Nomenclature and oxidation State Questions in Gujarati

(C) $F_2 + O_2 \to O_2F_2$ માં,ફ્લોરિન ઓક્સિજન કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ છે,તેથી ફ્લોરિનનું રિડક્શન થાય છે અને ઓક્સિજનનું ઓક્સિડેશન થાય છે. આમ,ઓક્સિજન રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે,ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે નહીં. વિધાન $(a)$ $False$ છે.
$(b)$ ક્લોરિનના ઓક્સોએસિડની એસિડિક પ્રબળતા ઓક્સિજન પરમાણુઓની સંખ્યા સાથે વધે છે: $HClO < HClO_2 < HClO_3 < HClO_4$. તેથી,$HClO_4$ સૌથી પ્રબળ એસિડ છે. વિધાન $(b)$ $False$ છે.
$(c)$ $[Ni(CO)_4]$ માં,$CO$ તટસ્થ લિગેન્ડ છે (ઓક્સિડેશન આંક $0$). તેથી,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે. વિધાન $(c)$ $True$ છે.
$(d)$ $BaO_2 + H_2SO_4 \to BaSO_4 + H_2O_2$ માં,બધા તત્વોના ઓક્સિડેશન આંક બદલાતા નથી $(Ba: +2, O: -1, H: +1, S: +6)$. આ દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે,રેડોક્ષ પ્રક્રિયા નથી. વિધાન $(d)$ $False$ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $F, F, T, F$ છે.

(A) આ સંકીર્ણ $[(H_2O)_4Cr(\mu-OH)(\mu-O_2)Cr(H_2O)_4]^{n+}$ છે.
ધારો કે $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
સંકીર્ણ પરનો કુલ વીજભાર = $3+$.
ઓક્સિડેશન આંકનો સરવાળો = $2x + 4(0) + 4(0) + (-1) + (-2) = +3$.
$2x - 3 = +3$.
$2x = 6$.
$x = +3$.
આમ,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.

(C) $[Pt(NH_3)_2Cl(NO_2)]$ સંકીર્ણ માટે:
$1$. $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ ધારો.
$2$. $NH_3$ નો વીજભાર $0$,$Cl^-$ નો $-1$ અને $NO_2^-$ નો $-1$ છે.
$3$. $x + 0 + (-1) + (-1) = 0$,તેથી $x = +2$.
$4$. લિગેન્ડના નામ મૂળાક્ષર પ્રમાણે: $NH_3$ (એમાઈન),$Cl^-$ (ક્લોરાઈડો),અને $NO_2^-$ (નાઈટ્રિટો-$N$).
$5$. આમ,$IUPAC$ નામ ડાયએમાઈનક્લોરાઈડોનાઈટ્રિટો-$N$-પ્લેટિનમ$(II)$ થાય છે.

(B) $1$. ધન આયન ઓળખો: $Na^+$ એ સોડિયમ છે.
$2$. સવર્ગ સ્પીસીઝ ઓળખો: $[Co(ONO)_6]^{3-}$.
$3$. લિગેન્ડ $ONO^-$ છે,જેને 'નાઈટ્રાઈટો-$O$' કહેવાય છે. અહીં $6$ લિગેન્ડ હોવાથી તે 'હેક્ઝાનાઈટ્રાઈટો-$O$' થશે.
$4$. મધ્યસ્થ ધાતુ કોબાલ્ટ છે. સંકીર્ણ આયન ઋણભારિત હોવાથી તેને 'કોબાલ્ટેટ' કહેવાય છે.
$5$. $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક ગણો: $x + 6(-1) = -3$,તેથી $x = +3$.
$6$. આમ,નામ સોડિયમ હેક્ઝાનાઈટ્રાઈટો-$O$-કોબાલ્ટેટ$(III)$ થશે.

(B) Prussian blue નું રાસાયણિક સૂત્ર $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,સવર્ગ સ્પીસીઝ $[Fe(CN)_6]^{4-}$ છે,જ્યાં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ (ફેરોસાયનાઈડ) છે.
વીજભાર સંતુલિત કરવા માટે,કૌંસની બહારના ચાર $Fe$ પરમાણુઓનો કુલ વીજભાર $+12$ હોવો જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે દરેક $Fe$ પરમાણુ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે (ફેરિક).
તેથી,$IUPAC$ નામ આયર્ન $(III)$ હેક્ઝાસાયનોફેરેટ $(II)$ છે.

(D) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: $5$ એમાઈન $(NH_3)$ લિગેન્ડ્સ અને $1$ નાઈટ્રિટો-$N$ $(NO_2^-)$ લિગેન્ડ છે.
$2$. મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $(Co)$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. $NH_3$ નો વીજભાર $0$,$NO_2$ નો $-1$ અને $Cl$ નો $-1$ છે. સંકીર્ણનો કુલ વીજભાર $0$ છે. તેથી,$x + 5(0) + 1(-1) + 2(-1) = 0$,જે $x - 3 = 0$ આપે છે,તેથી $x = +3$.
$3$. $IUPAC$ નામકરણના નિયમો લાગુ કરો: લિગેન્ડ્સને મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં ગોઠવો (નાઈટ્રિટો-$N$ પહેલા એમાઈન),ત્યારબાદ ધાતુનું નામ તેના ઓક્સિડેશન આંક સાથે રોમન અંકમાં,અને અંતે પ્રતિ-આયન.
$4$. સાચું નામ: પેન્ટાએમાઈન નાઈટ્રિટો-$N$-કોબાલ્ટ$(III)$ ક્લોરાઈડ છે.

