Mix Examples-Co-ordination Chemistry Questions in Gujarati

(D) ઉપરના તમામ.
$1.$ $4FeCl_3 + 3K_4[Fe(CN)_6] \to Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ (ફેરી ફેરોસાયનાઇડ,પ્રશિયન બ્લુ અવક્ષેપ).
$2.$ $2FeCl_3 + 3H_2S \to 2FeS + S + 6HCl$ (સલ્ફરના નિર્માણને કારણે દ્રાવણ દૂધિયું બને છે).
$3.$ $FeCl_3 + 3NH_4CNS \to Fe(CNS)_3$ (લોહી જેવો લાલ રંગનો સંકીર્ણ) $+ 3NH_4Cl$.

(C) $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ સંયોજન પ્રશિયન બ્લુ તરીકે ઓળખાય છે. આયર્ન અને સાયનાઇડના રસાયણશાસ્ત્રમાં,ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં કથ્થઈ રંગના સંકિર્ણ સંયોજનો બની શકે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ એ સૌથી મહત્વનું આયર્ન ફેરોસાયનાઇડ સંકિર્ણ છે.

(B) $CuSO_4$ અને $K_4[Fe(CN)_6]$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી $Cu_2[Fe(CN)_6]$ ના ચોકલેટી ભૂરા રંગના અવક્ષેપ મળે છે,વાદળી રંગ નહીં.
$2CuSO_4 + K_4[Fe(CN)_6] \to Cu_2[Fe(CN)_6] + 2K_2SO_4$ (ચોકલેટી ભૂરો).
જ્યારે,$4NH_4OH + CuSO_4 \to [Cu(NH_3)_4]SO_4 + 4H_2O$ ઘેરો વાદળી દ્રાવણ આપે છે.
નિર્જળ $CuSO_4 + 5H_2O \to CuSO_4 \cdot 5H_2O$ વાદળી રંગ આપે છે.
$4FeCl_3 + 3Na_4[Fe(CN)_6] \to Fe_4[Fe(CN)_6]_3 + 12NaCl$ પ્રશિયન બ્લુ અવક્ષેપ આપે છે.

(D) પોટેશિયમ કોબાલ્ટિનાઈટ્રાઈટ,પોટેશિયમ હેક્ઝાનાઈટ્રોકોબાલ્ટેટ $(III)$ અને ફિશરનો ક્ષાર એ $K_3[Co(NO_2)_6]$ સંયોજનના જ નામ છે.
આ સંકીર્ણ તેના લાક્ષણિક પીળા રંગ માટે જાણીતું છે.

(D) $1$. $[Cu(NH_3)_6]^{2+}$ એ $d-d$ સંક્રમણને કારણે ઘેરા વાદળી રંગનું સંકીર્ણ છે.
$2$. $[Zn(H_2O)_6]^{2+}$ રંગહીન છે કારણ કે $Zn^{2+}$ પાસે $d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના છે (કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી).
$3$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$ માં $dsp^2$ સંકરણ હોય છે અને તે સમતલીય ચોરસ છે,સમચતુષ્ફલકીય નથી.
$4$. નિકલ ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોક્સિમેટ,$[Ni(dmg)_2]$,એ નિકલના ગુરુત્વમિત્રીય માપન માટે વપરાતો જાણીતો લાલ રંગનો અવક્ષેપ છે.

(A) મિશ્રણ $X$ માં $2 \ L$ માં દરેક સંકીર્ણના $0.02 \ mol$ છે,તેથી $1 \ L$ માં દરેક સંકીર્ણના $0.01 \ mol$ હોય.
$AgNO_3$ સાથેની પ્રતિક્રિયા: માત્ર $[Co(NH_3)_5SO_4]Br$ એ $AgNO_3$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને $AgBr$ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$[Co(NH_3)_5SO_4]Br + AgNO_3 \to [Co(NH_3)_5SO_4]NO_3 + AgBr(s)$
$1 \ L$ માં $0.01 \ mol$ $[Co(NH_3)_5SO_4]Br$ હોવાથી,$Y (AgBr)$ ના મોલ $= 0.01 \ mol$.
$BaCl_2$ સાથેની પ્રતિક્રિયા: માત્ર $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ એ $BaCl_2$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને $BaSO_4$ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$[Co(NH_3)_5Br]SO_4 + BaCl_2 \to [Co(NH_3)_5Br]Cl_2 + BaSO_4(s)$
$1 \ L$ માં $0.01 \ mol$ $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ હોવાથી,$Z (BaSO_4)$ ના મોલ $= 0.01 \ mol$.
તેથી,$Y$ અને $Z$ ના મોલની સંખ્યા અનુક્રમે $0.01$ અને $0.01$ છે.

(B) ધાતુનો સવર્ગ આંક $6$ છે અને સૂત્ર $MCl_3 \cdot 4H_2O$ છે. જલીયકરણના અણુઓ ન હોવાથી,બધા જ $4$ પાણીના અણુઓ સવર્ગ સ્તરમાં હશે.
તેથી,સંકિર્ણ $[M(H_2O)_4Cl_2]Cl$ થશે.
આનો અર્થ એ છે કે પ્રતિ સૂત્ર એકમ $1$ ક્લોરાઈડ આયન આયનીકરણ પામી શકે છે.
સંકિર્ણના મોલ = $0.01 \, M \times 0.200 \, L = 0.002 \, mol$.
$1$ મોલ સંકિર્ણ $1$ મોલ $Cl^-$ મુક્ત કરે છે,તેથી $Cl^-$ ના મોલ = $0.002 \, mol$.
પ્રક્રિયા: $Ag^+ + Cl^- \rightarrow AgCl(s)$.
જરૂરી $AgNO_3$ ના મોલ = $Cl^-$ ના મોલ = $0.002 \, mol$.
$AgNO_3$ નું કદ = $\frac{0.002 \, mol}{0.1 \, M} = 0.02 \, L = 20 \, ml$.

