Basic Terms Questions in Gujarati

(A) . ધાતુ કાર્બોનિલ,જેમ કે $Ni(CO)_4$ અથવા $Fe(CO)_5$,તટસ્થ કાર્બોનિલ લિગેન્ડ $(CO)$ ધરાવે છે.
લિગેન્ડ $CO$ તટસ્થ હોવાથી,આ સંકીર્ણોમાં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ હોય છે.

(B) સંકીર્ણ આયન $[Ag(CN)_2]^-$ તરીકે આપવામાં આવેલ છે.
ચોરસ કૌંસની બહારનો સુપરસ્ક્રિપ્ટ એ સંકલન ઘટક પરનો ચોખ્ખો વીજભાર દર્શાવે છે.
તેથી,$[Ag(CN)_2]^-$ સંકીર્ણ પરનો વીજભાર $-1$ છે.

(B) ક્યુપ્રામોનિયમ આયન $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
આ સંકીર્ણ આયનમાં,મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ કોપર $(Cu)$ છે અને લિગેન્ડ એમોનિયા $(NH_3)$ છે.
$NH_3$ એ તટસ્થ લિગેન્ડ હોવાથી,સંકીર્ણ આયન પરનો વીજભાર મધ્યસ્થ ધાતુ આયનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા જેટલો હોય છે.
તેથી,ક્યુપ્રામોનિયમ આયનમાં કોપરની સંયોજકતા (ઓક્સિડેશન અવસ્થા) $+2$ છે.

(C) મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક શોધવા માટે,આપણે ઓક્સિડેશન આંકનો સરવાળો સંકિર્ણના વીજભાર જેટલો લઈએ છીએ:
$(A)$ $[Cu(NH_3)_4]SO_4$ માટે:
$x + 4(0) - 2 = 0 \implies x = +2$
$(B)$ $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ માટે:
$x + 2(0) + 2(-1) = 0 \implies x = +2$
$(C)$ $[Ni(CO)_4]$ માટે:
$x + 4(0) = 0 \implies x = 0$
$(D)$ $K_3[Fe(CN)_6]$ માટે:
$3(+1) + x + 6(-1) = 0 \implies 3 + x - 6 = 0 \implies x = +3$
કારણ કે $[Ni(CO)_4]$ માં $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે,તેથી તે શૂન્ય-વેલેન્ટ મેટલ કોમ્પ્લેક્સ છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.

(B) સંકીર્ણ સંયોજન $[Co(NH_3)_6]Cl_3$ જલીય દ્રાવણમાં નીચે મુજબ વિયોજન પામે છે:
$[Co(NH_3)_6]Cl_3 \rightarrow [Co(NH_3)_6]^{3+} + 3Cl^-$
આ વિયોજનથી,આપણને $1$ સંકીર્ણ ધનઆયન $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ અને $3$ ક્લોરાઇડ ઋણઆયન $Cl^-$ મળે છે.
ઉત્પન્ન થતા આયનોની કુલ સંખ્યા = $1 + 3 = 4$ આયનો.

(C) પેન્ટાએમાઇનક્લોરોકોબાલ્ટ$(III)$ ક્લોરાઇડનું રાસાયણિક સૂત્ર $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$ છે.
પાણીમાં ઓગળતા,તે નીચે મુજબ વિયોજન પામે છે:
$[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2 \rightleftharpoons [Co(NH_3)_5Cl]^{2+} + 2Cl^{-}$.
આના પરિણામે એક સંકીર્ણ ધનઆયન $[Co(NH_3)_5Cl]^{2+}$ અને બે ક્લોરાઇડ ઋણઆયન $2Cl^{-}$ મળે છે,જે કુલ $3$ આયનો બનાવે છે.

(C) $BaCl_2$ સાથે સફેદ અવક્ષેપ દ્રાવણમાં મુક્ત સલ્ફેટ આયનો $(SO_4^{2-})$ ની હાજરીને કારણે મળે છે.
સંકીર્ણ $[Cr(NH_3)_5Cl]SO_4$ માં,$SO_4^{2-}$ આયન સવર્ગ સ્તરની બહાર પ્રતિ-આયન તરીકે હાજર છે.
જ્યારે તેને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે નીચે મુજબ વિયોજન પામે છે: $[Cr(NH_3)_5Cl]SO_4 \to [Cr(NH_3)_5Cl]^{2+} + SO_4^{2-}$.
મુક્ત $SO_4^{2-}$ આયનો $BaCl_2$ માંથી $Ba^{2+}$ આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને $BaSO_4$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે: $Ba^{2+} + SO_4^{2-} \to BaSO_4 \downarrow$ (સફેદ અવક્ષેપ).

