Isomerism and Magnetic properties Questions in Gujarati

(C) કોઈ સંયોજન રંગીન છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે અયુગ્મિત $d$-ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી તપાસીએ છીએ. જો ધાતુ આયન $d^0$ અથવા $d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવતું હોય,તો $d-d$ સંક્રમણના અભાવે તે સામાન્ય રીતે રંગહીન હોય છે.
$1$. $Ti(NO_3)_4$ માં,$Ti$ એ $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(3d^0)$ છે. તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી તે રંગહીન છે.
$2$. $[Cr(NH_3)_6]Cl_3$ માં,$Cr$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(3d^3)$ છે. તેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે રંગીન છે.
$3$. $K_3[VF_6]$ માં,$V$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(3d^2)$ છે. તેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે રંગીન હોવું જોઈએ. તેથી,તે રંગહીન છે તેવું વિધાન ખોટું છે.
$4$. $[Cu(NCCH_3)_4]BF_4$ માં,$Cu$ એ $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(3d^{10})$ છે. તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી તે રંગહીન છે.

(D) $[Ni(CN)_4]^{2-}$ માં $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે,જે $d^8$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના દર્શાવે છે.
$CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ (pairing) પ્રેરે છે.
આના પરિણામે $dsp^2$ સંકરણ થાય છે અને કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન બાકી રહેતા નથી,તેથી તે પ્રતિચુંબકીય છે.

(A) $1$. $C.N. = 4$ ધરાવતા સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતા નથી કારણ કે તમામ સ્થાનો એકબીજાની સાપેક્ષ સમાન હોય છે.
$2$. $[Ma_2b_2]$,$[Ma_2bc]$ અને $[Mabcd]$ પ્રકારના ચોરસ સમતલીય સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$3$. $Ma_3b$ અથવા $Mab_3$ સૂત્ર ધરાવતા સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતા નથી કારણ કે તેમાં માત્ર એક જ શક્ય ગોઠવણી હોય છે.
$4$. $[Pt(Gly)_2]$ સંકીર્ણ એ ચોરસ સમતલીય સંકીર્ણ છે જ્યાં $Gly^-$ એ અસમમિતિય દ્વિદંતીય લિગાન્ડ છે. તે બે ભૌમિતિક સમઘટક સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે: $cis$ અને $trans$. તેથી,વિધાન $A$ એકમાત્ર સાચું વિધાન છે.

(C) સવર્ગ સંયોજનોમાં ભૌમિતિક સમઘટકતા સામાન્ય રીતે $4$ (ચોરસ સમતલીય) અથવા $6$ (અષ્ટફલકીય) સવર્ગ આંક ધરાવતા સંકીર્ણોમાં જોવા મળે છે.
$[MA_4B_2]$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ માટે,ભૌમિતિક સમઘટકતા (સીસ અને ટ્રાન્સ સ્વરૂપો) શક્ય છે.
$[PtCl_4I_2]$ સંકીર્ણમાં,મધ્યસ્થ ધાતુ $Pt$ એ $4$ $Cl^-$ લિગેન્ડ અને $2$ $I^-$ લિગેન્ડથી ઘેરાયેલું છે.
આ સામાન્ય સૂત્ર $[MA_4B_2]$ ને અનુરૂપ છે,જ્યાં $M = Pt$,$A = Cl$,અને $B = I$ છે.
તેથી,તે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવી શકે છે.

(A) $[Co(en)_3]^{3+}$ સંકીર્ણમાં મધ્યસ્થ $Co^{3+}$ આયન સાથે ત્રણ દ્વિદંતીય ઇથિલીનડાયએમાઇન $(en)$ લિગેન્ડ જોડાયેલા છે.
આ સંકીર્ણ અષ્ટફલકીય ભૂમિતિ ધરાવે છે.
ત્રણ દ્વિદંતીય લિગેન્ડની હાજરીને કારણે,આ સંકીર્ણ કાઇરલ છે અને તેમાં સંમિતિનું તલ કે વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર હોતું નથી.
તેથી,તે બે અરીસાની પ્રતિબિંબ જેવી જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે એનાન્શિયોમર્સની જોડી છે: ડેક્સ્ટ્રોરોટેટરી $(d)$ સ્વરૂપ અને લેવોરોટેટરી $(l)$ સ્વરૂપ.
આમ,તે બે પ્રકાશીય સક્રિય સમઘટકો દર્શાવે છે.

(B) સંકીર્ણ આયન $[Cr(en)_2Cl_2]^+$ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે,જે $cis$ અને $trans$ સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$trans$ સમઘટકમાં,બે $Cl$ લિગેન્ડ $180^{\circ}$ ના ખૂણે હોય છે અને અણુમાં સંમિતિનું તલ હોય છે,જે તેને અપ્રકાશીય સક્રિય (optically inactive) બનાવે છે.
$cis$ સમઘટકમાં,બે $Cl$ લિગેન્ડ $90^{\circ}$ ના ખૂણે હોય છે અને અણુમાં સંમિતિનું તલ હોતું નથી,જે તેને પ્રકાશીય સક્રિય (optically active) બનાવે છે.
તેથી,એ વિધાન કે $cis$ અને $trans$ બંને સમઘટકો પ્રકાશીય સક્રિયતા દર્શાવે છે,તે ખોટું છે.

(D) સંકીર્ણ $[M(en)_{2}Cl_{2}]$ ભૌમિતિક સમઘટકતા (cis અને trans) દર્શાવે છે.
trans સમઘટકમાં,બે $Cl$ પરમાણુઓ એકબીજાથી $180^{\circ}$ ના ખૂણે હોય છે,જે અણુને કેન્દ્ર-સંમિત અને પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય બનાવે છે.
cis સમઘટકમાં,બે $Cl$ પરમાણુઓ એકબીજાથી $90^{\circ}$ ના ખૂણે હોય છે,જે અણુને કાયરલ (સંમિતિના સમતલનો અભાવ) અને પ્રકાશીય રીતે સક્રિય બનાવે છે.
બંધારણો જોતા:
બંધારણ $I$ એ trans સમઘટક છે (પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય).
બંધારણ $II$ એ cis સમઘટક છે (પ્રકાશીય રીતે સક્રિય).
બંધારણ $III$ એ cis સમઘટક છે (પ્રકાશીય રીતે સક્રિય).
બંધારણ $IV$ એ trans સમઘટક છે (પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય).
તેથી,પ્રકાશીય સમઘટકો બે cis સ્વરૂપો,$II$ અને $III$ છે.