(D) સંકીર્ણ $[Co(en)(NH_3)_2Br_2]^+$ છે.
બંધારણ $I$ એ $Br$ પરમાણુઓની સાપેક્ષમાં ટ્રાન્સ-સમઘટક છે ($180^{\circ}$ ખૂણે).
બંધારણ $II$ એ $Br$ પરમાણુઓની સાપેક્ષમાં સિસ-સમઘટક છે ($90^{\circ}$ ખૂણે).
બંધારણ $III$ એ બંધારણ $II$ ની અરીસાની પ્રતિબિંબ આકૃતિ છે.
તેથી,$II$ અને $III$ એ પ્રતિબિંબીત સમઘટકો (પ્રકાશીય સમઘટકો) છે.
$I$ અને $II$ એ ભૂમિતિય સમઘટકો છે.
$I$ અને $III$ પણ ભૂમિતિય સમઘટકો છે.
વિધાન $D$ ($II$ અને $III$ ભૂમિતિય સમઘટકો છે) ખોટું છે કારણ કે તેઓ પ્રકાશીય સમઘટકો છે.

(C) સંકીર્ણ $M(ABCDEF)$ એ અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ દર્શાવે છે જેમાં છ એ છ લિગેન્ડ અલગ-અલગ છે.
$M(abcdef)$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ માટે,ભૌમિતિક સમઘટકોની સંખ્યા $15$ છે.
બધા લિગેન્ડ અલગ હોવાથી,સંકીર્ણમાં કોઈ સમતલ કે સંમિતિનું કેન્દ્ર હોતું નથી,જે તેને કાઈરલ બનાવે છે.
તેથી,તે પ્રકાશીય સમઘટકતા પણ દર્શાવે છે.
આમ,સંકીર્ણ ભૌમિતિક અને પ્રકાશીય બંને સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(D) $CuCr_2O_7$ ક્ષાર પાણીમાં $Cu^{2+}$ અને $Cr_2O_7^{2-}$ આયનોમાં વિયોજિત થાય છે.
$Cu^{2+}$ આયનો જલીય દ્રાવણમાં વાદળી રંગ દર્શાવે છે.
$Cr_2O_7^{2-}$ આયનો જલીય દ્રાવણમાં પીળો રંગ દર્શાવે છે.
જ્યારે આ બે રંગો મિશ્ર થાય છે,ત્યારે તે લીલો રંગ આપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $Zn_2[Fe(CN)_6]$ સંયોજન સફેદ રંગનું હોય છે.
$(NH_4)_3[As(Mo_3O_{10})_4]$ પીળા રંગનું હોય છે.
$BaCrO_4$ (બેરિયમ ક્રોમેટ) લિગાન્ડ-ટુ-મેટલ ચાર્જ ટ્રાન્સફર $(LMCT)$ ને કારણે પીળા રંગનું હોય છે.
$K_3[Co(NO_2)_6]$ પીળા રંગનું હોય છે.
$Zn_2[Fe(CN)_6]$ એ $Zn^{2+}$ આયનોની કસોટી દરમિયાન બનતું સફેદ અવક્ષેપ છે.

(D) વિકલ્પ $A$: પ્રક્રિયા $Li_2O + 2KCl \rightarrow 2LiCl + K_2O$ ઉષ્માગતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ અયોગ્ય છે કારણ કે $Li_2O$ એ $K_2O$ કરતા વધુ સ્થાયી છે.
વિકલ્પ $B$: પ્રક્રિયા $[CoCl(NH_3)_5]^{2+} + 5H^+ \rightarrow Co^{2+} + 5NH_4^+ + Cl^-$ પરમાણુઓ અને વીજભારની દ્રષ્ટિએ સંતુલિત નથી.
વિકલ્પ $C$: પ્રક્રિયા $[Mg(H_2O)_6]^{2+} + (EDTA)^{4-} \rightarrow [Mg(EDTA)]^{2-} + 6H_2O$ સંતુલિત છે.
વિકલ્પ $D$: પ્રક્રિયા $CuSO_4 + 4KCN \rightarrow K_2[Cu(CN)_4] + K_2SO_4$ સંતુલિત છે: બંને બાજુ $Cu$ $(1)$,$S$ $(1)$,$O$ $(4)$,$K$ $(4)$,$C$ $(4)$,$N$ $(4)$ છે.

(C) . Ziegler-Natta ઉદ્દીપક એ $Al(C_2H_5)_3$ અને $TiCl_4$ નું મિશ્રણ છે $(A-iii)$.
$B$. Brown ring complex એ $[Fe(H_2O)_5NO]SO_4$ છે $(B-ii)$.
$C$. Prussian Blue એ $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ છે $(C-i)$.
$D$. Turnbull Blue એ $Fe_3[Fe(CN)_6]_2$ છે $(D-iv)$.
તેથી,સાચી જોડી $A-iii, B-ii, C-i, D-iv$ છે.

(D) વધારાનું જલીય એમોનિયા $(NH_3)$ લિગાન્ડ તરીકે વર્તે છે અને વિવિધ ધાતુના ક્ષારો સાથે દ્રાવ્ય સંકીર્ણ સંયોજનો બનાવે છે.
$1$. $AgCl$ વધારાના $NH_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ બનાવે છે: $AgCl + 2NH_3 \rightarrow [Ag(NH_3)_2]Cl$.
$2$. $CrCl_3$ વધારાના $NH_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ બનાવે છે: $CrCl_3 + 6NH_3 \rightarrow [Cr(NH_3)_6]Cl_3$.
$3$. $ZnCl_2$ વધારાના $NH_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને દ્રાવ્ય સંકીર્ણ બનાવે છે: $ZnCl_2 + 4NH_3 \rightarrow [Zn(NH_3)_4]Cl_2$.
આમ,આપેલા તમામ સંયોજનો વધારાના જલીય એમોનિયા સાથે દ્રાવ્ય સંકીર્ણ બનાવે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) દ્રાવણની મોલારિટી $0.8 \ M$ છે અને કદ $2.0 \ L$ છે.
$K_4[Fe(CN)_6]$ ના મોલ = $\text{મોલારિટી} \times \text{કદ} = 0.8 \times 2.0 = 1.6 \ \text{mol}$.
$K_4[Fe(CN)_6]$ નો એક મોલ આ રીતે વિયોજન પામે છે: $K_4[Fe(CN)_6] \rightarrow 4K^+ + [Fe(CN)_6]^{4-}$.
પ્રતિ સૂત્ર એકમ ઉત્પન્ન થતા આયનોની કુલ સંખ્યા = $4 + 1 = 5$ આયનો.
આયનોના કુલ મોલ = $1.6 \ \text{mol} \times 5 = 8.0 \ \text{mol}$.
આયનોની કુલ સંખ્યા = $\text{આયનોના મોલ} \times N_A = 8.0 \times 6.022 \times 10^{23} = 4.8176 \times 10^{24}$ આયનો.
નજીકના વિકલ્પ મુજબ,જવાબ $4.8 \times 10^{24}$ છે.

