Isomerism and Magnetic properties Questions in Gujarati

(C) સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_6][Cr(CN)_6]$ અને $[Cr(NH_3)_6][Co(CN)_6]$ એ સવર્ગ સમઘટકતાના ઉદાહરણો છે.
આ પ્રકારની સમઘટકતા એવા સંકીર્ણોમાં જોવા મળે છે જેમાં ધન આયન અને ઋણ આયન બંને સંકીર્ણ હોય છે.
તે ધન આયન અને ઋણ આયન વચ્ચે લિગેન્ડની અદલાબદલીને કારણે ઉદ્ભવે છે.

(A) સંકીર્ણ $[Pt(Py)(NH_3)BrCl]$ એ $[M(abcd)]$ પ્રકારનો સમતલીય ચોરસ (square planar) સંકીર્ણ છે,જ્યાં $M = Pt$,$a = Py$,$b = NH_3$,$c = Br$,અને $d = Cl$ છે.
$[M(abcd)]$ પ્રકારના સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ માટે,$3$ શક્ય ભૌમિતિક સમઘટકો હોય છે.
આ સમઘટકો એક લિગેન્ડ (દા.ત.,$Py$) ને સ્થિર રાખીને તેની સાપેક્ષમાં અન્ય ત્રણ લિગેન્ડ $(NH_3, Br, Cl)$ ના સ્થાન બદલીને મેળવી શકાય છે.
આમ,ભૌમિતિક સમઘટકોની કુલ સંખ્યા $3$ છે.

(C) પેરામેગ્નેટિક વર્તણૂક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ પર આધાર રાખે છે.
$1$. $[Cr(H_2O)_6]^{2+}$ માટે,$Cr^{2+}$ એ $d^4$ છે. $H_2O$ જેવા નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડમાં,$n = 4$.
$2$. $[Mn(H_2O)_6]^{2+}$ માટે,$Mn^{2+}$ એ $d^5$ છે. $H_2O$ જેવા નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડમાં,$n = 5$.
$3$. $[Fe(H_2O)_6]^{2+}$ માટે,$Fe^{2+}$ એ $d^6$ છે. $H_2O$ જેવા નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડમાં,$n = 4$.
$4$. $[Co(H_2O)_6]^{2+}$ માટે,$Co^{2+}$ એ $d^7$ છે. $H_2O$ જેવા નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડમાં,$n = 3$.
કારણ કે $[Co(H_2O)_6]^{2+}$ પાસે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા ન્યૂનતમ $(n = 3)$ છે,તેથી તે ન્યૂનતમ પેરામેગ્નેટિક વર્તણૂક દર્શાવે છે.
ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ BM}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.

(B) $Ti$ $\rightarrow [Ar] 3d^{2} 4s^{2}, Ti^{3+}$ $\rightarrow [Ar] 3d^{1} 4s^{0}$ ($1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન)
$Cr$ $\rightarrow [Ar] 3d^{5} 4s^{1}, Cr^{3+}$ $\rightarrow [Ar] 3d^{3} 4s^{0}$ ($3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન)
$Co$ $\rightarrow [Ar] 3d^{7} 4s^{2}, Co^{3+}$ $\rightarrow [Ar] 3d^{6} 4s^{0}$ ($0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન કારણ કે $NH_3$ પ્રબળ લિગેન્ડ છે જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે)
$Zn$ $\rightarrow [Ar] 3d^{10} 4s^{2}, Zn^{2+}$ $\rightarrow [Ar] 3d^{10}$ ($0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન)
તેથી $[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ સૌથી વધુ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(3)$ ધરાવે છે,તેથી તે સૌથી વધુ અનુચુંબકીય ગુણધર્મ દર્શાવે છે.

(A) સંક્રાંતિ ધાતુનું સંકીર્ણ દ્રશ્ય પ્રકાશનું શોષણ ત્યારે જ કરે છે જો તેની પાસે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય,જે $d-d$ સંક્રાંતિ માટે જવાબદાર છે.
$1$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$ માં,$Ni$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^8)$. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન રહેતા નથી.
$2$. $[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ માં $Cr^{3+}$ $(3d^3)$ છે,જેમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$3$. $[Fe(H_2O)_6]^{2+}$ માં $Fe^{2+}$ $(3d^6)$ છે,જેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$4$. $[Ni(H_2O)_6]^{2+}$ માં $Ni^{2+}$ $(3d^8)$ છે,જેમાં $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
આમ,$[Ni(CN)_4]^{2-}$ માં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ન હોવાથી,તે દ્રશ્ય પ્રકાશનું શોષણ કરતું નથી.

(D) $[MA_4B_2]$ પ્રકારના સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે.
સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_4Cl_2]^+$ એ $[MA_4B_2]$ પ્રકારનું સંકીર્ણ છે અને તેથી,તે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવવા માટે જરૂરી શરતો પૂર્ણ કરે છે.
આથી,તેના બે ભૌમિતિક સમઘટકો (cis અને trans) અલગ અલગ રંગના હોય છે.
બંધન સમઘટકતા માટે,ઉભયદંતી લિગેન્ડની હાજરી જરૂરી છે.
સવર્ગ સમઘટકતા માટે,સંકીર્ણના ધન આયન અને ઋણ આયન બંને સંકીર્ણ આયનો હોવા જોઈએ.
આયનીકરણ સમઘટકતા માટે,લિગેન્ડથી અલગ ઋણ આયન સવર્ગ સ્તરની બહાર હાજર હોવો જોઈએ.
આ સંકીર્ણ દ્વારા આ તમામ શરતો સંતોષાતી નથી. તેથી,તે અન્ય આપેલી સમઘટકતાઓ દર્શાવતું નથી.

