Introduction of Halogen containing compounds Questions in Gujarati

(A) ફોસજીન એ $COCl_2$ નું સામાન્ય નામ છે,જેને રાસાયણિક રીતે કાર્બોનિલ ક્લોરાઈડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે હવાની હાજરીમાં ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ ના ઓક્સિડેશન દ્વારા બને છે:
$2CHCl_3 + O_2 \to 2COCl_2 + 2HCl$.

(D) $gem$-ડાયહેલાઈડમાં,બંને હેલોજન પરમાણુઓ એક જ કાર્બન પરમાણુ પર હાજર હોય છે.
$vic$-ડાયહેલાઈડમાં,બંને હેલોજન પરમાણુઓ પાસપાસેના કાર્બન પરમાણુઓ પર હાજર હોય છે.
$CH_3-CHBr_2$ એ $1,1$-ડાયબ્રોમોઈથેન છે,જે $gem$-ડાયહેલાઈડ છે.
$CH_2(Br)-CH_2(Br)$ એ $1,2$-ડાયબ્રોમોઈથેન છે,જે $vic$-ડાયહેલાઈડ છે.

(B) $Gem$-ડાયહેલાઇડ્સ એવા સંયોજનો છે જેમાં બે હેલોજન પરમાણુઓ એક જ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$CH_3CBr_2CH_3$ ($2,2$-ડાયબ્રોમોપ્રોપેન) માં,બંને બ્રોમીન પરમાણુઓ બીજા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા છે,તેથી તે $Gem$-ડાયબ્રોમાઇડ છે.

(B) ઇથિલિડીન ડાયબ્રોમાઇડ એ જેમિનલ ડાયહેલાઇડ છે,જેનો અર્થ છે કે બંને બ્રોમિન પરમાણુઓ એક જ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા છે.
ઇથિલિડીન ડાયબ્રોમાઇડનું બંધારણ $CH_3-CHBr_2$ છે.

(B) બેન્ઝિલ ક્લોરાઈડ $C_6H_5CH_2Cl$ છે.
બેન્ઝિલિડીન ક્લોરાઈડ $C_6H_5CHCl_2$ છે.
બેન્ઝોટ્રાયક્લોરાઈડ $C_6H_5CCl_3$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) આઈસોપ્રોપાઈલ ક્લોરાઈડનું બંધારણ $CH_3-CHCl-CH_3$ છે.
આ અણુમાં,ક્લોરિન પરમાણુ દ્વિતીયક કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે,જે અન્ય બે કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ છે.
તેથી,તે $2^o$ હેલાઈડ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
હેલોફોર્મ એ $CHX_3$ સામાન્ય સૂત્ર ધરાવતા સંયોજનો છે,જ્યાં $X$ એ હેલોજન $(Cl, Br, I)$ છે.
આ $CH_4$ (મિથેન) માંથી ત્રણ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓને ત્રણ હેલોજન પરમાણુઓ દ્વારા બદલીને મેળવવામાં આવે છે:
$CH_4 \xrightarrow{-3H, +3X} CHX_3$.

(A) આલ્કાઈલ હેલાઈડ્સ એ આલ્કેનમાંથી એક હાઈડ્રોજન પરમાણુને હેલોજન પરમાણુ $(X)$ દ્વારા બદલીને મેળવવામાં આવે છે.
આલ્કેનનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+2}$ છે.
એક $H$ પરમાણુને $X$ દ્વારા બદલતા આલ્કાઈલ હેલાઈડ્સનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+1}X$ મળે છે.

(C) ફોસ્જીનનું રાસાયણિક સૂત્ર $COCl_2$ છે.
તેને રાસાયણિક રીતે કાર્બોનિલ ક્લોરાઈડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(C) . ઇથાઇલ એસીટેટ $(CH_3COOC_2H_5)$ એ એક એસ્ટર છે. સોડિયમ ક્લોરાઇડ $(NaCl)$ એ ક્ષાર છે જે પાણીમાં $Na^+$ અને $Cl^-$ આયનોમાં વિયોજિત થાય છે.
એસ્ટર અને $NaCl$ જેવા તટસ્થ ક્ષાર વચ્ચે જલીય માધ્યમમાં કોઈ રાસાયણિક પ્રક્રિયા થતી નથી.
તેથી,પરિણામી દ્રાવણનું બંધારણ બંને પ્રક્રિયકોના મિશ્રણ જેવું જ રહે છે: $CH_3COOC_2H_5 + NaCl$.

