Complexes and complex stability Questions in Gujarati

(D) સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3)$,જેને સામાન્ય રીતે 'હાઈપો' દ્રાવણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં સિલ્વર બ્રોમાઈડ $(AgBr)$ ની દ્રાવ્યતા દ્રાવ્ય સંકીર્ણ આયનના નિર્માણને કારણે થાય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$AgBr_{(s)} + 2 Na_2S_2O_{3(aq)} \rightarrow Na_3[Ag(S_2O_3)_2]_{(aq)} + NaBr_{(aq)}$
આ પ્રક્રિયામાં,બનતો સંકીર્ણ આયન $[Ag(S_2O_3)_2]^{3-}$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.

(A) મોલર વાહકતા દ્રાવણમાં ઉત્પન્ન થતા આયનોની સંખ્યાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
$1$. $[Pt(NH_3)_6]Cl_4 \rightarrow [Pt(NH_3)_6]^{4+} + 4Cl^-$ (કુલ $5$ આયનો)
$2$. $[Pt(NH_3)_5Cl]Cl_3 \rightarrow [Pt(NH_3)_5Cl]^{3+} + 3Cl^-$ (કુલ $4$ આયનો)
$3$. $[Pt(NH_3)_4Cl_2]Cl_2 \rightarrow [Pt(NH_3)_4Cl_2]^{2+} + 2Cl^-$ (કુલ $3$ આયનો)
$4$. $[Pt(NH_3)_3Cl_3]Cl \rightarrow [Pt(NH_3)_3Cl_3]^+ + Cl^-$ (કુલ $2$ આયનો)
તેથી,$[Pt(NH_3)_6]Cl_4$ સૌથી વધુ આયનો ($5$ આયનો) આપે છે,તેથી તેની મોલર વાહકતા સૌથી વધુ છે.

(B) સ્થિરતા અચળાંક $(K)$ એ દ્રાવણમાં સંકીર્ણના નિર્માણ માટેનો સંતુલન અચળાંક છે.
તે ધાતુ આયન અને લિગેન્ડ વચ્ચેની આંતરક્રિયાની મજબૂતીનું માપ છે.
સ્થિરતા અચળાંકનું ઊંચું મૂલ્ય વધુ સ્થિર સંકીર્ણ સૂચવે છે,જેનો અર્થ છે કે લિગેન્ડ વધુ પ્રબળ છે.
આપેલા મૂલ્યોની સરખામણી કરતા:
$K(H_2O) = 9.5 \times 10^8$
$K(NH_3) = 4.5 \times 10^{11}$
$K(en) = 3.0 \times 10^{15}$
$K(CN^-) = 2.0 \times 10^{27}$
પ્રક્રિયા $Cu^{2+} + 4CN^{-} \rightleftharpoons [Cu(CN)_4]^{2-}$ માટે સ્થિરતા અચળાંકનું મૂલ્ય મહત્તમ $(2.0 \times 10^{27})$ હોવાથી,$CN^{-}$ સૌથી પ્રબળ લિગેન્ડ છે.

(C) $CrCl_3 \cdot 6H_2O$ માં કુલ ક્લોરાઇડ આયનોની સંખ્યા $3$ છે.
જ્યારે $AgNO_3$ ઉમેરવામાં આવે ત્યારે કુલ ક્લોરિનના $1/3$ ભાગનું અવક્ષેપન થાય છે,જેનો અર્થ છે કે માત્ર $1$ ક્લોરાઇડ આયન સવર્ગ ક્ષેત્રની બહાર (આયનીકરણ પામી શકે તેવો) છે.
તેથી,સાચું સૂત્ર $[CrCl_2(H_2O)_4]Cl \cdot 2H_2O$ છે.

(B) અષ્ટફલકીય સંકીર્ણોમાં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $6$ લિગેન્ડ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
સંકીર્ણો દ્વારા જલીય દ્રાવણમાં ઉત્પન્ન થતા આયનોની સંખ્યા તેમના આયનીકરણ પર આધાર રાખે છે:
$(1) [Pt(NH_3)_5Cl]Cl_3 \rightarrow [Pt(NH_3)_5Cl]^{3+} + 3Cl^-$ ($4$ આયનો)
$(2) [Pt(NH_3)_4Cl_2]Cl_2 \rightarrow [Pt(NH_3)_4Cl_2]^{2+} + 2Cl^-$ ($3$ આયનો)
$(3) [Pt(NH_3)_3Cl_3]Cl \rightarrow [Pt(NH_3)_3Cl_3]^+ + Cl^-$ ($2$ આયનો)
$(4) [Pt(NH_3)_2Cl_4] \rightarrow [Pt(NH_3)_2Cl_4]$ (બિન-વિદ્યુતવિભાજ્ય,$0$ આયનો)
મોલર વાહકતા એ ઉત્પન્ન થતા આયનોની સંખ્યાના સીધા પ્રમાણમાં હોવાથી,સાચો ક્રમ $IV < III < II < I$ છે.

(B) સંકીર્ણના મિલીમોલની સંખ્યા $= 50 \, mL \times 0.2 \, M = 10 \, \text{mmol}$.
બનતા $AgCl$ ના મિલીમોલની સંખ્યા $= \frac{1.435 \, g}{143.5 \, g/mol} = 0.01 \, mol = 10 \, \text{mmol}$.
કારણ કે $10 \, \text{mmol}$ સંકીર્ણ $10 \, \text{mmol}$ $AgCl$ આપે છે,તેથી દરેક મોલ સંકીર્ણ $1$ મોલ આયનીય $Cl^-$ આયનો મુક્ત કરે છે.
આ દર્શાવે છે કે સવર્ગ સ્તરની બહાર એક $Cl^-$ આયન હાજર છે.
તેથી,સાચું સૂત્ર $[Co(NH_3)_4Cl_2]Cl$ છે.