(C) $[Ni(NH_3)_2Cl_2]$ સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ ધરાવે છે,કારણ કે $Ni^{2+}$ એ $d^8$ આયન છે અને અહીં $NH_3$ અને $Cl^-$ નિર્બળ ક્ષેત્રના લિગેન્ડ છે,જે $sp^3$ સંકરણ તરફ દોરી જાય છે.
$[M(A)_2(B)_2]$ પ્રકારના સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતા નથી કારણ કે સમચતુષ્ફલકમાં તમામ સ્થાન એકબીજાની સાપેક્ષમાં સમાન હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,$[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ એ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે જે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$[Ni(NH_3)_4(H_2O)_2]^{2+}$ એ અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે જે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$[Ni(en)_3]^{2+}$ એ અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે જે પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(B) કોઈ સ્પીસીઝ રંગહીન છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે $d$-કક્ષકોમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી તપાસીએ છીએ. જો $d$-કક્ષક સંપૂર્ણપણે ખાલી $(d^0)$ અથવા સંપૂર્ણપણે ભરાયેલી $(d^{10})$ હોય,તો $d-d$ સંક્રમણ શક્ય નથી અને તે રંગહીન હોય છે.
$1$. $TiF_6^{2-}$: $Ti$ એ $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. ઇલેક્ટ્રોનિક રચના: $Ti^{4+} = [Ar] 3d^0$. તેમાં $d$-ઇલેક્ટ્રોન ન હોવાથી તે રંગહીન છે.
$2$. $CoF_6^{3-}$: $Co$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. ઇલેક્ટ્રોનિક રચના: $Co^{3+} = [Ar] 3d^6$. તેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે રંગીન છે.
$3$. $Cu_2Cl_2$: $Cu$ એ $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. ઇલેક્ટ્રોનિક રચના: $Cu^{+} = [Ar] 3d^{10}$. $d$-કક્ષક સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી તે રંગહીન છે.
$4$. $NiCl_4^{2-}$: $Ni$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. ઇલેક્ટ્રોનિક રચના: $Ni^{2+} = [Ar] 3d^8$. તેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે રંગીન છે.
તેથી,$TiF_6^{2-}$ અને $Cu_2Cl_2$ રંગહીન સ્પીસીઝ છે.

(A) પ્રકાશીય સમઘટકતા ફક્ત તે જ સંકીર્ણો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં સંમિતિના તત્વો ગેરહાજર હોય છે.
$[M(aa)_3]$,$[M(aa)x_2y_2]$,અને $[M(aa)_2x_2]$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણોમાં સંમિતિના તત્વોનો અભાવ હોય છે,તેથી તેઓ પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે,જ્યાં $aa$ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે,$x$ અથવા $y$ એ એકદંતીય લિગેન્ડ છે અને $M$ એ મધ્યસ્થ ધાતુ આયન છે.
$[MA_3B_3]$ પ્રકારના સંકીર્ણો,જેમ કે $[Co(NH_3)_3Cl_3]^0$,માં સંમિતિના તત્વો હાજર હોવાથી તે પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવતા નથી.
તેથી,$[Co(NH_3)_3Cl_3]^0$ પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.

(B) સંકીર્ણ આયન દ્રશ્યમાન પ્રકાશનું શોષણ કરે છે જો તેમાં $d$-કક્ષકોમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય,જે $d-d$ સંક્રમણ માટે જરૂરી છે.
$1$. $[Ti(en)_2(NH_3)_2]^{4+}$ માં,$Ti$ એ $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $Ti^{4+} = [Ar] 3d^0$. કોઈ $d$-ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી $d-d$ સંક્રમણ શક્ય નથી.
$2$. $[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ માં,$Cr$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $Cr^{3+} = [Ar] 3d^3$. તેમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,જે $d-d$ સંક્રમણ શક્ય બનાવે છે.
$3$. $[Zn(NH_3)_6]^{2+}$ માં,$Zn$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $Zn^{2+} = [Ar] 3d^{10}$. $d$-કક્ષકો સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે,તેથી $d-d$ સંક્રમણ શક્ય નથી.
$4$. $[Sc(H_2O)_3(NH_3)_3]^{3+}$ માં,$Sc$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $Sc^{3+} = [Ar] 3d^0$. કોઈ $d$-ઇલેક્ટ્રોન નથી,તેથી $d-d$ સંક્રમણ શક્ય નથી.
તેથી,માત્ર $[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ દ્રશ્યમાન પ્રકાશનું શોષણ કરશે.

(C) સૌથી વધુ પેરામેગ્નેટિક ગુણધર્મ નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક સંકીર્ણમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા ગણીએ છીએ:
$1$. $[Ti(NH_3)_6]^{3+}$: $Ti$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^1)$. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $1$.
$2$. $[V(gly)_2(OH)_2(NH_3)_2]^+$: $V$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^2)$. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $2$.
$3$. $[Fe(en)(bpy)(NH_3)_2]^{2+}$: $Fe$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^6)$. $en$ અને $bpy$ પ્રબળ લિગાન્ડ હોવાથી,તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે $n=0$ થાય છે.
$4$. $[Co(ox)_2(OH)_2]^-$: $Co$ એ $+5$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^4)$,જે અસ્થિર છે.
આમ,$[V(gly)_2(OH)_2(NH_3)_2]^+$ સૌથી વધુ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $(n=2)$ ધરાવે છે.