(B) $1)$ આપેલા સંયોજનો કોઓર્ડિનેશન આઇસોમર્સ છે. પ્રથમ સંકિર્ણ $[Cr(NH_3)_6][Cr(NO_2)_6]$ એ $3+:3-$ ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સિસ્ટમ ધરાવે છે,જ્યારે બીજું સંકિર્ણ $[Cr(NH_3)_4(NO_2)_2][Cr(NH_3)_2(NO_2)_4]$ એ $1+:1-$ ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સિસ્ટમ ધરાવે છે.
$2)$ મોલર વાહકતા $(Lambda_m)$ આયનોની સંખ્યા અને આયનો પરના વીજભારના મૂલ્ય પર આધાર રાખે છે. બંને આઇસોમર્સ વચ્ચે સંકિર્ણ આયનો પરનો વીજભાર અલગ ($3$ વિરુદ્ધ $1$) હોવાથી,તેમની મોલર વાહકતા નોંધપાત્ર રીતે અલગ હશે.
$3)$ ચુંબકીય મોમેન્ટ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે. બંને સંકિર્ણોમાં અષ્ટફલકીય ક્ષેત્રમાં $Cr^{3+}$ આયનો હોવાથી,તેઓ સમાન સંખ્યામાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન અને સમાન ચુંબકીય ગુણધર્મો ધરાવે છે.
$4)$ તેથી,આ આઇસોમર્સને અલગ પાડવા માટે મોલર વાહકતાનું માપન સૌથી અસરકારક પદ્ધતિ છે.

(C) આપેલ સંકીર્ણો સવર્ગ સમઘટકો છે.
$[Co(NH_3)_6][Cr(NO_2)_6]$ માં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયનો $Co^{3+}$ અને $Cr^{3+}$ છે.
$[Cr(NH_3)_6][Co(NO_2)_6]$ માં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયનો $Cr^{3+}$ અને $Co^{3+}$ છે.
બંને સંકીર્ણો સમાન ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં સમાન ધાતુ આયનો ધરાવે છે,તેથી તેમની પાસે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સમાન હોય છે.
જો કે,બંને સમઘટકોમાં ધાતુ આયનો અલગ-અલગ લિગાન્ડ સાથે જોડાયેલા છે.
તેમના જલીય દ્રાવણનું વિદ્યુતવિભાજન કરવાથી,ઇલેક્ટ્રોડ પર જમા થતા ધાતુ આયનો અલગ-અલગ હશે.
પ્રથમ સંકીર્ણમાં,કેથોડ પર ધન આયન ભાગમાંથી $Co$ જમા થશે,જ્યારે બીજામાં,કેથોડ પર $Cr$ જમા થશે.
આમ,તેમને અલગ પાડવા માટે વિદ્યુતવિભાજન એ સાચી પદ્ધતિ છે.

(C) જો આયનમાં સંમિતિનું સમતલ (plane of symmetry) અથવા વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર (center of inversion) ન હોય,તો તે પ્રકાશીય સક્રિય હોય છે.
$I$: આ $trans-[Co(en)_2Cl_2]^+$ સમઘટક છે. તેમાં સંમિતિનું સમતલ હોવાથી તે પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે.
$II$: આ $cis-[Co(en)_2Cl_2]^+$ સમઘટક છે. તેમાં સંમિતિનું સમતલ હોતું નથી,તેથી તે પ્રકાશીય સક્રિય છે.
$III$: આ $[Co(en)_3]^{3+}$ છે. તે પ્રોપેલર આકારનું સંકીર્ણ છે જેમાં સંમિતિનું સમતલ હોતું નથી,તેથી તે પ્રકાશીય સક્રિય છે.
$IV$: આ $trans-[Co(en)_2Cl_2]^+$ સમઘટક છે ($I$ જેવું જ). તેમાં સંમિતિનું સમતલ હોવાથી તે પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે.
તેથી,$II$ અને $III$ પ્રકાશીય સક્રિય છે.

(D) પોલીમરાઈઝેશન આઈસોમેરિઝમ એ આઈસોમેરિઝમનો એક પ્રકાર છે જ્યાં વિવિધ આઈસોમર્સ સમાન અનુભવજન્ય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ આણ્વીય દળ ધરાવે છે,જે અનુભવજન્ય સૂત્રના દળના ગુણાંક હોય છે.
આપેલ અનુભવજન્ય સૂત્ર $Cr(NH_3)_3(NO_2)_3$ છે.
બધા આપેલા વિકલ્પો અનુભવજન્ય સૂત્રના ડાયમર છે,જેનો અર્થ છે કે તે બધા સમાન આણ્વીય સૂત્ર $Cr_2(NH_3)_6(NO_2)_6$ ધરાવે છે.
તેથી,બધા વિકલ્પો સમાન આણ્વીય દળ ધરાવે છે.

(C) વેલેન્સ બોન્ડ થિયરી $(VBT)$ ધાતુની કક્ષકોના સંકરણને ધ્યાનમાં લઈને સવર્ગ સંયોજનોમાં બંધન સમજાવે છે.
સંકીર્ણમાં ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી અને અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,$magnetic \ moment$ (ચુંબકીય ચાકમાત્રા) નું માપન આવશ્યક છે.
$magnetic \ moment$ $(\mu)$ ની ગણતરી સ્પિન-ઓન્લી સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
પ્રાયોગિક $magnetic \ moment$ ની સૈદ્ધાંતિક મૂલ્યો સાથે સરખામણી કરીને,કોઈ પણ વ્યક્તિ હાઈ-સ્પિન અથવા લો-સ્પિન સંકીર્ણ અને મધ્યસ્થ ધાતુ આયનની સંકરણ અવસ્થાની પુષ્ટિ કરી શકે છે.

(D) સંકીર્ણ આયન $[Cr(NH_3)(OH)_2Cl_3]^{2-}$ છે.
આ $[M(a)(b)_2(c)_3]$ પ્રકારનો અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે.
અહીં,$a = NH_3$,$b = OH^-$,અને $c = Cl^-$.
$[M(a)(b)_2(c)_3]$ પ્રકારના સંકીર્ણ માટે,શક્ય ભૌમિતિક સમઘટકોની સંખ્યા $5$ છે.