(C) જ્યારે $Fe^{2+}$ આયનો ધરાવતા દ્રાવણમાં વધારાનું $KCN$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $Fe^{2+}$ આયનો સ્થાયી સંકીર્ણ બનાવવા માટે પ્રક્રિયા કરે છે.
પ્રક્રિયા: $Fe^{2+} + 6CN^- \rightarrow [Fe(CN)_6]^{4-}$.
કારણ કે $Fe^{2+}$ આયનો હવે સ્થાયી સંકીર્ણ આયન $[Fe(CN)_6]^{4-}$ નો ભાગ છે,તેથી તેઓ $Fe^{2+}$ માટેની લાક્ષણિક રાસાયણિક કસોટીઓ આપવા માટે દ્રાવણમાં મુક્ત આયનો તરીકે ઉપલબ્ધ રહેતા નથી.

(D) જ્યારે કોપર સલ્ફેટ $(CuSO_4)$ ના જલીય દ્રાવણમાં $KCN$ ની વધુ માત્રા ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે કોપર$(II)$ સાયનાઈડ $(Cu(CN)_2)$ નું અસ્થાયી અવક્ષેપ બને છે જે વિઘટિત થઈને કોપર$(I)$ સાયનાઈડ $(CuCN)$ અને સાયનોજન વાયુ $((CN)_2)$ બનાવે છે.
વધુ $KCN$ ઉમેરતા,$CuCN$ ઓગળીને પોટેશિયમ ટેટ્રાસાયનોક્યુપરેટ$(I)$ નામનો સ્થાયી સંકીર્ણ બનાવે છે,જે $K_3[Cu(CN)_4]$ છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$2CuSO_4 + 10KCN \rightarrow 2K_3[Cu(CN)_4] + (CN)_2 + 2K_2SO_4$

(D) જ્યારે $CuSO_4$ એ $KCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે પ્રથમ $Cu(CN)_2$ ના અવક્ષેપ બનાવે છે,જે અસ્થિર છે અને વિઘટન પામીને $CuCN$ અને સાયનોજન વાયુ $(CN)_2$ આપે છે.
$2CuSO_4 + 4KCN \rightarrow 2CuCN + (CN)_2 + 2K_2SO_4$
વધારાના $KCN$ ઉમેરતા,$CuCN$ ના અવક્ષેપ ઓગળીને એક સ્થિર સંકીર્ણ,પોટેશિયમ ટેટ્રાસાયનોક્યુપરેટ$(I)$,$K_3[Cu(CN)_4]$ બનાવે છે.
$CuCN + 3KCN \rightarrow K_3[Cu(CN)_4]$

(A) $Lewis$ એસિડને ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારનાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
સંક્રાંતિ ધાતુ આયનો પાસે ખાલી $d$-કક્ષકો હોય છે જે સંકીર્ણ બનાવવા માટે લિગેન્ડ્સ પાસેથી ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારી શકે છે.
ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારવાની આ ક્ષમતા તેમને $Lewis$ એસિડ તરીકે વર્તવા દે છે,જે સંકલન સંયોજનો બનાવવા માટેની પાયાની જરૂરિયાત છે.

(C) મેટલ કોમ્પ્લેક્સ $[M(H_2O)_6]^{n+}$ ની એસિડિટી મેટલ આયનની ચાર્જ ડેન્સિટી પર આધાર રાખે છે.
વધારે ચાર્જ $(n+)$ અને નાની આયનીય ત્રિજ્યા વધુ એસિડિટી તરફ દોરી જાય છે કારણ કે મેટલ આયન સંકલિત પાણીના અણુઓના $O-H$ બંધને વધુ મજબૂત રીતે ધ્રુવીભૂત કરે છે,જે $H^+$ ના મુક્તિને સરળ બનાવે છે.
$1$. ચાર્જની સરખામણી: $[M]^{2+}$ આયનો $[M]^{3+}$ આયનો કરતા ઓછા એસિડિક હોય છે.
$2$. $[Mn(H_2O)_6]^{2+}$ અને $[Ni(H_2O)_6]^{2+}$ ની સરખામણી: $Ni^{2+}$ ની આયનીય ત્રિજ્યા $Mn^{2+}$ કરતા નાની છે,તેથી $[Ni(H_2O)_6]^{2+}$ વધુ એસિડિક છે.
$3$. $[Fe(H_2O)_6]^{3+}$ અને $[Al(H_2O)_6]^{3+}$ ની સરખામણી: $Al^{3+}$ ની આયનીય ત્રિજ્યા $Fe^{3+}$ કરતા નાની છે,તેથી $[Al(H_2O)_6]^{3+}$ વધુ એસિડિક છે.
આમ,સાચો ક્રમ $[Mn(H_2O)_6]^{2+} < [Ni(H_2O)_6]^{2+} < [Fe(H_2O)_6]^{3+} < [Al(H_2O)_6]^{3+}$ છે.

(D) ધાતુ કાર્બોનિલ અને ધાતુ ફોસ્ફિન સંકીર્ણોમાં,$CO$ અને $PF_3$ બંને $\sigma$-ડોનર અને $\pi$-એક્સેપ્ટર તરીકે કાર્ય કરે છે.
$CO$ ધાતુમાંથી તેના ખાલી એન્ટિ-બોન્ડિંગ $\pi^*$ મોલેક્યુલર ઓર્બિટલમાં ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા સ્વીકારે છે.
$PF_3$ ધાતુમાંથી તેના ખાલી $3d$ ઓર્બિટલ્સમાં ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા સ્વીકારે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે $CO$ એ $\pi$-ડોનર નથી.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે બંને ઝેરી હોઈ શકે છે.
વિકલ્પ $C$ એ ભૌતિક ગુણધર્મનો તફાવત છે,પરંતુ સંકલન રસાયણશાસ્ત્રમાં મુખ્ય રાસાયણિક તફાવત $\pi$-એક્સેપ્ટર ઓર્બિટલની પ્રકૃતિ છે.
વિકલ્પ $D$ બેક-બોન્ડિંગમાં સામેલ એક્સેપ્ટર ઓર્બિટલ્સમાં રહેલા તફાવતને યોગ્ય રીતે ઓળખે છે.

