Nomenclature and oxidation State Questions in Gujarati

(C) $CO$ લિગેન્ડ એ તટસ્થ લિગેન્ડ છે જેનો વીજભાર $0$ છે.
ધારો કે $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
સંકીર્ણ $[Ni(CO)_4]$ માટે,ઓક્સિડેશન આંકનો સરવાળો સંકીર્ણના કુલ વીજભાર જેટલો થાય છે,જે $0$ છે.
$x + 4(0) = 0$
$x = 0$
તેથી,$[Ni(CO)_4]$ માં $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.

(A) $[Co(NH_3)_6]Cl_3$ નું આયનીકરણ $[Co(NH_3)_6]Cl_3 \rightarrow [Co(NH_3)_6]^{3+} + 3Cl^-$ મુજબ થાય છે.
ધારો કે $Co$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
$NH_3$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ છે.
તેથી,$x + 6(0) = +3$.
આમ,$x = +3$.

(C) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: $5$ એમ્માઈન $(NH_3)$ અને $1$ ક્લોરાઇડો $(Cl^-)$ લિગેન્ડ છે.
$2$. મૂળાક્ષર ક્રમ: 'એમ્માઈન' એ 'ક્લોરાઇડો' પહેલા આવે છે.
$3$. સવર્ગ સ્ફિયરનું નામ: $5$ એમ્માઈન લિગેન્ડને 'પેન્ટાએમ્માઈન' અને $1$ ક્લોરાઇડો લિગેન્ડને 'ક્લોરાઇડો' કહેવાય છે.
$4$. ધાતુનું નામ: મધ્યસ્થ ધાતુ કોબાલ્ટ $(Co)$ છે. સંકીર્ણ આયન ધન હોવાથી,તેને 'કોબાલ્ટ' કહેવામાં આવે છે.
$5$. ઓક્સિડેશન અવસ્થા: ધારો કે $Co$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે. $x + 5(0) + 1(-1) = +2$ (કારણ કે બહાર $2$ ક્લોરાઈડ આયન છે),તેથી $x - 1 = +2$,જે $x = +3$ આપે છે.
$6$. નામનું સંયોજન: સાચું નામ 'પેન્ટાએમ્માઈનક્લોરાઇડોકોબાલ્ટ $(III)$ ક્લોરાઈડ' છે.

(A) $1$. લિગાન્ડ્સ ઓળખો: $NH_3$ (એમાઈન),$NO_2^-$ (નાઈટ્રો),$Cl^-$ (ક્લોરો),$CN^-$ (સાયનો).
$2$. લિગાન્ડ્સને મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં ગોઠવો: એમાઈન,ક્લોરો,સાયનો,નાઈટ્રો.
$3$. ત્રણ $NH_3$ લિગાન્ડ હોવાથી,પૂર્વગ 'ટ્રાયએમાઈન' વપરાશે.
$4$. મધ્યસ્થ ધાતુ કોબાલ્ટ $(Co)$ છે. ઓક્સિડેશન આંક: $x + 3(0) + (-1) + (-1) + (-1) = 0$,તેથી $x = +3$.
$5$. આમ,નામ ટ્રાયએમાઈનક્લોરોસાયનોનાઈટ્રોકોબાલ્ટ $(III)$ થશે.

(B) $[Cr(CO)_6]$ સંકીર્ણમાં,$CO$ (કાર્બોનિલ) લિગેન્ડ તટસ્થ છે અને તેની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ છે.
સંકીર્ણનો કુલ વીજભાર $0$ હોવાથી,$Cr$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x + 6(0) = 0$ મુજબ $x = 0$ મળે છે.
તેથી,$[Cr(CO)_6]$ માં ધાતુની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ છે.

(D) સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રુસાઈડનું રાસાયણિક સૂત્ર $Na_2[Fe(CN)_5(NO)]$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,લિગેન્ડ $NO^+$ એ નાઈટ્રોસાઈલ છે.
ધારો કે $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$2(+1) + x + 5(-1) + 1(+1) = 0$
$2 + x - 5 + 1 = 0$
$x - 2 = 0$
$x = +2$.
આમ,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $II$ છે.
તેથી $IUPAC$ નામ સોડિયમ પેન્ટાસાયનોનાઈટ્રોસાઈલફેરેટ $(II)$ છે.

(C) $1$. લિગાન્ડ્સ ઓળખો: $2$ એમ્માઈન $(NH_3)$ અને $4$ એક્વા $(H_2O)$ લિગાન્ડ્સ છે. મૂળાક્ષરોના ક્રમ મુજબ,'એમ્માઈન' એ 'એક્વા' પહેલા આવે છે.
$2$. સંકીર્ણ ક્ષેત્રનું નામ: સંકીર્ણ આયન $[Co(H_2O)_4(NH_3)_2]^{3+}$ છે. તેનું નામ 'ડાયએમ્માઈનટેટ્રાએક્વાકોબાલ્ટ' થાય.
$3$. મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $(Co)$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. $x + 2(0) + 4(0) = +3$,તેથી $x = +3$.
$4$. સંપૂર્ણ નામ: 'ડાયએમ્માઈનટેટ્રાએક્વાકોબાલ્ટ $(III)$ ક્લોરાઈડ'.