(C) ચુંબકીય મોમેન્ટનું સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$\mu = 4.91 \ BM$ માટે,$n = 4$ મળે છે.
$\mu = 0 \ BM$ માટે,$n = 0$ મળે છે.
$Fe^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^6$ છે.
હાઈ-સ્પિન સંકીર્ણમાં (નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ સાથે),$Fe^{2+}$ પાસે $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(n=4)$ હોય છે,તેથી $\mu = \sqrt{4(4+2)} = \sqrt{24} \approx 4.90 \ BM$ મળે છે.
લો-સ્પિન સંકીર્ણમાં (પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ સાથે),ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થાય છે,પરિણામે $0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(n=0)$ રહે છે અને $\mu = 0 \ BM$ મળે છે.

(B) $1$. $[CoI_4]^{2-}$ માં,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ ($d^7$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે. $I^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ હોવાથી અને ભૂમિતિ ટેટ્રાહેડ્રલ હોવાથી,સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા $(\Delta_t)$ ઓછી હોય છે. તેથી,તે હાઈ સ્પિન સંકીર્ણ છે.
$2$. $[PdBr_4]^{2-}$ માં,$Pd$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ ($d^8$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે. $Pd^{2+}$ એ $4d$ શ્રેણીનો ધાતુ આયન છે. $4d$ અને $5d$ શ્રેણીના ધાતુ આયનો માટે,સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા $(\Delta_o)$ હંમેશા એટલી મોટી હોય છે કે તે લિગાન્ડની પ્રબળતાને ધ્યાનમાં લીધા વિના ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. તેથી,$Pd^{2+}$ ના સ્ક્વેર પ્લેનર સંકીર્ણો હંમેશા લો સ્પિન હોય છે.

(B) $[Ni(NH_3)_4]^{2+}$ સંકીર્ણ સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ ધરાવે છે.
જ્યારે તેની $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા થાય છે,ત્યારે તે $[Ni(NH_3)_2Cl_2]$ ના બે સમઘટકો બનાવે છે.
$I$ એ $cis$-સમઘટક છે અને $II$ એ $trans$-સમઘટક છે.
બંને સમઘટકો સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ ધરાવે છે કારણ કે આ સંકલન વાતાવરણમાં $Ni^{2+}$ સામાન્ય રીતે $dsp^2$ સંકરણ અનુભવે છે.
ઓક્ઝેલિક એસિડ એ દ્વિદંતીય લિગાન્ડ છે જે બે $cis$ લિગાન્ડોને બદલીને કિલેટ રીંગ બનાવી શકે છે.
$I$ ઓક્ઝેલિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,તેથી તે $cis$-સમઘટક હોવો જોઈએ,જ્યારે $II$ એ $trans$-સમઘટક છે જે પ્રક્રિયા કરતું નથી કારણ કે $Cl$ પરમાણુઓ પાસપાસે નથી.

(D) સવર્ગ સમઘટકતા એવા સંયોજનોમાં જોવા મળે છે જેમાં ધન અને ઋણ બંને સવર્ગ સ્પીસીઝ હોય છે,જ્યાં લિગેન્ડ્સનું ધાતુ આયનો વચ્ચે આદાન-પ્રદાન થઈ શકે છે.
સવર્ગ સમઘટકતા દર્શાવવા માટે,ધન આયન અને ઋણ આયન બંને સવર્ગ સંકીર્ણ હોવા જોઈએ.
વિકલ્પ $(a)$ માં,$[Ag(NH_3)_2][CuCl_2]$ માં ધન સંકીર્ણ $[Ag(NH_3)_2]^+$ અને ઋણ સંકીર્ણ $[CuCl_2]^-$ છે. તેથી,તે લિગેન્ડ્સની અદલાબદલી કરીને $[AgCl_2][Cu(NH_3)_2]$ બનાવીને સવર્ગ સમઘટકતા દર્શાવી શકે છે.
વિકલ્પ $(b)$ માં,$[Al(H_2O)_6][Co(CN)_6]$ માં ધન સંકીર્ણ $[Al(H_2O)_6]^{3+}$ અને ઋણ સંકીર્ણ $[Co(CN)_6]^{3-}$ છે. તે પણ $[Al(CN)_6][Co(H_2O)_6]$ બનાવીને સવર્ગ સમઘટકતા દર્શાવી શકે છે.
તેથી,$(a)$ અને $(b)$ બંને સવર્ગ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(D) આયનીકરણ સમઘટકતા ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે સંકલન સંયોજનમાં રહેલ પ્રતિ-આયન (counter ion) લિગેન્ડ તરીકે વર્તી શકે અને તે સંકલન ક્ષેત્રમાં રહેલા લિગેન્ડનું સ્થાન લઈ શકે.
સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ માં,$SO_4^{2-}$ આયન સંકલન ક્ષેત્રની બહાર છે અને $Br^-$ આયન અંદર છે.
આ સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5SO_4]Br$ સમઘટક બનાવી શકે છે,જેમાં $Br^-$ આયન બહાર અને $SO_4^{2-}$ આયન અંદર હોય છે.
તેથી,$[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ આયનીકરણ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(A) નાઈટ્રોપ્રસાઈડ આયન $[Fe(CN)_5NO]^{2-}$ છે.
ઘન અવસ્થામાં ચુંબકીય મોમેન્ટના પ્રાયોગિક માપનથી $Fe^{2+}$ $(3d^6)$ કોન્ફિગરેશન સાથે સુસંગત અયુગ્મિત ઈલેક્ટ્રોનની હાજરી જોવા મળે છે.
જો આયર્ન $Fe^{3+}$ $(3d^5)$ હોત,તો ચુંબકીય ગુણધર્મો નોંધપાત્ર રીતે અલગ હોત.
આમ,આયર્નનો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ અને $NO$ નો $+1$ તરીકે સ્થાપિત થાય છે.