(B) જ્યારે સંકીર્ણ ક્ષારને કેટાયન એક્સચેન્જરમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે ધાતુ સંકીર્ણ કેટાયન $H^+$ આયનો સાથે બદલાય છે.
તટસ્થીકરણ માટે વપરાયેલ $NaOH$ ના મોલ = $0.020 \ L \times 0.1 \ mol/L = 0.002 \ mol$.
$NaOH$ એ $H^+$ સાથે $1:1$ ના ગુણોત્તરમાં પ્રતિક્રિયા આપે છે,તેથી મુક્ત થયેલ $H^+$ ના મોલ = $0.002 \ mol$.
$0.001 \ mol$ સંકીર્ણ દ્વારા $0.002 \ mol$ $H^+$ મુક્ત થયા હોવાથી,સંકીર્ણ કેટાયન પરનો વીજભાર $+2$ હોવો જોઈએ.
સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5(NO_3)(SO_4)]$ માટે,જો સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5(NO_3)]SO_4$ હોય,તો તે $[Co(NH_3)_5(NO_3)]^{2+} + SO_4^{2-}$ તરીકે વિયોજન પામે છે.
કેટાયન $[Co(NH_3)_5(NO_3)]^{2+}$ નો વીજભાર $+2$ છે,જે પ્રાયોગિક ડેટા સાથે મેળ ખાય છે.
તેથી,સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5(NO_3)]SO_4$ છે.

(C) આપેલ સંકીર્ણો $[M(en)_2Cl_2]$ પ્રકારના છે.
બંધારણ $I$ માં,બે $Cl$ પરમાણુઓ એકબીજાથી $180^{\circ}$ ના ખૂણે છે,જે $trans$-સમઘટક દર્શાવે છે.
બંધારણ $II$,$III$,અને $IV$ માં,બે $Cl$ પરમાણુઓ એકબીજાથી $90^{\circ}$ ના ખૂણે છે,જે $cis$-સમઘટક દર્શાવે છે.
ભૌમિતિક સમઘટકો એવા બંધારણોની જોડી છે જેનું આણ્વીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ લિગેન્ડની અવકાશી ગોઠવણી અલગ હોય.
જેથી $I$ એ $trans$ છે અને $II$,$III$,તથા $IV$ એ સમાન સંકીર્ણના $cis$ સ્વરૂપો છે,તેથી $I$ એ $II$,$III$,અને $IV$ નો ભૌમિતિક સમઘટક છે.

(D) જલીય કોપર$(II)$ સલ્ફેટ અને એમોનિયા વચ્ચેની પ્રક્રિયા: $CuSO_{4(aq)} + 4NH_3(aq) \rightarrow [Cu(NH_3)_4]SO_4(aq)$ છે.
અહીં,સંકીર્ણ આયન $X$ એ $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ છે.
$1$. $Cu^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar]3d^9$ છે,જેમાં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે અનુચુંબકીય છે.
$2$. $d$-કક્ષકમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે,તે $d-d$ સંક્રમણ દર્શાવે છે,જેનાથી સંકીર્ણ રંગીન (ઘેરો વાદળી) બને છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) $CuCrO_4$ નું જલીય દ્રાવણ $Cu^{2+}$ અને $CrO_4^{2-}$ આયનોમાં વિયોજિત થાય છે.
જલીય દ્રાવણમાં $Cu^{2+}$ આયનો વાદળી રંગના હોય છે.
જલીય દ્રાવણમાં $CrO_4^{2-}$ આયનો પીળા રંગના હોય છે.
જ્યારે વાદળી અને પીળો રંગ મિશ્ર થાય છે,ત્યારે પરિણામી દ્રાવણ લીલું દેખાય છે.
તેથી,$CuCrO_4$ દ્રાવણનો લીલો રંગ વાદળી $Cu^{2+}$ આયનો અને પીળા $CrO_4^{2-}$ આયનો બંનેની હાજરીને કારણે છે.

(D) $1$. $[Ni(CO)_4]$: $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે $(3d^8 4s^2)$. $CO$ પ્રબળ લિગેન્ડ હોવાથી ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ થાય છે. તે $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે,જે તેને સમચતુષ્ફલકીય અને પ્રતિચુંબકીય બનાવે છે.
$2$. $[HgI_4]^{2-}$: $Hg^{2+}$ પાસે $d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના છે. તે $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે,જેના પરિણામે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ મળે છે અને તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોતા નથી,તેથી તે પ્રતિચુંબકીય છે.
$3$. $[Fe(CO)_4]^{2-}$: $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ છે $(3d^{10})$. તે $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે,જેના પરિણામે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ મળે છે અને તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોતા નથી,તેથી તે પ્રતિચુંબકીય છે.
આમ,આપેલ તમામ સંકીર્ણો પ્રતિચુંબકીય અને સમચતુષ્ફલકીય હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) $1$. $KMnO_4$ એ $L \rightarrow M$ (લિગેન્ડથી મેટલ) ચાર્જ ટ્રાન્સફરને કારણે તીવ્ર રંગ ધરાવે છે,જ્યાં ઇલેક્ટ્રોન $O^{2-}$ થી $Mn^{7+}$ માં સ્થાનાંતરિત થાય છે. આ સાચું છે.
$2$. $TiF_6^{3-}$ $(d^1)$ $d-d$ સંક્રમણને કારણે રંગીન છે અને $Cu_2Cl_2$ એ $d^{10}$ કોન્ફિગરેશનને કારણે રંગહીન છે. આ ખોટું છે.
$3$. $AgCl$ સફેદ (રંગહીન) છે અને $CrO_2Cl_2$ ચાર્જ ટ્રાન્સફરને કારણે રંગીન છે,માત્ર પોલરાઈઝેશનને કારણે નહીં. આ ખોટું છે.
$4$. $NH_3$ માટે ક્રિસ્ટલ ફિલ્ડ સ્પ્લિટિંગ એનર્જી $\Delta_o$ એ $H_2O$ કરતા વધારે છે. $E = hc/\lambda$ હોવાથી,ઉચ્ચ $\Delta_o$ એ નીચી $\lambda$ ને અનુરૂપ છે. આમ,$[Co(H_2O)_6]^{2+}$ એ $[Co(NH_3)_6]^{2+}$ કરતા વધુ $\lambda$ પર શોષણ કરે છે. આ સાચું છે.