(A) $1$. સંકીર્ણ $[Pt(NH_3)_4Cl_2] [PtCl_4]$ છે.
$2$. ધન આયન $[Pt(NH_3)_4Cl_2]^{2+}$ અને ઋણ આયન $[PtCl_4]^{2-}$ છે.
$3$. ધન આયનમાં $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ ધારો: $x + 4(0) + 2(-1) = +2$,તેથી $x = +4$.
$4$. ધન આયનનું નામ ટેટ્રાએમ્માઈનડાયકલોરાઇડોપ્લેટીનિયમ $(IV)$ છે.
$5$. ઋણ આયનમાં $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $y$ ધારો: $y + 4(-1) = -2$,તેથી $y = +2$.
$6$. ઋણ આયનનું નામ ટેટ્રાકલોરાઇડોપ્લેટીનેટ $(II)$ છે.
$7$. આમ,સાચું નામ ટેટ્રાએમ્માઈનડાયકલોરાઇડોપ્લેટીનિયમ $(IV)$ ટેટ્રાકલોરાઇડોપ્લેટીનેટ $(II)$ છે.

(D) ધારો કે $Cr$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
સંકીર્ણ $[Cr(NH_3)_6]Cl_3$ માં,$NH_3$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ અને $Cl$ ની $-1$ છે.
નિયમ લાગુ પાડતા: $x + 6 \times (0) + 3 \times (-1) = 0$.
$x - 3 = 0$.
$x = +3$.
આથી,$Cr$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+3$ છે.

(A) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: $5$ એમોનિયા $(NH_3)$ લિગેન્ડ્સ છે,જેને 'પેન્ટાએમાઈન' કહેવાય છે,અને $1$ $NCS^-$ લિગેન્ડ છે,જેને 'થાયોસાયનેટો-$N$' કહેવાય છે કારણ કે તે નાઈટ્રોજન પરમાણુ દ્વારા જોડાયેલ છે.
$2$. મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $(Co)$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. $NH_3$ પરનો વીજભાર $0$,$NCS^-$ પર $-1$ અને $Cl^-$ પર $-1$ છે. સંકીર્ણનો કુલ વીજભાર $0$ છે. તેથી,$x + 5(0) + (-1) + 2(-1) = 0$,જે $x - 3 = 0$ આપે છે,તેથી $x = +3$.
$3$. નામ બનાવો: નામ 'પેન્ટાએમાઈન(થાયોસાયનેટો-$N$)કોબાલ્ટ$(III)$ ક્લોરાઈડ' તરીકે લખવામાં આવે છે.

(A) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: $4$ એમ્માઇન $(NH_3)$ લિગેન્ડ્સ છે જેને 'ટેટ્રા એમ્માઇન' કહેવાય છે અને $2$ કલોરાઇડ $(Cl^-)$ લિગેન્ડ્સ છે જેને 'ડાયકલોરાઇડો' કહેવાય છે.
$2$. મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $(Co)$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. $NH_3$ પરનો વીજભાર $0$ છે અને $Cl$ પરનો વીજભાર $-1$ છે. સંકીર્ણનો કુલ વીજભાર $0$ છે. તેથી,$x + 4(0) + 2(-1) + (-1) = 0$,જે $x - 3 = 0$ આપે છે,તેથી $x = +3$.
$3$. સંકીર્ણનું નામકરણ: સંકીર્ણ ધન આયન હોવાથી,ધાતુનું નામ 'કોબાલ્ટ' રહેશે. લિગેન્ડ્સને મૂળાક્ષર પ્રમાણે ગોઠવતા: 'એમ્માઇન' એ 'કલોરાઇડો' પહેલા આવે છે.
$4$. આથી,સાચું નામ 'ટેટ્રા એમ્માઇન ડાયકલોરાઇડો કોબાલ્ટ $(III)$ કલોરાઈડ' છે.

(A) $[Ni(NH_3)_4][NiCl_4]$ સંકીર્ણ એ એક સવર્ગ સંયોજન છે જે ધન આયન $[Ni(NH_3)_4]^{2+}$ અને ઋણ આયન $[NiCl_4]^{2-}$ ધરાવે છે.
ધન આયન ભાગમાં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે કારણ કે $NH_3$ તટસ્થ લિગેન્ડ છે.
ઋણ આયન ભાગમાં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે કારણ કે $4 \times (-1) + x = -2$,જે $x = +2$ આપે છે.
$IUPAC$ ના નિયમો મુજબ,ધન આયનનું નામ પહેલા અને ત્યારબાદ ઋણ આયનનું નામ લખવામાં આવે છે.
ધન આયન $[Ni(NH_3)_4]^{2+}$ નું નામ ટેટ્રાએમ્માઈનનિકલ $(II)$ છે.
ઋણ આયન $[NiCl_4]^{2-}$ નું નામ ટેટ્રાક્લોરાઈડોનિકલેટ $(II)$ છે કારણ કે તે ઋણ વીજભારિત સંકીર્ણ છે.
તેથી,સાચું નામ ટેટ્રાએમ્માઈનનિકલ $(II)$ ટેટ્રાક્લોરાઈડોનિકલેટ $(II)$ છે.