(D) રંગીન હોવા માટે,સંકીર્ણ પાસે $d-d$ સંક્રમણ હોવું જોઈએ (સામાન્ય રીતે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન અથવા ચાર્જ ટ્રાન્સફરની જરૂર હોય છે). અનુચુંબકીય હોવા માટે,તેની પાસે ઓછામાં ઓછો એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવો જોઈએ.
$(A)$ $K_2[PtCl_6]$: $Pt^{4+}$ એ $5d^6$ છે,લો સ્પિન,પ્રતિચુંબકીય.
$(B)$ $K_4[Fe(CN)_6]$: $Fe^{2+}$ એ $3d^6$ છે,$CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,$d^2sp^3$ સંકરણ,પ્રતિચુંબકીય.
$(C)$ $[Ni(dmg)_2]$: $Ni^{2+}$ એ $3d^8$ છે,$dsp^2$ સંકરણ,સમતલીય ચોરસ,પ્રતિચુંબકીય.
$(D)$ $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$: $Cu^{2+}$ એ $3d^9$ છે,$dsp^2$ સંકરણ,$d_{x^2-y^2}$ કક્ષકમાં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન,અનુચુંબકીય અને $d-d$ સંક્રમણને કારણે રંગીન છે.

(D) $1$. પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવવા માટે,સંકીર્ણ કાયરલ (અધ્યાપિત ન થઈ શકે તેવું) હોવું જોઈએ.
$2$. ભૌમિતિક સમઘટકતા માટે,લિગાન્ડ્સની અવકાશી ગોઠવણી અલગ હોવી જોઈએ.
$3$. $[Fe(en)_2Cl_2]^+$ એ $[M(AA)_2a_2]$ પ્રકારનો અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે.
$4$. $[Fe(en)_2Cl_2]^+$ નો સીસ-સમઘટક પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે કારણ કે તેમાં સમપ્રમાણતાનું તલ હોતું નથી.
$5$. ટ્રાન્સ-સમઘટક ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે પરંતુ પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$6$. $[Fe(en)_2Cl_2]^+$ માં આયર્ન $Fe^{3+}$ છે,જે $d^5$ ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે. તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$7$. તેથી,$[Fe(en)_2Cl_2]^+$ બંને શરતો સંતોષે છે.

(B) સંયોજન $PtCl_2Br_2 \cdot 6H_2O$ ને $[Pt(H_2O)_3Cl_2Br]Br \cdot 3H_2O$ અથવા $[Pt(H_2O)_3Br_2Cl]Cl \cdot 3H_2O$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે,જે $6$ નો સવર્ગ આંક અને $3$ સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની હાજરી સંતોષે છે.
સંયોજનના મોલની સંખ્યા $= \frac{26.7 \ g}{534 \ g \ mol^{-1}} = 0.05 \ mol$.
સૂત્રમાં,સ્ફટિકીકરણના $3$ પાણીના અણુઓ છે.
સ્ફટિકીકરણના પાણીના મોલ $= 0.05 \times 3 = 0.15 \ mol$.
સાંદ્ર $H_2SO_4$ નિર્જલીકરણ કર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે અને સ્ફટિકીકરણના પાણીને શોષી લે છે.
ગુમાવેલ પાણીનું દળ $= 0.15 \ mol \times 18 \ g \ mol^{-1} = 2.7 \ g$.

(A) એ $FeCl_{2}$ છે અને $B$ એ $FeCl_{3}$ છે. પ્રક્રિયક $(R)$ એ $KCN$ છે.
$C$ એ $K_{4}[Fe(CN)_{6}]$ (આછો પીળો) છે અને $D$ એ $K_{3}[Fe(CN)_{6}]$ (પીળો) છે.
$A$ $(Fe^{2+})$ ની $D$ $([Fe(CN)_{6}]^{3-})$ સાથેની પ્રક્રિયા $Fe_{3}[Fe(CN)_{6}]_{2}$ (ટર્નબલ બ્લુ) આપે છે.
$B$ $(Fe^{3+})$ ની $C$ $([Fe(CN)_{6}]^{4-})$ સાથેની પ્રક્રિયા $Fe_{4}[Fe(CN)_{6}]_{3}$ (પ્રશિયન બ્લુ) આપે છે.
બંને વાદળી રંગના સંયોજનો છે.
આ સંકીર્ણોમાં વાદળી રંગ $Fe^{2+}$ અને $Fe^{3+}$ વચ્ચેના મેટલ-ટુ-મેટલ ચાર્જ ટ્રાન્સફર $(MMCT)$ ને કારણે છે,$d-d$ સંક્રમણને કારણે નથી.
$C$ $([Fe(CN)_{6}]^{4-})$ પ્રતિચુંબકીય છે,જ્યારે $D$ $([Fe(CN)_{6}]^{3-})$ અનુચુંબકીય છે.

(C) $1$. $K_3[Co(C_2O_4)_3]$ માં $[Co(C_2O_4)_3]^{3-}$ હોય છે. અહીં,$Co^{3+}$ એ $d^6$ ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે. પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ $C_2O_4^{2-}$ સાથે,તે ડાયામેગ્નેટિક છે.
$2$. $NO[PF_6]$ એ $NO^+$ અને $[PF_6]^-$ નું બનેલું છે. $NO^+$ માં $14$ ઇલેક્ટ્રોન છે ($N_2$ સાથે આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક),તેથી તે ડાયામેગ્નેટિક છે. $[PF_6]^-$ પણ ડાયામેગ્નેટિક છે.
$3$. $[NMe_4]O_3$ એ $[NMe_4]^+$ અને $O_3^-$ નું બનેલું છે. ઓઝોનાઇડ આયન $O_3^-$ માં $19$ વેલેન્સ ઇલેક્ટ્રોન છે,જે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે તેને પેરામેગ્નેટિક બનાવે છે.
$4$. $H[BF_4]$ એ $H^+$ અને $[BF_4]^-$ નું બનેલું છે. બંને ડાયામેગ્નેટિક છે.
આમ,$[NMe_4]O_3$ એ પેરામેગ્નેટિક સ્પીસીઝ છે.

(D) $1$. $[PtCl_2Br_2]^{2-}$ એ $[M(a)_2(b)_2]$ પ્રકારનું સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે. તેના $2$ ભૌમિતિક સમઘટકો છે.
$2$. $[CoCl_2Br_2]^{2-}$ એ $[M(a)_2(b)_2]$ પ્રકારનું સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ છે. સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતા નથી.
$3$. $[Pt(NH_3)(Gly)Br]$ એ $[M(abcd)]$ પ્રકારનું સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે. તેના $3$ ભૌમિતિક સમઘટકો છે.
$4$. $[Co(NH_3)_2(Gly)_2]^+$ એ $[M(a)_2(b)_2]$ પ્રકારનું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે જ્યાં $b$ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે. તેના $5$ ભૌમિતિક સમઘટકો છે.
તેથી,સૌથી વધુ ભૌમિતિક સમઘટકો ધરાવતું સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_2(Gly)_2]^+$ છે.