(A, B) ધાતુ કાર્બોનિલમાં, ધાતુમાંથી $CO$ માં થતા બેક-બોન્ડિંગને કારણે $M-C$ નો બંધક્રમાંક વધે છે અને $C-O$ નો બંધક્રમાંક ઘટે છે, જેના પરિણામે મુક્ત $CO$ ની તુલનામાં $C-O$ બંધ લંબાઈ $(d_{C-O})$ વધે છે। તેથી, વિધાન $A$ $\text{TRUE}$ છે.
વિધાન $B$ $\text{TRUE}$ છે કારણ કે આ સંકીર્ણોમાં ધાતુ આયન સાથે જોડાયેલા પાણીના અણુઓ અને લેટીસમાં રહેલા પાણીના અણુઓની સંખ્યા અલગ-અલગ હોય છે.
વિધાન $C$ $\text{FALSE}$ છે કારણ કે $dsp^2$ સંકરણમાં $d_{z^2}$ ને બદલે $d_{x^2-y^2}$ કક્ષકનો ઉપયોગ થાય છે.
વિધાન $D$ $\text{FALSE}$ છે કારણ કે ફેશિયલ અને મેરિડિઓનલ સમઘટકો સામાન્ય રીતે સમતલની હાજરીને કારણે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય હોય છે.

(B) સાયનાઈડ પ્રક્રિયામાં,$2Na[Ag(CN)_2] + Zn \rightarrow Na_2[Zn(CN)_4] + 2Ag$ પ્રક્રિયા થાય છે.
અહીં,$Zn$ રિડ્યુસિંગ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે તે $Ag^+$ ને $Ag^0$ માં વિસ્થાપિત કરે છે અને પોતે ઓક્સિડાઈઝ થાય છે.
આપેલ વિકલ્પ $B$ માં રાસાયણિક સૂત્રમાં ભૂલ હોવાથી તે ખોટું વિધાન છે.

(D) $1$. $[Ni(CO)_4]$ માં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે. $Ni$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^8 4s^2$ છે.
$2$. $CO$ એક પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,જેના પરિણામે $[Ar] 3d^{10}$ રચના પ્રાપ્ત થાય છે. આથી સંકીર્ણ ડાયામેગ્નેટિક બને છે.
$3$. $Ni$ થી $CO$ ની ખાલી $\pi^*$ કક્ષકોમાં બેક-બોન્ડિંગને કારણે,$C-O$ બંધ ક્રમ ઘટે છે,જે મુક્ત $CO$ ની સરખામણીમાં $C-O$ બંધ લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
$4$. આ સંકીર્ણ $sp^3$ સંકરણ દર્શાવે છે,જે ટેટ્રાહેડ્રલ ભૂમિતિમાં પરિણમે છે.
$5$. તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) $1$. સંકીર્ણ $(a)$,$Na_2[Fe(CN)_5NO]$ માં,$NO$ લિગેન્ડ $NO^+$ તરીકે હાજર છે. $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક: $2(+1) + x + 5(-1) + 1 = 0$,તેથી $x = +2$. આમ,$Fe$ એ $+2$ અવસ્થામાં છે.
$2$. સંકીર્ણ $(b)$,$[Fe(H_2O)_5NO]SO_4$ માં,$NO$ લિગેન્ડ $NO^+$ તરીકે હાજર છે. $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક: $x + 5(0) + 1 = +2$ (કારણ કે $SO_4$ એ $-2$ છે),તેથી $x = +1$. આમ,$Fe$ એ $+1$ અવસ્થામાં છે.
$3$. વિધાન $(d)$ ખોટું છે કારણ કે $(a)$ માં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ અને $(b)$ માં $+1$ છે.

(C) અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ માટે,$CFSE = (-0.4n_{t2g} + 0.6n_{eg}) \Delta_0$.
કિસ્સો $I$: $d^7$ ઇલેક્ટ્રોન રચના માટે નિર્બળ ક્ષેત્રના લિગેન્ડ્સ સાથે,વિતરણ $t_{2g}^5 e_g^2$ છે.
$CFSE = (-0.4 \times 5 + 0.6 \times 2) \Delta_0 = -0.8 \Delta_0$.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $3$. ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \, BM$.
કિસ્સો $II$: $d^2$ ઇલેક્ટ્રોન રચના માટે,વિતરણ $t_{2g}^2 e_g^0$ છે.
$CFSE = (-0.4 \times 2 + 0.6 \times 0) \Delta_0 = -0.8 \Delta_0$.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $2$. ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{2(2+2)} = \sqrt{8} \, BM$.
બંને કિસ્સાઓ શરતનું પાલન કરતા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(D) બંને સંકીર્ણોમાં ધાતુ $M$ નો સવર્ગ આંક $(C.N.)$ $6$ છે.
નીપજ $[M(gly)_3]$ માં,ધાતુ ત્રણ દ્વિદંતીય ગ્લાયસિનેટ લિગેન્ડ સાથે જોડાયેલ છે,જેના પરિણામે $3$ કિલેટ વલયો બને છે,જ્યારે પ્રક્રિયક $[M(gly)_2(NH_3)_2]^+$ માં માત્ર $2$ કિલેટ વલયો છે.
કિલેટ અસરને કારણે,વધુ વલયો બનવાથી સંકીર્ણની સ્થિરતા વધે છે.
બંને સંકીર્ણો $C.N. = 6$ માટે $d^2sp^3$ સંકરણ દર્શાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) $1$. $\Delta_0$ ક્રમ ધાતુના ઓક્સિડેશન આંક અને લિગેન્ડની પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે. $[Co(Cl)_6]^{3-}$ માં નિર્બળ લિગેન્ડ,$[Fe(H_2O)_6]^{3+}$ માં મધ્યમ લિગેન્ડ અને $[Fe(CN)_6]^{3-}$ માં પ્રબળ લિગેન્ડ છે,તેથી આ ક્રમ સાચો છે.
$2$. $[Fe(CN)_6]^{4-}$ માટે $EAN$ $26 - 2 + 12 = 36$ છે અને $[Fe(CN)_6]^{3-}$ માટે $26 - 3 + 12 = 35$ છે. આમ,$36 > 35$,તેથી આ ક્રમ સાચો છે.
$3$. સ્પેક્ટ્રોકેમિકલ શ્રેણી મુજબ,$CO$ એ $CN^-$ કરતા વધુ પ્રબળ $\pi$-એસિડ લિગેન્ડ છે,તેથી $CN^- < CO$ ક્રમ સાચો છે.
$4$. $K[PtCl_3(C_2H_4)]$ સંકીર્ણમાં,ધાતુ $Pt$ એ $C_2H_4$ ની $\pi^*$ એન્ટિબોન્ડિંગ કક્ષકમાં ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા આપે છે (સિનેર્જિક બોન્ડિંગ). આનાથી મુક્ત $C_2H_4$ ની સરખામણીમાં $C-C$ બંધ લંબાઈ વધે છે. તેથી,સંકીર્ણમાં બંધ લંબાઈ મુક્ત $C_2H_4$ કરતા વધારે હોય છે. આપેલ ક્રમ $C_2H_4 > K[PtCl_3(C_2H_4)]$ ખોટો છે.