(D) મધ્યસ્થ ધાતુ ક્રોમિયમ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
હાજર લિગાન્ડ્સ છે: બે એમાઈન $(NH_3)$ જે તટસ્થ છે,બે ક્લોરો $(Cl^-)$ જેનો દરેકનો વીજભાર $-1$ છે,અને બે સાયનો $(CN^-)$ જેનો દરેકનો વીજભાર $-1$ છે.
સવર્ગ સ્પીસીઝ પરનો કુલ વીજભાર આ રીતે ગણવામાં આવે છે: $x + 2(0) + 2(-1) + 2(-1) = +3 + 0 - 2 - 2 = -1$.
તેથી,સાચું સૂત્ર $[CrCl_2(CN)_2(NH_3)_2]^-$ છે.

(C) $[Ni(NH_3)_4][NiCl_4]$ માટેનું $IUPAC$ નામ નીચે મુજબ છે:
$1$. સંકીર્ણ ધન આયન $[Ni(NH_3)_4]^{2+}$ નું નામ $tetraamminenickel(II)$ છે.
$2$. સંકીર્ણ ઋણ આયન $[NiCl_4]^{2-}$ નું નામ $tetrachloronickelate(II)$ છે.
$3$. આથી,સંપૂર્ણ નામ $tetraamminenickel(II) tetrachloronickelate(II)$ થાય છે.
$4$. સંકલિત સંયોજનોમાં,ધન આયનનું નામ પહેલા અને ત્યારબાદ ઋણ આયનનું નામ લખવામાં આવે છે. જ્યારે ઋણ આયન સંકીર્ણ હોય,ત્યારે ધાતુના નામની પાછળ $-ate$ પ્રત્યય લાગે છે.

(A) સંકીર્ણ $[Pt(NH_3)_4][PtCl_4]$ એ ધન આયન $[Pt(NH_3)_4]^{2+}$ અને ઋણ આયન $[PtCl_4]^{2-}$ ધરાવે છે.
ધન આયનમાં,$NH_3$ તટસ્થ લિગેન્ડ છે,તેથી $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે. તેનું નામ $tetraammineplatinum(II)$ છે.
ઋણ આયનમાં,$Cl^-$ એ ઋણ લિગેન્ડ છે,તેથી $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે. તે ઋણ આયન હોવાથી,ધાતુના નામની પાછળ $-ate$ લાગે છે,જે $tetrachloridoplatinate(II)$ બને છે.
આમ,સાચું $I.U.P.A.C.$ નામ $tetraammineplatinum(II)$ $tetrachloridoplatinate(II)$ છે.

(A) સર્વોચ્ચ ઓક્સિડેશન અવસ્થા નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક ધાતુ માટે ઓક્સિડેશન આંકની ગણતરી કરીએ છીએ:
$1$. $MnO_4^-$: ધારો કે $Mn$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે. $x + 4(-2) = -1 \implies x = +7$. $CrO_2Cl_2$: ધારો કે $Cr$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $y$ છે. $y + 2(-2) + 2(-1) = 0 \implies y = +6$. $Mn$ $(+7)$ અને $Cr$ $(+6)$ બંને તેમની શક્ય સર્વોચ્ચ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
$2$. $[NiCl_4]^{2-}$: $Ni$ એ $+2$ છે; $[CoCl_4]^{2-}$: $Co$ એ $+2$ છે.
$3$. $[Fe(CN)_6]^{3-}$: $Fe$ એ $+3$ છે; $[Cu(CN)_4]^{2-}$: $Cu$ એ $+2$ છે.
$4$. $[FeCl_4]^-$: $Fe$ એ $+3$ છે; $Co_2O_3$: $Co$ એ $+3$ છે.
આમ,$MnO_4^-$ અને $CrO_2Cl_2$ ની જોડીમાં ધાતુઓ તેમની સર્વોચ્ચ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.

(B) $[Mn(CN)_5]^{2-}$ માટે,$Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ ધારો.
$x + 5(-1) = -2$
$x - 5 = -2$
$x = +3$.
આમ,સાચું $IUPAC$ નામ પેન્ટાસાયનોમેંગેનેટ$(III)$ આયન છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ માં આપેલી જોડી ખોટી છે.

(D) $K$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે અને $CO$ તટસ્થ લિગેન્ડ છે (ઓક્સિડેશન આંક $= 0$).
ધારો કે $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
સંકીર્ણ $K[Co(CO)_4]$ માં,ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓનો સરવાળો શૂન્ય થાય છે:
$1 + (x + 4 \times 0) = 0$
$x + 1 = 0$
$x = -1$
આમ,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે.
સવર્ગ આંક એ મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા દાતા પરમાણુઓની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે. $CO$ એ એકદંતીય લિગેન્ડ છે અને તેની સંખ્યા $4$ હોવાથી,સવર્ગ આંક $4$ છે.
તેથી,ઓક્સિડેશન આંક $-1$ અને સવર્ગ આંક $4$ છે.