(C) માત્ર તેવા સંક્રાંતિ ધાતુના સંકીર્ણો દ્રશ્યમાન પ્રકાશનું શોષણ કરે છે જેમાં $d$-પેટાકોષ અપૂર્ણ હોય,જે $d-d$ ઇલેક્ટ્રોનિક સંક્રાંતિ માટે પરવાનગી આપે છે.
$(A)$ $[Ti(en)_3]^{4+}$ માં,$Ti$ એ $Ti^{4+}$ અવસ્થામાં છે: $[Ar] 3d^0$. $d$-ઇલેક્ટ્રોન ન હોવાથી,$d-d$ સંક્રાંતિ શક્ય નથી.
$(B)$ $[Sc(NH_3)_4(H_2O)_2]^{3+}$ માં,$Sc$ એ $Sc^{3+}$ અવસ્થામાં છે: $[Ar] 3d^0$. સંક્રાંતિ માટે કોઈ $d$-ઇલેક્ટ્રોન ઉપલબ્ધ નથી.
$(C)$ $[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ માં,$Cr$ એ $Cr^{3+}$ અવસ્થામાં છે: $[Ar] 3d^3$. $d$-કક્ષકોમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી $d-d$ સંક્રાંતિને શક્ય બનાવે છે,તેથી તે દ્રશ્યમાન પ્રકાશનું શોષણ કરે છે.
$(D)$ $[Zn(CN)_4]^{2-}$ માં,$Zn$ એ $Zn^{2+}$ અવસ્થામાં છે: $[Ar] 3d^{10}$. $d$-પેટાકોષ સંપૂર્ણ ભરાયેલ છે,તેથી $d-d$ સંક્રાંતિ શક્ય નથી.
સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) સંકીર્ણ $[Cr(H_2O)_2(C_2O_4)_2]^-$ એ $[M(AA)_2a_2]$ પ્રકારનું છે.
તે $cis$ અને $trans$ સમઘટકોના સ્વરૂપમાં ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$cis$-સમઘટક પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે કારણ કે તેમાં સમપ્રમાણતાનું તલ (plane of symmetry) હોતું નથી,જ્યારે $trans$-સમઘટક પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે કારણ કે તેમાં સમપ્રમાણતાનું તલ હાજર હોય છે.
તેથી,$cis$-સમઘટક પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે,જેના કારણે આ સંકીર્ણ બંને પ્રકારની સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(B) $Mabcdef$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ માટે,જ્યાં છ એ છ લિગેન્ડ અલગ-અલગ હોય,ત્યારે ભૌમિતિક સમઘટકોની સંખ્યા $15$ થાય છે.
દરેક ભૌમિતિક સમઘટક પ્રકાશિત સક્રિય (chiral) હોય છે,એટલે કે દરેક ભૌમિતિક સમઘટક પ્રતિબિંબીરૂપ (enantiomer) ની જોડી ધરાવે છે.
તેથી,કુલ સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની સંખ્યા $15 \times 2 = 30$ થાય છે.

(NONE) વિકલ્પ $A$ માં,બંને સંકીર્ણો $[Co(NO_2)(H_2O)(en)_2]Cl_2$ અને $[CoCl(NO_2)(en)_2]Cl \cdot H_2O$ છે. આ હાઇડ્રેટ સમઘટકો છે કારણ કે સવર્ગ સ્તરની અંદર અને બહાર પાણીના અણુઓની સંખ્યા અલગ છે.
વિકલ્પ $B$ માં,$[Cu(NH_3)_4][PtCl_4]$ અને $[CuCl(NH_3)_3][PtCl_3(NH_3)]$ સવર્ગ સમઘટકો છે કારણ કે લિગેન્ડ્સ ધન અને ઋણ ભાગ વચ્ચે અદલાબદલી પામે છે.
વિકલ્પ $C$ માં,$[Ni(CN)(H_2O)(NH_3)_4]Cl$ અને $[NiCl(H_2O)(NH_3)_4]CN$ આયનીકરણ સમઘટકો છે કારણ કે પ્રતિ-આયનો ($Cl^-$ અને $CN^-$) સવર્ગ સ્તરની અંદરના લિગેન્ડ્સ સાથે અદલાબદલી પામે છે.
વિકલ્પ $D$ માં,$[Cr(NO_2)(NH_3)_5][ZnCl_4]$ અને $[Cr(ONO)(NH_3)_5][ZnCl_4]$ બંધન સમઘટકો છે કારણ કે એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ $NO_2^-$ અલગ-અલગ દાતા પરમાણુઓ ($N$ વિરુદ્ધ $O$) દ્વારા જોડાયેલ છે.
આપેલ તમામ જોડીઓ સાચી છે.

(B) ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu$ નું સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
આપેલ $\mu = \sqrt{15} \ B.M.$ માટે,$n(n+2) = 15$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $n = 3$.
હવે,સંકીર્ણોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$: $[Fe(H_2O)_6]^{+2}$ માં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ $(3d^6)$ છે. $H_2O$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,$Fe^{+2}$ માં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે $(n=4)$.
$B$: $[Cr(CN)_6]^{-3}$ માં,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ $(3d^3)$ છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,$Cr^{+3}$ માં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે $(n=3)$.
$C$: $[Ni(NH_3)_6]^{+2}$ માં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ $(3d^8)$ છે. $Ni^{+2}$ માં $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે $(n=2)$.
$D$: $[PtCl_4]^{-2}$ માં,$Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ $(5d^8)$ છે. $Pt$ એ $5d$ શ્રેણીની ધાતુ હોવાથી તે $0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે $(n=0)$.
આમ,$[Cr(CN)_6]^{-3}$ માં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,જે $\sqrt{15} \ B.M.$ ને અનુરૂપ છે.