(D) આપેલ સવર્ગ સંયોજન $[Pt(NH_3)Cl_2Br]Cl$ છે.
જલીય દ્રાવણમાં,આ સંકીર્ણ નીચે મુજબ વિયોજન પામે છે:
$[Pt(NH_3)Cl_2Br]Cl \rightleftharpoons [Pt(NH_3)Cl_2Br]^+ + Cl^-$.
માત્ર સવર્ગ સ્તરની બહાર રહેલો $Cl^-$ આયન જ આયનીકરણ પામે છે અને સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3)$ ઉમેરવાથી તેનું અવક્ષેપન થઈ શકે છે.
તેથી,અવક્ષેપિત થઈ શકે તેવા હેલાઇડ આયનોની સંખ્યા $1$ છે.

(C) સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$ જલીય દ્રાવણમાં નીચે મુજબ આયનીકરણ પામે છે:
$[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2(aq) \rightarrow [Co(NH_3)_5Cl]^{2+}(aq) + 2Cl^{-}(aq)$
આ વિયોજનમાંથી,આપણને $1$ સંકીર્ણ ધનઆયન $[Co(NH_3)_5Cl]^{2+}$ અને $2$ ક્લોરાઈડ ઋણઆયન $Cl^{-}$ મળે છે.
તેથી,સંકીર્ણના પ્રતિ મોલ ઉત્પન્ન થતા આયનોની કુલ સંખ્યા $1 + 2 = 3$ આયનો છે.

(A) સંકીર્ણ $Co(NH_3)_5Cl_3$ એ $2$ મોલ $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $2$ મોલ $AgCl_{(s)}$ બનાવે છે,જે દર્શાવે છે કે સવર્ગ સ્તરની બહાર $2$ આયનીય $Cl^-$ આયનો છે.
તેથી,તેનું સૂત્ર $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$ છે.
પાણીમાં ઓગળતા તેનું આયનીકરણ આ મુજબ થાય છે: $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2 \rightleftharpoons [Co(NH_3)_5Cl]^{2+} + 2Cl^-$.
આ પ્રક્રિયામાં $1$ સંકીર્ણ ધનાયન અને $2$ ક્લોરાઈડ ઋણાયન મળે છે,આમ કુલ $3$ મોલ આયનો પ્રતિ મોલ સંકીર્ણ મળે છે.

(D) $K_4[Fe(CN)_6]$ સંકીર્ણ સંયોજનમાં નીચે મુજબના બંધો જોવા મળે છે:
$1$. આયનીય બંધ: $K^+$ આયનો અને $[Fe(CN)_6]^{4-}$ સંકીર્ણ આયન વચ્ચે.
$2$. સહસંયોજક બંધ: સાયનાઇડ $(CN^-)$ લિગેન્ડમાં કાર્બન અને નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ વચ્ચે ($C \equiv N$ બંધ).
$3$. સવર્ગ સહસંયોજક બંધ: $CN^-$ લિગેન્ડના કાર્બન પરમાણુ (જે અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરે છે) અને મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Fe^{2+}$ વચ્ચે,જે સવર્ગ બંધ બનાવે છે.

(C) એમાઇન $(NH_3)$ એ તટસ્થ લિગાન્ડ છે કારણ કે તેના પર કોઈ ચોખ્ખો વિદ્યુતભાર નથી.

(B) જે લિગાન્ડ્સમાં બે કે તેથી વધુ દાતા પરમાણુઓ હોય છે અને તે એકસાથે એક કરતા વધુ પરમાણુઓ દ્વારા મધ્યસ્થ ધાતુ આયન સાથે જોડાઈ શકે છે,તેને $Polydentate$ લિગાન્ડ્સ કહેવામાં આવે છે.
જો લિગાન્ડમાં માત્ર એક જ દાતા પરમાણુ હોય,તો તેને $monodentate$ લિગાન્ડ કહેવાય છે.
$Ambident$ લિગાન્ડ્સ તે છે જેમાં બે દાતા પરમાણુઓ હોય છે પરંતુ તે એક સમયે માત્ર એક જ દ્વારા જોડાઈ શકે છે.