(C) ઠારબિંદુમાં થતો ઘટાડો $\Delta T_f = T_f^{\circ} - T_f = 273 \ K - 269.28 \ K = 3.72 \ K$ છે.
સૂત્ર $\Delta T_f = i \times K_f \times m$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $m = 1 \ m$ અને $K_f = 1.86 \ K \ kg \ mol^{-1}$:
$3.72 = i \times 1.86 \times 1
\implies i = \frac{3.72}{1.86} = 2$.
સંકીર્ણનું $100\%$ આયનીકરણ થતું હોવાથી,વાન્ટ હોફ અવયવ $i$ એ પ્રતિ સૂત્ર એકમ ઉત્પન્ન થતા આયનોની કુલ સંખ્યા દર્શાવે છે.
$i = 2$ માટે,સંકીર્ણ $2$ આયનોમાં વિયોજિત થવું જોઈએ.
વિકલ્પ $C$,$[Pd(H_2O)_3Cl_3]Cl \cdot 3H_2O$ છે,જે $[Pd(H_2O)_3Cl_3]Cl \cdot 3H_2O \rightarrow [Pd(H_2O)_3Cl_3]^+ + Cl^-$ તરીકે વિયોજિત થાય છે. આ $2$ આયનો આપે છે $(i=2)$.
તેથી,સાચું સૂત્ર $[Pd(H_2O)_3Cl_3]Cl \cdot 3H_2O$ છે.

(B) કોબાલ્ટ $(II)$ ક્લોરાઈડનું જલીય ગુલાબી દ્રાવણ $[Co(H_2O)_6]^{2+}$ અષ્ટફલકીય સંકીર્ણને કારણે હોય છે.
જ્યારે વધારાનું $HCl$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે નીચે મુજબની પ્રક્રિયા થાય છે:
$[Co(H_2O)_6]^{2+} (aq) + 4Cl^- (aq) \rightarrow [CoCl_4]^{2-} (aq) + 6H_2O (l)$.
ચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ $[CoCl_4]^{2-}$ બનવાને કારણે દ્રાવણનો રંગ ઘેરો વાદળી થાય છે.
ચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણનું સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ કરતા ઓછું હોય છે,જ્યાં $\Delta_{t} = \frac{4}{9} \Delta_{0}$.
તેથી,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.

(A) સ્પિન-ફ્રી સંકીર્ણ (જેને હાઈ-સ્પિન સંકીર્ણ પણ કહેવાય છે) તે છે જેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા મહત્તમ હોય છે.
$[Fe(H_2O)_6]Cl_2$ માં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Fe^{2+}$ છે,જેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^6$ છે.
$H_2O$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે $d$-કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
આમ,ઇલેક્ટ્રોન $t_{2g}^4 e_g^2$ તરીકે ગોઠવાય છે,જેના પરિણામે $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મળે છે,જે તેને સ્પિન-ફ્રી સંકીર્ણ બનાવે છે.
તેની સામે,$CN^-$ અને $CO$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,જેનાથી લો-સ્પિન (સ્પિન-પેયર્ડ) સંકીર્ણ બને છે.
તેથી,$[Fe(H_2O)_6]Cl_2$ સાચો જવાબ છે.

(D) સવર્ગ સંયોજનોની વિદ્યુત વાહકતા દ્રાવણમાં ઉત્પન્ન થતા આયનોની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
$1$. $[Co(NH_3)_6]Cl_3$ એ $4$ આયનોમાં વિયોજિત થાય છે $([Co(NH_3)_6]^{3+} + 3Cl^-)$.
$2$. $[CoCl(NH_3)_5]Cl_2$ એ $3$ આયનોમાં વિયોજિત થાય છે $([CoCl(NH_3)_5]^{2+} + 2Cl^-)$.
$3$. $[CoCl_2(NH_3)_4]Cl$ એ $2$ આયનોમાં વિયોજિત થાય છે $([CoCl_2(NH_3)_4]^+ + Cl^-)$.
$4$. $[CoCl_3(NH_3)_3]$ એ અવિદ્યુતવિભાજ્ય છે અને આયનોમાં વિયોજિત થતું નથી.
તેથી,વિદ્યુત વાહકતાનો સાચો ક્રમ $[Co(NH_3)_6]Cl_3 > [CoCl(NH_3)_5]Cl_2 > [CoCl_2(NH_3)_4]Cl > [CoCl_3(NH_3)_3]$ છે.

(A) મોલર વાહકતા જલીય દ્રાવણમાં સંકીર્ણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા આયનોની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
$1$. $[Co(NH_3)_5Cl]SO_4 \rightarrow [Co(NH_3)_5Cl]^{2+} + SO_4^{2-}$ (કુલ $2$ આયનો)
$2$. $[Co(NH_3)_5SO_4]Cl \rightarrow [Co(NH_3)_5SO_4]^+ + Cl^-$ (કુલ $2$ આયનો)
$3$. $[Co(NH_3)_3Cl_3]$ એ અવિદ્યુતવિભાજ્ય છે અને પાણીમાં આયનીકરણ પામતું નથી.
$4$. $[Pt(NH_3)_2Cl_4]$ એ અવિદ્યુતવિભાજ્ય છે અને પાણીમાં આયનીકરણ પામતું નથી.
આમ,$[Co(NH_3)_5Cl]SO_4$ મહત્તમ વાહકતા દર્શાવે છે.

