી,ફોસ્ફોનિક એસિડ ડાયબેઝિક છે.

(A) એમોનિયમ પરક્લોરેટ અને મંદ નાઈટ્રિક એસિડ વચ્ચેની પ્રક્રિયા દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે:
$NH_4ClO_4 + HNO_3 (\text{dil}) \to HClO_4 + NH_4NO_3$
આમ,$(X)$ એ $NH_4NO_3$ છે.
ગરમ કરવા પર,એમોનિયમ નાઈટ્રેટનું ઉષ્મીય વિઘટન થાય છે:
$NH_4NO_3 \xrightarrow{\Delta} N_2O_{(g)} + 2H_2O_{(g)}$
આમ,$(Y)$ એ $N_2O$ છે.
તેથી,$(X)$ અને $(Y)$ અનુક્રમે $NH_4NO_3$ અને $N_2O$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.

(C) $NH_4NO_2$ ને ગરમ કરવાથી એમોનિયા $(NH_3)$ મળતો નથી. તેના બદલે,તે ઉષ્મીય વિઘટન પામીને નાઇટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ અને પાણીની વરાળ $(H_2O)$ આપે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $NH_4NO_{2(s)} \rightarrow N_{2(g)} + 2H_2O_{(g)}$
જ્યારે $(NH_4)_2SO_4$,$(NH_4)_2CO_3$ અને $NH_4Cl$ ગરમ કરવાથી $NH_3$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.

(D) ખૂબ જ શુદ્ધ નાઈટ્રોજન વાયુ સોડિયમ એઝાઈડ $(NaN_3)$ અથવા બેરિયમ એઝાઈડ $(Ba(N_3)_2)$ ના ઉષ્મીય વિઘટન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
સોડિયમ એઝાઈડ માટેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$2 NaN_3 \xrightarrow{\Delta} 2 Na + 3 N_2$
જોકે એમોનિયમ નાઈટ્રાઈટનું વિઘટન પણ $N_2$ ઉત્પન્ન કરે છે,પરંતુ એઝાઈડનું ઉષ્મીય વિઘટન એ અતિ-શુદ્ધ નાઈટ્રોજન તૈયાર કરવાની પ્રમાણિત પ્રયોગશાળા પદ્ધતિ છે.

(B) $Zn$ ની સાંદ્ર $HNO_3$ સાથેની પ્રતિક્રિયા:
$Zn + 4HNO_3 \text{ (conc.)} \to Zn(NO_3)_2 + 2NO_2 + 2H_2O$
આમ,$X = NO_2$.
$Zn$ ની મંદ $HNO_3$ સાથેની પ્રતિક્રિયા:
$4Zn + 10HNO_3 \text{ (dil.)} \to 4Zn(NO_3)_2 + N_2O + 5H_2O$
આમ,$Y = N_2O$.
તેથી,સંયોજનો $X$ અને $Y$ અનુક્રમે $NO_2$ અને $N_2O$ છે.

(A) એમોનિયા $(NH_3)$ ની ક્લોરિન $(Cl_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા પ્રક્રિયકોના સાપેક્ષ જથ્થા પર આધાર રાખે છે:
$1$. જ્યારે $NH_3$ વધુ પ્રમાણમાં હોય,ત્યારે તે $Cl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઇટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ અને એમોનિયમ ક્લોરાઇડ $(NH_4Cl)$ બનાવે છે:
$8NH_3 + 3Cl_2 \rightarrow 6NH_4Cl + N_2$
$2$. જ્યારે $Cl_2$ વધુ પ્રમાણમાં હોય,ત્યારે તે $NH_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઇટ્રોજન ટ્રાયક્લોરાઇડ $(NCl_3)$ અને હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ $(HCl)$ બનાવે છે:
$NH_3 + 3Cl_2 \rightarrow NCl_3 + 3HCl$
તેથી,વિધાન $(a)$ સાચું છે ($Cl_2$ વધુ હોય ત્યારે $NCl_3$ બને છે) અને વિધાન $(c)$ સાચું છે ($NH_3$ વધુ હોય ત્યારે $N_2$ બને છે).

(B) $1$. બેઝિક પ્રબળતા: સમૂહમાં નીચે તરફ અને આવર્તમાં જમણેથી ડાબે જતાં ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે. તેથી $Cs_2O$ સૌથી વધુ બેઝિક છે,ત્યારબાદ $K_2O$,$NiO$ અને $MgO$ આવે છે. આમ,$MgO < NiO < K_2O < Cs_2O$ સાચો ક્રમ છે.
$2$. ઉષ્મીય સ્થિરતા: સમૂહ $15$ ના હાઇડ્રાઇડ્સ માટે,બંધ લંબાઈ વધવાને કારણે બંધ વિયોજન ઉર્જા ઘટે છે,તેથી સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઉષ્મીય સ્થિરતા ઘટે છે $(NH_3 > PH_3 > AsH_3 > SbH_3 > BiH_3)$. આપેલ ક્રમ $NH_3 < PH_3 < AsH_3$ ખોટો છે.
$3$. દ્રાવ્યતા: આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટ્સની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે કારણ કે લેટીસ ઉર્જામાં ઘટાડો એ જલીયકરણ ઉર્જામાં ઘટાડા કરતા વધુ નોંધપાત્ર હોય છે. આમ,$Li_2CO_3 < Na_2CO_3 < K_2CO_3$ સાચો ક્રમ છે.
$4$. તેથી,માત્ર $(B)$ ખોટો ક્રમ હોવાથી,સાચો જવાબ $(B)$ છે.