(B) $CO$ (કાર્બન મોનોક્સાઇડ) એ $\pi$-એસિડ લિગેન્ડ છે કારણ કે તેની પાસે ખાલી $\pi^*$ એન્ટિબોન્ડિંગ મોલેક્યુલર ઓર્બિટલ્સ હોય છે જે ધાતુ પરમાણુની ભરાયેલી $d$-ઓર્બિટલ્સમાંથી ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા સ્વીકારી શકે છે,જે $M \to L$ $\pi$-બેકબોન્ડ બનાવે છે.

(A) આણ્વીય સૂત્ર $Co(NH_3)_5(NO_2)Cl_2$ છે.
જ્યારે આ સંકિર્ણ પાણીમાં ઓગળે છે,ત્યારે તે $3$ મોલ આયનો ઉત્પન્ન કરવા માટે વિયોજન પામે છે.
વધારાના $AgNO_3$ સાથેની પ્રક્રિયા સંકલન ક્ષેત્રની બહાર $2$ ક્લોરાઈડ આયનોની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે.
વિયોજન આ મુજબ છે: $[Co(NH_3)_5(NO_2)]Cl_2(aq) \to [Co(NH_3)_5(NO_2)]^{2+}(aq) + 2Cl^-(aq)$.
તેથી,સાચું સૂત્ર $[Co(NH_3)_5(NO_2)]Cl_2$ છે.

(C) સંકીર્ણ આયન $[Co^{III}(NH_3)_5Cl]^X$ નો વીજભાર $X$ છે. $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$,$NH_3$ નો $0$ અને $Cl$ નો $-1$ હોવાથી,$X$ ની ગણતરી આ મુજબ થાય છે: $X = (+3) + 5(0) + (-1) = +2$.
તટસ્થ સંકીર્ણ ક્ષાર બનાવવા માટે,સંકીર્ણ ધન આયન $[Co(NH_3)_5Cl]^{2+}$ એ બે ક્લોરાઇડ આયનો $(2Cl^-)$ સાથે સંયોજાવું જોઈએ.
તેથી,પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $[Co(NH_3)_5Cl]^{2+} + 2Cl^- \rightarrow [Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$.

(B) સંકીર્ણ $K_3[Cr(C_2O_4)_3]$ છે.
$1$. સવર્ગ આંક: ઓક્ઝેલેટ $(C_2O_4)^{2-}$ લિગેન્ડ એ દ્વિદંતીય (bidentate) લિગેન્ડ છે. અહીં $3$ લિગેન્ડ હોવાથી,સવર્ગ આંક $3 \times 2 = 6$ થશે.
$2$. ઓક્સિડેશન અવસ્થા: ધારો કે $Cr$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે. ઓક્ઝેલેટ આયનનો વીજભાર $-2$ અને પોટેશિયમ આયનનો વીજભાર $+1$ છે. સંકીર્ણનો કુલ વીજભાર $0$ છે.
$3(+1) + x + 3(-2) = 0$
$3 + x - 6 = 0$
$x - 3 = 0$
$x = +3$
તેથી,સવર્ગ આંક $6$ અને ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+3$ છે.