(B) સવર્ગ સમઘટકતા એવા સંયોજનોમાં જોવા મળે છે જેમાં ધન અને ઋણ બંને સવર્ગ એકમો હોય,જ્યાં લિગાન્ડ્સને ધાતુ કેન્દ્રો વચ્ચે બદલી શકાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$[Co(en)_3] [Cr(CN)_6]$ માં એક સંકીર્ણ ધન આયન $[Co(en)_3]^{3+}$ અને એક સંકીર્ણ ઋણ આયન $[Cr(CN)_6]^{3-}$ છે.
આ સંકીર્ણ બે ધાતુ કેન્દ્રો વચ્ચે લિગાન્ડ્સની અદલાબદલી કરીને સવર્ગ સમઘટકતા દર્શાવી શકે છે,જે $[Cr(en)_3] [Co(CN)_6]$ સમઘટક બનાવે છે.

(D) સવર્ગ સમઘટકતા એવા સંયોજનોમાં જોવા મળે છે જેમાં ધન અને ઋણ બંને સવર્ગ એકમો હોય અને લિગેન્ડ્સની અદલાબદલી થઈ શકે.
સવર્ગ સમઘટકતા માટે બંને આયનો સંકીર્ણ હોવા જોઈએ અને ધાતુ પરમાણુઓ અલગ હોવા જોઈએ અથવા તેમની ઓક્સિડેશન અવસ્થા કે લિગેન્ડનું વાતાવરણ અલગ હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $D$ માં,$[Zn(en)_2][Zn(OH)_4]$,બંને ધન અને ઋણ આયનમાં સમાન ધાતુ $(Zn)$ અને સમાન ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(+2)$ છે.
આ બે સમાન ધાતુ કેન્દ્રો વચ્ચે લિગેન્ડ્સની અદલાબદલી કરવાથી કોઈ નવો સમઘટક મળતો નથી.
તેથી,$[Zn(en)_2][Zn(OH)_4]$ સવર્ગ સમઘટકતા દર્શાવી શકતું નથી.

(B) એક કરતા વધુ પ્રકારની સમઘટકતા દર્શાવવા માટે,સંકીર્ણે સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમ (ભૌમિતિક અથવા પ્રકાશીય) અને અન્ય સ્વરૂપો જેમ કે લિંકેજ સમઘટકતા દર્શાવવી આવશ્યક છે.
$1$. $[Co(en)_3]^{3+}$: માત્ર પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$2$. $[Co(NH_2CH_2CH_2S)_3]^0$: આ સંકીર્ણમાં લિગેન્ડ $(NH_2CH_2CH_2S^-)$ છે જે એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ છે (જે $N$ અથવા $S$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે). તેથી,તે લિંકેજ સમઘટકતા દર્શાવે છે. આ ઉપરાંત,તે ભૌમિતિક અને પ્રકાશીય સમઘટકતા પણ દર્શાવે છે.
$3$. $[Co(C_2O_4)(en)_2]^{+}$: માત્ર પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$4$. $[Co(EDTA)]^{-}$: માત્ર પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
તેથી,$[Co(NH_2CH_2CH_2S)_3]^0$ બહુવિધ પ્રકારની સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(C) ચુંબકીય મોમેન્ટનું સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
આપેલ છે કે $\mu = \sqrt{24} \ B.M.$,તેથી $\sqrt{n(n+2)} = \sqrt{24}$,જેનો અર્થ છે કે $n(n+2) = 24$.
$n$ માટે ઉકેલતા,આપણને $n^2 + 2n - 24 = 0$ મળે છે,તેથી $(n+6)(n-4) = 0$. $n$ ધન હોવો જોઈએ,તેથી અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $4$ છે.
$X$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $26$ છે,જે $Fe$ છે. $Fe$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^6 4s^2$ છે.
$Fe^{2+}$ માટે,રચના $[Ar] 3d^6$ છે,જેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
આમ,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $4$ છે અને '$n$' નું મૂલ્ય $2$ છે.

(D) વિકલ્પ $A$ માટે: $[NiCl_4(NH_3)_2]^{2-}$ સંકીર્ણ $[Ma_4b_2]$ સૂત્ર ધરાવે છે,જે ભૌમિતિક સમઘટકતા (cis અને trans સ્વરૂપો) દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $B$ માટે: $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ એ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ $([Ma_2b_2])$ છે અને તે cis-trans સમઘટકતા દર્શાવે છે,Fac-mer નહીં.
વિકલ્પ $C$ માટે: $CoCl_3 \cdot 6H_2O$ એ $[Co(H_2O)_6]Cl_3$,$[Co(H_2O)_5Cl]Cl_2 \cdot H_2O$,અને $[Co(H_2O)_4Cl_2]Cl \cdot 2H_2O$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે,તેથી તે જલીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
આમ,$A$ અને $C$ બંને સાચા છે.

(C) સંક્રાંતિ ધાતુના સંકીર્ણો દ્રશ્ય પ્રકાશનું શોષણ ત્યારે જ કરે છે જ્યારે તેમની પાસે અપૂર્ણ $d$-કોષ હોય,જે $d-d$ સંક્રમણ માટે જરૂરી છે.
$[Sc(H_2O)_3(NH_3)_3]^{3+}$ માં,$Sc^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^0$ છે.
$[Ti(en)_2(NH_3)_2]^{4+}$ માં,$Ti^{4+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^0$ છે.
$[Zn(NH_3)_6]^{2+}$ માં,$Zn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^{10}$ છે.
$[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ માં,$Cr$ એ $Cr^{3+}$ સ્વરૂપે છે.
$Cr^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^3$ છે.
આ સંકીર્ણમાં $d$-કોષમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,$d-d$ સંક્રમણ શક્ય છે અને તેથી તે દ્રશ્ય પ્રકાશનું શોષણ કરશે.

(B) $[Co(en)_2Cl_2]$ સંકીર્ણ ભૌમિતિક અને પ્રકાશીય સમઘટકતા બંને દર્શાવે છે.
તેમાં બે ભૌમિતિક સમઘટકો છે: $cis$ અને $trans$.
$trans$ સમઘટક પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$cis$ સમઘટક પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે અને તે $d$ અને $l$ સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
આમ,કુલ સમઘટકોની સંખ્યા $1$ $(trans)$ + $2$ ($cis$ ના પ્રતિબિંબીરૂપો) = $3$ છે.