(C) નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ પ્રયોગશાળામાં કોપરના ટુકડાઓ પર મંદ નાઈટ્રિક એસિડની પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$3Cu + 8HNO_3 (\text{dilute}) \rightarrow 3Cu(NO_3)_2 + 4H_2O + 2NO$

(B) લાલ ફોસ્ફરસ એક પોલિમરિક બંધારણ ધરાવે છે અને તે પ્રકૃતિમાં બિનઝેરી છે.
તે સફેદ ફોસ્ફરસ કરતા ઘણું ઓછું સક્રિય છે કારણ કે તેમાં સફેદ ફોસ્ફરસના $P_4$ ટેટ્રાહેડ્રલ એકમોમાં રહેલા ઉચ્ચ કોણીય તાણનો અભાવ હોય છે.
સફેદ ફોસ્ફરસ કેમિલ્યુમિનેસન્સ દર્શાવે છે,એટલે કે તે ફોસ્ફરસની વરાળના ધીમા ઓક્સિડેશનને કારણે અંધારામાં ચમકે છે.
લાલ ફોસ્ફરસ અંધારામાં ચમકતું નથી.
તેથી,લાલ ફોસ્ફરસ અંધારામાં ચમકે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(C) સમૂહ $15$ ના હાઇડ્રાઇડ્સના ગલનબિંદુઓ સામાન્ય રીતે આણ્વીય દળ અને વાન ડર વાલ્સ બળોમાં વધારાને કારણે સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે.
જોકે,$NH_3$ માં આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધની હાજરીને કારણે તેનું ગલનબિંદુ અસામાન્ય રીતે ઊંચું હોય છે.
સમૂહ $15$ ના હાઇડ્રાઇડ્સ માટે ગલનબિંદુનો સાચો ક્રમ $PH_3 < AsH_3 < SbH_3 < NH_3$ છે.
આપેલા વિકલ્પોની સરખામણી કરતા,$NH_3$ નું ગલનબિંદુ સૌથી વધુ છે અને $PH_3$ નું ગલનબિંદુ $AsH_3$ કરતા ઓછું છે.
આમ,$PH_3 < AsH_3 < NH_3$ ક્રમ વિકલ્પ $C$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવ્યો છે.

(A) જ્યારે એમોનિયમ નાઈટ્રેટ $(NH_4NO_3)$ ને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ઉષ્મીય વિઘટન થઈને નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_2O)$ અને પાણીની વરાળ ઉત્પન્ન થાય છે.
પ્રક્રિયા માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ:
$NH_4NO_3(s) \xrightarrow{\Delta} N_2O(g) + 2H_2O(g)$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) $NO_2$ એ $17$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતો એકી-ઇલેક્ટ્રોન અણુ છે,જે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે પેરામેગ્નેટિક છે.
ડાયમરાઇઝેશન પર,બે $NO_2$ અણુઓ જોડાઈને $N_2O_4$ બનાવે છે $(2NO_2 \rightleftharpoons N_2O_4)$.
$N_2O_4$ માં,બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોય છે,જે અણુને ડાયામેગ્નેટિક બનાવે છે.
તેથી,ડાયમરાઇઝેશનની પ્રક્રિયા પેરામેગ્નેટિઝમમાં ઘટાડો લાવે છે.

(A) ફોસ્ફિનિક એસિડ $H_3PO_2$ છે.
તેની રચનામાં,એક $P-OH$ સમૂહ અને બે $P-H$ બંધ હોય છે.
માત્ર ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ જ આયનીકરણ પામી શકે છે.
તેથી,તે એક મોનોબેઝિક એસિડ છે અને તેની બેઝિકતા $1$ છે.

(A) જ્યારે $PCl_5$ વધારે પડતા પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તેનું જળવિભાજન થઈને ફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ અને હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ $(HCl)$ બને છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$PCl_5 + 4H_2O \longrightarrow H_3PO_4 + 5HCl$

(A) ફોસ્ફીન $(PH_3)$ એ કેલ્શિયમ ફોસ્ફાઇડ $(Ca_3P_2)$ ના જળવિભાજન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Ca_3P_2 + 6H_2O \rightarrow 3Ca(OH)_2 + 2PH_3$

(D) નાઈટ્રોજન પરમાણુની ઇલેક્ટ્રોન રચના $1s^2 2s^2 2p^3$ છે.
તેની સંયોજકતા કક્ષામાં ખાલી $d-$કક્ષકો હોતી નથી.
તેથી,તે $NF_5$ બનાવવા માટે તેની અષ્ટક રચનાનું વિસ્તરણ કરી શકતું નથી,જ્યારે $P$,$As$,અને $S$ ખાલી $d-$કક્ષકોની હાજરીને કારણે તેમની અષ્ટક રચનાનું વિસ્તરણ કરી શકે છે.