(D) સિનર્જિક બંધન એવા લિગેન્ડ્સમાં જોવા મળે છે જેની પાસે ખાલી $\pi^*$ એન્ટિ-બોન્ડિંગ કક્ષકો હોય છે,જે કેન્દ્રીય ધાતુ પરમાણુની ભરાયેલી $d$-કક્ષકોમાંથી ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા સ્વીકારી શકે છે (બેક-બોન્ડિંગ).
$CO$,$NO$,અને $PPh_3$ પાસે ખાલી $\pi^*$ કક્ષકો છે અને તે ધાતુ-લિગેન્ડ $\pi$-બેક બોન્ડ બનાવવા માટે જાણીતા છે.
$NH_2^-$ એ પ્રબળ $\sigma$-દાતા લિગેન્ડ છે પરંતુ તેમાં ખાલી $\pi^*$ કક્ષકોનો અભાવ છે,તેથી તે સિનર્જિક બંધનમાં ભાગ લઈ શકતું નથી.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) ધાતુ કાર્બોનિલમાં,ધાતુથી $CO$ લિગેન્ડ તરફ બેક-બોન્ડિંગનું પ્રમાણ ધાતુ પરમાણુ પરની ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા પર આધાર રાખે છે.
જેમ સંકીર્ણ પર ઋણ વીજભાર વધે છે,તેમ ધાતુ પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધે છે,જે $CO$ ની $\pi^*$ એન્ટિબોન્ડિંગ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું બેક-ડોનેશન વધારે છે.
આ $M-C$ બંધ ક્રમમાં વધારો કરે છે અને $C-O$ બંધ ક્રમમાં ઘટાડો કરે છે.
તેથી,$M-C$ બંધ ક્રમનો સાચો ક્રમ $[Ni(CO)_4] < [Co(CO)_4]^- < [Fe(CO)_4]^{2-}$ છે.

(D) કોઓર્ડિનેશન કેમિસ્ટ્રીમાં,સંકીર્ણની વાહકતા તે જલીય દ્રાવણમાં કેટલા આયનો ઉત્પન્ન કરે છે તેના પર આધાર રાખે છે.
$CoCl_3 \cdot 6NH_3$ એ $[Co(NH_3)_6]Cl_3$ તરીકે વિયોજિત થાય છે,જે $4$ આયનો આપે છે.
$CoCl_3 \cdot 5NH_3$ એ $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$ તરીકે વિયોજિત થાય છે,જે $3$ આયનો આપે છે.
$CoCl_3 \cdot 4NH_3$ એ $[Co(NH_3)_4Cl_2]Cl$ તરીકે વિયોજિત થાય છે,જે $2$ આયનો આપે છે.
$CoCl_3 \cdot 3NH_3$ એ તટસ્થ સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_3Cl_3]$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે દ્રાવણમાં આયનોમાં વિયોજિત થતું નથી.
તે કોઈ આયનો ઉત્પન્ન કરતું ન હોવાથી,$[Co(NH_3)_3Cl_3]$ અવાહક છે.

(A) બ્રાઉન રિંગ ટેસ્ટ એ નાઈટ્રેટ આયન $(NO_{3}^{-})$ ની ઓળખ માટેની સામાન્ય પ્રયોગશાળા કસોટી છે.
જ્યારે નાઈટ્રેટ આયનો ધરાવતા દ્રાવણમાં તાજું બનાવેલું આયર્ન$(II)$ સલ્ફેટનું દ્રાવણ ઉમેરવામાં આવે છે,અને ત્યારબાદ કસનળીની બાજુઓ પરથી સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ ધીમેથી ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે બે સ્તરોની વચ્ચે ભૂરી રિંગ બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં નાઈટ્રેટનું નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ માં રિડક્શન થાય છે,જે ત્યારબાદ હેક્સાએક્વાઆયર્ન$(II)$ સંકીર્ણ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ભૂરા રંગનું નાઈટ્રોસિલ સંકીર્ણ,$[Fe(H_{2}O)_{5}(NO)]^{2+}$ બનાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$NO_{3}^{-} + 3Fe^{2+} + 4H^{+} \rightarrow 3Fe^{3+} + NO + 2H_{2}O$
$[Fe(H_{2}O)_{6}]^{2+} + NO \rightarrow [Fe(H_{2}O)_{5}(NO)]^{2+} + H_{2}O$

(A) જલીય દ્રાવણમાં સંકીર્ણની વિદ્યુત વાહકતા તેના વિયોજનથી ઉત્પન્ન થતા આયનોની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
$(a) K_2[PtCl_6] \rightarrow 2K^+ + [PtCl_6]^{2-}$. કુલ આયનો $= 3$. વાહકતા $\approx 256 \ \Omega^{-1} \ cm^2 \ mol^{-1}$.
$(b) [Pt(NH_3)_2Cl_4]$. આ એક તટસ્થ સંકીર્ણ છે,તેથી તે વિયોજન પામતું નથી. કુલ આયનો $= 0$. વાહકતા $= 0 \ \Omega^{-1} \ cm^2 \ mol^{-1}$.
$(c) [Pt(NH_3)_3Cl_3]Cl \rightarrow [Pt(NH_3)_3Cl_3]^+ + Cl^-$. કુલ આયનો $= 2$. વાહકતા $\approx 97 \ \Omega^{-1} \ cm^2 \ mol^{-1}$.
$(d) [Pt(NH_3)_5Cl]Cl_3 \rightarrow [Pt(NH_3)_5Cl]^{3+} + 3Cl^-$. કુલ આયનો $= 4$. વાહકતા $\approx 404 \ \Omega^{-1} \ cm^2 \ mol^{-1}$.
આમ,ક્રમ $256, 0, 97, 404$ છે.