(B) નાઈટ્રોબેન્ઝીન સામાન્ય રીતે 'oil of mirbane' તરીકે ઓળખાય છે.
તેનો ઉપયોગ ઐતિહાસિક રીતે સાબુમાં સસ્તા અત્તર તરીકે તેની બદામ જેવી સુગંધને કારણે કરવામાં આવતો હતો.
ત્યારબાદ આ હેતુ માટે તેના કરતા ઓછા ઝેરી રસાયણોનો ઉપયોગ શરૂ થયો છે.
નાઈટ્રોબેન્ઝીન એ $paracetamol$ જેવી પીડાનાશક દવાઓના ઉત્પાદનમાં વપરાતું એક મહત્વપૂર્ણ મધ્યવર્તી રસાયણ છે.

(B) ઓરડાના તાપમાને નાઈટ્રોબેન્ઝીન $(C_6H_5NO_2)$ પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે.

(A) સિલ્વર ક્લોરાઇડ $(AgCl)$ એ એમોનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NH_4OH)$ માં દ્રાવ્ય છે કારણ કે તે દ્રાવ્ય સંકીર્ણ સંયોજન,ડાયએમાઇનસિલ્વર$(I)$ ક્લોરાઇડ બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$AgCl(s) + 2NH_4OH(aq) \rightarrow [Ag(NH_3)_2]Cl(aq) + 2H_2O(l)$

(D) પ્રાથમિક $(1^o)$ હેલાઇડ એટલે એવું હેલાઇડ કે જેમાં હેલોજન પરમાણુ પ્રાથમિક કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય (જે કાર્બન પરમાણુ ફક્ત એક જ અન્ય કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય).
$(A)$ આઇસો પ્રોપાઇલ આયોડાઇડ: $(CH_3)_2CH-I$ ($2^o$ હેલાઇડ).
$(B)$ $2^o$-બ્યુટાઇલ આયોડાઇડ: $CH_3-CH(I)-CH_2-CH_3$ ($2^o$ હેલાઇડ).
$(C)$ $3^o$-બ્યુટાઇલ બ્રોમાઇડ: $CH_3-C(Br)(CH_3)-CH_2-CH_3$ ($3^o$ હેલાઇડ).
$(D)$ નિયો હેકઝાઇલ ક્લોરાઇડ: $(CH_3)_3C-CH_2-CH_2-Cl$. અહીં,ક્લોરિન સાથે જોડાયેલ કાર્બન એ પ્રાથમિક કાર્બન છે કારણ કે તે ફક્ત એક જ અન્ય કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તે પ્રાથમિક $(1^o)$ હેલાઇડ છે.

(B) કાર્બનિક રસાયણવિજ્ઞાનમાં,જે સંયોજનોમાં હેલોજન પરમાણુ $sp^2$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે,તેનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. વિનાઇલ હેલાઇડ: હેલોજન કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C-X)$ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$2$. એરાઇલ હેલાઇડ: હેલોજન સીધો એરોમેટિક વલય $(Ar-X)$ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
આ બંને પ્રકારોમાં હેલોજન સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે.

(C) ફોસ્જીન એ $COCl_2$ નું સામાન્ય નામ છે.
તે પ્રકાશ અને હવા ની હાજરીમાં ક્લોરોફોર્મના ઓક્સિડેશન દ્વારા બને છે:
$2CHCl_3 + O_2 \xrightarrow{\text{Light}} 2COCl_2 \text{ (ફોસ્જીન)} + 2HCl$

(D) તૃતીયક બ્યુટાઈલ ક્લોરાઈડનું બંધારણ $(CH_3)_3CCl$ છે.
$IUPAC$ નામ નક્કી કરવા માટે,આપણે ક્રિયાશીલ સમૂહ ધરાવતી સૌથી લાંબી કાર્બન શૃંખલા પસંદ કરીએ છીએ.
સૌથી લાંબી શૃંખલામાં $3$ કાર્બન પરમાણુઓ છે,તેથી તે પ્રોપેનનું વ્યુત્પન્ન છે.
ક્લોરિન પરમાણુ અને મિથાઈલ સમૂહ બંને $2$ જા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા છે.
તેથી,તેનું $IUPAC$ નામ $2-$ક્લોરો$-2-$મિથાઈલ પ્રોપેન છે.

(C) $C_7H_7Cl$ અણુસૂત્ર $4$ ની અસંતૃપ્તતાની માત્રા (degree of unsaturation) દર્શાવે છે,જે બેન્ઝિન વલય સાથે સુસંગત છે.
શક્ય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $o$-ક્લોરોટોલ્યુઈન
$2$. $m$-ક્લોરોટોલ્યુઈન
$3$. $p$-ક્લોરોટોલ્યુઈન
$4$. બેન્ઝાઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5CH_2Cl)$
આમ,કુલ $4$ બેન્ઝિન વ્યુત્પન્નો શક્ય છે.