(D) આપેલા નાઈટ્રોજન ઓક્સાઈડની બંધારણીય રચના નીચે મુજબ છે:
$1$. $N_2O$ (નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ): તેનું બંધારણ $N \equiv N^+ - O^-$ છે,જેમાં $N-N$ બંધ હાજર છે.
$2$. $N_2O_4$ (ડાયનાઈટ્રોજન ટેટ્રોક્સાઈડ): તેનું બંધારણ $O_2N-NO_2$ છે,જેમાં $N-N$ બંધ હાજર છે.
$3$. $N_2O_3$ (ડાયનાઈટ્રોજન ટ્રાયોક્સાઈડ): તેનું બંધારણ $O=N-NO_2$ છે,જેમાં $N-N$ બંધ હાજર છે.
$4$. $N_2O_5$ (ડાયનાઈટ્રોજન પેન્ટોક્સાઈડ): વાયુ અવસ્થામાં તેનું બંધારણ $O_2N-O-NO_2$ છે,જેમાં $N-O-N$ જોડાણ હોય છે અને તેમાં $N-N$ બંધ હોતો નથી.

(C) ફોસ્ફરસના અપરરૂપોની સ્થિરતા બંધકોણના તણાવ અને અણુઓની રચના પર આધાર રાખે છે.
$White$ ફોસ્ફરસ $60^{\circ}$ ના બંધકોણ સાથેના $P_4$ ચતુષ્ફલકીય એકમો ધરાવે છે,જે ઉચ્ચ કોણીય તણાવ પેદા કરે છે,જે તેને સૌથી ઓછું સ્થિર અને સૌથી વધુ સક્રિય બનાવે છે.
$Red$ ફોસ્ફરસ એ $P_4$ ચતુષ્ફલકમાં એક $P-P$ બંધ તોડીને બનેલી પોલિમરિક સાંકળની રચના છે,જે તેને $White$ ફોસ્ફરસ કરતા વધુ સ્થિર બનાવે છે.
$Black$ ફોસ્ફરસ સ્તરીય,કરચલીવાળી રચના ધરાવે છે અને તે ફોસ્ફરસનું સૌથી વધુ થર્મોડાયનેમિકલી સ્થિર અપરરૂપ છે.
તેથી,સ્થિરતાનો સાચો ક્રમ $Black > Red > White$ છે.

(A) ફોસ્ફરસ એસિડનું રાસાયણિક સૂત્ર $H_3PO_3$ છે.
તેની રચનામાં એક $P=O$ બંધ,બે $P-OH$ બંધ અને એક $P-H$ બંધ હોય છે.
તેથી,ફોસ્ફરસ પરમાણુ સાથે સીધા જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યા $1$ છે.

(D) $NF_3$ માં મધ્યસ્થ પરમાણુ નાઇટ્રોજન છે. નાઇટ્રોજન પાસે તેની સંયોજકતા કક્ષામાં ખાલી $d$-કક્ષકો હોતી નથી. તેથી,તે પાણીના અણુઓને સમાવવા માટે તેનું અષ્ટક વિસ્તારી શકતું નથી,જેના કારણે $NF_3$ નું જળવિભાજન થતું નથી. જ્યારે $AsCl_3$,$PF_3$ અને $SbCl_3$ પાસે ખાલી $d$-કક્ષકો હોય છે અને તેઓ જળવિભાજન પામે છે.

(C) આપેલ પ્રતિક્રિયાઓ:
$1$. $4NH_3 + 5O_2 \xrightarrow[500 \ K]{Pt} 4NO_{(W)} + 6H_2O$
$2$. $2NO_{(W)} + O_2 \rightleftharpoons 2NO_{2(X)}$
$3$. $3NO_2 + H_2O \rightleftharpoons 2HNO_{3(Y)} + NO_{(W)}$
વિકલ્પોનું વિશ્લેષણ:
- $W$ એ $NO$ (નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ) છે,એનેસ્થેટિક નથી ($N_2O$ એનેસ્થેટિક છે).
- સાંદ્ર $HNO_3 + Cu \to Cu(NO_3)_2 + 2NO_2 + 2H_2O$ ($NO_2$ ઉત્પન્ન થાય છે).
- મંદ $HNO_3 + Zn \to Zn(NO_3)_2 + N_2O + H_2O$ ($N_2O$ ઉત્પન્ન થાય છે).
- સાંદ્ર $HNO_3 + I_2 \to HIO_3 + NO_2 + H_2O$ ($HIO_3$ ઉત્પન્ન થાય છે).
તેથી,સાચું વિધાન $C$ છે.