(B) સવર્ગ આંક એટલે સંકીર્ણમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયન સાથે સીધા જોડાયેલા લિગેન્ડના દાતા પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા.
સંકીર્ણ $[Fe(CN)_6]^{4-}$ માં $6$ $CN^-$ લિગેન્ડ છે,તેથી સવર્ગ આંક $6$ છે.
સંકીર્ણ $[Fe(CN)_6]^{3-}$ માં $6$ $CN^-$ લિગેન્ડ છે,તેથી સવર્ગ આંક $6$ છે.
સંકીર્ણ $[FeCl_4]^{-}$ માં $4$ $Cl^-$ લિગેન્ડ છે,તેથી સવર્ગ આંક $4$ છે.
તેથી,સવર્ગ આંક અનુક્રમે $6, 6, 4$ છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
$DMG$ (ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ) એ એક પોલીડેન્ટેટ લિગાન્ડ છે જે બે દાતા પરમાણુઓ દ્વારા મધ્યસ્થ ધાતુ આયન (જેમ કે $Ni^{2+}$) સાથે જોડાઈને સ્થાયી પાંચ-સભ્યવાળી રીંગ જેવી રચના બનાવે છે,જેને કિલેટ કહેવામાં આવે છે.
$H_2O$,$OH^{-}$,અને $Cl^{-}$ એ મોનોડેન્ટેટ લિગાન્ડ છે અને તે કિલેટ બનાવી શકતા નથી.

(D) પોટેશિયમ ફેરોસાયનાઈડ,$K_4[Fe(CN)_6]$,એક સવર્ગ સંયોજન છે જે જલીય દ્રાવણમાં નીચે મુજબ આયનીકરણ પામે છે:
$K_4[Fe(CN)_6] \to 4K^{+} + [Fe(CN)_6]^{4-}$
આયનીકરણના સમીકરણ પરથી જોઈ શકાય છે કે $K_4[Fe(CN)_6]$ નો એક એકમ $4$ પોટેશિયમ આયનો $(K^{+})$ અને $1$ ફેરોસાયનાઈડ સંકીર્ણ આયન $([Fe(CN)_6]^{4-})$ આપે છે.
તેથી,દ્રાવણમાં ઉત્પન્ન થતા કુલ આયનોની સંખ્યા $4 + 1 = 5$ છે.

(D) $[EDTA]^{4-}$ એટલે ઇથિલિનડાયએમાઇન ટેટ્રાએસીટેટ આયન.
તેમાં છ દાતા પરમાણુઓ હોય છે: બે નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ અને ચાર કાર્બોક્સિલેટ સમૂહના ઓક્સિજન પરમાણુઓ.
તેથી,તે હેક્ઝાડેન્ટેટ લિગેન્ડ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે કેન્દ્રીય ધાતુ આયન સાથે છ સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવી શકે છે.

(A) વર્નરના સિદ્ધાંત મુજબ,સવર્ગ સ્તરમાં હાજર રહેલા ઋણ લિગેન્ડ પ્રાથમિક અને દ્વિતીયક બંને સંયોજકતા સંતોષી શકે છે.
${K_3}[Fe(CN)_6]$ માં,$CN^-$ લિગેન્ડ પ્રાથમિક સંયોજકતા ($Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે) અને દ્વિતીયક સંયોજકતા (સવર્ગ આંક $6$ છે) બંને સંતોષે છે.
તેથી,વિધાન $(a)$ ખોટું છે કારણ કે લિગેન્ડ બંને સંયોજકતા સંતોષે છે.
વિધાન $(c)$ સાચું છે કારણ કે $NH_3$ એ તટસ્થ લિગેન્ડ છે અને તે માત્ર દ્વિતીયક સંયોજકતા સંતોષે છે.
આમ,વિધાન $(a)$ ખોટું હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.

(C) ટાર્ટર એમિટિક એ પોટેશિયમ એન્ટિમોની ટાર્ટ્રેટ તરીકે ઓળખાતું રાસાયણિક સંયોજન છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $K_2Sb_2(C_4H_2O_6)_2 \cdot 3H_2O$ અથવા $KSbOC_4H_4O_6 \cdot 0.5H_2O$ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$C$ એ ટાર્ટર એમિટિક માટેનું સાચું રાસાયણિક સૂત્ર દર્શાવે છે.

(A) ફેરિક ફેરોસાયનાઈડ સામાન્ય રીતે પ્રશિયન બ્લુ તરીકે ઓળખાય છે.
આ સંયોજનમાં,કોઓર્ડિનેશન સ્ફિયરમાં રહેલું આયર્ન $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં (ફેરોસાયનાઈડ,$[Fe(CN)_6]^{4-}$) હોય છે અને કોઓર્ડિનેશન સ્ફિયરની બહારનું આયર્ન $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં (ફેરિક,$Fe^{3+}$) હોય છે.
વીજભારને સંતુલિત કરવા માટે,આપણે દર ત્રણ $[Fe(CN)_6]^{4-}$ આયનો માટે ચાર $Fe^{3+}$ આયનોની જરૂર પડે છે.
આમ,તેનું સૂત્ર $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ છે.