(B) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: $NH_3$ (એમાઈન),$Br^-$ (બ્રોમો),$NO_2^-$ (નાઈટ્રો),$Cl^-$ (ક્લોરો).
$2$. લિગેન્ડ્સને મૂળાક્ષર ક્રમમાં ગોઠવો: એમાઈન,બ્રોમો,ક્લોરો,નાઈટ્રો.
$3$. $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. $x + 3(0) + (-1) + (-1) + (-1) = 0$,તેથી $x - 3 = 0$,$x = +3$.
$4$. નોંધ: સંકીર્ણ તટસ્થ છે,તેથી નામ એક શબ્દ તરીકે લખાય છે.
$5$. સાચું નામ ટ્રાય એમાઈન બ્રોમો ક્લોરો નાઈટ્રો પ્લેટીનમ $(III)$ છે.

(A) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: $Cl^-$ એટલે ક્લોરો,$NO_2^-$ એટલે નાઈટ્રો,અને $en$ એટલે ઈથીલીન ડાયએમાઈન. બે $en$ લિગેન્ડ હોવાથી 'બીસ' પૂર્વગ વપરાય છે.
$2$. મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $(Co)$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. $Cl$ નો વીજભાર $-1$,$NO_2$ નો $-1$,$en$ નો $0$ અને બહારના $Cl$ નો $-1$ છે. તેથી,$x + (-1) + (-1) + 2(0) + (-1) = 0$,જે $x = +3$ આપે છે.
$3$. લિગેન્ડ્સને મૂળાક્ષર પ્રમાણે ગોઠવો: 'ક્લોરો' એ 'નાઈટ્રો' પહેલા આવે છે.
$4$. નામકરણ: સાચું નામ ક્લોરોનાઈટ્રો બીસ(ઈથીલીન ડાયએમાઈન)કોબાલ્ટ$(III)$ ક્લોરાઈડ છે.

(C) $1$. સવર્ગ સ્પીસીઝ $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ ઓળખો.
$2$. લિગેન્ડ $NH_3$ (એમાઈન) છે અને તેની સંખ્યા $4$ છે,તેથી તે 'ટેટ્રાએમાઈન' થશે.
$3$. મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Cu$ છે. તેનો ઓક્સિડેશન આંક $x$ ધારો. $x + 4(0) = +2$,તેથી $x = +2$.
$4$. ધાતુનું નામ 'કોપર $(II)$' થશે.
$5$. પ્રતિ આયન $NO_3^-$ (નાઈટ્રેટ) છે. સંયોજનના નામમાં ઋણ આયન માટે 'ડાય' પૂર્વગ વપરાતો નથી,તેથી તે ફક્ત 'નાઈટ્રેટ' લખાશે.
$6$. આમ,સાચું નામ 'ટેટ્રાએમાઈન કોપર $(II)$ નાઈટ્રેટ' છે.

(B) ધારો કે $Ni$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
સંકીર્ણ $K_4[Ni(CN)_4]$ માટે,બધા પરમાણુઓની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓનો સરવાળો $0$ થાય છે.
$4(+1) + x + 4(-1) = 0$
$4 + x - 4 = 0$
$x = 0$.
આથી,નિકલની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ છે.

(C) ધારો કે $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
સંયોજન $[(H_2O)_4Cr(OH)_2Cr(H_2O)_4]^{4+}$ માં,લિગેન્ડ $H_2O$ (તટસ્થ,વીજભાર $= 0$) અને $OH^-$ (વીજભાર $= -1$) છે.
સંયોજનનો કુલ વીજભાર $+4$ છે.
ઓક્સિડેશન આંકના નિયમ મુજબ:
$2x + 8(0) + 2(-1) = +4$
$2x - 2 = +4$
$2x = 6$
$x = +3$
તેથી,ક્રોમીયમનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.

(B) $1$. લિગાન્ડ્સ ઓળખો: $4$ પાણીના અણુઓ (એક્વા) અને $2$ ક્લોરાઇડ આયનો (ક્લોરાઇડો) છે. મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં,'એક્વા' એ 'ક્લોરાઇડો' પહેલા આવે છે.
$2$. સવર્ગ સ્ફિયરનું નામકરણ: લિગાન્ડ્સને ટેટ્રાએક્વા અને ડાયક્લોરાઇડો તરીકે નામ આપવામાં આવે છે. ધાતુ ક્રોમિયમ છે.
$3$. $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. $H_2O$ પરનો વીજભાર $0$,$Cl$ પર $-1$ અને $NO_3$ પર $-1$ છે. તેથી,$x + 2(-1) + 4(0) = +1$ ($NO_3$ $-1$ હોવાથી,સંકીર્ણ આયન $+1$ છે). આમ,$x - 2 = +1$,જે $x = +3$ આપે છે.
$4$. સંયોજન: નામ ટેટ્રાએક્વાડાયક્લોરાઇડોક્રોમિયમ $(III)$ નાઇટ્રેટ છે.