(B) એનાન્ટિઓમોર્ફ્સ (અથવા એનાન્ટિઓમર્સ) એકબીજાના અરીસામાં પ્રતિબિંબ છે જે એકબીજા પર બંધબેસતા નથી.
કોઓર્ડિનેશન સંકુલ માટે ઓપ્ટિકલ આઈસોમેરિઝમ (એનાન્ટિઓમેરિઝમ) દર્શાવવા માટે,તેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ (plane of symmetry) અને ઇન્વર્ઝનનું કેન્દ્ર હોવું જોઈએ નહીં.
સંકુલ $[Co(en)_2Cl_2]^+$ માં,$cis$-આઈસોમરમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોતું નથી અને તેથી તે એનાન્ટિઓમોર્ફ્સની જોડી ($d$ અને $l$ સ્વરૂપો) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$[Co(en)_2Cl_2]^+$ નો $trans$-આઈસોમર સમપ્રમાણતાનું સમતલ ધરાવે છે અને તે ઓપ્ટિકલી નિષ્ક્રિય છે.
અન્ય વિકલ્પો જેમ કે $[Cr(NH_3)_6][Co(CN)_6]$,$[Pt(NH_3)_4][PtCl_6]$,અને $[Co(NH_3)_4Cl_2]NO_2$ તેમની રચનામાં સમપ્રમાણતાના સમતલની હાજરીને કારણે ઓપ્ટિકલ આઈસોમેરિઝમ દર્શાવતા નથી.

(B) અનુચુંબકીય ગુણધર્મ એ ધાતુ આયનમાં રહેલા અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યાના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
$H_2O$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે આ $3d$ ધાતુ આયનોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
$1$. $[Cr(H_2O)_6]^{2+}$ માટે: $Cr^{2+}$ એ $3d^4$ છે,જેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$2$. $[Mn(H_2O)_6]^{2+}$ માટે: $Mn^{2+}$ એ $3d^5$ છે,જેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$3$. $[Fe(H_2O)_6]^{2+}$ માટે: $Fe^{2+}$ એ $3d^6$ છે,જેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$4$. $[Ni(H_2O)_6]^{2+}$ માટે: $Ni^{2+}$ એ $3d^8$ છે,જેમાં $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
કારણ કે $[Ni(H_2O)_6]^{2+}$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા ન્યૂનતમ $(2)$ છે,તેથી તે ન્યૂનતમ અનુચુંબકીય ગુણધર્મ દર્શાવે છે.

(C) સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_4(NO_2)_2]Cl$ નીચેના પ્રકારના આઈસોમેરિઝમ દર્શાવે છે:
$1.$ લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ: એમ્બિડેન્ટેટ લિગાન્ડ $NO_2^-$ ની હાજરીને કારણે (તે $N$ અથવા $O$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે).
$2.$ આયોનાઈઝેશન આઈસોમેરિઝમ: તે કોઓર્ડિનેશન સ્ફિયર અને આયોનાઈઝેશન સ્ફિયર વચ્ચે આયનોની આપ-લે કરીને $[Co(NH_3)_4(NO_2)Cl]NO_2$ બનાવી શકે છે.
$3.$ ભૌમિતિક આઈસોમેરિઝમ: તે $[MA_4B_2]$ પ્રકારનું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે,જે $\text{cis}$ અને $\text{trans}$ સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તે ઓપ્ટિકલ આઈસોમેરિઝમ દર્શાવતું નથી કારણ કે $\text{cis}$ અને $\text{trans}$ બંને સ્વરૂપોમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ (plane of symmetry) હોય છે.

(C) પ્રકાશીય સમઘટકતા એવા સંકીર્ણો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ અથવા વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર હોતું નથી.
$[M(AA)_2a_2]^{n+}$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણો માટે,cis-સમઘટક પ્રકાશીય રીતે સક્રિય હોય છે કારણ કે તેમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોતું નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$[Co(en)_2(NH_3)_2]^{3+}$ એ $[M(AA)_2a_2]^{n+}$ પ્રકારનું છે.
$[Co(en)_2(NH_3)_2]^{3+}$ નું cis-સ્વરૂપ એનાન્શિયોમર્સની જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) લિંકેજ સમઘટકતા એવા સવર્ગ સંયોજનોમાં જોવા મળે છે જેમાં ઉભયદંતી લિગાન્ડ્સ હોય છે,જે બે અલગ-અલગ દાતા પરમાણુઓ દ્વારા મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ સાથે જોડાઈ શકે છે.
$[Pd(PH_3)_2(NCS)_2]$ અને $[Pd(PH_3)_2(SCN)_2]$ ની જોડીમાં,$SCN^-$ લિગાન્ડ એ ઉભયદંતી લિગાન્ડ છે.
તે સલ્ફર પરમાણુ $(S)$ દ્વારા જોડાઈને થાયોસાયનેટો સંકીર્ણ $(M-SCN)$ અથવા નાઈટ્રોજન પરમાણુ $(N)$ દ્વારા જોડાઈને આઈસોથાયોસાયનેટો સંકીર્ણ $(M-NCS)$ બનાવી શકે છે.
તેથી,આ જોડી લિંકેજ સમઘટકો દર્શાવે છે.

(B) પ્રકાશીય સમઘટકતા એવા સંકીર્ણો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં સમતલ સંમિતિ (plane of symmetry) અને કેન્દ્ર સંમિતિ (center of symmetry)નો અભાવ હોય છે.
$1$. $[Zn(en)(NH_3)_2]^{+2}$ એ $[M(AA)a_2]$ પ્રકારનું સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ છે,જે સમતલ સંમિતિને કારણે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$2$. $[Co(en)_3]^{+3}$ એ $[M(AA)_3]$ પ્રકારનું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે. તેમાં કોઈ સમતલ સંમિતિ કે કેન્દ્ર સંમિતિ હોતી નથી,તેથી તે કાયરલ (chiral) અને પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.
$3$. $[Co(H_2O)_4(en)]^{+3}$ એ $[M(AA)a_4]$ પ્રકારનું છે,જેમાં સમતલ સંમિતિ હોય છે અને તે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$4$. $[Zn(en)_2]^{+2}$ એ $[M(AA)_2]$ પ્રકારનું સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ છે,જે સમતલ સંમિતિને કારણે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
તેથી,$[Co(en)_3]^{+3}$ પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(C) $[NiCl_{4}]^{2-}$ માં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$Ni^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{8}$ છે.
$Cl^{-}$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
આમ,તેમાં $n = 2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
ચુંબકીય ચાકમાત્રાની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$\mu = \sqrt{2(2+2)} = \sqrt{8} \approx 2.82 \ B.M.$