(A) જેમ-ડાયહેલાઈડ (geminal dihalide) એ એવું સંયોજન છે જેમાં બે હેલોજન પરમાણુઓ એક જ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા હોય છે.
વિકલ્પ $A$ માં,$CH_3-C(Cl)_2-CH_3$ ($2$,$2$-ડાયક્લોરોપ્રોપેન) માં,બંને ક્લોરિન પરમાણુઓ બીજા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા છે.
તેથી,તે જેમ-ડાયહેલાઈડ છે.
વિકલ્પ $B$,$C$ અને $D$ એ વિસિનલ ડાયહેલાઈડ દર્શાવે છે જેમાં હેલોજન પાસપાસેના કાર્બન પરમાણુઓ પર હોય છે.

(A) જો અણુમાં ઓછામાં ઓછું એક કિરાલ કેન્દ્ર (કાર્બન પરમાણુ જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોય) હોય,તો તે અણુ કિરાલ કહેવાય છે.
$CH_3CH_2CH_2Cl$ માં,કાર્બન પરમાણુઓ સમાન હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા છે અથવા એવી શૃંખલાનો ભાગ છે જ્યાં કોઈ પણ કાર્બન ચાર અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ નથી.
ખાસ કરીને,$C_1$ કાર્બન બે $H$ પરમાણુઓ સાથે,$C_2$ બે $H$ સાથે અને $C_3$ ત્રણ $H$ સાથે જોડાયેલ છે.
કોઈ પણ કાર્બન પરમાણુ ચાર અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ ન હોવાથી,$CH_3CH_2CH_2Cl$ એ અકિરાલ છે.
અન્ય વિકલ્પોમાં,ડ્યુટેરિયમ $(D)$ ની હાજરી કિરાલ કેન્દ્ર બનાવે છે કારણ કે $D$ અને $H$ ને અલગ સમૂહો તરીકે ગણવામાં આવે છે.

(C) એપીક્લોરો હાઇડ્રીન એ ઓર્ગેનોક્લોરિન સંયોજન અને ઇપોક્સાઇડ છે. તેનું રાસાયણિક બંધારણ $1-$ ક્લોરો $-2, 3-$ ઇપોક્ષીપ્રોપેન છે,જેને સામાન્ય રીતે $3-$ ક્લોરો $-1, 2-$ ઇપોક્ષીપ્રોપેન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેનું બંધારણ $CH_2(O)CH-CH_2Cl$ છે.

(A) આપેલ બંધારણ $CH_3-C(CH_3)_2-CH_2-Cl$ છે.
સામાન્ય નામકરણમાં,આલ્કાઇલ સમૂહ જેમાં એક કાર્બન પરમાણુ અન્ય ચાર કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય (જેમાં એક ક્રિયાશીલ શૃંખલાનો ભાગ હોય) તેને 'નિયો-' પૂર્વગ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
અણુમાં કુલ પાંચ કાર્બન પરમાણુઓ હોવાથી,આલ્કાઇલ સમૂહને નિયોપેન્ટાઇલ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સામાન્ય નામ નિયોપેન્ટાઇલ ક્લોરાઇડ છે.

(B) $IUPAC$ નામ નક્કી કરવા માટે,આપણે બેન્ઝિન રિંગના વિસ્થાપકો માટે સૌથી ઓછા લોકેન્ટના નિયમનું પાલન કરીએ છીએ.
$1$. વિસ્થાપકો $F$ (ફ્લોરો),$Cl$ (ક્લોરો),$Br$ (બ્રોમો) અને $I$ (આયોડો) છે.
$2$. રિંગમાં $Cl$ ને $1$,$Br$ ને $2$,$I$ ને $3$ અને $F$ ને $5$ નંબર આપતા લોકેન્ટ સેટ $(1, 2, 3, 5)$ મળે છે.
$3$. વિસ્થાપકોના મૂળાક્ષરોના ક્રમ (બ્રોમો,ક્લોરો,ફ્લોરો,આયોડો) મુજબ,નામ $2-$બ્રોમો$-1-$ક્લોરો$-5-$ફ્લોરો$-3-$આયોડોબેન્ઝિન થાય છે.
$\therefore$ સાચું $IUPAC$ નામ $2-$બ્રોમો$-1-$ક્લોરો$-5-$ફ્લોરો$-3-$આયોડોબેન્ઝિન છે.

(C) લ્યુસાઇટ એ $2$-ક્લોરોઈથેનાઈલઆર્સોનસ ડાયક્લોરાઈડ છે.
તે એસિટિલીન $(C_2H_2)$ અને આર્સેનિક ટ્રાયક્લોરાઈડ $(AsCl_3)$ ની નિર્જળ $AlCl_3$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
તેનું બંધારણીય સૂત્ર $Cl-CH=CH-AsCl_2$ છે.