(A) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: $4$ એમાઈન $(NH_3)$ અને $2$ ક્લોરિડો $(Cl^-)$ લિગેન્ડ્સ છે. મૂળાક્ષરોના ક્રમ મુજબ,'એમાઈન' એ 'ક્લોરિડો' પહેલા આવે છે.
$2$. સવર્ગ સ્ફિયરનું નામકરણ: લિગેન્ડ્સને 'ટેટ્રાએમાઈન' અને 'ડાયક્લોરિડો' તરીકે નામ આપવામાં આવે છે. ધાતુ ક્રોમિયમ છે. સંકીર્ણ આયન ધન હોવાથી,ધાતુનું નામ 'ક્રોમિયમ' જ રહેશે.
$3$. $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. $x + 4(0) + 2(-1) = +1$ (કારણ કે $NO_3$ એ $-1$ છે). $x - 2 = +1$,તેથી $x = +3$.
$4$. ભાગોને જોડો: નામ 'ટેટ્રાએમાઈનડાયક્લોરિડોક્રોમિયમ $(III)$ નાઈટ્રેટ' છે.

(A) $K_2Fe[Fe(CN)_6]$ સંકીર્ણ માટે ઓક્સિડેશન અવસ્થાની ગણતરી:
ધારો કે $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
$2(+1) + x + [x + 6(-1)] = 0$
$2 + x + x - 6 = 0$
$2x = 4$
$x = +2$
બંને આયર્ન પરમાણુઓ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
$[Fe(CN)_6]^{4-}$ આયનમાં મધ્યસ્થ $Fe$ પરમાણુનો સવર્ગ આંક $6$ છે કારણ કે તે $6$ $CN^-$ લિગેન્ડ દ્વારા ઘેરાયેલું છે.
$CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,આ સંકીર્ણ લો સ્પિન સંકીર્ણ છે.

(C) સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રસાઈડ,$Na_2[Fe(CN)_5NO]$ માં,સંકીર્ણ આયન $[Fe(CN)_5NO]^{2-}$ છે.
ધારો કે $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
લિગેન્ડ $CN^-$ નો વીજભાર $-1$ છે અને $NO$ એ નાઈટ્રોસોનિયમ આયન $(NO^+)$ તરીકે વર્તે છે જેનો વીજભાર $+1$ છે.
વીજભાર સંતુલન લાગુ કરતા: $x + 5(-1) + 1 = -2$.
$x - 5 + 1 = -2$.
$x - 4 = -2$.
$x = +2$.
આમ,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે અને લિગેન્ડ $NO^+$ છે. બંને વિધાનો સાચા છે.

(C) $[Fe(H_2O)_5(NO)]^{2+}$ સંકીર્ણ આયનમાં,$H_2O$ એ તટસ્થ લિગેન્ડ છે જેનો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
$NO$ (નાઈટ્રોસોનિયમ) એ $+1$ વીજભાર ધરાવતો લિગેન્ડ છે.
ધારો કે $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
સંકીર્ણ પરનો કુલ વીજભાર $+2$ છે.
સમીકરણ: $x + 5(0) + 1 = +2$.
$x$ માટે ઉકેલતા: $x + 1 = +2$,તેથી $x = +1$.

(B) આપેલ સંયોજન $Na_{4}[Fe(CN)_{5}(NOS)]$ છે.
ધારો કે $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
$Na$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+1$,$CN$ ની $-1$ અને $NOS$ ની $-1$ છે.
તટસ્થ સંકીર્ણ માટે ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓનો સરવાળો $0$ થાય છે.
$4(+1) + x + 5(-1) + 1(-1) = 0$.
$4 + x - 5 - 1 = 0$.
$x - 2 = 0$.
$x = +2$.

(D) $1$. સંકીર્ણ આયન $[CoCl(ONO)(en)_2]^+$ છે.
$2$. લિગેન્ડ્સ $Cl^-$ (ક્લોરો),$ONO^-$ (નાઈટ્રાઈટો-$O$) અને $en$ (ઈથિલીનડાયએમાઈન) છે.
$3$. બે ઈથિલીનડાયએમાઈન લિગેન્ડ હોવાથી 'બિસ' પૂર્વગ વપરાય છે.
$4$. $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક: $x + (-1) + (-1) + 2(0) = +1$,તેથી $x = +3$.
$5$. સંકીર્ણ ધન આયન હોવાથી,ધાતુનું નામ 'કોબાલ્ટ' રહેશે.
$6$. મૂળાક્ષર પ્રમાણે ગોઠવતા: ક્લોરો,બિસ(ઈથિલીનડાયએમાઈન),નાઈટ્રાઈટો-$O$.
$7$. સાચું $IUPAC$ નામ ક્લોરોબિસ(ઈથિલીનડાયએમાઈન)નાઈટ્રાઈટો-$O$-કોબાલ્ટ$(III)$ આયન છે.