(B) દ્રાવણમાં,$[Fe(CN)_6]^{3-}$ અને $[Fe(CN)_6]^{4-}$ જેવા સવર્ગ સંયોજનો મુક્ત $Fe^{3+}$ અથવા $Fe^{2+}$ આયનો આપવા માટે વિયોજન પામતા નથી કારણ કે આયર્ન સ્થાયી સંકીર્ણ આયનનો ભાગ છે.
$(NH_4)_2SO_4 \cdot FeSO_4 \cdot 6H_2O$ (મોહરનો ક્ષાર) વિયોજન પામીને $Fe^{2+}$ આયનો આપે છે.
$Fe_2(SO_4)_3$ એ આયનીય ક્ષાર છે જે પાણીમાં નીચે મુજબ સંપૂર્ણપણે વિયોજન પામે છે:
$Fe_2(SO_4)_3 \rightarrow 2Fe^{3+} + 3SO_4^{2-}$
આમ,$Fe_2(SO_4)_3$ દ્રાવણમાં $Fe^{3+}$ આયનો આપે છે.

(B) $1$. $[Co(H_2O)_6]^{+2}$,$[Fe(H_2O)_6]^{+3}$,અને $[Fe(CN)_6]^{-3}$ માં,સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા $(\Delta_0)$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા અને લિગેન્ડની પ્રબળતા સાથે વધે છે. આ ક્રમ સાચો છે.
$2$. $[Fe(CN)_6]^{-4}$ માં $Fe$ એ $+2$ અવસ્થામાં છે અને $[Fe(CN)_6]^{-3}$ માં $Fe$ એ $+3$ અવસ્થામાં છે. $Fe^{+2}$ માં વધુ બેક-બોન્ડિંગને કારણે $Fe-C$ બંધ ટૂંકો હોય છે. તેથી,બંધ લંબાઈ માટે $[Fe(CN)_6]^{-4} < [Fe(CN)_6]^{-3}$ થાય. આપેલ ક્રમ ખોટો છે.
$3$. $CO$ એ $CN^-$ કરતા પ્રબળ $\pi$-સ્વીકારનાર છે. આ ક્રમ સાચો છે.
$4$. ઝીસ ક્ષાર $(K[PtCl_3(C_2H_4)])$ માં,$Pt$ થી $C_2H_4$ માં બેક-બોન્ડિંગને કારણે મુક્ત ઇથિન $(C_2H_4)$ ની સરખામણીમાં $C-C$ બંધ લંબાઈ વધે છે. તેથી,$C_2H_4 < K[PtCl_3(C_2H_4)]$ થાય. આપેલ ક્રમ ખોટો છે.

(D) $(n-1)d$ ઇલેક્ટ્રોનની જોડી બને છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ $(SFL)$ ની હાજરીમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયનની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના જોઈએ છીએ.
$1$. $[Ni(NH_3)_6]^{+2}$ માટે: $Ni^{+2}$ એ $3d^8$ છે. અષ્ટફલકીય ક્ષેત્રમાં,રચના $t_{2g}^6 e_g^2$ છે. $e_g$ કક્ષકો ભરાયેલી હોવાથી,$d$-કક્ષકોમાં જોડી બનવી શક્ય નથી.
$2$. $[Cr(CN)_6]^{-3}$ માટે: $Cr^{+3}$ એ $3d^3$ છે. રચના $t_{2g}^3 e_g^0$ છે. $e_g$ કક્ષકોમાં જોડી બનાવવા માટે કોઈ ઇલેક્ટ્રોન નથી અને $t_{2g}$ કક્ષકોમાં એક-એક ઇલેક્ટ્રોન છે.
$3$. $[Cr(NH_3)_6]^{+3}$ માટે: $Cr^{+3}$ એ $3d^3$ છે. ઉપર મુજબ જ,રચના $t_{2g}^3 e_g^0$ છે,જેમાં $(n-1)d$ ઇલેક્ટ્રોનની જોડી બનતી નથી.
આ તમામ સંકીર્ણોમાં તેમની વિશિષ્ટ $d$-ઇલેક્ટ્રોન રચનાને કારણે $(n-1)d$ ઇલેક્ટ્રોનની જોડી બનતી નથી,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) $P$. $[Cr(NH_3)_4Cl_2]Cl$: $Cr^{3+}$ $(d^3)$ અનુચુંબકીય છે. તે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે. (જોડાય છે $3$)
$Q$. $[Ti(H_2O)_5Cl](NO_3)_2$: $Ti^{3+}$ $(d^1)$ અનુચુંબકીય છે. તે આયનીકરણ સમઘટકતા દર્શાવે છે. (જોડાય છે $1$)
$R$. $[Pt(en)(NH_3)Cl]NO_3$: $Pt^{2+}$ $(d^8)$ પ્રતિચુંબકીય છે. તે આયનીકરણ સમઘટકતા દર્શાવે છે. (જોડાય છે $4$)
$S$. $[Co(NH_3)_4(NO_3)_2]NO_3$: $Co^{3+}$ ($d^6$,લો સ્પિન) પ્રતિચુંબકીય છે. તે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે. (જોડાય છે $2$)
આમ,સાચી જોડી $P-3, Q-1, R-4, S-2$ છે.