(C) આવર્ત કોષ્ટકમાં સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં સંકલન સંકીર્ણોની સ્થિરતા વધે છે કારણ કે $4d$ અને $5d$ કક્ષકો $3d$ કક્ષકો કરતા વધુ વિસ્તૃત હોય છે,જે લિગેન્ડ્સ સાથે વધુ સારી ઓવરલેપિંગ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,સ્થિરતાનો સાચો ક્રમ $[Co(H_2O)_6]^{3+} < [Rh(H_2O)_6]^{3+}$ છે.
વિકલ્પ $C$ એ ખોટું અવલોકન છે.

(A) એકંદર સ્થિરતા અચળાંક $(\beta_2)$ એ તબક્કાવાર નિર્માણ અચળાંકો ($K_1$ અને $K_2$) નો ગુણાકાર છે.
આપેલ છે:
$K_1 = 4$
$K_2 = 3$
$\beta_2 = K_1 \times K_2$
$\beta_2 = 4 \times 3 = 12$

(D) $\pi$-acid લિગેન્ડ્સ (જેને $\pi$-acceptor લિગેન્ડ્સ પણ કહેવાય છે) એવા લિગેન્ડ્સ છે જેની પાસે ખાલી $\pi^*$ એન્ટિ-બોન્ડિંગ ઓર્બિટલ્સ હોય છે,જે ધાતુના $d$-ઓર્બિટલ્સમાંથી ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા સ્વીકારી શકે છે. આ પ્રક્રિયાને બેક-બોન્ડિંગ અથવા સિનર્જિક બોન્ડિંગ કહેવામાં આવે છે. $CO$,$CN^{-}$,અને $NO^{\oplus}$ આ બધામાં આવી ખાલી ઓર્બિટલ્સ હોય છે અને તે $\pi$-acid લિગેન્ડ્સના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે.

(B) સંકીર્ણની સ્થિરતા લિગેન્ડના સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે જે મજબૂત $\sigma$-બંધ અને $\pi$-બેકબોન્ડિંગ બનાવવાની ક્ષમતાને કારણે ખૂબ જ સ્થાયી સંકીર્ણો બનાવે છે.
$[Fe(CN)_6]^{3-}$ અને $[Fe(CN)_6]^{4-}$ વચ્ચે,$[Fe(CN)_6]^{3-}$ માં ધાતુ કેન્દ્ર $(Fe^{3+})$ પર વધુ ચાર્જ ઘનતા હોય છે,જે $Fe^{2+}$ સંકીર્ણની તુલનામાં ઉચ્ચ ક્રિસ્ટલ ફિલ્ડ સ્ટેબિલાઇઝેશન એનર્જી $(CFSE)$ અને વધુ સ્થિરતા તરફ દોરી જાય છે.

(C) જ્યારે $CuSO_4$ એ $KCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે શરૂઆતમાં $Cu(CN)_2$ બને છે,જે અસ્થિર છે.
તે વિઘટન પામીને $CuCN$ અને $(CN)_2$ આપે છે.
$2Cu^{2+} + 4CN^- \to 2CuCN + (CN)_2$
વધારાના $KCN$ ની હાજરીમાં,$CuCN$ પ્રક્રિયા કરીને સ્થિર સંકીર્ણ બનાવે છે:
$CuCN + 3KCN \to K_3[Cu(CN)_4]$
આમ,અંતિમ નીપજ $K_3[Cu(CN)_4]$ છે.

(B) વોન્ટ હોફ અવયવ $i$ એ $i = 1 + (y-1) \alpha$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $y$ એ પ્રતિ સૂત્ર એકમ ઉત્પન્ન થતા આયનોની સંખ્યા છે અને $\alpha$ એ આયનીકરણની માત્રા છે.
આપેલ છે કે $\alpha = 1$ ($100\%$ આયનીકરણ) અને $i = 3$,તેથી $i = y = 3$.
આનો અર્થ એ છે કે સંકીર્ણ $3$ આયનોમાં વિયોજિત થવું જોઈએ.
$K_2[PtCl_6]$ માટે,વિયોજન $K_2[PtCl_6] \rightarrow 2K^{+} + [PtCl_6]^{2-}$ છે.
કુલ આયનો $y = 2 + 1 = 3$.
વળી,$[PtCl_6]^{2-}$ માં $Pt$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 6(-1) = -2$ છે,તેથી $x = +4$,જે $Pt(IV)$ સાથે મેળ ખાય છે.
આમ,$K_2[PtCl_6]$ એ સાચું સંકીર્ણ છે.

(A) સંકીર્ણની સ્થિરતા લિગેન્ડની પ્રબળતા અને ધાતુ આયન પરના ધન વીજભાર પર આધાર રાખે છે.
$1$. $CN^-$ જેવા પ્રબળ લિગેન્ડ $H_2O$ જેવા નિર્બળ લિગેન્ડ કરતા વધુ સ્થિર સંકીર્ણ બનાવે છે.
$2$. મધ્યસ્થ ધાતુ આયનનો ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન આંક વધુ સ્થિરતા આપે છે.
$3$. $[Co(CN)_6]^{3-}$ માં,કોબાલ્ટ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે અને છ $CN^-$ લિગેન્ડ સાથે જોડાયેલ છે,જે તેને મહત્તમ સ્થિરતા આપે છે.

(C) સંકીર્ણની સ્થિરતા તેના વિયોજન અચળાંક $(k_d)$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
$k_d$ નું મૂલ્ય જેટલું ઓછું,તેટલી સંકીર્ણની સ્થિરતા વધારે.
આપેલા મૂલ્યોની સરખામણી કરતા:
$1 \times 10^{-16} > 1 \times 10^{-20} > 1 \times 10^{-37} > 1 \times 10^{-44}$.
સંકીર્ણ $[Fe(CN)_6]^{3-}$ નો વિયોજન અચળાંક સૌથી ઓછો $(k_d = 1 \times 10^{-44})$ છે,તેથી તે સૌથી વધુ સ્થાયી સંકીર્ણ છે.