(C) $[Fe(O_2)(CN)_4Cl]^{4-}$ નું $IUPAC$ નામ ક્લોરોટેટ્રાસાયનો સુપરઓક્સોફેરેટ $(II)$ આયન છે.
$1$. લિગાન્ડ્સને મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં નામ આપવામાં આવે છે: ક્લોરો $(Cl^-)$,સાયનો $(CN^-)$,અને સુપરઓક્સો $(O_2^-)$.
$2$. ચાર સાયનાઇડ લિગાન્ડ્સ માટે 'ટેટ્રા' ઉપસર્ગ વપરાય છે.
$3$. સંકીર્ણ ઋણાયનીય હોવાથી,ધાતુ આયન આયર્નને 'ફેરેટ' કહેવામાં આવે છે.
$4$. ઓક્સિડેશન અવસ્થાની ગણતરી: $x + (-1) + 4(-1) + (-1) = -4$,જે $x - 6 = -4$ આપે છે,તેથી $x = +2$.
$5$. આમ,નામ ક્લોરોટેટ્રાસાયનો સુપરઓક્સોફેરેટ $(II)$ આયન છે.

(A) સંકીર્ણ $[RhCl(PPh_3)_3]$ માં,લિગેન્ડ $Cl^-$ નો વીજભાર $-1$ છે અને $PPh_3$ તટસ્થ લિગેન્ડ છે.
ધારો કે $Rh$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$x + (-1) + 3(0) = 0$
$x - 1 = 0$
$x = +1$
આમ,રોડિયમનો ઓક્સિડેશન આંક $(I)$ છે.
તેથી,સાચું નામ ક્લોરોટ્રિસ(ટ્રાયફિનાઈલફોસ્ફિન)રોડિયમ$(I)$ છે.

(D) સંકિર્ણનું નામ ડાયએમાઈન ડાયક્લોરોડાયસાયનો ક્રોમેટ $(III)$ છે.
$1$. મધ્યસ્થ ધાતુ ક્રોમિયમ $(Cr)$ છે જેનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
$2$. લિગેન્ડ્સ છે: બે એમાઈન ($NH_3$,તટસ્થ),બે ક્લોરો ($Cl^-$,વીજભાર $-1$),અને બે સાયનો ($CN^-$,વીજભાર $-1$).
$3$. સંકલન ઘટક પરનો કુલ વીજભાર: $Charge = (+3) + 2(0) + 2(-1) + 2(-1) = -1$.
$4$. તેથી,સાચું સૂત્ર $[CrCl_2(CN)_2(NH_3)_2]^{-}$ છે.

(D) $K_2[Cr(CN)_2O_2(O_2)NH_3]$ નું $IUPAC$ નામ પોટેશિયમ એમાઈનડાયસાયનોડાયઓક્સોપેરોક્સો ક્રોમેટ $(VI)$ છે.
$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ છે.
લિગેન્ડ્સના નામ મૂળાક્ષરના ક્રમમાં ગોઠવતા: એમાઈન $(NH_3)$,સાયનો $(CN^-)$,ડાયઓક્સો $(O^{2-})$ અને પેરોક્સો $(O_2^{2-})$.

(D) $H_2[PtCl_6]$ એ એસિડ છે,ક્ષાર નથી.
સવર્ગ સંયોજનો માટેના $IUPAC$ નામકરણના નિયમો મુજબ,જ્યારે સંકીર્ણ ઋણાયનમાં ધાતુ હોય,ત્યારે એસિડનું નામ ઋણાયનના નામ પછી 'એસિડ' શબ્દ લગાવીને આપવામાં આવે છે.
અહીં,ઋણાયન $[PtCl_6]^{2-}$ છે,જેને હેક્ઝાક્લોરોપ્લેટિનેટ $(IV)$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,તેનું નામ હેક્ઝાક્લોરોપ્લેટિનિક $(IV)$ એસિડ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(A) સંકીર્ણ $[PtCl(NH_2CH_3)(NH_3)_2]Cl$ છે.
$1$. લિગેન્ડ્સ $NH_3$ (એમાઈન),$Cl^-$ (ક્લોરો) અને $NH_2CH_3$ (મિથાઈલએમાઈન) છે.
$2$. મૂળાક્ષરોના ક્રમ મુજબ: એમાઈન,ક્લોરો,મિથાઈલએમાઈન.
$3$. બે $NH_3$ હોવાથી 'ડાય' પૂર્વગ વપરાય છે.
$4$. મધ્યસ્થ ધાતુ પ્લેટિનમ $(Pt)$ છે.
$5$. $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ ધારો.
$x + (-1) + 0 + 2(0) = +1$ (કારણ કે પ્રતિ-આયન $Cl^-$ છે),તેથી $x = +2$.
$6$. નામ ડાયએમાઈનક્લોરોમિથાઈલએમાઈનપ્લેટિનમ $(II)$ ક્લોરાઈડ થાય છે.

(C) સંકીર્ણ $Na[PtBrCl(NO_2)(NH_3)]$ નું $IUPAC$ નામ નીચે મુજબ નક્કી કરવામાં આવે છે:
$1$. ધન આયન $Na^+$ (સોડિયમ આયન) છે અને ઋણ આયન સંકીર્ણ આયન $[PtBrCl(NO_2)(NH_3)]^-$ છે.
$2$. લિગાન્ડ્સને મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં નામ આપવામાં આવે છે: એમાઈન $(NH_3)$,બ્રોમો $(Br^-)$,ક્લોરો $(Cl^-)$,અને નાઈટ્રો-$N$ $(NO_2^-)$.
$3$. સંકીર્ણ આયન ઋણભારિત હોવાથી,ધાતુ $Pt$ ને પ્લેટિનેટ તરીકે નામ આપવામાં આવે છે.
$4$. $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + (-1) + (-1) + (-1) + 0 = -1$ ગણતા,$x = +2$ મળે છે.
$5$. આથી,સાચું નામ સોડિયમ એમાઈનબ્રોમોક્લોરોનાઈટ્રો-$N$-પ્લેટિનેટ$(II)$ છે.