(C) દરેક વિધાનનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. જલીય $CuSO_4$ $(CuSO_4 \cdot 5H_2O)$ માં $Cu^{2+}$ અને $SO_4^{2-}$ વચ્ચે આયનીય બંધ,$SO_4^{2-}$ આયનમાં સહસંયોજક બંધ,$Cu^{2+}$ અને $H_2O$ લિગેન્ડ વચ્ચે સવર્ગ બંધ,અને પાણીના અણુઓ તથા સલ્ફેટ આયન વચ્ચે હાઇડ્રોજન બંધ હોય છે. તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે.
$2$. $NO_3^-$ માં $N$ અને $O$ પરમાણુઓ વચ્ચે સહસંયોજક બંધ અને $N$ થી એક $O$ પરમાણુ તરફ સવર્ગ બંધ હોય છે. તેથી,વિધાન $B$ સાચું છે.
$3$. $K_4[Fe(CN)_6]$ માં $K^+$ અને $[Fe(CN)_6]^{4-}$ વચ્ચે આયનીય બંધ,$Fe^{2+}$ અને $CN^-$ લિગેન્ડ વચ્ચે સવર્ગ બંધ,અને $CN^-$ સમૂહની અંદર સહસંયોજક બંધ $(C \equiv N)$ હોય છે. વિધાન $C$ કહે છે કે તે 'માત્ર' આયનીય અને સવર્ગ બંધ દર્શાવે છે,જે ખોટું છે કારણ કે તેમાં સહસંયોજક બંધ પણ હોય છે.
$4$. કાર્બોનેટ આયન $(CO_3^{2-})$ સંસ્પંદન દર્શાવે છે. તેથી,વિધાન $D$ સાચું છે.
આમ,ખોટું વિધાન $C$ છે.

(C) અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ માટે,$CFSE = (-0.4n_{t_{2g}} + 0.6n_{e_g}) \Delta_0$.
$CFSE = -0.8 \Delta_0$ આપેલ છે,આપણે નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ્સ સાથે $d^n$ આયનો માટે ગોઠવણી ચકાસીએ.
$d^7$ આયન $(t_{2g}^5 e_g^2)$ માટે: $CFSE = (-0.4 \times 5 + 0.6 \times 2) \Delta_0 = -0.8 \Delta_0$. જેમાં $n = 3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી $\mu = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \, BM$.
$d^2$ આયન $(t_{2g}^2 e_g^0)$ માટે: $CFSE = (-0.4 \times 2 + 0.6 \times 0) \Delta_0 = -0.8 \Delta_0$. જેમાં $n = 2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી $\mu = \sqrt{2(2+2)} = \sqrt{8} \, BM$.
નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ્સ સાથે બંને ગોઠવણી શક્ય હોવાથી,$(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.

(B) $(I)$ $IUPAC$ નામ પેન્ટાએમાઈનનાઈટ્રાઈટો$-N$-ક્રોમિયમ$(III)$ ટેટ્રાક્લોરોઝિંકેટ$(II)$ છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(II)$ આ સંકિર્ણ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતું નથી કારણ કે સવર્ગ સ્ફિયર $[Cr(NO_2)(NH_3)_5]^{2+}$ માં પાંચ સમાન લિગેન્ડ $(NH_3)$ અને એક અલગ લિગેન્ડ $(NO_2^-)$ છે,જે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકો બનાવી શકતા નથી. આ વિધાન ખોટું છે.
$(III)$ તે એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ $NO_2^-$ ની હાજરીને કારણે બંધન સમઘટકતા દર્શાવે છે,જે $N$ અથવા $O$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(IV)$ તે સવર્ગ સમઘટકતા દર્શાવે છે કારણ કે ધન અને ઋણ બંને ભાગ સંકિર્ણ આયનો છે,જે તેમની વચ્ચે લિગેન્ડની આપ-લે કરી શકે છે. આ વિધાન સાચું છે.

(C) મિશ્રણનું કુલ કદ $2 \, L$ છે,જેમાં દરેક સંકીર્ણના $0.02 \, mol$ છે. તેથી,$1 \, L$ મિશ્રણમાં $0.01 \, mol$ $[Co(NH_3)_5SO_4]Br$ અને $0.01 \, mol$ $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ હોય છે.
જ્યારે $1 \, L$ મિશ્રણ $X$ વધારાના $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે માત્ર આયનીય $Br^-$ પ્રક્રિયા કરીને $AgBr$ ના અવક્ષેપ બનાવે છે:
$[Co(NH_3)_5SO_4]Br + AgNO_3 \to [Co(NH_3)_5SO_4]NO_3 + AgBr(s)$
$0.01 \, mol$ $[Co(NH_3)_5SO_4]Br$ હોવાથી,$AgBr$ $(Y)$ ના મોલ $0.01 \, mol$ મળે છે.
જ્યારે $1 \, L$ મિશ્રણ $X$ વધારાના $BaCl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે માત્ર આયનીય $SO_4^{2-}$ પ્રક્રિયા કરીને $BaSO_4$ ના અવક્ષેપ બનાવે છે:
$[Co(NH_3)_5Br]SO_4 + BaCl_2 \to [Co(NH_3)_5Br]Cl_2 + BaSO_4(s)$
$0.01 \, mol$ $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ હોવાથી,$BaSO_4$ $(Z)$ ના મોલ $0.01 \, mol$ મળે છે.
આમ,$Y$ અને $Z$ ના મોલની સંખ્યા અનુક્રમે $0.01$ અને $0.01$ છે.

(C) આપેલા સંકીર્ણો બ્રિજિંગ ક્લોરિન પરમાણુઓ ધરાવતા દ્વિ-કેન્દ્રીય પ્લેટિનમ સંકીર્ણો છે.
પ્રથમ બંધારણમાં,$PPh_3$ સમૂહો $Pt-Pt$ અક્ષની એક જ બાજુએ છે,જે $cis$-સમઘટક દર્શાવે છે.
બીજા બંધારણમાં,$PPh_3$ સમૂહો $Pt-Pt$ અક્ષની વિરુદ્ધ બાજુએ છે,જે $trans$-સમઘટક દર્શાવે છે.
આ સમઘટકો ધાતુ કેન્દ્રની આસપાસ લિગેન્ડ્સની અવકાશી ગોઠવણીમાં અલગ પડે છે,તેથી તેઓ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(B) સંકિર્ણ $[CoBr_2(NH_3)_2(en)]^{\oplus}$ નું સામાન્ય સૂત્ર $[M(AA)a_2b_2]$ છે.
બંધારણ $I$ માં,બે $Br$ પરમાણુઓ એકબીજાની સાપેક્ષ $cis$ છે અને બે $NH_3$ લિગેન્ડ એકબીજાની સાપેક્ષ $trans$ છે.
બંધારણ $II$ માં,બે $Br$ પરમાણુઓ એકબીજાની સાપેક્ષ $trans$ છે અને બે $NH_3$ લિગેન્ડ એકબીજાની સાપેક્ષ $cis$ છે.
બંધારણ $III$ માં,બે $Br$ પરમાણુઓ એકબીજાની સાપેક્ષ $cis$ છે અને બે $NH_3$ લિગેન્ડ એકબીજાની સાપેક્ષ $cis$ છે.
બંધારણ $II$ એ $trans$ સમઘટક છે,જ્યારે બંધારણ $I$ અને $III$ એ $cis$ સમઘટકો છે.
બંધારણ $I$ અને $III$ પ્રકાશીય સક્રિય છે કારણ કે તેમાં સંમિતિનું તલ ગેરહાજર છે.
બંધારણ $II$ સંમિતિના તલની હાજરીને કારણે પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે.
તેથી,વિધાન '$II$ અને $III$ પ્રકાશીય સક્રિય સમઘટકો છે' ખોટું છે કારણ કે $II$ પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે.