(C) પ્રકાશીય સમઘટકતા ફક્ત તે જ સંકીર્ણો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં સંમિતિના તત્વો (સંમિતિનું સમતલ અથવા સંમિતિનું કેન્દ્ર) નો અભાવ હોય છે.
$[Co(en)_3]^{3+}$ એ કાયરલ સંકીર્ણ છે અને પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$[Co(en)_2Cl_2]^{+}$ એ $cis$ અને $trans$ સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે; $cis$ સ્વરૂપ પ્રકાશીય સક્રિય છે.
$[Co(NH_3)_3Cl_3]$ એ ફેશિયલ $(fac)$ અને મેરિડિયોનલ $(mer)$ સમઘટક સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આ બંને સ્વરૂપોમાં સંમિતિનું સમતલ હોય છે,તેથી તેઓ પ્રકાશીય નિષ્ક્રિય છે.
$[Co(en)(NH_3)_2Cl_2]^{+}$ લિગાન્ડ્સની ગોઠવણીના આધારે પ્રકાશીય સક્રિય સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે.
તેથી,$[Co(NH_3)_3Cl_3]$ એ સંકીર્ણ છે જે પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.

(D) કોમ્પ્લેક્સ $[Pt(Cl)(py)(NH_3)(NH_2OH)]^+$ એ $[M(abcd)]$ પ્રકારનું છે,જ્યાં $M=Pt$,$a=Cl^-$,$b=py$,$c=NH_3$,અને $d=NH_2OH$ છે.
$[M(abcd)]$ પ્રકારના સ્ક્વેર પ્લેનર કોમ્પ્લેક્સ માટે,ભૌમિતિક સમઘટકોની સંખ્યા $3$ છે.
આ સમઘટકો એક લિગાન્ડને (દા.ત.,$Cl^-$) એક સ્થાને સ્થિર રાખીને અને બાકીના ત્રણ લિગાન્ડ્સને ($py$,$NH_3$,$NH_2OH$) બાકીની ત્રણ જગ્યાએ ગોઠવીને બનાવવામાં આવે છે.
આમ,કુલ $3$ ભૌમિતિક સમઘટકો શક્ય છે.

(D) પ્રકાશીય સમઘટકતા એવા સંકીર્ણો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જે કાયરલ (chiral) હોય છે,એટલે કે તેમની પાસે સમપ્રમાણતાનું સમતલ અથવા વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર હોતું નથી.
$[M(AA)_2X_2]$ પ્રકારના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણોના કિસ્સામાં,$cis$-સમઘટક કાયરલ છે અને તે પ્રતિબિંબીરૂપો (enantiomers) ની જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
જોકે,$trans$-સમઘટકમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ હોય છે અને તે અકાયરલ (achiral) છે.
તેથી,$cis-[Co(en)_2Cl_2]Cl$ પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(D) ચુંબકીય ચાકમાત્રાની ગણતરી $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ B.M.}$ સૂત્ર દ્વારા કરવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$1$. $[Cr(H_2O)_6]^{2+}$: $Cr$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^4)$. તેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે $(n=4)$.
$2$. $[Fe(H_2O)_6]^{2+}$: $Fe$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^6)$. નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ $H_2O$ ની હાજરીમાં,તેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે $(n=4)$.
$3$. $[Mn(H_2O)_6]^{2+}$: $Mn$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^5)$,જેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે $(n=5)$.
$4$. $[CoCl_4]^{2-}$: $Co$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^7)$,જેમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે $(n=3)$.
આમ,$[Cr(H_2O)_6]^{2+}$ અને $[Fe(H_2O)_6]^{2+}$ બંનેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તેમની ચુંબકીય ચાકમાત્રા સમાન છે.

(D) સંકીર્ણનું સૂત્ર $[M(NH_3)_4(NO_2)_2]^+$ છે.
બે $NO_2^-$ લિગેન્ડ હોવાથી,તેઓ $cis$ અથવા $trans$ સ્થાનમાં ગોઠવાઈ શકે છે,જે ભૌમિતિક સમઘટકતા તરફ દોરી જાય છે.
વધુમાં,$NO_2^-$ લિગેન્ડ એ ઉભયદંતી લિગેન્ડ છે,જેનો અર્થ છે કે તે $N$ પરમાણુ અથવા $O$ પરમાણુ દ્વારા જોડાઈ શકે છે.
સંકીર્ણમાં $M-N$ અને $M-O$ બંને પ્રકારના બંધ હોવાથી,તે બંધન સમઘટકતા દર્શાવે છે.
તેથી,સંકીર્ણ ભૌમિતિક અને બંધન બંને સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(C) ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{n(n+2)} \text{ BM}$ તરીકે ગણવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$(i)$ $Co^{3+}$ $(3d^6)$: પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડને કારણે યુગ્મીકરણ થાય છે,$t_{2g}^6 e_g^0$,$n = 0$,$\mu = 0 \text{ BM}$.
$(ii)$ $Co^{3+}$ $(3d^6)$: નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ,$t_{2g}^4 e_g^2$,$n = 4$,$\mu = \sqrt{24} \approx 4.9 \text{ BM}$.
$(iii)$ $Co^{2+}$ $(3d^7)$: ચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ,$e^4 t_2^3$,$n = 3$,$\mu = \sqrt{15} \approx 3.87 \text{ BM}$.
$(iv)$ $Co^{2+}$ $(3d^7)$: સમચોરસ સમતલીય સંકીર્ણ,$d_{xz}^2 d_{yz}^2 d_{z^2}^2 d_{xy}^1$,$n = 1$,$\mu = \sqrt{3} \approx 1.73 \text{ BM}$.
મૂલ્યોની સરખામણી કરતા: $ii > iii > iv > i$.