(B) $Xe[PtF_6]$ સંયોજન એ $Xe^+$ કેટાયન અને $[PtF_6]^-$ એનાયન ધરાવતું આયનિક સંકિર્ણ છે.
$[PtF_6]^-$ એનાયનમાં,$Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ ધારો.
$x + 6(-1) = -1 \implies x = +5$.
આમ,એનાયનનું નામ હેક્ઝાફ્લોરોપ્લેટિનેટ$(V)$ થાય છે.
કેટાયન $Xe^+$ ને ઝેનોન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,$IUPAC$ નામ ઝેનોન હેક્ઝાફ્લોરોપ્લેટિનેટ$(V)$ છે.

(A) $1$. $Fe(\eta^5-C_5H_5)_2$ માં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે,$0$ નથી. સાચું નામ $Bis(\eta^5-cyclopentadienyl)iron(II)$ છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટી રીતે લખાયેલ છે.
$2$. $Cr(\eta^6-C_6H_6)_2$ માં,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે. નામ સાચું છે.
$3$. $[CoCl_2(H_2O)_4]Cl \cdot 2H_2O$ માં,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 2(-1) + 4(0) = +1$ એટલે કે $x = +3$ છે. નામ સાચું છે.
$4$. $[Zn(NCS)_4]^{2-}$ માં,$Zn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 4(-1) = -2$ એટલે કે $x = +2$ છે. નામ સાચું છે.

(C) સંકીર્ણ સંયોજનો માટેના $IUPAC$ નામકરણના નિયમો મુજબ લિગેન્ડના નામ મૂળાક્ષરના ક્રમમાં લખવા જોઈએ અને ત્યારબાદ ધાતુનું નામ અને તેનો ઓક્સિડેશન આંક લખવો જોઈએ.
વિકલ્પ $(C)$ સાચો છે: $cis$-dichloro(ethylenediamine)platinum $(II)$ માં લિગેન્ડનો મૂળાક્ષર ક્રમ ($chloro$ એ $ethylenediamine$ પહેલા આવે છે) અને ભૂમિતિ તથા ઓક્સિડેશન આંક યોગ્ય રીતે દર્શાવેલ છે.

(A) સંકીર્ણ સંયોજન $[Cr(NH_3)_5(CN)][Ir(NO_2)_6]$ છે.
$1$. ધન આયન $[Cr(NH_3)_5(CN)]^{2+}$ છે,જેનું નામ પેન્ટાએમાઈનસાયનિડોક્રોમિયમ$(III)$ છે.
$2$. ઋણ આયન $[Ir(NO_2)_6]^{3-}$ છે,જેનું નામ હેક્ઝાનાઈટ્રિટો-$N$-ઈરિડેટ$(III)$ છે.
$3$. આથી,સાચું $IUPAC$ નામ પેન્ટાએમાઈનસાયનિડોક્રોમિયમ$(III)$ હેક્ઝાનાઈટ્રિટો-$N$-ઈરિડેટ$(III)$ છે.

(A) દરેક સંયોજનમાં નિકલ $(Ni)$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરવા માટે:
$1$. $Ni(CO)_4$ માં,$CO$ તટસ્થ લિગાન્ડ છે,તેથી $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
$2$. $(CH_3COO)_2Ni$ માં,એસીટેટ આયન $(CH_3COO^-)$ નો વીજભાર $-1$ છે,તેથી $Ni + 2(-1) = 0$,જે $Ni = +2$ આપે છે.
$3$. $NiO$ માં,ઓક્સિજન $(O)$ નો વીજભાર $-2$ છે,તેથી $Ni + (-2) = 0$,જે $Ni = +2$ આપે છે.
$4$. $NiCl_2(PPh_3)_2$ માં,$Cl$ નો વીજભાર $-1$ છે અને $PPh_3$ તટસ્થ લિગાન્ડ છે,તેથી $Ni + 2(-1) + 2(0) = 0$,જે $Ni = +2$ આપે છે.
આ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,$Ni(CO)_4$ માં સૌથી ઓછો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.

(A) બ્રાઉન રિંગ સંકીર્ણ $[Fe(H_2O)_5NO]SO_4$ માં,$NO$ લિગેન્ડ નાઈટ્રોસોનિયમ આયન $(NO^+)$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
ધારો કે $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
$H_2O$ નો વીજભાર $0$ છે અને $SO_4$ નો વીજભાર $-2$ છે.
તેથી,$x + 5(0) + 1(+1) + (-2) = 0$.
$x + 1 - 2 = 0$.
$x - 1 = 0$.
$x = +1$.
તેથી,$Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+1$ છે.