(A) $CoCl_2$ નું જલીય દ્રાવણ અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ $[Co(H_2O)_6]^{2+}$ ધરાવે છે,જે લાલ-ગુલાબી રંગનું હોય છે.
જ્યારે સાંદ્ર $HCl$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે ક્લોરાઇડ આયનો $(Cl^-)$ લિગેન્ડ તરીકે વર્તે છે અને પાણીના અણુઓને બદલીને ચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ $[CoCl_4]^{2-}$ બનાવે છે.
ચતુષ્ફલકીય $[CoCl_4]^{2-}$ સંકીર્ણનું નિર્માણ દ્રાવણમાં જોવા મળતા ઘેરા વાદળી રંગ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો સંકીર્ણ આયન $[CoCl_4]^{2-}$ છે.

(D) ધાતુ કાર્બોનિલ સંકીર્ણ $[Fe(CO)_5]$ માં,$Fe-C$ બંધ $\sigma$ અને $\pi$ બંને લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
$\sigma$ બંધ $CO$ લિગેન્ડના ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મના $Fe$ પરમાણુની ખાલી $d$-કક્ષકોમાં દાન દ્વારા બને છે.
$\pi$ બંધ $Fe$ પરમાણુની ભરાયેલી $d$-કક્ષકોમાંથી $CO$ લિગેન્ડની ખાલી એન્ટિ-બોન્ડિંગ $\pi^*$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનના બેક-ડોનેશન દ્વારા બને છે.
આ ઘટનાને સિનર્જિક બોન્ડિંગ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) વિયોજન અચળાંક $(K_d)$ એ એકંદર સ્થિરતા અથવા જોડાણ અચળાંક $(\beta_n)$ નો વ્યસ્ત છે.
$K_d = \frac{1}{\beta_4}$
આપેલ છે $\beta_4 = 2.1 \times 10^{13}$.
$K_d = \frac{1}{2.1 \times 10^{13}}$
$K_d \approx 4.76 \times 10^{-14}$.

(D) $AgNO_3$ સાથે સંકલન સંયોજનોની પ્રતિક્રિયા સંકલન ક્ષેત્રની બહાર હાજર ક્લોરાઇડ આયનો (આયનીય ક્લોરાઇડ) ની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
$1$. $[Co(NH_3)_6]Cl_3$ સંયોજનના પ્રતિ મોલ $3$ મોલ $AgCl$ આપે છે.
$2$. $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$ સંયોજનના પ્રતિ મોલ $2$ મોલ $AgCl$ આપે છે.
$3$. $[Co(NH_3)_4Cl_2]Cl$ સંયોજનના પ્રતિ મોલ $1$ મોલ $AgCl$ આપે છે.
આ તમામ સંયોજનોમાં ઓછામાં ઓછો એક આયનીય $Cl^-$ આયન હોવાથી,તે બધા $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓછામાં ઓછો $1$ મોલ $AgCl$ અવક્ષેપ આપે છે.

(D) સંકીર્ણ સંયોજનોની સ્થિરતા કિલેટ અસર (chelate effect) દ્વારા નક્કી થાય છે.
$[Co(en)_3]^{3+}$ માં દ્વિદંતીય લિગેન્ડ ઇથિલિનડાયએમાઇન $(en)$ હોય છે,જે કેન્દ્રીય ધાતુ આયન સાથે સ્થાયી પાંચ-સભ્યની વલયો બનાવે છે.
પોલિડેન્ટેટ લિગેન્ડ ધરાવતા સંકીર્ણો,માત્ર મોનોડેન્ટેટ લિગેન્ડ ધરાવતા સંકીર્ણો કરતા વધુ સ્થાયી હોય છે,કારણ કે કિલેશન દરમિયાન એન્ટ્રોપીમાં વધારો થાય છે.
તેથી,$[Co(en)_3]^{3+}$ એ આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ સ્થાયી સંકીર્ણ છે.

(A) રિડક્શનકર્તા એ પદાર્થ છે જે ઓક્સિડેશન પામવા માટે સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવી શકે છે.
સંકીર્ણ $[Co(CN)_6]^{4-}$ માં,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે ($x + 6(-1) = -4$,તેથી $x = +2$).
$Co^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^7$ છે.
$CN^-$ જેવા પ્રબળ લિગેન્ડની હાજરીમાં,આ રચના $t_{2g}^6 e_g^1$ બને છે.
$e_g$ કક્ષકમાં રહેલો એક ઇલેક્ટ્રોન ખૂબ જ સરળતાથી દૂર થઈ શકે છે,જેથી તે સ્થાયી $t_{2g}^6$ રચના (જે $[Co(CN)_6]^{3-}$ માં $Co^{3+}$ ને અનુરૂપ છે) પ્રાપ્ત કરે છે.
તેથી,$[Co(CN)_6]^{4-}$ એ ખૂબ જ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે.

(D) $Ni^{2+}$ ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોક્સાઈમ $(DMG)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એક સંકીર્ણ બનાવે છે જે ચેરી-લાલ અવક્ષેપ તરીકે દેખાય છે.
આ સંકીર્ણ,$[Ni(DMG)_2]$,બે $DMG$ લિગાન્ડ્સ વચ્ચેના આંતર-આણ્વીય હાઈડ્રોજન બંધ દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$Ni^{2+} + 2DMG \xrightarrow{+2OH^{-}, -2H_2O} \underbrace{[Ni(DMG)_2]}_{\text{ચેરી-લાલ અવક્ષેપ}}$

(D) આલ્કલાઇન દ્રાવણમાં,સંતુલન છે: $Cu^{2+}_{(aq)} + 4NH_3 \rightleftharpoons [Cu(NH_3)_4]^{2+}$.
એસિડિક દ્રાવણમાં,$H^+$ આયનો $NH_3$ ની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને $NH_4^+$ આયનો બનાવે છે: $NH_3 + H^+ \rightarrow NH_4^+$.
કારણ કે $NH_4^+$ પાસે અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ નથી,તે $Cu^{2+}$ આયન સાથે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે લિગેન્ડ તરીકે કાર્ય કરી શકતું નથી. તેથી,એસિડિક દ્રાવણમાં કોઈ સંકીર્ણ બનતું નથી.