(B) $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ સંકીર્ણ આયનમાં,ધારો કે $Cu$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
$NH_3$ એ તટસ્થ લિગેન્ડ હોવાથી,તેની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ છે.
સંકીર્ણ આયન પરનો કુલ વીજભાર $+2$ છે.
તેથી,$x + 4(0) = +2$.
$x = +2$.
આમ,કોપરની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+2$ છે.

(C) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: $5$ એમોનિયા $(NH_3)$ લિગેન્ડ્સ છે,જેને 'પેન્ટાએમાઇન' કહેવાય છે,અને $1$ નાઇટ્રો $(NO_2^-)$ લિગેન્ડ છે,જેને 'નાઇટ્રીટો-$N$' કહેવાય છે કારણ કે તે નાઇટ્રોજન દ્વારા જોડાયેલ છે.
$2$. મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $(Co)$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. $NH_3$ પરનો વીજભાર $0$ છે,$NO_2^-$ પરનો વીજભાર $-1$ છે,અને $Cl^-$ પરનો વીજભાર $-1$ છે. સંકીર્ણનો કુલ વીજભાર $0$ છે. તેથી,$x + 5(0) + 1(-1) + 2(-1) = 0$,જે $x - 3 = 0$ આપે છે,તેથી $x = +3$.
$3$. નામ બનાવો: લિગેન્ડ્સને મૂળાક્ષરોના ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવે છે (એમાઇન,નાઇટ્રીટો પહેલા). ધાતુ 'કોબાલ્ટ' છે અને તેની પાછળ કૌંસમાં રોમન અંકમાં તેનો ઓક્સિડેશન આંક લખવામાં આવે છે,અને અંતે 'ક્લોરાઇડ' લખાય છે.
$4$. સાચું $IUPAC$ નામ 'પેન્ટાએમાઇન નાઇટ્રીટો-$N$-કોબાલ્ટ$(III)$ ક્લોરાઇડ' છે.

(D) $1$. મધ્યસ્થ ધાતુ આયન કોબાલ્ટ $(Co)$ છે જેનો ઓક્સિડેશન આંક $+III$ છે.
$2$. લિગાન્ડ્સ: ટ્રાયએમાઈન $(3 \ NH_3)$,ડાયએક્વા $(2 \ H_2O)$ અને ક્લોરાઈડો $(1 \ Cl^-)$ છે.
$3$. સંકીર્ણ ક્ષેત્ર $[Co(NH_3)_3(H_2O)_2Cl]$ છે.
$4$. વીજભાર સંતુલિત કરવા માટે: $[Co(NH_3)_3(H_2O)_2Cl]Cl_2$ સાચું સૂત્ર છે.

(C) $Fe(NO_3)_2$ માં,નાઈટ્રેટ આયન $NO_3^-$ છે,તેથી $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+2$ છે.
$FeC_2O_4$ માં,ઓક્ઝેલેટ આયન $C_2O_4^{2-}$ છે,તેથી $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+2$ છે.
$[Fe(H_2O)_6]Cl_3$ માં,ધારો કે $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે. $H_2O$ તટસ્થ છે અને $Cl^-$ નો વીજભાર $-1$ છે,તેથી $x + 6(0) + 3(-1) = 0$,જે $x = +3$ આપે છે.
$(NH_4)_2SO_4 \cdot FeSO_4 \cdot 6H_2O$ (મોહર ક્ષાર) માં,આયર્ન $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.

(D) આપેલ સવર્ગ સંયોજન $Na_4[Fe(CN)_5NOS]$ છે.
$IUPAC$ નામ નક્કી કરવા માટે:
$1$. ધન આયન સોડિયમ $(Na^+)$ છે.
$2$. સવર્ગ સ્પીસીઝ $[Fe(CN)_5(NOS)]^{4-}$ છે.
$3$. લિગેન્ડ્સમાં પાંચ સાયનાઈડ $(CN^-)$ સમૂહ અને એક $NOS$ સમૂહ છે.
$4$. આયર્ન $(Fe)$ નો ઓક્સિડેશન આંક: $x + 5(-1) + (-1) = -4$,તેથી $x - 6 = -4$,જે $x = +2$ આપે છે.
$5$. આમ,નામ સોડિયમ પેન્ટાસાયનોનાઈટ્રોસીલસલ્ફીડોફેરેટ $(II)$ થાય છે.