(A) $1$. Bis(glycinato)Zinc$(II)$ એ $[Zn(gly)_2]$ છે. $Zn^{2+}$ એ $d^{10}$ હોવાથી,તે સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ બનાવે છે જે અપ્રકાશીય સક્રિય છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. $[NiCl_4]^{2-}$ સમચતુષ્ફલકીય $(sp^3)$ છે,જ્યારે $[PtCl_4]^{2-}$ સમતલીય ચોરસ $(dsp^2)$ છે. આ વિધાન સાચું છે.
$3$. $[Ni(CN)_4]^{4-}$ માં $Ni(0)$ છે,જે $d^{10}$ છે. તે સમચતુષ્ફલકીય $(sp^3)$ સંકીર્ણ બનાવે છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ પણ ખોટો છે.
$4$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$ એ $d^8$ સમતલીય ચોરસ (પ્રતિચુંબકીય,$\mu = 0$) છે અને $[Ni(CO)_4]$ એ $d^{10}$ સમચતુષ્ફલકીય (પ્રતિચુંબકીય,$\mu = 0$) છે. આ વિધાન સાચું છે.

(B, C) $[Ni(DMG)_2]$ સંકીર્ણ એક સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે.
$1$. તેનું $IUPAC$ નામ Bis(dimethylglyoximato)nickel$(II)$ છે,જે સાચું છે.
$2$. આ સંકીર્ણની રચના બે ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સિમેટ લિગેન્ડના ઓક્સાઈમ જૂથો વચ્ચેના મજબૂત આંતર-આણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધન દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$3$. ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સિમેટ $(DMG^-)$ લિગેન્ડ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે જે બે નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ દ્વારા જોડાય છે,બે અલગ-અલગ દાતા પરમાણુઓ દ્વારા નહીં.
$4$. આ સંકીર્ણમાં $Ni^{2+}$ નો $E.A.N.$ $28 - 2 + (2 \times 4) = 34$ છે,પરંતુ આ તેને ઓક્સિડેશનકર્તા બનાવતું નથી; તે નિકલના ગુરુત્વાકર્ષણીય માપન (gravimetric estimation) માં વપરાતું સ્થિર સંકીર્ણ છે.
તેથી,વિધાન $B$ અને $C$ સાચા છે.

(B) $(I)$ પ્રક્રિયા $Na_2[Fe(CN)_5(NO)] + Na_2S \to Na_4[Fe(CN)_5(NOS)]$ છે. આ પ્રક્રિયામાં,આયર્નનો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ રહે છે. તેથી,વિધાન $F$ છે.
$(II)$ $Pt(IV)$ એ $Ni(IV)$ કરતા વધુ સ્થાયી છે કારણ કે $Pt$ એ $5d$ તત્વ છે અને $Ni$ એ $3d$ તત્વ છે; સમૂહમાં ભારે તત્વો માટે ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ વધુ સ્થાયી હોય છે. તેથી,વિધાન $T$ છે.
$(III)$ મેગ્નેશિયમ ઊંચા તાપમાને ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજન સાથે ખૂબ જ પ્રતિક્રિયાશીલ છે,તેથી વેલ્ડિંગ હિલિયમ જેવા નિષ્ક્રિય વાતાવરણમાં કરવામાં આવે છે. તેથી,વિધાન $T$ છે.
$(IV)$ $LiAlH_4$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $H_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે: $LiAlH_4 + 4H_2O \to LiOH + Al(OH)_3 + 4H_2$. તેથી,વિધાન $T$ છે.
સાચો ક્રમ $FTTT$ છે.

(A) $CuSO_4$ ની $H_2S$ સાથેની પ્રક્રિયાથી કોપર$(II)$ સલ્ફાઈડ $(CuS)$ ના કાળા અવક્ષેપ મળે છે:
$CuSO_{4(aq)} + H_2S_{(g)} \rightarrow CuS_{(s)} (M) + H_2SO_{4(aq)}$
જ્યારે $CuS$ ને વધારાના $KCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે રેડોક્ષ પ્રક્રિયા અનુભવે છે જેમાં $Cu(II)$ નું $Cu(I)$ માં રિડક્શન થાય છે અને $CN^-$ નું સાયનોજન વાયુ $(CN)_2$ માં ઓક્સિડેશન થાય છે:
$2CuS_{(s)} + 8KCN_{(aq)} \rightarrow 2K_3[Cu(CN)_4]_{(aq)} (N) + (CN)_{2(g)} (O) + 2K_2S_{(aq)}$
આમ,અંતિમ નીપજો $N$ અને $O$ અનુક્રમે $[Cu(CN)_4]^{3-}$ અને $(CN)_2$ છે.

(C) દ્રાવણની મોલારિટી $1.6 \ M$ છે અને કદ $2 \ L$ છે.
$K_4[Fe(CN)_6]$ ના મોલની સંખ્યા $= \text{મોલારિટી} \times \text{કદ} = 1.6 \times 2 = 3.2 \ mol$.
$K_4[Fe(CN)_6]$ નો દરેક અણુ આ રીતે વિયોજન પામે છે: $K_4[Fe(CN)_6] \rightarrow 4K^{+} + [Fe(CN)_6]^{4-}$.
પ્રતિ અણુ ઉત્પન્ન થતા કુલ આયનોની સંખ્યા $= 4 + 1 = 5$ આયનો.
કુલ આયનોની સંખ્યા $= \text{મોલની સંખ્યા} \times N_A \times 5$.
કુલ આયનોની સંખ્યા $= 3.2 \times 6.022 \times 10^{23} \times 5 = 16 \times 6.022 \times 10^{23} \approx 9.635 \times 10^{24}$.