(C) સવર્ગ સંયોજનોમાં પ્રકાશીય સક્રિયતા ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે સંકીર્ણ સમતલ કે કેન્દ્ર ધરાવતું ન હોય (એટલે કે તે કાયરલ હોય).
$1$. $[Co(EDTA)]^-$: $EDTA^{4-}$ લિગેન્ડ હેક્ઝાડેન્ટેટ છે અને $Co^{3+}$ આયનની આસપાસ કાયરલ વાતાવરણ બનાવે છે,જે સંકીર્ણને પ્રકાશીય સક્રિય બનાવે છે.
$2$. $[Co(en)_3]Cl_3$: ટ્રિસ(ઈથિલીનડાયએમાઈન)કોબાલ્ટ$(III)$ આયન $D_3$ સંમિતિ ધરાવે છે અને તેમાં કોઈ સમતલ હોતું નથી,તેથી તે પ્રકાશીય સક્રિય છે.
વિકલ્પ $C$ માં બંને સંકીર્ણો કાયરલ છે અને પ્રકાશીય સક્રિયતા દર્શાવે છે.

(C) $1$. વિકલ્પ $A$ માટે: આયનીકરણ ઉર્જા વીજભાર સાથે વધે છે અને કદ સાથે ઘટે છે. સાચો ક્રમ $Li^{+} < Mg^{2+} < Be^{2+}$ છે.
$2$. વિકલ્પ $B$ માટે: ધ્રુવીભવન શક્તિ વીજભાર ઘનતા $(charge/size)$ ના પ્રમાણમાં હોય છે. સાચો ક્રમ $Li^{+} < Mg^{2+} < Al^{3+}$ છે.
$3$. વિકલ્પ $C$ માટે: $[Ma_3b_3]$ માટે સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની સંખ્યા $2$ છે. $[M(AA)_2cd]$ માટે $6$ છે અને $[M(AB)_2cd]$ માટે $10$ છે. તેથી,આ ક્રમ સાચો છે.
$4$. વિકલ્પ $D$ માટે: એલિંગહામ આલેખમાં ઓક્સાઈડની સ્થિરતા મુજબ ક્રમ $Al < Mg < Fe$ છે.

(D) $K_4[Fe(CN)_5(O_2)]$ માં સુપરઓક્સાઈડ આયન $O_2^-$ હોય છે,જેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$[NiF_6]^{2-}$ માં,$Ni$ એ $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં ($d^6$ કોન્ફિગરેશન) છે. $F^-$ નિર્બળ લિગેન્ડ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન અયુગ્મિત રહે છે,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$[Fe(H_2O)_5(NO)]^{2+}$ માં,$Fe$ એ $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(d^7)$ છે અને $NO$ એ $NO^+$ છે. આ સંકીર્ણ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે પેરામેગ્નેટિક છે.
તેથી,આપેલા સંકીર્ણોમાંથી કોઈ પણ ડાયમેગ્નેટિક નથી.

(B) સવર્ગ સંયોજનોમાં પ્રકાશીય સક્રિયતા માટે સંમિતિનું સમતલ $(P.O.S.)$ અને સંમિતિનું કેન્દ્ર $(C.O.S.)$ ગેરહાજર હોવું જોઈએ.
$A$. Trans-$[CoCl_2(en)_2]^+$ માં સંમિતિનું સમતલ હોય છે,તેથી તે પ્રકાશીય અક્રિય છે.
$B$. $[Pt(NH_2CH(CH_3)COO)_2]$ (bis(alaninato)platinum$(II)$) તેના cis-સ્વરૂપમાં સંમિતિનું સમતલ ધરાવતું નથી અને તે પ્રકાશીય સક્રિય છે,જે આપેલ બંધારણમાં દર્શાવેલ છે.
$C$. $[Co(H_2O)_3F_3]$ (facial અથવા meridional સમઘટકો) સંમિતિના સમતલ ધરાવે છે,જે તેને પ્રકાશીય અક્રિય બનાવે છે.
તેથી,માત્ર વિકલ્પ $B$ માંનું સંકિર્ણ પ્રકાશીય સક્રિયતા દર્શાવે છે.

(B) જો કોઈ સંકીર્ણમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ (plane of symmetry) અથવા વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર (center of inversion) હોય,તો તે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય હોય છે.
$A$: આ સંકીર્ણમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ અને લિગેન્ડ્સમાંથી પસાર થતું સમપ્રમાણતાનું સમતલ છે,તેથી તે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$B$: આ $[Co(en)_3]^{3+}$ સંકીર્ણ છે,જે કાઇરલ છે અને પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.
$C$: આ સંકીર્ણમાં સમપ્રમાણતાનું સમતલ નથી અને તે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.
$D$: આપેલ ગોઠવણીમાં $[Co(en)_2(H_2O)(NH_3)]^{3+}$ સંકીર્ણ પાસે સમપ્રમાણતાનું સમતલ છે,તેથી તે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
આમ,$A$ અને $D$ પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.

(C) પ્રાથમિક સંયોજકતા એ ધાતુના ઓક્સિડેશન આંકને અનુરૂપ છે,અને દ્વિતીયક સંયોજકતા એ સવર્ગ આંકને અનુરૂપ છે.
$[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ માટે:
$1$. $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે,તેથી પ્રાથમિક સંયોજકતા $= 2$ છે.
$2$. સવર્ગ આંક $4$ છે (બે $NH_3$ અને બે $Cl^-$ લિગેન્ડ),તેથી દ્વિતીયક સંયોજકતા $= 4$ છે.
$3$. $[MA_2B_2]$ પ્રકારના સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણો ભૌમિતિક (સ્ટીરિયો) સમઘટકતા (સીસ અને ટ્રાન્સ સ્વરૂપો) દર્શાવે છે.