(D) આપેલ સવર્ગ સંયોજન $[Co(NH_3)_4Cl(ONO)]Cl$ છે.
$1$. લિગેન્ડ્સ $4$ એમાઈન $(NH_3)$,$1$ ક્લોરિડો $(Cl^-)$,અને $1$ નાઈટ્રિટો-$O$ $(ONO^-)$ છે.
$2$. લિગેન્ડ્સનો મૂળાક્ષર ક્રમ: એમાઈન,ક્લોરિડો,નાઈટ્રિટો-$O$.
$3$. $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક: $x + 4(0) + 1(-1) + 1(-1) + 1(-1) = 0$,તેથી $x = +3$.
$4$. આથી,સાચું નામ ટેટ્રાએમાઈનક્લોરિડોનાઈટ્રિટો-$O$-કોબાલ્ટ $(III)$ ક્લોરાઈડ છે.

(C) ધારો કે $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$Na$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$,$NH_3$ નો $0$,$CN^-$ નો $-1$ અને $H_2O$ નો $0$ છે.
તટસ્થ સંકીર્ણ માટે ઓક્સિડેશન આંકનો સરવાળો શૂન્ય થાય છે:
$3(+1) + x + 1(0) + 5(-1) + 2(0) = 0$
$3 + x - 5 = 0$
$x - 2 = 0$
$x = +2$
તેથી,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.

(B) ધારો કે $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$C_2H_4$ (ઇથિલીન) એ તટસ્થ લિગેન્ડ છે,તેથી તેનો વીજભાર $0$ છે.
$Cl$ એ ક્લોરો લિગેન્ડ છે જેનો વીજભાર $-1$ છે.
સંકીર્ણ $[Pt(C_2H_4)Cl_3]^-$ પરનો કુલ વીજભાર $-1$ છે.
સમીકરણ: $x + (0) + 3(-1) = -1$.
$x - 3 = -1$.
$x = +2$.
તેથી,$Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.

(A) બ્રાઉન રિંગ સંકીર્ણ $[Fe(H_2O)_5NO]SO_4$ માં,સંકીર્ણ આયન $[Fe(H_2O)_5NO]^{2+}$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,$NO$ એ $NO^+$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. $H_2O$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ છે.
ધારો કે $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
$x + 5(0) + 1(+1) = +2$
$x + 1 = +2$
$x = +1$
તેથી,બ્રાઉન રિંગ સંકીર્ણમાં $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+1$ છે.

(C) $1$. લિગાન્ડ્સ ઓળખો: $NH_3$ એ 'એમાઈન' છે અને $Cl^-$ એ 'ક્લોરાઈડો' છે.
$2$. મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. $NH_3$ પરનો વીજભાર $0$,$Cl$ પર $-1$ અને કાઉન્ટર આયન $NO_3$ પર $-1$ છે. તેથી,$x + 4(0) + 2(-1) + (-1) = 0$,જે $x - 3 = 0$ આપે છે,તેથી $x = +3$.
$3$. $IUPAC$ નામકરણના નિયમો લાગુ કરો: લિગાન્ડ્સને મૂળાક્ષર પ્રમાણે ગોઠવવામાં આવે છે. 'એમાઈન' એ 'ક્લોરાઈડો' પહેલા આવે છે. ચાર $NH_3$ અને બે $Cl$ હોવાથી,પૂર્વગ 'ટેટ્રાએમાઈન' અને 'ડાયક્લોરાઈડો' છે.
$4$. ભાગોને જોડો: સંકીર્ણ ધન આયનનું નામ પહેલા આવે છે,ત્યારબાદ ઋણ આયન. નામ 'ટેટ્રાએમાઈનડાયક્લોરાઈડોક્રોમિયમ $(III)$ નાઇટ્રેટ' છે.

(B) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: $NH_3$ એમાઈન,$Cl^-$ ક્લોરો અને $NO_2^-$ નાઇટ્રો છે.
$2$. લિગેન્ડ્સને મૂળાક્ષર પ્રમાણે ગોઠવો: એમાઈન,ક્લોરો,નાઇટ્રો.
$3$. સવર્ગ સ્પીસીઝ $[Pt(NH_3)_4 NO_2Cl]^{2+}$ છે,જે ધન આયન છે.
$4$. $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક: $x + 4(0) + (-1) + (-1) = +2$,તેથી $x = +4$.
$5$. આમ,નામ ટેટ્રા એમાઈન ક્લોરોનાઇટ્રો પ્લેટિનમ$(IV)$ સલ્ફેટ થશે.

(B) $1$. 'ડાયક્લોરોબિસ(યુરિયા)કોપર$(II)$' નામ એક સવર્ગ સંયોજન સૂચવે છે.
$2$. 'કોપર$(II)$' નો અર્થ છે કે મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Cu^{2+}$ છે.
$3$. 'ડાયક્લોરો' નો અર્થ છે કે બે ક્લોરાઇડ લિગેન્ડ $(Cl^-)$ જોડાયેલા છે.
$4$. 'બિસ(યુરિયા)' નો અર્થ છે કે બે યુરિયા અણુઓ $(O=C(NH_2)_2)$ લિગેન્ડ તરીકે જોડાયેલા છે.
$5$. આને જોડતા,સવર્ગ ક્ષેત્ર $[Cu(urea)_2Cl_2]$ બને છે.
$6$. $Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 2(0) + 2(-1) = 0$ છે,તેથી $x = +2$,જે નામ સાથે સુસંગત છે.