(C) સજાતીય શ્રેણીના સભ્યો સમાન ક્રિયાશીલ સમૂહ ધરાવે છે અને એક અથવા વધુ $-CH_2-$ એકમો દ્વારા અલગ પડે છે.
$CH_3-Cl$ (મિથાઈલ ક્લોરાઈડ) એ આલ્કાઈલ ક્લોરાઈડ શ્રેણીનો સભ્ય છે જેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n+1}Cl$ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$CH_3-CH_2-Cl$ (ઈથાઈલ ક્લોરાઈડ) એ $CH_3-Cl$ થી બરાબર એક $-CH_2-$ એકમ દ્વારા અલગ પડે છે.
તેથી,$CH_3-CH_2-Cl$ એ સાચો સજાતીય સભ્ય છે.

(B) સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3)$ સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં વિઘટન પામે છે. આ ફોટોકેમિકલ વિઘટનને રોકવા માટે,તેને કથ્થઈ રંગની બોટલોમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે કારણ કે આ બોટલો પ્રકાશને પસાર થવા દેતી નથી.

(C) હેલોઆલ્કેન અને હેલોએરીન સંયોજનોમાં,કાર્બન પરમાણુ હેલોજન પરમાણુ $(X = F, Cl, Br, I)$ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
કાર્બન અને હેલોજન બંને અધાતુ હોવાથી,તેઓ તેમના અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરે છે.
તેથી,કાર્બન અને હેલોજન વચ્ચે રચાતો બંધ સહસંયોજક બંધ છે.

(C) મોનો-હેલોઆલ્કેન એ એવું સંયોજન છે જેમાં તેની રચનામાં માત્ર એક જ હેલોજન પરમાણુ હોય છે.
$CH_3Cl$ (ક્લોરોમિથેન) માં એક ક્લોરિન પરમાણુ છે.
$CH_3CH_2Cl$ (ક્લોરોઈથેન) માં એક ક્લોરિન પરમાણુ છે.
$CH_2Cl-CH_2Cl$ ($1$,$2$-ડાયક્લોરોઈથેન) માં બે ક્લોરિન પરમાણુઓ છે,તેથી તે ડાય-હેલોઆલ્કેન છે.
$2-\text{ક્લોરોપ્રોપેન}$ માં એક ક્લોરિન પરમાણુ છે.
તેથી,$CH_2Cl-CH_2Cl$ એ મોનો-હેલોઆલ્કેન નથી.

(B) ડાયહેલોઆલ્કેન એ આલ્કેનનું એવું વ્યુત્પન્ન છે જેમાં બે હેલોજન પરમાણુઓ હાજર હોય છે.
$1,1-$ ડાયક્લોરો પ્રોપેનનું અણુસૂત્ર $CH_3CH_2CHCl_2$ છે,જેમાં બે ક્લોરીન પરમાણુઓ એક જ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા છે,તેથી તે જેમિનલ ડાયહેલોઆલ્કેન છે.
ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ એ ટ્રાયહેલોઆલ્કેન છે.
$1,2,3-$ ટ્રાયક્લોરો પ્રોપેન એ ટ્રાયહેલોઆલ્કેન છે.
ક્લોરો ઇથેન $(CH_3CH_2Cl)$ એ મોનોહેલોઆલ્કેન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) $sp^3$ સંકરણ ધરાવતા આલ્કાઇલ,એલાઇલિક અને બેન્ઝાઇલિક હેલાઇડમાં,હેલોજન સાથે જોડાયેલો કાર્બન પરમાણુ અન્ય ચાર પરમાણુઓ (અથવા સમૂહો) સાથે એકલ બંધથી જોડાયેલો હોય છે.
વિનાઇલ હેલાઇડમાં,હેલોજન પરમાણુ સીધો જ કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ ના ભાગરૂપ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલો હોય છે.
આવા કાર્બન પરમાણુઓ $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ વિનાઇલ હેલાઇડ છે.

(D) તૃતીયક આલ્કાઈલ હેલાઇડ એટલે એવો હેલાઇડ જેમાં હેલોજન પરમાણુ એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય જે અન્ય ત્રણ કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય.
$2-$ક્લોરો-$2-$મિથાઇલપ્રોપેનમાં,ક્લોરિન પરમાણુ મધ્યવર્તી કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે જે અન્ય ત્રણ મિથાઇલ સમૂહો $(-CH_3)$ સાથે જોડાયેલ છે.
તેથી,તે તૃતીયક $(3^{\circ})$ આલ્કાઈલ હેલાઇડ છે.