(B) જો સંયોજનમાં તેના $d$-કક્ષકોમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય,તો તે રંગીન હોય છે,જે $d-d$ સંક્રમણ માટે જવાબદાર છે.
$Na_2[CuCl_4]$ માં,$Cu^{2+}$ પાસે $3d^9$ ઇલેક્ટ્રોન રચના છે જેમાં $1$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે રંગીન છે.
$Na_2[CdCl_4]$ માં,$Cd^{2+}$ પાસે $4d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના છે. બધા $d$-કક્ષકો સંપૂર્ણ ભરાયેલા હોવાથી,$d-d$ સંક્રમણ શક્ય નથી,તેથી તે રંગહીન છે.
$K_4[Fe(CN)_6]$ માં $Fe^{2+}$ એ $3d^6$ છે અને $K_3[Fe(CN)_6]$ માં $Fe^{3+}$ એ $3d^5$ છે,જે બંને રંગીન છે.

(B) સંકીર્ણ $[Cr(C_2O_4)_3]^{3-}$ માં ત્રણ દ્વિદંતીય ઓક્ઝેલેટ લિગેન્ડ $(ox)$ હોય છે.
તેમાં સંમિતિનું તલ કે વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર હોતું નથી,તેથી તે કાઇરલ છે.
તેથી,તે બે અરીસાની પ્રતિબિંબ જેવી રચનાઓ ધરાવે છે,જેને $d$-સ્વરૂપ અને $l$-સ્વરૂપ કહેવાય છે.
આ પ્રકારની સમઘટકતાને પ્રકાશીય સમઘટકતા કહેવામાં આવે છે.

(A) ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu$ નું સૂત્ર $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$\mu = \sqrt{15}$ માટે,$n(n+2) = 15$ થાય,જેનો ઉકેલ $n = 3$ મળે છે.
આમ,જે જોડીમાં બંને આયનો પાસે $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય તે સાચો જવાબ છે.
$Co^{+2}$ $(Z=27)$: $[Ar] 3d^7$,જેમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
$Cr^{+3}$ $(Z=24)$: $[Ar] 3d^3$,જેમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
તેથી,$Co^{+2}, Cr^{+3}$ ની જોડી આ શરતનું પાલન કરે છે.

(B) પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવવા માટે સંકીર્ણ અસમપ્રમાણ હોવું જોઈએ.
$1$. $[Pd(en)_2]^{2+}$ અને $[Pt(en)_2]^{2+}$ એ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણો છે,જે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$2$. $[Co(H_2O)_4Cl_2]Cl \cdot 2H_2O$ એ અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે. જોકે,આપેલા વિકલ્પોમાં કોઈ પણ સ્પષ્ટ રીતે પ્રકાશીય સક્રિય નથી.

(B) સવર્ગ સમઘટકતા ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે સંકીર્ણ ક્ષારના ધન અને ઋણ બંને ભાગ સંકીર્ણ આયનો હોય અને તેમની વચ્ચે લિગેન્ડ્સની આપ-લે થાય.
જોડી $[Pt(NH_3)_4] [PtCl_4]$ અને $[Pt(NH_3)_3Cl] [Pt(NH_3)Cl_3]$ માં,$NH_3$ અને $Cl^-$ લિગેન્ડ્સ બે ધાતુ કેન્દ્રો વચ્ચે બદલાય છે.
વિકલ્પ $A$ આયનીકરણ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $C$ જલીય (hydrate) સમઘટકતા દર્શાવે છે.
તેથી,સવર્ગ સમઘટકતા દર્શાવતી સાચી જોડી $[Pt(NH_3)_4] [PtCl_4]$ અને $[Pt(NH_3)_3Cl] [Pt(NH_3)Cl_3]$ છે.

(A) $1$. સમતલીય સંકીર્ણ (square planar) સામાન્ય રીતે $dsp^2$ સંકરણ ધરાવે છે,જે પ્રતિચુંબકીય હોય છે જો બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોય.
$2$. $[Ni(gly)_2]$ એ સમતલીય સંકીર્ણ છે જેમાં $Ni^{2+}$ ની $d^8$ ઇલેક્ટ્રોન રચના છે. ગ્લાયસિનેટ લિગાન્ડ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ હોવાથી ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મન થાય છે,જે તેને પ્રતિચુંબકીય બનાવે છે.
$3$. $[Ni(gly)_2]$ ભૌમિતિક સમઘટકતા (cis અને trans સ્વરૂપો) દર્શાવે છે કારણ કે તે $MA_2B_2$ પ્રકારનું સંકીર્ણ છે.
$4$. $[Pt(NH_3)_3Cl]^+$ સમતલીય છે પરંતુ સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમ દર્શાવતું નથી.
$5$. $[Co(H_2O)_3Cl_3]$ અને $[Co(en)_3]^{3+}$ એ અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ છે,સમતલીય નથી.

(C) $1$. $K_2[Ni(CN)_4]$ માં,$Ni$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $(d^8)$ માં છે. તે સ્ક્વેર પ્લેનર અને ડાયમેગ્નેટિક છે. $K_4[Ni(CN)_4]$ માં $Ni(0)$ $(d^{10})$ છે,જે ટેટ્રાહેડ્રલ અને ડાયમેગ્નેટિક છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. $[RhCl(PPh_3)_3]$ (વિલ્કિન્સન કેટાલિસ્ટ) સ્ક્વેર પ્લેનર છે. $[RhH_2Cl(PPh_3)_3]$ ઓક્ટાહેડ્રલ છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. $[AuCl_4]^-$ એ સ્ક્વેર પ્લેનર સંકીર્ણ છે,જે અચિરાલ અને ઓપ્ટિકલી નિષ્ક્રિય છે. $[ZnCl(NH_2)(CO)(PPh_3)]$ એ ટેટ્રાહેડ્રલ સંકીર્ણ છે જેમાં મધ્યસ્થ $Zn$ પરમાણુ સાથે ચાર અલગ-અલગ લિગાન્ડ જોડાયેલા છે,જે તેને ચિરાલ અને ઓપ્ટિકલી સક્રિય બનાવે છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.