(D) જ્યારે સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા $(\Delta_o)$ એ યુગ્મીકરણ ઉર્જા $(P)$ કરતા વધારે હોય ત્યારે લો-સ્પિન સંકીર્ણ બને છે. આ સામાન્ય રીતે $NH_3$ અને $CN^-$ જેવા પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ સાથે થાય છે.
$[Fe(NH_3)_6]^{3+}$ માં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Fe^{3+}$ ($d^5$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે. $NH_3$ એક પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનને $t_{2g}$ કક્ષકોમાં યુગ્મિત થવા માટે પ્રેરે છે,જેના પરિણામે લો-સ્પિન રચના $(t_{2g}^5 e_g^0)$ મળે છે.
તેથી,$[Fe(NH_3)_6]^{3+}$ સાચો જવાબ છે.

(B) $\text{લિગેન્ડની દંતસ્થતા વધતા કીલેટ અસરને કારણે સ્થિરતા વધે છે. આ ક્રમ સાચો છે。}$
$(b)$ $\text{સંકીર્ણની સ્થિરતા લિગેન્ડની ક્ષેત્ર પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે。}$ $NO_2^-$ $\text{એ}$ $NH_3$ $\text{કરતા પ્રબળ લિગેન્ડ છે. તેથી,સાચો ક્રમ}$ $[Fe(H_2O)_6]^{3+} < [Fe(NH_3)_6]^{3+} < [Fe(NO_2)_6]^{3-}$ $\text{હોવો જોઈએ. આપેલ ક્રમ ખોટો છે。}$
$(c)$ $\text{સમાન સમૂહ માટે,}$ $Co^{3+}$ $\text{થી}$ $Ir^{3+}$ $\text{તરફ જતાં}$ $Z_{eff}$ $\text{વધવાને કારણે સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા}$ $(\Delta_o)$ $\text{વધે છે,તેથી સ્થિરતા વધે છે. આ ક્રમ સાચો છે。}$
$(d)$ $\text{મધ્યસ્થ ધાતુ આયનનો ઓક્સિડેશન આંક વધતા સ્થિરતા વધે છે. આ ક્રમ સાચો છે。}$

(C) સવર્ગ સંયોજનોની સ્થિરતા લિગેન્ડના સ્વભાવ અને સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા પર આધાર રાખે છે.
આપેલા સંકીર્ણોમાં,$[Fe(CN)_6]^{4-}$ સૌથી વધુ સ્થાયી છે.
$CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે જે મોટી સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા ઉત્પન્ન કરે છે,જે $Fe^{2+}$ માટે લો-સ્પિન $d^6$ ઇલેક્ટ્રોન રચના તરફ દોરી જાય છે.
આના પરિણામે ઉચ્ચ સ્ફટિક ક્ષેત્ર સ્થિરીકરણ ઉર્જા $(CFSE)$ મળે છે.

(A) સ્પેક્ટ્રોકેમિકલ શ્રેણી એ લિગેન્ડ્સની વધતી જતી ક્ષેત્ર પ્રબળતાના ક્રમમાં ગોઠવણી છે.
સ્પેક્ટ્રોકેમિકલ શ્રેણી મુજબ,આપેલા લિગેન્ડ્સ માટે ક્ષેત્ર પ્રબળતાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $Cl^{-} < F^{-} < C_2O_4^{2-} < NO_2^{-} < CN^{-}$.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો ક્રમ છે.

(C) $\pi$-એસિડ લિગેન્ડ (અથવા $\pi$-સ્વીકારનાર લિગેન્ડ) એવો લિગેન્ડ છે જે ધાતુ પરમાણુમાંથી ઇલેક્ટ્રોન ઘનતાને તેની ખાલી $\pi$ અથવા $\pi^*$ કક્ષકોમાં સ્વીકારી શકે છે.
$N_2$,$CO$,અને $C_2H_4$ પાસે ખાલી $\pi^*$ એન્ટિબોન્ડિંગ મોલેક્યુલર કક્ષકો હોય છે,જે તેમને $\pi$-એસિડ લિગેન્ડ તરીકે કામ કરવા દે છે.
જોકે,પેરોક્સાઇડ આયન $O_2^{2-}$ માં ભરાયેલી $\pi^*$ એન્ટિબોન્ડિંગ મોલેક્યુલર કક્ષક હોય છે અને તેની પાસે ધાતુમાંથી ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા સ્વીકારવા માટે યોગ્ય ઉર્જા ધરાવતી ખાલી કક્ષકોનો અભાવ હોય છે.
તેથી,$O_2^{2-}$ એ $\pi$-એસિડ લિગેન્ડ તરીકે વર્તતું નથી.