(B) આપેલ સંકીર્ણ $[M(abcdef)]$ પ્રકારનું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે,જ્યાં છ એ છ લિગેન્ડ અલગ છે.
છ અલગ લિગેન્ડ ધરાવતા અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ માટે ભૌમિતિક સમઘટકોની સંખ્યા $15$ છે.
દરેક ભૌમિતિક સમઘટક પ્રતિબિંબીરૂપ (ઓપ્ટિકલ આઈસોમર્સ) ની જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે કારણ કે તેમાં સમમિતિનું તલ હોતું નથી.
તેથી,કુલ સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની સંખ્યા $15 \times 2 = 30$ થાય છે.

(A) સંકલિત $[CrCl_2(ox)_2]^{3-}$ એ $[M(AA)_2b_2]^{n\pm}$ પ્રકારનું છે.
$cis$-આઈસોમર કાઈરલ (પ્રકાશિક સક્રિય) છે કારણ કે તેમાં સંમિતિનું સમતલ હોતું નથી.
$trans$-આઈસોમર સંમિતિના સમતલની હાજરીને કારણે પ્રકાશિક રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$[Zn(NH_3)_4]^{2+}$ ટેટ્રાહેડ્રલ ભૂમિતિ ધરાવે છે અને તેમાં સંમિતિનું સમતલ હોય છે,જે તેને પ્રકાશિક રીતે નિષ્ક્રિય બનાવે છે.
તેથી,$cis-[CrCl_2(ox)_2]^{3-}$ કાઈરલ છે.

(D) આપેલા તમામ સંયોજનો ડાયમેગ્નેટિક છે.
$I_2$: રંગ $HOMO-LUMO$ સંક્રમણને કારણે જોવા મળે છે.
$AgI$: રંગ $Ag^+$ આયન દ્વારા $I^-$ આયનના ધ્રુવીભવનને કારણે જોવા મળે છે.
$KMnO_4$: રંગ $O^{2-}$ થી $Mn^{7+}$ માં ચાર્જ ટ્રાન્સફરને કારણે જોવા મળે છે.

(B) દરેક વિકલ્પનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$. $[MnCl_4]^{2-}$: $Mn^{2+}$ એ $d^5$ છે. $Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગન્ડ છે,તેથી તે હાઈ સ્પિન છે. $CFSE = 0$. આ સાચું છે.
$B$. $[Pt(NH_3)ClBr(py)]$ એ $[Mabcd]$ પ્રકારનું સ્ક્વેર પ્લેનર સંકિર્ણ છે. તે $3$ ભૌમિતિક સમઘટકો દર્શાવે છે પરંતુ ઓપ્ટિકલ આઈસોમેરિઝમ દર્શાવતું નથી કારણ કે સ્ક્વેર પ્લેનર સંકિર્ણો સામાન્ય રીતે અચિરાલ હોય છે. આ ખોટું છે.
$C$. $[Fe(CO)_2(NO)_2]$: $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ $(d^8)$ છે. $NO$ એ $NO^+$ તરીકે વર્તે છે. $EAN = 36$. આ સાચું છે.
$D$. $[Co(CO)_4]^-$: $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ $(d^{10})$ છે. મેટલથી $CO$ માં બેક-બોન્ડિંગને કારણે,$C-O$ બંધ ક્રમ ઘટે છે,જેનાથી બંધ લંબાઈ મુક્ત $CO$ કરતા વધી જાય છે. આ સાચું છે.

(A) $1. [CrF_6]^{4-}$ માટે: $Cr^{2+}$ એ $3d^4$ છે. $F^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $4$ $(S)$.
$2. [MnF_6]^{4-}$ માટે: $Mn^{2+}$ એ $3d^5$ છે. $F^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $5$ $(P)$.
$3. [Cr(CN)_6]^{4-}$ માટે: $Cr^{2+}$ એ $3d^4$ છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $2$ $(Q)$.
$4. [Mn(CN)_6]^{4-}$ માટે: $Mn^{2+}$ એ $3d^5$ છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $1$ $(R)$.
આમ,સાચો મેળ $A-S, B-P, C-Q, D-R$ છે.

(B) આપેલ સંકીર્ણ $[Mabcd]$ પ્રકારનું છે,જ્યાં $M = Pt^{2+}$,અને $a, b, c, d$ એ ચાર અલગ-અલગ એકદંતીય લિગેન્ડ્સ $(NH_3, NH_2OH, H_2O, Py)$ છે.
$[Mabcd]$ પ્રકારના સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ માટે,ભૌમિતિક સમઘટકોની સંખ્યા $3$ છે.
આ સમઘટકો એક લિગેન્ડને સ્થિર રાખીને અને બાકીના ત્રણ લિગેન્ડ્સના સ્થાન બદલીને મેળવવામાં આવે છે.
જો આપણે $a$ ને સ્થિર રાખીએ,તો $b, c, d$ ને $3$ રીતે ગોઠવી શકાય છે:
$1$. $b$ એ $a$ ની વિરુદ્ધ (trans) છે ($c$ અને $d$ એકબીજાની વિરુદ્ધ છે).
$2$. $c$ એ $a$ ની વિરુદ્ધ (trans) છે ($b$ અને $d$ એકબીજાની વિરુદ્ધ છે).
$3$. $d$ એ $a$ ની વિરુદ્ધ (trans) છે ($b$ અને $c$ એકબીજાની વિરુદ્ધ છે).
આમ,કુલ $3$ ભૌમિતિક સમઘટકો મળે છે.

(C) આ કોમ્પ્લેક્સ $[PdClBr_2(SCN)]^{2-}$ છે,જે $Ma_2bc$ પ્રકારનું છે જ્યાં $M = Pd^{2+}$,$a = Br^-$,$b = Cl^-$,અને $c = SCN^-$.
$Ma_2bc$ પ્રકારના સ્ક્વેર પ્લેનર કોમ્પ્લેક્સ માટે $2$ ભૌમિતિક આઈસોમર્સ શક્ય છે:
$1$. $cis$-આઈસોમર: જેમાં બે $Br^-$ લિગાન્ડ એકબીજાની બાજુમાં હોય છે.
$2$. $trans$-આઈસોમર: જેમાં બે $Br^-$ લિગાન્ડ એકબીજાની વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે.
વધુમાં,$SCN^-$ લિગાન્ડ એ એમ્બિડેન્ટેટ લિગાન્ડ છે,જે $S$ પરમાણુ (થાયોસાયનેટ) અથવા $N$ પરમાણુ (આઈસોથાયોસાયનેટ) દ્વારા જોડાઈ શકે છે,જે લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ તરફ દોરી જાય છે.
દરેક $2$ ભૌમિતિક આઈસોમર $2$ લિંકેજ સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે ($Pd-SCN$ અને $Pd-NCS$).
તેથી,આઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા = $2 \text{ (ભૌમિતિક)} \times 2 \text{ (લિંકેજ)} = 4$.