(D) Zeise's salt,$K[PtCl_3(\eta^2-C_2H_4)]$,માં $Pt$ કેન્દ્ર $dsp^2$ સંકરણ ધરાવે છે અને તે સમતલીય ચોરસ છે.
Ferrocene,$Fe(C_5H_5)_2$,માં $Fe$ પરમાણુ બે સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઈલ વલયો સાથે જોડાયેલ છે,તેથી $Fe$ નો સવર્ગ આંક $10$ છે (અથવા વ્યાખ્યા મુજબ $6$,પરંતુ $2$ નથી).
$Mn_2(CO)_{10}$ માં,$Mn$ નો $EAN$ $36$ થાય છે.
આમ,તમામ વિધાનો $A$,$B$ અને $C$ ખોટા હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) $(A). [Ag(CN)_2]^-$: $Ag^+$ એ $d^{10}$ છે,સવર્ગ આંક $2$,ભૂમિતિ રેખીય છે,ચુંબકીય ચાકમાત્રા $0 \, B.M.$ છે ($2$ સાથે જોડાય છે).
$(B). [Cu(CN)_4]^{3-}$: $Cu^+$ એ $d^{10}$ છે,સવર્ગ આંક $4$,ભૂમિતિ સમચતુષ્ફલકીય છે,ચુંબકીય ચાકમાત્રા $0 \, B.M.$ છે ($4$ સાથે જોડાય છે).
$(C). [Cu(CN)_6]^{4-}$: $Cu^{2+}$ એ $d^9$ છે,સવર્ગ આંક $6$,ભૂમિતિ અષ્ટફલકીય છે,ચુંબકીય ચાકમાત્રા $1.73 \, B.M.$ છે ($5$ સાથે જોડાય છે).
$(D). [Cu(NH_3)_4]^{2+}$: $Cu^{2+}$ એ $d^9$ છે,સવર્ગ આંક $4$,ભૂમિતિ સમતલીય ચોરસ છે,ચુંબકીય ચાકમાત્રા $1.73 \, B.M.$ છે ($1$ સાથે જોડાય છે).
$(E). [Fe(CN)_6]^{4-}$: $Fe^{2+}$ એ $d^6$ છે,પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ $CN^-$ ને કારણે,લો-સ્પિન અષ્ટફલકીય,ચુંબકીય ચાકમાત્રા $0 \, B.M.$ છે ($3$ સાથે જોડાય છે).
તેથી,સાચો ક્રમ $A-2, B-4, C-5, D-1, E-3$ છે.

(D) લો-સ્પિન સંકીર્ણ ત્યારે બને છે જ્યારે ક્રિસ્ટલ ફિલ્ડ સ્પ્લિટિંગ એનર્જી $(\Delta_o)$ એ પેરિંગ એનર્જી $(P)$ કરતા વધારે હોય,જે સામાન્ય રીતે $CN^-$ અથવા $NH_3$ જેવા પ્રબળ લિગેન્ડ્સ સાથે જોવા મળે છે.
$1$. $[Fe(CN)_6]^{3-}$ માં,$Fe^{3+}$ એ $d^5$ સિસ્ટમ છે. $CN^-$ એક પ્રબળ લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ (pairing) કરે છે,પરિણામે તે લો-સ્પિન સંકીર્ણ બનાવે છે.
$2$. $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માં,$Co^{3+}$ એ $d^6$ સિસ્ટમ છે. $NH_3$ એક પ્રબળ લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે તે લો-સ્પિન સંકીર્ણ બનાવે છે.
$3$. $[Mn(CN)_6]^{3-}$ માં,$Mn^{3+}$ એ $d^4$ સિસ્ટમ છે. $CN^-$ એક પ્રબળ લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે તે લો-સ્પિન સંકીર્ણ બનાવે છે.
આમ,આપેલ તમામ સંકીર્ણોમાં પ્રબળ લિગેન્ડ હોવાથી તે બધા લો-સ્પિન સંકીર્ણો છે.

(A) દ્રાવણનું કુલ કદ $2 \, L$ છે. આપણે મિશ્રણનો $1 \, L$ ભાગ લઈએ છીએ,તેથી $1 \, L$ નમૂનામાં દરેક સંકીર્ણનું પ્રમાણ $0.01 \, mol$ છે.
$1$. $AgNO_3$ સાથેની પ્રક્રિયા:
$[Co(NH_3)_5SO_4]Br$ વિયોજન પામીને $Br^-$ આયનો આપે છે,જે $Ag^+$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $AgBr$ ના અવક્ષેપ બનાવે છે.
$[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ દ્રાવણમાં $Br^-$ આયનો આપતું નથી.
તેથી,$Y = 0.01 \, mol$ $AgBr$.
$2$. $BaCl_2$ સાથેની પ્રક્રિયા:
$[Co(NH_3)_5SO_4]Br$ દ્રાવણમાં $SO_4^{2-}$ આયનો આપતું નથી.
$[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ વિયોજન પામીને $SO_4^{2-}$ આયનો આપે છે,જે $Ba^{2+}$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $BaSO_4$ ના અવક્ષેપ બનાવે છે.
તેથી,$Z = 0.01 \, mol$ $BaSO_4$.
આમ,$Y = 0.01$ અને $Z = 0.01$.

(D) $K_4[Fe(CN)_6]$ સંકીર્ણમાં ઓક્સિડેશન આંક: $Fe = +2$,$C = +2$,અને $N = -3$ છે.
નીપજો $Fe^{3+}$,$CO_2$,અને $NO_3^-$ માં ઓક્સિડેશન આંક: $Fe = +3$,$C = +4$,અને $N = +5$ છે.
સરખામણી કરતા:
$1$. $Fe$ નો આંક $+2$ થી $+3$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$2$. $C$ નો આંક $+2$ થી $+4$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
$3$. $N$ નો આંક $-3$ થી $+5$ થાય છે (ઓક્સિડેશન).
તેથી,'કાર્બનનું ઓક્સિડેશન થતું નથી' તે વિધાન ખોટું છે.