(D) સવર્ગ સંયોજનોની સ્થિરતા ઘણા પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે:
$1$. મધ્યસ્થ ધાતુ આયનનો ઓક્સિડેશન આંક: ઉચ્ચ ઓક્સિડેશન આંક વધુ સ્થિરતા તરફ દોરી જાય છે. તેથી,$[Co(NH_3)_6]^{3+}$ એ $[Co(NH_3)_6]^{2+}$ કરતા વધુ સ્થિર છે.
$2$. લિગેન્ડનો સ્વભાવ: $CN^{-}$ જેવા પ્રબળ ક્ષેત્રના લિગેન્ડ હેલાઇડ જેવા નિર્બળ લિગેન્ડ કરતા વધુ સ્થિર સંકીર્ણો બનાવે છે.
$3$. કિલેટ અસર: કિલેટિંગ લિગેન્ડ્સ ($en$ જેવા) ધરાવતા સંકીર્ણો મોનોડેન્ટેટ લિગેન્ડ્સ ($NH_3$ જેવા) ધરાવતા સંકીર્ણો કરતા વધુ સ્થિર હોય છે. તેથી,$[Cu(en)_2]^{2+}$ એ $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ કરતા વધુ સ્થિર છે.
$4$. વિકલ્પ $D$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે કારણ કે કિલેટ અસરને લીધે ઇથિલિનડાયએમાઇન સંકીર્ણ વધુ સ્થિર હોય છે.

(C) ફોસ્ફિન $(PR_3)$ ના સંકીર્ણોમાં,ફોસ્ફરસ પરમાણુ પરની ખાલી $d-$કક્ષકો $M \xrightarrow{\pi} P$ બેક-બોન્ડિંગ (સિનર્જિક બંધન) માં ભાગ લે છે.
આ $\pi-$એસિડ લિગેન્ડ્સની લાક્ષણિકતા છે જે ખાલી $d-$કક્ષકો ધરાવે છે.

(B) મેટલ કાર્બોનિલમાં,ધાતુના $d$-ઓર્બિટલ્સમાંથી $CO$ ના $\pi^*$ એન્ટિ-બોન્ડિંગ ઓર્બિટલ્સમાં બેક-બોન્ડિંગનું પ્રમાણ ધાતુ પરના ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા પર આધાર રાખે છે.
$1$. જેમ ધાતુ પરનો ઋણ વીજભાર વધે છે (દા.ત.,$[V(CO)_6]^-$),તેમ ધાતુ વધુ ઇલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ બને છે,જેનાથી $CO$ ના $\pi^*$ ઓર્બિટલ્સમાં વધુ બેક-ડોનેશન થાય છે.
$2$. વધેલું બેક-ડોનેશન $C-O$ બંધને નબળો પાડે છે (તેનો બંધ ક્રમ અને $IR$ સ્ટ્રેચિંગ આવૃત્તિ ઘટાડે છે) અને $M-C$ બંધને મજબૂત બનાવે છે.
$3$. તેનાથી વિપરીત,કેટાયન $[Mn(CO)_6]^+$ માં,ધાતુ ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવે છે,જેના પરિણામે ન્યૂનતમ બેક-ડોનેશન થાય છે. આમ,$C-O$ બંધ મુક્ત $CO$ ની નજીક રહે છે (મજબૂત),અને $M-C$ બંધ નબળો હોય છે.
$4$. આવૃત્તિઓની સરખામણી કરતા: $[V(CO)_6]^-$ $(1860 \, cm^{-1})$ < $[Cr(CO)_6]$ $(2000 \, cm^{-1})$ < $[Mn(CO)_6]^+$ $(2090 \, cm^{-1})$. તેથી $C-O$ બંધ કેટાયનમાં સૌથી મજબૂત અને એનાયનમાં સૌથી નબળો છે.

(A) $PR_3$ (ફોસ્ફિન લિગાન્ડ્સ) માં,ફોસ્ફરસ પરમાણુ પાસે ખાલી $d-$કક્ષકો હોય છે.
આ ખાલી $d-$કક્ષકો બેક-બોન્ડિંગ દ્વારા ધાતુની $d-$કક્ષકોમાંથી ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા સ્વીકારી શકે છે,જે સિનર્જિક બંધનનો મુખ્ય ભાગ છે.
$CO$,$NO^{+}$,અને $C_6H_6$ જેવા અન્ય લિગાન્ડ્સ મુખ્યત્વે બેક-બોન્ડિંગ માટે તેમની $\pi^*$ એન્ટિબોન્ડિંગ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે,તેમની $d-$કક્ષકોનો નહીં.

(B) $[Ni(DMG)_2]$ સંકીર્ણ એ $Ni^{2+}$ અને બે ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સિમેટ $(DMG^-)$ લિગેન્ડ દ્વારા બનેલું સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ છે.
$1$. $DMG^-$ લિગેન્ડ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે,અને સંકીર્ણમાં બે $DMG^-$ લિગેન્ડો $O-H$ અને $O$ સમૂહો વચ્ચેના મજબૂત આંતર-આણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
$2$. આ હાઇડ્રોજન બંધ સંકીર્ણને વધારાની સ્થિરતા આપે છે.
$3$. તેનું $IUPAC$ નામ બિસ(ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સિમેટો)નિકલ$(II)$ છે.
$4$. તેથી,સૌથી સાચું વિધાન એ છે કે તે હાઇડ્રોજન બંધ દ્વારા વધારાની સ્થિરતા પ્રાપ્ત કરે છે.

(C) ઓઝોન $(O_3)$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
તે પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ $(K_4[Fe(CN)_6])$ નું પોટેશિયમ ફેરીસાયનાઈડ $(K_3[Fe(CN)_6])$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$2K_4[Fe(CN)_6] + O_3 + H_2O \rightarrow 2K_3[Fe(CN)_6] + 2KOH + O_2$

(B) જ્યારે ક્યુપ્રિક ક્ષારના દ્રાવણમાં એમોનિયા $(NH_3)$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે પ્રબળ લિગાન્ડ તરીકે વર્તે છે અને $Cu^{2+}$ આયન સાથે જોડાયેલા પાણીના અણુઓને દૂર કરે છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે ટેટ્રાએમાઈનકોપર$(II)$ સંકીર્ણ બને છે,જે ઘેરા વાદળી રંગનું હોય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $Cu^{2+}(aq) + 4NH_3(aq) \rightarrow [Cu(NH_3)_4]^{2+}(aq)$.