(C) ${K_4}[Fe(CN)_6]$ માં,$4K^+$ આયનો અને $[Fe(CN)_6]^{4-}$ સંકીર્ણ આયન વચ્ચે આયોનિક બંધ હોય છે.
સંકીર્ણ આયનની અંદર,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Fe^{2+}$ અને $6CN^-$ લિગેન્ડ વચ્ચે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોય છે.
સાયનાઇડ લિગેન્ડ $(CN^-)$ ની અંદર,કાર્બન અને નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ વચ્ચે સહસંયોજક બંધ $(C \equiv N^-)$ હોય છે.

(B) લીગાન્ડ એટલે એવો પરમાણુ,આયન અથવા અણુ જે મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ અથવા આયનને ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરીને સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.
લૂઈસના એસિડ અને બેઈઝના સિદ્ધાંત મુજબ,જે પદાર્થ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરે છે તેને લૂઈસ બેઈઝ કહેવાય છે.
તેથી,બધા લીગાન્ડ લૂઈસ બેઈઝ તરીકે વર્તે છે.

(A) જો સંકીર્ણમાં આયનીકરણ પામી શકે તેવા સલ્ફેટ આયનો $(SO_4^{2-})$ હોય,તો તે $BaCl_2$ સાથે સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.
સંકીર્ણ $[Cr(NH_3)_5Cl]SO_4$ માં,$SO_4^{2-}$ આયન સવર્ગ સ્તરની બહાર હાજર છે.
જ્યારે આ સંકીર્ણ $BaCl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે નીચે મુજબની પ્રક્રિયા થાય છે:
$[Cr(NH_3)_5Cl]SO_4 + BaCl_2 \rightarrow [Cr(NH_3)_5Cl]Cl_2 + BaSO_4 \downarrow$ (સફેદ અવક્ષેપ).
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.

(B) લુઈસના એસિડ-બેઝ સિદ્ધાંત મુજબ,લિગેન્ડ એ લુઈસ બેઝ તરીકે વર્તે છે કારણ કે તે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ અથવા આયનને ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરે છે.

(D) સંકીર્ણમાં ક્લોરીન પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા $4$ છે.
$AgNO_3$ દ્વારા $1/4$ ક્લોરીન અવક્ષેપિત થાય છે,તેનો અર્થ એ છે કે $4 \times (1/4) = 1$ ક્લોરીન પરમાણુ સંકલન ક્ષેત્રની બહાર મુક્ત ક્લોરાઇડ આયન $(Cl^-)$ તરીકે હાજર છે.
સૂત્ર $[Pt(H_2O)_xCl_3]Cl$ સ્વરૂપમાં હોવું જોઈએ.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$PtCl_4 \cdot 3H_2O$ ને $[Pt(H_2O)_3Cl_3]Cl$ તરીકે લખી શકાય છે,જે સંકીર્ણના પ્રતિ મોલ $1$ મોલ $Cl^-$ આયન આપે છે.
તેથી,સાચું સૂત્ર $PtCl_4 \cdot 3H_2O$ છે.

(C) તટસ્થ લિગાન્ડ એવો લિગાન્ડ છે જે કોઈ ચોખ્ખો વિદ્યુતભાર ધરાવતો નથી. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$NH_3$ (એમાઈન) એ તટસ્થ અણુ છે. અન્ય વિકલ્પો,$Cl^-$ (ક્લોરો),$OH^-$ (હાઈડ્રોક્સ) અને $CN^-$ (સાયનો) એ ઋણાયન લિગાન્ડ છે.

(D) ફેરિક હેક્ઝાસાયનો ફેરેટ $(II)$ નું રાસાયણિક સૂત્ર $Fe_4[Fe(CN)_6]_3$ છે.
જ્યારે આ સંયોજન જલીય દ્રાવણમાં વિયોજિત થાય છે,ત્યારે તે $4$ ફેરિક આયનો $(Fe^{3+})$ અને $3$ હેક્ઝાસાયનો ફેરેટ $(II)$ આયનો $([Fe(CN)_6]^{4-})$ આપે છે.
આયનોની કુલ સંખ્યા $= 4 + 3 = 7$.