(A) $1$. લિગેન્ડ્સ ઓળખો: અહીં $8$ એમ્માઈન લિગેન્ડ્સ $(NH_3)$,એક બ્રિજિંગ ક્લોરો લિગેન્ડ $(\mu-Cl)$ અને એક બ્રિજિંગ નાઈટ્રો લિગેન્ડ $(\mu-NO_2)$ છે.
$2$. ધાતુ કેન્દ્ર કોબાલ્ટ $(Co)$ છે. બે કોબાલ્ટ પરમાણુ હોવાથી,આપણે 'ડાય' પ્રત્યયનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$3$. $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક નક્કી કરો: ધારો કે $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે. સંકિર્ણનો કુલ વીજભાર $+4$ છે (કારણ કે $2 \times SO_4^{2-} = -4$).
$2x + 8(0) + (-1) + (-1) = +4$
$2x - 2 = +4$
$2x = +6$
$x = +3$.
$4$. નામ મૂળાક્ષર પ્રમાણે ગોઠવો: એમ્માઈન,ક્લોરો પહેલા આવે છે,જે નાઈટ્રો પહેલા આવે છે.
$5$. સાચું $IUPAC$ નામ ઓક્ટાએમ્માઈન-$\mu$-ક્લોરો-$\mu$-નાઈટ્રોડાયકોબાલ્ટ $(III)$ સલ્ફેટ છે.

(C) ધારો કે $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
સાયનાઈડ લિગાન્ડ $(CN^-)$ પરનો વીજભાર $-1$ છે.
સંકીર્ણ $[Co(CN)_6]^{3-}$ પરનો કુલ વીજભાર $-3$ છે.
તેથી,સમીકરણ: $x + 6(-1) = -3$ થશે.
$x - 6 = -3$.
$x = +3$.
આમ,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.

(D) સંકીર્ણ $[Fe(CO)_5]$ છે.
$CO$ (કાર્બોનિલ) એ તટસ્થ લિગેન્ડ છે જેનો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
ધારો કે $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
નિયમ મુજબ: $x + 5 \times (0) = 0$.
તેથી,$x = 0$.
આમ,$[Fe(CO)_5]$ માં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.

(D) સવર્ગ આંક એ મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $X$ સાથે સીધા જોડાયેલા દાતા પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે. અહીં,$SO_4^{2-}$ એકદંતીય લિગેન્ડ તરીકે વર્તે છે અને $5$ $NH_3$ અણુઓ એકદંતીય છે. તેથી,$1 + 5 = 6$.
$X$ નો ઓક્સિડેશન આંક શોધવા માટે:
ધારો કે $X$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$SO_4$ નો વીજભાર $-2$,$NH_3$ નો $0$,અને બહારના $Cl$ નો $-1$ છે.
સંકીર્ણ તટસ્થ છે,તેથી: $x + (-2) + 5(0) + (-1) = 0$.
$x - 3 = 0$,જે $x = +3$ આપે છે.
તેથી,સવર્ગ આંક $6$ છે અને ઓક્સિડેશન આંક $3$ છે.

(B) સંકીર્ણ $K[Co(CO)_4]$ છે.
ધારો કે $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$K$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે અને લિગેન્ડ $CO$ (કાર્બોનિલ) તટસ્થ છે,તેથી તેનો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
તટસ્થ સંકીર્ણ માટે ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓનો સરવાળો $0$ લેતા:
$1 \times (+1) + x + 4 \times (0) = 0$
$1 + x = 0$
$x = -1$
તેથી,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે.

(A) ધારો કે $Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
$K_4[Fe(CN)_6]$ માં,$K$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+1$ છે અને $CN^-$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-1$ છે.
ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓનો સરવાળો શૂન્ય લેતા:
$4 \times (+1) + x + 6 \times (-1) = 0$
$4 + x - 6 = 0$
$x - 2 = 0$
$x = +2$
તેથી,$Fe$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+2$ છે.

(C) સવર્ગ સંયોજનો માટેની $IUPAC$ નામકરણ પદ્ધતિ મુજબ,જ્યારે સંકીર્ણ આયન ઋણાયન હોય,ત્યારે મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુના નામની પાછળ $-ate$ પ્રત્યય લાગે છે.
સંકીર્ણ આયન $[Fe(CN)_6]^{3-}$ માટે:
$1$. લિગેન્ડ $CN^-$ છે,જેને $cyanido$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$2$. આવા $6$ લિગેન્ડ હોવાથી,પૂર્વગ $hexa-$ વપરાય છે.
$3$. મધ્યસ્થ ધાતુ $Fe$ છે,જેને $ferrate$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે સંકીર્ણ ઋણાયન છે.
$4$. $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 6(-1) = -3$ ગણતા $x = +3$ મળે છે.
આમ,તેનું નામ $hexacyanidoferrate(III)$ આયન છે.