(D) પ્રકાશીય સમઘટકતા એવા સંકીર્ણો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં સંમિતિનું તલ કે વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર હોતું નથી.
$1$. $[Co(en)_2Cl_2]^+$: આ સંકીર્ણનો $cis$-સમઘટક સંમિતિનું તલ ધરાવતો નથી અને તે પ્રકાશીય સક્રિય છે. $trans$-સમઘટક પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે.
$2$. $[Co(gly)_3]$: આ સંકીર્ણ $fac$ (ફેશિયલ) અને $mer$ (મેરિડિયોનલ) સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. $fac-[Co(gly)_3]$ સમઘટક પ્રકાશીય સક્રિય છે કારણ કે તેમાં સંમિતિનું તલ હોતું નથી.
$3$. $[Co(gly)Cl_4]^{2-}$: આ સંકીર્ણ અત્યંત સંમિત છે અને પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(A) સંકીર્ણની ચુંબકીય ચાકમાત્રા શૂન્ય હોવા માટે તે પ્રતિચુંબકીય (અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન વગરનું) હોવું જોઈએ.
$1$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$ માં,$Ni$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^8)$. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે $0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મળે છે.
$2$. $[Ni(CO)_4]$ માં,$Ni$ એ $0$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^8 4s^2)$. $CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે $0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મળે છે.
બંને સંકીર્ણો પ્રતિચુંબકીય છે,તેથી $\mu_s = 0$.

(A) $[MA_2B_4]$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણમાં,$cis$ સમઘટકમાં બે $A$ લિગેન્ડ એકબીજાની પાસપાસે ($90^\circ$ પર) હોય છે,જ્યારે $trans$ સમઘટકમાં બે $A$ લિગેન્ડ એકબીજાની વિરુદ્ધ ($180^\circ$ પર) હોય છે.
$1$. બંધારણ $I$ માં,બે $NH_3$ લિગેન્ડ $180^\circ$ પર (વિરુદ્ધ) છે,તેથી તે $trans$ છે.
$2$. બંધારણ $II$ માં,બે $NH_3$ લિગેન્ડ $90^\circ$ પર (પાસપાસે) છે,તેથી તે $cis$ છે.
$3$. બંધારણ $III$ માં,બે $NH_3$ લિગેન્ડ $90^\circ$ પર (પાસપાસે) છે,તેથી તે $cis$ છે.
$4$. બંધારણ $IV$ માં,બે $NH_3$ લિગેન્ડ $180^\circ$ પર (વિરુદ્ધ) છે,તેથી તે $trans$ છે.
આમ,$I$ અને $IV$ એ $trans$ છે,અને $II$ અને $III$ એ $cis$ છે.

(A) . $[Fe(H_2O)_6]^{2+}$: $Fe^{2+}$ એ $d^6$ છે. $H_2O$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. ઇલેક્ટ્રોન રચના $t_{2g}^4 e_g^2$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $4$ $(S)$.
$B$. $[Fe(H_2O)_6]^{3+}$: $Fe^{3+}$ એ $d^5$ છે. $H_2O$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. ઇલેક્ટ્રોન રચના $t_{2g}^3 e_g^2$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $5$ $(T)$.
$C$. $[Fe(CN)_6]^{4-}$: $Fe^{2+}$ એ $d^6$ છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. ઇલેક્ટ્રોન રચના $t_{2g}^6 e_g^0$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $0$ $(P)$.
$D$. $[Fe(CN)_6]^{3-}$: $Fe^{3+}$ એ $d^5$ છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. ઇલેક્ટ્રોન રચના $t_{2g}^5 e_g^0$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $1$ $(Q)$.
$E$. $[Ni(H_2O)_4]^{2+}$: $Ni^{2+}$ એ $d^8$ છે. $H_2O$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. ઇલેક્ટ્રોન રચના $t_{2g}^6 e_g^2$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન = $2$ $(R)$.
આમ,સાચી જોડ $A-S, B-T, C-P, D-Q, E-R$ છે.

(C) કોઈ સંકીર્ણ ભૌમિતિક અને પ્રકાશીય બંને સમઘટકતા દર્શાવે તે માટે,તેની પાસે ઓછામાં ઓછો એક એવો ભૌમિતિક સમઘટક હોવો જોઈએ જે કિરાલ હોય (જેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ ન હોય).
$1$. $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ એ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે,જે ભૌમિતિક સમઘટકતા (cis અને trans) દર્શાવે છે પરંતુ પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.
$2$. $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ એ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે અને તે પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.
$3$. $[Cr(en)_2Cl_2]^+$ એ $[M(AA)_2a_2]$ પ્રકારનો અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે. આ સંકીર્ણનો $cis$-સમઘટક પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે કારણ કે તેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોતું નથી,જ્યારે $trans$-સમઘટક પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$4$. $[Co(NH_3)_4Cl_2]^+$ એ $[MA_4a_2]$ પ્રકારનો અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે,જે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે પરંતુ તેના સમઘટકોમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોવાથી તે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
તેથી,$[Cr(en)_2Cl_2]^+$ એ સાચો જવાબ છે.

(B) $[Ma_3b_3]$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ માટે,બે શક્ય ભૌમિતિક સમઘટકો છે:
$1$. $fac$ (ફેસિયલ) સમઘટક: આ સમઘટકમાં,ત્રણ સમાન લિગેન્ડ્સ અષ્ટફલકના એક ત્રિકોણાકાર ફલકના ખૂણાઓ પર હોય છે.
$2$. $mer$ (મેરિડિયોનલ) સમઘટક: આ સમઘટકમાં,ત્રણ સમાન લિગેન્ડ્સ અષ્ટફલકના મેરિડિયન પર હોય છે.
તેથી,ભૌમિતિક સમઘટકોની કુલ સંખ્યા $2$ છે.