(A) આપેલ સંકીર્ણ $Fe_2(CO)_9$ છે,જેને $(CO)_3Fe(\mu-CO)_3Fe(CO)_3$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે.
આ બંધારણમાં,$3$ સેતુરૂપ (bridging) કાર્બોનાઇલ સમૂહો $(\mu-CO)$ અને $6$ ટર્મિનલ કાર્બોનાઇલ સમૂહો $(CO)$ છે.
દરેક આઇરન પરમાણુ $3$ ટર્મિનલ કાર્બોનાઇલ અને $3$ સેતુરૂપ કાર્બોનાઇલ સાથે જોડાયેલ છે.
$IUPAC$ નામકરણમાં સૌ પ્રથમ સેતુરૂપ લિગેન્ડ્સને દર્શાવવામાં આવે છે,ત્યારબાદ ધાતુ કેન્દ્રોને.
સાચું નામ $Tri-\mu-carbonyl-bis(tricarbonyliron(0))$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) આપેલ સંકીર્ણ $Hg[Co(CNS)_4]$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,ધન આયન $Hg^{2+}$ છે અને ઋણ આયન $[Co(CNS)_4]^{2-}$ છે.
ઋણ આયન $[Co(CNS)_4]^{2-}$ માટે,લિગેન્ડ $CNS^-$ છે,જે થાયોસાયનેટ છે. તે સલ્ફર પરમાણુ દ્વારા જોડાયેલ હોવાથી,તેને થાયોસાયનેટો-$S$ તરીકે નામ આપવામાં આવે છે.
અહીં $4$ લિગેન્ડ છે,તેથી પૂર્વગ 'ટેટ્રા' વપરાય છે.
કેન્દ્રીય ધાતુ પરમાણુ કોબાલ્ટ છે,અને સંકીર્ણ આયન ઋણભારિત હોવાથી,તેને 'કોબાલ્ટેટ' તરીકે નામ આપવામાં આવે છે.
$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક: $x + 4(-1) = -2$,જે $x = +2$ આપે છે.
આમ,સાચું નામ મરક્યુરી ટેટ્રાથાયોસાયનેટો-$S$-કોબાલ્ટેટ$(II)$ છે.

(B) $Fe(C_5H_5)_2$ એ એક ઓર્ગેનોમેટાલિક સેન્ડવિચ સંકીર્ણ છે.
સંકીર્ણ સંયોજનો માટેના $IUPAC$ નામકરણ મુજબ,લિગેન્ડ $C_5H_5^-$ ને 'સાયકલોપેન્ટાડાઈનાઇલ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અહીં બે લિગેન્ડ હોવાથી,'બીસ' પૂર્વગનો ઉપયોગ થાય છે.
કેન્દ્રીય ધાતુ પરમાણુ આઇરન છે અને તેનો ઓક્સિડેશન આંક $x + 2(-1) = 0$ એટલે કે $x = +2$ થાય છે.
તેથી,સાચું $IUPAC$ નામ 'બીસ(સાયકલોપેન્ટાડાઈનાઇલ)આઇરન $(II)$' છે.

(D) $1$. સંકીર્ણ $K_3[Ir(C_2O_4)_3]$ છે.
$2$. ધન આયન $K^+$ છે,જેને પોટેશિયમ કહેવાય છે.
$3$. સવર્ગ સ્ફિયર $[Ir(C_2O_4)_3]^{3-}$ છે.
$4$. લિગેન્ડ ઓક્ઝેલેટ $(C_2O_4^{2-})$ છે,જે દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે. $3$ ઓક્ઝેલેટ લિગેન્ડ હોવાથી,આપણે 'ટ્રાય' ને બદલે 'ટ્રિસ' પૂર્વગ વાપરીએ છીએ.
$5$. સંકીર્ણ આયન ઋણભારિત હોવાથી,મધ્યસ્થ ધાતુ $Ir$ ને ઇરિડેટ તરીકે નામ આપવામાં આવે છે.
$6$. $Ir$ નો ઓક્સિડેશન આંક: $x + 3(-2) = -3$,તેથી $x - 6 = -3$,$x = +3$.
$7$. આમ,$IUPAC$ નામ પોટેશિયમ ટ્રિસ(ઓક્ઝેલેટો)ઇરિડેટ$(III)$ થાય છે.

(A) $1$. મધ્યસ્થ ધાતુ આયન ઓળખો: કોબાલ્ટ $(Co)$ જેનો ઓક્સિડેશન આંક $+III$ છે.
$2$. લિગાન્ડ્સ ઓળખો: 'ટ્રાયએમાઇન' એટલે $3 \ NH_3$,'ડાયએક્વા' એટલે $2 \ H_2O$,અને 'ક્લોરો' એટલે $1 \ Cl^-$.
$3$. સવર્ગ સ્ફિયર $[Co(NH_3)_3(H_2O)_2Cl]$ છે.
$4$. સવર્ગ સ્ફિયર પરનો વીજભાર ગણો: $Co(+3) + 3(0) + 2(0) + 1(-1) = +2$. તેથી,સંકીર્ણ આયન $[Co(NH_3)_3(H_2O)_2Cl]^{2+}$ છે.
$5$. $+2$ વીજભારને સંતુલિત કરવા માટે,સવર્ગ સ્ફિયરની બહાર $2 \ Cl^-$ આયનોની જરૂર પડશે.
$6$. અંતિમ સૂત્ર $[Co(NH_3)_3(H_2O)_2Cl]Cl_2$ છે.