(B) $1$. લિગાન્ડ્સ ઓળખો: સંકીર્ણ સંયોજનમાં બે ફ્લોરાઇડ આયનો $(F^-)$ અને બે ઇથિલિન ડાયએમાઇન $(en)$ અણુઓ છે.
$2$. મૂળાક્ષરોના ક્રમ મુજબ: 'ઇથિલિન ડાયએમાઇન' અને 'ફ્લોરિડો' માંથી 'ઇથિલિન' પહેલા આવે છે,પરંતુ $IUPAC$ નિયમો મુજબ 'બિસ' નો ઉપયોગ દ્વિદંતીય લિગાન્ડ માટે થાય છે.
$3$. ઓક્સિડેશન અવસ્થા: $Cr$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+3$ છે.
$4$. સાચું નામ: ડાયફ્લોરિડોબિસ(ઇથિલિન ડાયએમાઇન) ક્રોમિયમ $(III)$ ક્લોરાઇડ.

(B) $IUPAC$ નામકરણમાં સૌપ્રથમ ધન આયન અને ત્યારબાદ ઋણ આયનનું નામ લખવામાં આવે છે.
સંકીર્ણ $[Cr(en)_2Br_2]Br$ માટે:
$1$. લિગેન્ડ્સમાં બે બ્રોમાઈડ આયન $(dibromido)$ અને બે ઇથિલીન ડાયએમાઈન અણુઓ $(bis(ethylenediamine))$ છે.
$2$. મધ્યસ્થ ધાતુ આયન ક્રોમિયમ છે,અને તેનો ઓક્સિડેશન આંક $x + 2(0) + 2(-1) = +1$ મુજબ $x = +3$ થાય છે,જેને $chromium(III)$ તરીકે લખાય છે.
$3$. પ્રતિ આયન બ્રોમાઈડ $(Br^-)$ છે.
આમ,સાચું નામ $dibromidobis(ethylenediamine)chromium(III)$ bromide છે.

(B) દરેક વિકલ્પનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$: સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5NO_2]_3 [Co(NO_2)_6]_2$ નું નામ પેન્ટાએમાઈન નાઈટ્રિટો-$N$-કોબાલ્ટ$(III)$ હેક્ઝાનાઈટ્રિટો-$N$-કોબાલ્ટેટ$(III)$ સાચું છે.
$B$: $H_2[OsCl_5N]$ માટે,$Os$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 5(-1) + (-3) = 0$ એટલે કે $x = +8$ થાય. તેથી સાચું નામ હાઈડ્રોજન પેન્ટાક્લોરિડોનાઈટ્રિડોઓસ્મેટ$(VIII)$ હોવું જોઈએ,$(VI)$ નહીં. આમ,આ ખોટું છે.
$C$: $K_2[OsCl_5N]$ માટે,$Os$ નો ઓક્સિડેશન આંક $2(+1) + x + 5(-1) + (-3) = 0$ એટલે કે $x = +6$ થાય. આ નામ સાચું છે.
$D$: $[Cr(H_2O)_6]^{3+}$ નું નામ હેક્ઝાએક્વા ક્રોમિયમ$(III)$ આયન સાચું છે.

(B) લિગેન્ડ $C_2O_4^{2-}$ ને ઓક્ઝેલેટો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ત્રણ ઓક્ઝેલેટો લિગેન્ડ હોવાથી,'ટ્રાય' પૂર્વગનો ઉપયોગ થાય છે.
સંકીર્ણ આયન $[Al(C_2O_4)_3]^{3-}$ છે.
ધારો કે $Al$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$x + 3(-2) = -3 \implies x - 6 = -3 \implies x = +3$.
એનાયોનિક સંકીર્ણમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુનું નામ '-એટ' પ્રત્યય સાથે સમાપ્ત થાય છે,તેથી તે એલ્યુમિનેટ બને છે.
આમ,$IUPAC$ નામ પોટેશિયમ ટ્રાયઓક્ઝેલેટોએલ્યુમિનેટ $(III)$ છે.

(B) દરેક સંકીર્ણમાં $Ni$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા નક્કી કરવા માટે:
$1$. $Ni(CO)_4$ માં: $x + 4(0) = 0 \implies x = 0$.
$2$. $K_2NiF_6$ માં: $2(+1) + x + 6(-1) = 0 \implies 2 + x - 6 = 0 \implies x = +4$.
$3$. $[Ni(NH_3)_6](BF_4)_2$ માં: $x + 6(0) + 2(-1) = 0 \implies x = +2$.
$4$. $K_4[Ni(CN)_6]$ માં: $4(+1) + x + 6(-1) = 0 \implies 4 + x - 6 = 0 \implies x = +2$.
તેથી,નિકલની સૌથી વધુ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $K_2NiF_6$ માં $+4$ છે.

(B) આપેલ સંકીર્ણ $[Co(dmgH)_2Cl_2]$ છે.
અહીં,$dmgH$ એ ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સિમેટ લિગેન્ડ દર્શાવે છે.
આ સંયોજનનું સાચું $IUPAC$ નામ ડાયક્લોરોબિસ(ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ)કોબાલ્ટ $(II)$ છે.