(C) પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય સંકીર્ણ તે છે જેમાં સંમિતિનું સમતલ અથવા વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર હોય છે.
$1$. $[M(AA)_2cd]$: આ સંકીર્ણ પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવી શકે છે.
$2$. $[M(AB)(CD)(EF)]$: આ સંકીર્ણ અત્યંત અસમપ્રમાણ છે અને પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.
$3$. $[M(AA)_2]$: આ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે (સવર્ગ આંક $4$ ધારીને). સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણો સામાન્ય રીતે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય હોય છે કારણ કે તેમાં અણુનું સંમિતિ સમતલ હોય છે.
$4$. $Mabcd$ (ચતુષ્ફલકીય): ચાર અલગ અલગ લિગેન્ડ ધરાવતા ચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણો કિરાલ અને પ્રકાશીય રીતે સક્રિય હોય છે.
તેથી,$[M(AA)_2]$ સંકીર્ણ પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.

(D) સંકીર્ણમાં જોવા મળતો રંગ એ શોષાયેલી તરંગલંબાઇનો પૂરક રંગ છે.
શોષાયેલી તરંગલંબાઇ $(\lambda_{abs})$ અને અવલોકન કરેલા રંગ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે:
$1$. વાદળી રંગ $\rightarrow$ નારંગી પ્રકાશનું શોષણ $(\approx 580-620 \ nm)$.
$2$. લાલ રંગ $\rightarrow$ લીલા પ્રકાશનું શોષણ $(\approx 500-560 \ nm)$.
$3$. લીલો રંગ $\rightarrow$ લાલ પ્રકાશનું શોષણ $(\approx 620-750 \ nm)$.
શોષાયેલી તરંગલંબાઇની સરખામણી કરતા:
$III$ (લાલ શોષણ) > $I$ (નારંગી શોષણ) > $II$ (લીલું શોષણ).
તેથી,સાચો ક્રમ $III > I > II$ છે.

(D) જો કોઈ સ્પીસીઝમાં તેના $d$-ઓર્બિટલ્સમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ન હોય,તો તે રંગવિહીન હોય છે,કારણ કે તેમાં $d-d$ સંક્રમણ શક્ય નથી.
$1$. $TiF_6^{2-}$ માં,$Ti$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે. $Ti^{4+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $3d^0$ છે,જેમાં $d-d$ સંક્રમણ માટે કોઈ ઇલેક્ટ્રોન નથી.
$2$. $Cu_2Cl_2$ માં,$Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે. $Cu^+$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $3d^{10}$ છે,જે સંપૂર્ણ ભરાયેલી છે,તેથી $d-d$ સંક્રમણ શક્ય નથી.
$3$. $CoF_6^{3-}$ માં,$Co$ $+3$ અવસ્થામાં $(3d^6)$ છે,જેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
$4$. $NiCl_4^{2-}$ માં,$Ni$ $+2$ અવસ્થામાં $(3d^8)$ છે,જેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
તેથી,$TiF_6^{2-}$ અને $Cu_2Cl_2$ રંગવિહીન છે.

(D) લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ એવા સવર્ગ સંયોજનોમાં જોવા મળે છે જેમાં એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ્સ હોય છે.
એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ્સ એવા લિગેન્ડ્સ છે જે એક કરતા વધુ દાતા પરમાણુ દ્વારા મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ સાથે જોડાઈ શકે છે.
આવા લિગેન્ડ્સના ઉદાહરણોમાં શામેલ છે:
$1$. $NO_2^-$ ($N$ અથવા $O$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે)
$2$. $SCN^-$ અથવા $CNS^-$ ($S$ અથવા $N$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે)
$3$. $CN^-$ ($C$ અથવા $N$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે)
આપેલા તમામ લિગેન્ડ્સ ($CNS^-$,$NO_2^-$,અને $CN^-$) એમ્બિડેન્ટેટ હોવાથી,તે બધા લિંકેજ આઈસોમેરિઝમ દર્શાવે છે.

(C) આપેલ બંધારણો ડાયન્યુક્લિયર પ્લેટિનમ સંકીર્ણ દર્શાવે છે જ્યાં પ્લેટિનમ કેન્દ્રોની આસપાસના લિગેન્ડ્સ અલગ રીતે ગોઠવાયેલા છે.
પ્રથમ બંધારણમાં,$(C_2H_5)_3P$ સમૂહો બ્રિજિંગ $Cl$ પરમાણુઓની સાપેક્ષમાં એક જ બાજુએ છે,જે $cis$-સમઘટક દર્શાવે છે.
બીજા બંધારણમાં,$(C_2H_5)_3P$ સમૂહો વિરુદ્ધ બાજુએ છે,જે $trans$-સમઘટક દર્શાવે છે.
આ સંકીર્ણો ધાતુ કેન્દ્રોની આસપાસ લિગેન્ડ્સની અવકાશી ગોઠવણીમાં ભિન્નતા ધરાવતા હોવાથી,તેઓ ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(A) આપેલા સંકીર્ણોમાં થાયોસાયનેટ લિગેન્ડ છે,જે એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ છે.
એમ્બિડેન્ટેટ લિગેન્ડ બે અલગ-અલગ દાતા પરમાણુઓ દ્વારા મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ સાથે જોડાઈ શકે છે.
પ્રથમ સંકીર્ણમાં,દાતા પરમાણુ $S$ (થાયોસાયનેટો-$S$) છે,જ્યારે બીજા સંકીર્ણમાં,દાતા પરમાણુ $N$ (આઈસોથાયોસાયનેટો-$N$) છે.
લિગેન્ડના ધાતુ પરમાણુ સાથે જોડાવાની રીત અલગ હોવાથી,આ સંકીર્ણો લિન્કેજ સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(C) $MABCD$ પ્રકારના સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણો માટે,ત્રણ શક્ય ભૌમિતિક સમઘટકો હોય છે.
આ સમઘટકો મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $M$ ની આસપાસ લિગેન્ડ્સ $A, B, C,$ અને $D$ ના વિવિધ સાપેક્ષ સ્થાનોને કારણે ઉદ્ભવે છે.
ચોક્કસપણે,$A$ નું સ્થાન નિશ્ચિત કરીને અન્ય લિગેન્ડ્સ $B, C,$ અને $D$ ને $A$ ની સાપેક્ષમાં અલગ-અલગ સ્થાનો પર ગોઠવી શકાય છે,જે ત્રણ અલગ-અલગ સમઘટકો તરફ દોરી જાય છે.
તેનાથી વિપરીત,$MA_3B$,$MA_4$,અને $M(AA)_2$ (જ્યાં $AA$ એ સંમિત દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે) પ્રકારના સંકીર્ણો ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવતા નથી કારણ કે બધા સ્થાનો સમાન હોય છે અથવા લિગેન્ડ્સની સંમિતિ દ્વારા ગોઠવણી નિશ્ચિત હોય છે.