(C) બેન્ઝાઇલિક હેલાઇડ એ એવું સંયોજન છે જેમાં હેલોજન પરમાણુ એરોમેટિક વલયની બાજુના કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે (એટલે કે,બેન્ઝિન વલય સાથે જોડાયેલ $sp^3$ સંકરણ ધરાવતો કાર્બન).
$A$. બેન્ઝાઇલ ક્લોરાઇડ $(C_6H_5CH_2Cl)$: $Cl$ પરમાણુ બેન્ઝિન વલયની બાજુના કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે. તે બેન્ઝાઇલિક હેલાઇડ છે.
$B$. ($1$-બ્રોમોઇથાઇલ) બેન્ઝિન $(C_6H_5CH(Br)CH_3)$: $Br$ પરમાણુ બેન્ઝિન વલયની બાજુના કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે. તે બેન્ઝાઇલિક હેલાઇડ છે.
$C$. ($2$-ક્લોરોઇથાઇલ) બેન્ઝિન $(C_6H_5CH_2CH_2Cl)$: $Cl$ પરમાણુ બેન્ઝિન વલયથી બીજા કાર્બન પર જોડાયેલ છે. આ બેન્ઝાઇલિક હેલાઇડ નથી; તે પ્રાથમિક આલ્કાઇલ હેલાઇડ છે.
$D$. ($1$-ક્લોરો$-1-$મિથાઇલઇથાઇલ) બેન્ઝિન $(C_6H_5C(Cl)(CH_3)_2)$: $Cl$ પરમાણુ બેન્ઝિન વલયની બાજુના કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે. તે બેન્ઝાઇલિક હેલાઇડ છે.
તેથી,($2$-ક્લોરોઇથાઇલ) બેન્ઝિન એ બેન્ઝાઇલિક હેલાઇડ નથી.

(D) એલાઇલિક હેલાઇડ એ એવું સંયોજન છે જેમાં હેલોજન પરમાણુ કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ ની બાજુના $sp^3$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$1$. $CH_3CH_2CH_2Cl$ માં,ક્લોરિન પ્રાથમિક આલ્કાઇલ કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે. આ આલ્કાઇલ હેલાઇડ છે.
$2$. $CH_2=CH-CH_2Cl$ માં,ક્લોરિન એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે જે $C=C$ દ્વિબંધની બાજુમાં છે. આ એલાઇલિક હેલાઇડ છે.
$3$. $3-$ક્લોરોસાયક્લોહેક્સ$-1-$ઈન માં,ક્લોરિન વલયમાં $C=C$ દ્વિબંધની બાજુના કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે. આ પણ એલાઇલિક હેલાઇડ છે.
તેથી,$B$ અને $C$ બંને એલાઇલિક હેલાઇડ છે.

(B) કાર્બનિક હેલાઇડમાં,હેલોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પરમાણુનું સંકરણ તેના વર્ગીકરણને નક્કી કરે છે.
$1$. $sp^3$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન સંયોજનોમાં,હેલોજન $sp^3$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાયેલ હોય છે (દા.ત.,આલ્કાઈલ હેલાઇડ,એલાઇલિક હેલાઇડ,બેન્ઝાઇલિક હેલાઇડ).
$2$. $sp^2$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન સંયોજનોમાં,હેલોજન એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે જે દ્વિબંધનો ભાગ હોય અથવા એરોમેટિક વલયનો ભાગ હોય.
- વિનાઇલ હેલાઇડ: હેલોજન કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C-X)$ ના કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે,જ્યાં કાર્બન $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે.
- એરાઇલ હેલાઇડ: હેલોજન સીધો એરોમેટિક વલયના કાર્બન સાથે જોડાયેલ હોય છે,જે $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે.
તેથી,વિનાઇલ હેલાઇડ અને એરાઇલ હેલાઇડમાં હેલોજન સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે.

(A) $1,1,2,2-$ટેટ્રાક્લોરોઈથેન $(CHCl_2-CHCl_2)$ સામાન્ય રીતે $Westron$ તરીકે ઓળખાય છે.
તેનો ઉપયોગ ચરબી,તેલ અને રેઝિન માટે દ્રાવક તરીકે થાય છે.