(B) ધારો કે મોલિબ્ડેનમ $(Mo)$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$H_2O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $= 0$,$C_2H_4 = 0$,$O = -2$.
કોમ્પ્લેક્સ $[Mo_2O_4(H_2O)_2(C_2H_4)_2]^{2-}$ માટે:
$2x + 4(-2) + 2(0) + 2(0) = -2$
$2x - 8 = -2$
$2x = 6$
$x = +3$
આમ,આપેલ કોમ્પ્લેક્સમાં મોલિબ્ડેનમનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.

(C) મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુની ઓક્સિડેશન અવસ્થા નક્કી કરવા માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે તટસ્થ સંકીર્ણમાં તમામ પરમાણુઓની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓનો સરવાળો $0$ થાય છે.
$[Ni(CO)_4]$ માં,$CO$ એ $0$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવતો તટસ્થ લિગેન્ડ છે.
ધારો કે $Ni$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
$x + 4(0) = 0 \implies x = 0$.
આમ,$[Ni(CO)_4]$ માં સંક્રાંતિ ધાતુ $Ni$ એ $0$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.

(B) લિગેન્ડ ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોક્સાઈમ $(dmgH_2)$ એક પ્રોટોન ગુમાવીને ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોક્સિમેટો આયન $(dmgH^-)$ બનાવે છે,જે દ્વિદંતીય લિગેન્ડ તરીકે વર્તે છે.
સંકીર્ણ $[Fe(dmgH)_2]$ માં,આયર્ન $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
સંકીર્ણ તટસ્થ હોવાથી,$IUPAC$ નામ લિગેન્ડના નામ અને ત્યારબાદ ધાતુનું નામ અને તેની ઓક્સિડેશન અવસ્થા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
લિગેન્ડ $C_4H_7O_2N_2^-$ ને ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોક્સિમેટો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચું $IUPAC$ નામ $bis (dimethyl glyoximato) iron (II)$ છે.

(B) સંકિર્ણ સંયોજન $Ba[BrF_4]_2$ નું આયનીકરણ આ મુજબ થાય છે: $Ba[BrF_4]_2 \rightarrow Ba^{2+} + 2[BrF_4]^{-}$.
સંકિર્ણ ઋણાયન $[BrF_4]^{-}$ માં,$Br$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ ધારો.
દરેક $F$ પરમાણુનો વીજભાર $-1$ હોવાથી: $x + 4(-1) = -1$.
$x$ માટે ઉકેલતા: $x - 4 = -1$,તેથી $x = +3$.
આમ,$Br$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
તેથી,સંકિર્ણનું નામ બેરિયમ ટેટ્રાફ્લોરોબ્રોમેટ$(III)$ છે.

(A) સંકીર્ણ $Na_4[Fe(CN)_5(NOS)]$ માં,લિગેન્ડ $NOS$ એ $NO^+$ તરીકે વર્તે છે.
ધારો કે $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$Na$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$,$CN$ નો $-1$ અને $NOS$ નો $+1$ છે.
સમીકરણ: $4(+1) + x + 5(-1) + (+1) = 0$.
$4 + x - 5 + 1 = 0$.
$x = 0$.
તેથી,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.

(B) ધારો કે $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$en$ (ઇથિલીનડાયએમાઇન) એક તટસ્થ લિગેન્ડ છે,તેથી તેનો વીજભાર $0$ છે.
$NH_2^-$ (એમિડો) નો વીજભાર $-1$ છે.
$OH^-$ (હાઇડ્રોક્સો) નો વીજભાર $-1$ છે.
સંકીર્ણ આયન પરનો કુલ વીજભાર $+3$ છે.
તેથી,સમીકરણ: $2x + 4(0) + (-1) + (-1) = +3$.
$2x - 2 = +3$.
$2x = +5$.
$x = +2.5$.

(C) $1$. સંકીર્ણ $[Cr(en)_3]Cl_3$ છે.
$2$. લિગેન્ડ ઇથિલિનડાયએમાઇન છે,જે દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે. તેના નામમાં સંખ્યાત્મક પૂર્વગ હોવાથી,ત્રણ લિગેન્ડ માટે 'ટ્રિસ' પૂર્વગનો ઉપયોગ થાય છે.
$3$. મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ ક્રોમિયમ છે. $Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 3(0) = +3$ મુજબ $x = +3$ મળે છે.
$4$. તેથી,સંકીર્ણનું નામ ટ્રિસ(ઇથિલિનડાયએમાઇન) ક્રોમિયમ $(III)$ ક્લોરાઇડ છે.