(C) કેન્દ્રીય ધાતુ આયનનો સવર્ગ આંક એટલે તેની સાથે સીધા જોડાયેલા લિગેન્ડના દાતા પરમાણુઓની સંખ્યા.
સંકીર્ણ $[Cr(H_2O)_6]^{3+}$ માં,કેન્દ્રીય ધાતુ આયન $Cr^{3+}$ છે.
તે $6$ પાણી $(H_2O)$ ના અણુઓ સાથે જોડાયેલ છે.
$H_2O$ એ એકદંતીય લિગેન્ડ હોવાથી,દરેક અણુ કેન્દ્રીય ધાતુને ઇલેક્ટ્રોનની એક જોડ આપે છે.
તેથી,$Cr$ નો સવર્ગ આંક $6 \times 1 = 6$ થાય છે.

(C) દ્વિદંતીય લિગેન્ડ એવો લિગેન્ડ છે જે મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુને ઈલેક્ટ્રોનની બે જોડી દાન કરી શકે છે.
$1$. સાયનો $(CN^-)$ એ એકદંતીય લિગેન્ડ છે.
$2$. એસિટટો $(CH_3COO^-)$ એ એકદંતીય લિગેન્ડ છે.
$3$. ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોકિસમેટો $(dmg^-)$ એ ઋણભારિત દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે.
$4$. ઈથિલીન ડાયએમાઈન $(en)$ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે પરંતુ તે તટસ્થ છે.
તેથી,સાચો જવાબ ડાયમિથાઈલ ગ્લાયોકિસમેટો છે.

(A) આપેલ સંકીર્ણ $[Cr(H_2O)_4Br_2]Cl$ છે.
જ્યારે તેને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું આયનીકરણ નીચે મુજબ થાય છે:
$[Cr(H_2O)_4Br_2]Cl \rightarrow [Cr(H_2O)_4Br_2]^+ + Cl^-$.
$Cl^-$ આયન આયનીકરણ ક્ષેત્રમાં (સવર્ગ ક્ષેત્રની બહાર) હાજર છે,તેથી તે પ્રક્રિયા કરવા માટે મુક્ત છે અને કસોટી દ્વારા (દા.ત. $AgNO_3$ સાથે) શોધી શકાય છે.
$Br^-$ આયનો સવર્ગ ક્ષેત્રની અંદર છે,જે મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા છે,અને જલીય દ્રાવણમાં આયનીકરણ પામતા નથી.
તેથી,માત્ર $Cl^-$ આયનની કસોટી મળે છે.

(B) સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રુસાઈડ એ $Na_2[Fe(CN)_5NO]$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતું સંકલન સંયોજન છે.
આ સંકીર્ણમાં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન આયર્ન $(Fe)$ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,જે પાંચ સાયનાઈડ $(CN^-)$ લિગેન્ડ્સ અને એક નાઈટ્રોસિલ $(NO^+)$ લિગેન્ડ સાથે જોડાયેલ છે.

(B) સવર્ગ સંયોજન $[Pt(NH_3)_4Cl_2]Cl_2$ જલીય દ્રાવણમાં નીચે મુજબ આયનીકરણ પામે છે:
$[Pt(NH_3)_4Cl_2]Cl_2 \rightarrow [Pt(NH_3)_4Cl_2]^{2+} + 2Cl^-$.
આ આયનીકરણથી,આપણને એક સંકીર્ણ ધનઆયન $[Pt(NH_3)_4Cl_2]^{2+}$ અને બે ક્લોરાઇડ ઋણઆયન $2Cl^-$ મળે છે.
આમ,ઉત્પન્ન થતા આયનોની કુલ સંખ્યા $1 + 2 = 3$ છે.

(B) $[E(en)_2(C_2O_4)]NO_2$ માં $en$ અને $C_2O_4^{2-}$ બંને દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે.
સવર્ગાંક $= (2 \times 2) + (1 \times 2) = 4 + 2 = 6$.
$E$ નો ઓક્સિડેશન આંક $(x)$ શોધવા માટે:
$x + 2(0) + (-2) + (-1) = 0$
$x - 3 = 0$
$x = +3$.
આમ,સવર્ગાંક $6$ અને ઓક્સિડેશન આંક $3$ છે.