(A) ફ્રિયોન એ મિથેન અને ઈથેનના ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ છે.
$CCl_2F_2$ (ડાયક્લોરોડાયફ્લોરોમિથેન) એ સૌથી સામાન્ય ફ્રિયોન છે,જેને ફ્રિયોન-$12$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) પ્રાથમિક હેલાઇડ એ આલ્કાઇલ હેલાઇડ છે જેમાં હેલોજન પરમાણુ પ્રાથમિક કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે (એક કાર્બન પરમાણુ જે ફક્ત બીજા એક કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય).
$1$. નિયોહેક્સિલ ક્લોરાઇડ: $CH_3-C(CH_3)_2-CH_2-CH_2-Cl$. અહીં,$Cl$ પરમાણુ એવા કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે જે ફક્ત બીજા એક કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તે પ્રાથમિક હેલાઇડ છે.
$2$. સેકન્ડરી બ્યુટાઇલ આયોડાઇડ: $CH_3-CH_2-CH(I)-CH_3$. $I$ પરમાણુ સેકન્ડરી કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે.
$3$. ટર્શરી બ્યુટાઇલ બ્રોમાઇડ: $(CH_3)_3C-Br$. $Br$ પરમાણુ ટર્શરી કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે.
$4$. આઇસો-પ્રોપાઇલ આયોડાઇડ: $(CH_3)_2CH-I$. $I$ પરમાણુ સેકન્ડરી કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(N/A) $1$. $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}CH_{2}Br$: $1-$બ્રોમોપેન્ટેન $(1^{\circ})$
$2$. $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH(Br)CH_{3}$: $2-$બ્રોમોપેન્ટેન $(2^{\circ})$
$3$. $CH_{3}CH_{2}CH(Br)CH_{2}CH_{3}$: $3-$બ્રોમોપેન્ટેન $(2^{\circ})$
$4$. $(CH_{3})_{2}CHCH_{2}CH_{2}Br$: $1-$બ્રોમો$-3-$મિથાઇલબ્યુટેન $(1^{\circ})$
$5$. $(CH_{3})_{2}CHCH(Br)CH_{3}$: $2-$બ્રોમો$-3-$મિથાઇલબ્યુટેન $(2^{\circ})$
$6$. $(CH_{3})_{2}C(Br)CH_{2}CH_{3}$: $2-$બ્રોમો$-2-$મિથાઇલબ્યુટેન $(3^{\circ})$
$7$. $CH_{3}CH_{2}CH(CH_{3})CH_{2}Br$: $1-$બ્રોમો$-2-$મિથાઇલબ્યુટેન $(1^{\circ})$
$8$. $(CH_{3})_{3}CCH_{2}Br$: $1-$બ્રોમો$-2,2-$ડાયમિથાઇલપ્રોપેન $(1^{\circ})$

(N/A) $(i) \ CH_3CH_2CH(CH_3)CHClCH_3$
$(ii)$ સાયક્લોહેક્ઝેન વલય જેમાં $1$ સ્થાન પર ક્લોરિન પરમાણુ અને $4$ સ્થાન પર ઈથાઈલ સમૂહ છે.
$(iii) \ CH_3CH_2CH(I)CH(C(CH_3)_3)CH_2CH_2CH_3$
$(iv) \ BrCH_2CH=CHCH_2Br$
$(v)$ બેન્ઝીન વલય જેમાં $1$ સ્થાન પર બ્રોમિન પરમાણુ,$2$ સ્થાન પર મિથાઈલ સમૂહ અને $4$ સ્થાન પર સેક-બ્યુટાઈલ સમૂહ છે.

(N/A) પ્રોપેનના ચાર શક્ય ડાયહેલોજન વ્યુત્પન્નો છે. તેમના બંધારણો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ $CH_3-CH_2-CHBr_2$ $(1,1-\text{ડાયબ્રોમોપ્રોપેન})$
$(ii)$ $CH_3-CBr_2-CH_3$ $(2,2-\text{ડાયબ્રોમોપ્રોપેન})$
$(iii)$ $CH_2Br-CHBr-CH_3$ $(1,2-\text{ડાયબ્રોમોપ્રોપેન})$
$(iv)$ $CH_2Br-CH_2-CH_2Br$ $(1,3-\text{ડાયબ્રોમોપ્રોપેન})$

(A) $(i)$ $2-\text{ક્લોરો}-3-\text{મિથાઈલબ્યુટેન}$ (દ્વિતીયક આલ્કાઈલ હેલાઈડ)
$(ii)$ $3-\text{ક્લોરો}-4-\text{મિથાઈલહેક્ઝેન}$ (દ્વિતીયક આલ્કાઈલ હેલાઈડ)
$(iii)$ $1-\text{આયોડો}-2,2-\text{ડાયમિથાઈલબ્યુટેન}$ (પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ)
$(iv)$ $1-\text{બ્રોમો}-3,3-\text{ડાયમિથાઈલ}-1-\text{ફિનાઈલબ્યુટેન}$ (દ્વિતીયક બેન્ઝાઈલ હેલાઈડ)
$(v)$ $2-\text{બ્રોમો}-3-\text{મિથાઈલબ્યુટેન}$ (દ્વિતીયક આલ્કાઈલ હેલાઈડ)
$(vi)$ $1-\text{બ્રોમો}-2-\text{ઈથાઈલ}-2-\text{મિથાઈલબ્યુટેન}$ (પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ)
$(vii)$ $3-\text{ક્લોરો}-3-\text{મિથાઈલપેન્ટેન}$ (તૃતીયક આલ્કાઈલ હેલાઈડ)
$(viii)$ $3-\text{ક્લોરો}-5-\text{મિથાઈલહેક્સ}-2-\text{ઈન}$ (વિનાઈલ હેલાઈડ)
$(ix)$ $4-\text{બ્રોમો}-4-\text{મિથાઈલપેન્ટ}-2-\text{ઈન}$ (એલાઈલ હેલાઈડ)
$(x)$ $1-\text{ક્લોરો}-4-(2-\text{મિથાઈલપ્રોપાઈલ})\text{બેન્ઝીન}$ (એરાઈલ હેલાઈડ)
$(xi)$ $1-(\text{ક્લોરોમિથાઈલ})-3-(2,2-\text{ડાયમિથાઈલપ્રોપાઈલ})\text{બેન્ઝીન}$ (પ્રાથમિક બેન્ઝાઈલ હેલાઈડ)
$(xii)$ $1-\text{બ્રોમો}-2-(1-\text{મિથાઈલપ્રોપાઈલ})\text{બેન્ઝીન}$ (એરાઈલ હેલાઈડ)