(D) આપેલ સંકીર્ણ $[Cr(NH_3)_5(CN)]_3[Ir(NO_2)_6]_2$ છે.
આ સંકીર્ણમાં,ધન આયન $[Cr(NH_3)_5(CN)]^{2+}$ છે અને ઋણ આયન $[Ir(NO_2)_6]^{3-}$ છે.
ધન આયન $[Cr(NH_3)_5(CN)]^{2+}$ માટે,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 5(0) + (-1) = +2$ છે,તેથી $x = +3$. તેનું નામ પેન્ટાએમાઈનસાયનિડોક્રોમિયમ $(III)$ છે.
ઋણ આયન $[Ir(NO_2)_6]^{3-}$ માટે,$Ir$ નો ઓક્સિડેશન આંક $y + 6(-1) = -3$ છે,તેથી $y = +3$. તેનું નામ હેક્ઝાનાઈટ્રિટો$-N$-ઈરિડેટ $(III)$ છે.
આ બંનેને જોડતા,$IUPAC$ નામ પેન્ટાએમાઈનસાયનિડોક્રોમિયમ $(III)$ હેક્ઝાનાઈટ્રિટો$-N$-ઈરિડેટ $(III)$ થાય છે.

(D) $1$. ફેરોસીન $[Fe(\eta^5-C_5H_5)_2]$ છે. $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
$2$. સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રસાઈડ $Na_2[Fe(CN)_5NO]$ છે. $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$3$. બ્રાઉન રિંગ કોમ્પ્લેક્સ $[Fe(H_2O)_5NO]SO_4$ છે. $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે.
$4$. આપેલ ઓક્સિડેશન આંકમાંથી કોઈ પણ સાચું નથી,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) $1$. બ્રિજિંગ લિગાન્ડ્સ ઓળખો: બે $OH^-$ જૂથો બ્રિજિંગ લિગાન્ડ્સ છે,જેને $\mu$ પૂર્વગ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે. બે હોવાથી તેને ડાય-$\mu$-હાઈડ્રોક્સિડો કહેવાય છે.
$2$. નોન-બ્રિજિંગ લિગાન્ડ્સ ઓળખો: કુલ આઠ $NH_3$ (એમાઈન) લિગાન્ડ્સ છે,દરેક $Co$ કેન્દ્ર પર ચાર. આને ઓક્ટાએમાઈન તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
$3$. ધાતુના કેન્દ્રો ઓળખો: બે કોબાલ્ટ અણુઓ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,જેને ડાયકોબાલ્ટ $(III)$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
$4$. ભાગોને જોડો: સાચું $IUPAC$ નામ ડાય-$\mu$-હાઈડ્રોક્સિડોઓક્ટાએમાઈનડાયકોબાલ્ટ $(III)$ આયન છે.
$5$. તેથી,વિકલ્પ $(d)$ સાચું નામકરણ છે.

(B) $[CrCl_2(H_2O)_4]NO_3$ સંકીર્ણ માટેનું સાચું $IUPAC$ નામ $tetraaquadichlorochromium(III)$ nitrate છે.
આ સંકીર્ણમાં,પાણી $(aqua)$ તટસ્થ લિગાન્ડ છે. $NO_3$ અને $Cl$ પર $-1$ વીજભાર છે. ક્રોમિયમનો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે. ઓક્સિડેશન આંકને કૌંસમાં રોમન અંકોમાં લખવામાં આવે છે. નાઈટ્રેટ આયન સંકીર્ણની બહાર હોવાથી તેનું નામ સંકીર્ણના નામ પછી લખવામાં આવે છે.

(A) $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક આ રીતે ગણવામાં આવે છે: $x + (-1) + (-1) + 4(-1) = -4$,જે $x = +2$ આપે છે.
હાજર લિગાન્ડ્સ છે: $N_3^-$ (એઝિડો),$O_2^-$ (સુપરઓક્સિડો),અને $SCN^-$ (થાયોસાયનેટો-$S$).
સંકીર્ણ આયન ઋણભારિત હોવાથી,ધાતુના નામની પાછળ '-એટ' લાગે છે,તેથી 'ફેરેટ$(II)$' થાય છે.
આથી,આઈયુપીએસી $(IUPAC)$ નામ એઝિડોસુપરઓક્સિડોટેટ્રાથાયોસાયનેટો-$S$-ફેરેટ$(II)$ છે.

(C) ધારો કે મોલિબ્ડેનમની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
કોમ્પ્લેક્સ $[Mo_2O_4(C_2H_4)_2(H_2O_2)]^{2-}$ છે.
$O$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-2$,$C_2H_4$ (ઈથીન) $0$ અને $H_2O_2$ (હાઈડ્રોજન પેરોક્સાઈડ) $0$ છે.
$2x + 4(-2) + 2(0) + 0 = -2$
$2x - 8 = -2$
$2x = 6$
$x = +3$

(A) $1$. લિગાન્ડ્સ ઓળખો: $5$ એમાઈન $(NH_3)$ અને $1$ નાઈટ્રિટો $(NO_2^-)$ લિગાન્ડ છે.
$2$. મધ્યસ્થ ધાતુ $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક શોધો: $x + 5(0) + 1(-1) + 2(-1) = 0$,તેથી $x = +3$.
$3$. $IUPAC$ નિયમો મુજબ નામકરણ: પેન્ટાએમાઈન નાઈટ્રિટો-$N$-કોબાલ્ટ$(III)$ ક્લોરાઈડ.