(C) $4$ સવર્ગ આંક ધરાવતા સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણોમાં,જ્યારે લિગેન્ડો એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય કે સમાન સમૂહો પાસ-પાસે $(cis)$ અથવા સામસામે $(trans)$ હોય ત્યારે $cis-trans$ સમઘટકતા જોવા મળે છે.
$[MA_2B_2]$ પ્રકારના સંકીર્ણ માટે,બે સમઘટકો શક્ય છે: એક જેમાં બે $A$ લિગેન્ડ પાસ-પાસે $(cis)$ હોય અને એક જેમાં તેઓ સામસામે $(trans)$ હોય.
$[MA_4]$,$[MA_3B]$ અને $[MAB_3]$ પ્રકારના સંકીર્ણો $cis-trans$ સમઘટકતા દર્શાવતા નથી કારણ કે સંમિતિને કારણે તમામ શક્ય ગોઠવણીઓ સમાન હોય છે.

(D) સમઘટકતા એ એવી ઘટના છે જેમાં સંયોજનો સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ અલગ બંધારણીય ગોઠવણી ધરાવે છે.
આપેલા સંયોજનો $[Co(SO_4)(NH_3)_5]Br$ અને $[Co(SO_4)(NH_3)_5]Cl$ માં,આણ્વીય સૂત્રો અલગ છે કારણ કે તેમના પ્રતિ-આયનો ($Br^-$ અને $Cl^-$) અલગ છે.
તેથી,તેઓ કોઈપણ પ્રકારની સમઘટકતા દર્શાવતા નથી.

(D) આ બંને સંકીર્ણ આયનીકરણ સમઘટકો છે.
$1$. $[Co(NH_3)_5SO_4]Br$ પાણીમાં આયનીકરણ પામીને $[Co(NH_3)_5SO_4]^+$ અને $Br^-$ આયનો આપે છે. $Br^-$ આયનો $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $AgBr$ ના પીળા અવક્ષેપ આપે છે.
$2$. $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ પાણીમાં આયનીકરણ પામીને $[Co(NH_3)_5Br]^{2+}$ અને $SO_4^{2-}$ આયનો આપે છે. $SO_4^{2-}$ આયનો $BaCl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $BaSO_4$ ના સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
$3$. વાહકતા માપન: પ્રથમ સંકીર્ણ પ્રતિ સૂત્ર એકમ $2$ આયનો આપે છે,જ્યારે બીજું સંકીર્ણ પણ $2$ આયનો આપે છે. જોકે,આયનોની વીજભાર ઘનતા અને ગતિશીલતા અલગ હોવાથી મોલર વાહકતા અલગ મળે છે.
આ ત્રણેય પદ્ધતિઓ દ્વારા આ સમઘટકોને અલગ પાડી શકાય છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) સૌથી વધુ પેરામેગ્નેટિઝમ નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક આયનમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યાની ગણતરી કરીએ છીએ:
$1$. $[Cr(H_2O)_6]^{3+}$: $Cr$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $Cr$ $(Z=24)$ એ $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે. $Cr^{3+}$ એ $[Ar] 3d^3$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $3$.
$2$. $[Fe(H_2O)_6]^{2+}$: $Fe$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $Fe$ $(Z=26)$ એ $[Ar] 3d^6 4s^2$ છે. $Fe^{2+}$ એ $[Ar] 3d^6$ છે. $H_2O$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન અયુગ્મિત રહે છે: $t_{2g}^4 e_g^2$. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $4$.
$3$. $[Zn(H_2O)_6]^{2+}$: $Zn$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $Zn$ $(Z=30)$ એ $[Ar] 3d^{10} 4s^2$ છે. $Zn^{2+}$ એ $[Ar] 3d^{10}$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $0$.
$4$. $[Cu(H_2O)_6]^{2+}$: $Cu$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે. $Cu$ $(Z=29)$ એ $[Ar] 3d^{10} 4s^1$ છે. $Cu^{2+}$ એ $[Ar] 3d^9$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $1$.
તેથી,$[Fe(H_2O)_6]^{2+}$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા મહત્તમ $(n=4)$ હોવાથી,તે સૌથી વધુ પેરામેગ્નેટિઝમ દર્શાવે છે.

(A) $Ni(CO)_4$ માટે: $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે. ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{10} 4s^0$ છે. $EAN = 28 + 2(4) = 36$ છે. તે $sp^3$ સંકરણ ધરાવે છે,જે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ આપે છે. તેમાં $0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી ચુંબકીય મોમેન્ટ $0 \ BM$ છે.
$[Ni(NH_3)_4]^{2+}$ માટે: $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે. ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^8$ છે. $EAN = 28 - 2 + 2(4) = 34$ છે. તે $dsp^2$ સંકરણ ધરાવે છે,જે સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ આપે છે. તેમાં $0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી ચુંબકીય મોમેન્ટ $0 \ BM$ છે.
બંને સંકીર્ણોમાં $0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તેઓ તેમની ચુંબકીય મોમેન્ટમાં અલગ પડતા નથી.