(N/A) $(i)$ $2-$બ્રોમો$-3-$ક્લોરોબ્યુટેન: $CH_3-CH(Cl)-CH(Br)-CH_3$
$(ii)$ $1-$બ્રોમો$-1-$ક્લોરો$-1,2,2-$ટ્રાયફ્લોરોઈથેન: $CHF_2-CBrClF$
$(iii)$ $1-$બ્રોમો$-4-$ક્લોરોબ્યુટ$-2-$આઈન: $Cl-CH_2-C\equiv C-CH_2-Br$
$(iv)$ $2-$(ટ્રાયક્લોરોમિથાઈલ)$-1,1,1,2,3,3,3-$હેપ્ટાક્લોરોપ્રોપેન: $(CCl_3)_3-C-Cl$
$(v)$ $2-$બ્રોમો$-3,3-$બિસ$(4-$ક્લોરોફિનાઈલ$)$બ્યુટેન: $CH_3-C(p-ClC_6H_4)_2-CH(Br)-CH_3$
$(vi)$ $1-$ક્લોરો$-1-(4-$આયોડોફિનાઈલ$)-3,3-$ડાયમિથાઈલબ્યુટ$-1-$ઈન: $(CH_3)_3-C-CH=CCl-C_6H_4I-p$

(N/A) $(i)$ $CH_3-CHCl-CH(CH_3)-CH_2-CH_3$
$(ii)$ $Br-C_6H_4-Cl$ (પેરા-વિસ્થાપિત)
$(iii)$ $C_6H_{11}(Cl)(C_2H_5)$ ($1-$ક્લોરો$-4-$ઈથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન)
$(iv)$ $I-CH_2-CH(C_6H_4Cl)-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-CH_3$
$(v)$ $CH_3-CH(Br)-CH_2-CH_3$
$(vi)$ $CH_3-CH_2-CH(I)-CH(C(CH_3)_3)-CH_2-CH_2-CH_3$
$(vii)$ $C_6H_3(Br)(CH(CH_3)CH_2CH_3)(CH_3)$ ($1-$બ્રોમો$-4-$દ્વિતીયક-બ્યુટાઈલ$-2-$મિથાઈલબેન્ઝિન)
$(viii)$ $Br-CH_2-CH=CH-CH_2-Br$

(N/A) $C_4H_9Br$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા સંયોજન માટે ચાર બંધારણીય સમઘટકો છે:
$(a)$ $1-\text{બ્રોમોબ્યુટેન}$: $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-Br$
$(b)$ $2-\text{બ્રોમોબ્યુટેન}$: $CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_3$
$(c)$ $1-\text{બ્રોમો}-2-\text{મિથાઈલપ્રોપેન}$: $(CH_3)_2CH-CH_2-Br$
$(d)$ $2-\text{બ્રોમો}-2-\text{મિથાઈલપ્રોપેન}$: $(CH_3)_3C-Br$

(N/A) હેલોઆલ્કેન અને હેલોએરીનનું તેમના બંધારણમાં રહેલા હેલોજન પરમાણુઓની સંખ્યાના આધારે મોનો-,ડાય-,અથવા પોલીહેલોજન (ટ્રાય-,ટેટ્રા-,વગેરે) સંયોજનોમાં વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે.
$1$. મોનોહેલોજન સંયોજનો: આમાં માત્ર એક જ હેલોજન પરમાણુ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે $C_2H_5-X$ (મોનોહેલોઆલ્કેન) અને ક્લોરોબેન્ઝીન (મોનોહેલોએરીન).
$2$. ડાયહેલોજન સંયોજનો: આમાં બે હેલોજન પરમાણુઓ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે $CH_2(X)-CH_2(X)$ (ડાયહેલોઆલ્કેન) અને $1,2-$ડાયક્લોરોબેન્ઝીન (ડાયહેલોએરીન).
$3$. ટ્રાયહેલોજન સંયોજનો: આમાં ત્રણ હેલોજન પરમાણુઓ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે $CH_2(X)-CH(X)-CH_2(X)$ (ટ્રાયહેલોઆલ્કેન) અને $1,2,3-$ટ્રાયક્લોરોબેન્ઝીન (ટ્રાયહેલોએરીન).