(D) સોડિયમ નાઇટ્રોપુસાઇડનું રાસાયણિક સૂત્ર $Na_2[Fe(CN)_5(NO)]$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,લિગેન્ડ $NO$ ને $NO^+$ (નાઇટ્રોસોનિયમ આયન) તરીકે ગણવામાં આવે છે કારણ કે આયર્ન $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
ધારો કે $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
$2(+1) + x + 5(-1) + 1(+1) = 0$
$2 + x - 5 + 1 = 0$
$x - 2 = 0$
$x = +2$.
આમ,તેનું નામ સોડિયમ પેન્ટાસાયનોનાઇટ્રોસીલ ફેરેટ $(II)$ છે.

(B) $1$. ધન આયન ઓળખો: $K^+$ એટલે પોટેશિયમ.
$2$. સંકીર્ણ ઋણ આયન ઓળખો: $[Zn(OH)_4]^{2-}$.
$3$. લિગેન્ડનું નામકરણ: ચાર $OH^-$ સમૂહોને 'ટેટ્રાહાઈડ્રોક્સો' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$4$. મધ્યસ્થ ધાતુનું નામ: સંકીર્ણ ઋણ આયન હોવાથી,$Zn$ ને 'ઝિંકેટ' તરીકે લખવામાં આવે છે.
$5$. $Zn$ નો ઓક્સિડેશન આંક શોધો: $x + 4(-1) = -2$,તેથી $x = +2$.
$6$. નામ પૂર્ણ કરો: પોટેશિયમ ટેટ્રાહાઈડ્રોક્સોઝિંકેટ $(II)$.

(C) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: $NH_3$ (ammine),$CN^-$ (cyano),$O^{2-}$ (oxo),$O_2^{2-}$ (peroxo).
$2$. $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક શોધો: ધારો કે તે $x$ છે. $K$ નો વીજભાર $+1$,$CN$ નો $-1$,$O$ નો $-2$,$O_2$ નો $-2$ અને $NH_3$ નો $0$ છે.
$2(+1) + x + 2(-1) + 1(-2) + 1(-2) + 0 = 0$
$2 + x - 2 - 2 - 2 = 0$
$x - 4 = 0 \implies x = +4$.
$3$. લિગેન્ડ્સને મૂળાક્ષર પ્રમાણે ગોઠવો: ammine,cyano,dioxo,peroxo.
$4$. નામ: Potassium amminedicyanodioxoperoxochromate $(IV)$.

(C) આપેલ સંકીર્ણ એક ધાતુ-ધાતુ બંધ ધરાવતું કાર્બોનિલ સંકીર્ણ $[(CO)_5Mn-Mn(CO)_5]$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,મેંગેનીઝ પરમાણુઓ $0$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
ધાતુ-ધાતુ બંધ ધરાવતા કાર્બોનિલ માટે $IUPAC$ નામકરણ મુજબ,તેને ડેકાકાર્બોનિલ ડાયમેંગેનીઝ $(0)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જોકે,આપેલા વિકલ્પોને જોતા,બંધારણનું વર્ણન કરતું સૌથી યોગ્ય નામ bis(pentacarbonyl manganese) છે.

(B) પ્રક્રિયક સંકીર્ણ $Na_2[Fe(CN)_5NO]$ માં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $2(+1) + x + 5(-1) + 0 = 0$ મુજબ ગણવામાં આવે છે,જે $x = +2$ મળે છે.
નીપજ સંકીર્ણ $Na_4[Fe(CN)_5NOS]$ માં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $4(+1) + x + 5(-1) + (-2) = 0$ મુજબ ગણતા $x = +3$ મળે છે.
જોકે,સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રસાઈડની સલ્ફાઈડ સાથેની પ્રક્રિયામાં,$Fe$ કેન્દ્ર $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં જ રહે છે કારણ કે પ્રક્રિયામાં $NO^+$ નું $NOS^-$ માં રૂપાંતર થાય છે. આમ,બંને સંકીર્ણોમાં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.

(A) સંકીર્ણ $[RhCl(PPh_3)_3]$ માં,લિગેન્ડ $Cl^-$ નો વીજભાર $-1$ છે અને $PPh_3$ (ટ્રાયફિનાઇલફોસ્ફિન) એ તટસ્થ લિગેન્ડ છે.
ધારો કે $Rh$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$x + (-1) + 3(0) = 0$
$x - 1 = 0$
$x = +1$.
તેથી,$Rh$ નો ઓક્સિડેશન આંક $(I)$ છે.
નામકરણ મુજબ: ક્લોરિડો + ટ્રિસ(ટ્રાયફિનાઇલફોસ્ફિન) + રોડિયમ$(I)$.
આમ,સાચું $IUPAC$ નામ ક્લોરિડોટ્રિસ(ટ્રાયફિનાઇલફોસ્ફિન)રોડિયમ$(I)$ છે.