(N/A) $sp^3$ $(C-X)$ બંધ ધરાવતા મોનોહેલોજન સંયોજનોનું નીચે મુજબ વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે:
$(a)$ આલ્કાઈલ હેલાઈડ્સ: આમાં હેલોજન પરમાણુ આલ્કાઈલ સમૂહ સાથે જોડાયેલ હોય છે. હેલોજન જે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે તેની પ્રકૃતિના આધારે તેનું $1^{\circ}$ (પ્રાથમિક),$2^{\circ}$ (દ્વિતીયક) અને $3^{\circ}$ (તૃતીયક) માં વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે.
$(b)$ એલાઈલિક હેલાઈડ્સ: આ એવા સંયોજનો છે જેમાં હેલોજન પરમાણુ કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધની બાજુના $sp^3$ સંકરણ પામેલા કાર્બન પરમાણુ (એટલે કે એલાઈલિક કાર્બન) સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$(c)$ બેન્ઝિલિક હેલાઈડ્સ: આ એવા સંયોજનો છે જેમાં હેલોજન પરમાણુ એરોમેટિક વલય સાથે જોડાયેલા $sp^3$ સંકરણ પામેલા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે.

(N/A) $sp^{3} C - X$ બંધ ધરાવતા હેલોજન સંયોજનો એવા છે જેમાં હેલોજન પરમાણુ $sp^{3}$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે. જેમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. આલ્કાઈલ હેલાઈડ્સ $(R-X)$: હેલોજન પરમાણુ આલ્કાઈલ સમૂહ સાથે જોડાયેલ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે $CH_3-CH_2-X$ (ઈથાઈલ હેલાઈડ).
$2$. એલાઈલિક હેલાઈડ્સ: હેલોજન પરમાણુ કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ ની બાજુના $sp^{3}$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે. ઉદાહરણ: $CH_2=CH-CH_2-X$.
$3$. બેન્ઝાઈલિક હેલાઈડ્સ: હેલોજન પરમાણુ એરોમેટિક વલય સાથે જોડાયેલા $sp^{3}$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે. ઉદાહરણ: $C_6H_5-CH_2-X$.

જે સંયોજનોમાં હેલોજન પરમાણુ $sp^2$ સંકૃત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય છે,તેનું વર્ગીકરણ બે પ્રકારમાં કરવામાં આવે છે:
$(a)$ વિનાઈલિક હેલાઈડ $(C=C-X)$: આ એવા સંયોજનો છે જેમાં હેલોજન પરમાણુ કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ ($sp^2$ સંકૃત કાર્બન) સાથે જોડાયેલ હોય છે.
ઉદાહરણ: $CH_2=CHCl$
$(b)$ એરાઈલ હેલાઈડ $(ArX)$: આ એવા સંયોજનો છે જેમાં હેલોજન પરમાણુ સીધો જ એરોમેટિક વલયના કાર્બન પરમાણુ ($sp^2$ સંકૃત કાર્બન) સાથે જોડાયેલ હોય છે.
ઉદાહરણ: $C_6H_5X$ (હેલોબેન્ઝીન)

(N/A) જે સંયોજનોમાં હેલોજન પરમાણુ સીધો જ $sp^2$ સંકૃત કાર્બન સાથે જોડાયેલ હોય તેનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ વિનાઇલિક હેલાઇડ $(C=C-X)$: જે સંયોજનોમાં હેલોજન પરમાણુ દ્વિબંધ ધરાવતા ($sp^2$ સંકૃત) કાર્બન સાથે જોડાયેલ હોય તેને વિનાઇલિક હેલાઇડ કહે છે.
ઉદાહરણ: $CH_2=CHCl$ (વિનાઇલ ક્લોરાઇડ).
$(b)$ એરાઇલ હેલાઇડ $(Ar-X)$: જે સંયોજનોમાં હેલોજન પરમાણુ સીધો જ એરોમેટિક વલયના કાર્બન ($sp^2$ સંકૃત કાર્બન) સાથે જોડાયેલ હોય તેને એરાઇલ હેલાઇડ કહે છે.
ઉદાહરણ: $C_6H_5-X$ (દા.ત.,ક્લોરોબેન્ઝિન,$C_6H_5Cl$).