(A) ટ્રાયફીનાઈલ ફોસ્ફીન $(PPh_3)$ માં ફોસ્ફરસ પરમાણુ પાસે ઇલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.
તેના પર કોઈ ચોખ્ખો વીજભાર હોતો નથી,તેથી તે તટસ્થ લિગેન્ડ છે.
તે મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુને માત્ર એક જ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરે છે,તેથી તે એકદંતીય લિગેન્ડ છે.

(B) એમ્બિડેન્ટેટ લિગાન્ડ એવો લિગાન્ડ છે જે બે દાનકર્તા પરમાણુઓ ધરાવે છે પરંતુ તેમાંથી માત્ર એક જ પરમાણુનો ઉપયોગ કરીને મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ સાથે સવર્ગ બંધ બનાવી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે $NO_2^-$ (જે $N$ અથવા $O$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે) અને $SCN^-$ (જે $S$ અથવા $N$ દ્વારા જોડાઈ શકે છે).

(A) મિશ્રણનું કુલ કદ $2 \ L$ છે,જેમાં દરેક સંકીર્ણના $0.02 \ mol$ છે. તેથી,$1 \ L$ મિશ્રણમાં $[Co(NH_3)_5SO_4]Br$ ના $0.01 \ mol$ અને $[Co(NH_3)_5Br]SO_4$ ના $0.01 \ mol$ હોય છે.
જ્યારે $1 \ L$ મિશ્રણ $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે માત્ર આયનીય $Br^-$ પ્રક્રિયા કરે છે: $[Co(NH_3)_5SO_4]Br + AgNO_3 \to [Co(NH_3)_5SO_4]NO_3 + AgBr(s)$. તેથી $AgBr$ $(Y)$ ના મોલ = $0.01 \ mol$.
જ્યારે $1 \ L$ મિશ્રણ $BaCl_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે માત્ર આયનીય $SO_4^{2-}$ પ્રક્રિયા કરે છે: $[Co(NH_3)_5Br]SO_4 + BaCl_2 \to [Co(NH_3)_5Br]Cl_2 + BaSO_4(s)$. તેથી $BaSO_4$ $(Z)$ ના મોલ = $0.01 \ mol$.

(C) ધાતુનો સવર્ગ આંક એટલે ધાતુ સાથે $\sigma$-બંધ દ્વારા સીધા જોડાયેલા લિગેન્ડના દાતા પરમાણુઓની સંખ્યા.

(B) મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુનો સવર્ગ આંક એટલે તેની સાથે સીધા જોડાયેલા લિગેન્ડના દાતા પરમાણુઓની સંખ્યા.
સંકિર્ણ $[Co(en)_2Br_2]Cl_2$ માં,$en$ (ઇથિલીનડાયએમાઇન) એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે અને $Br^-$ એ એકદંતીય લિગેન્ડ છે.
સવર્ગ આંક $= (2 \times en \text{ ની દંતિયતા}) + (2 \times Br^- \text{ ની દંતિયતા})$
સવર્ગ આંક $= (2 \times 2) + (2 \times 1) = 4 + 2 = 6$.

(B) સવર્ગ આંક એટલે મધ્યસ્થ ધાતુ આયન સાથે સીધા જોડાયેલા લિગેન્ડના દાતા પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા.
$[Zn(CN)_4]^{2-}$ માં,સવર્ગ આંક $4$ છે.
$[Cr(H_2O)_6]^{3+}$ માં,$6$ પાણીના લિગેન્ડ છે,તેથી સવર્ગ આંક $6$ છે.
$[Cu(CN)_4]^{2-}$ માં,સવર્ગ આંક $4$ છે.
$[Ni(NH_3)_4]^{2+}$ માં,સવર્ગ આંક $4$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) $AgNO_3$ સાથેની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે કે સંકલન ક્ષેત્રની બહાર $2 \ mol$ આયનીય $Cl^-$ આયનો છે.
આને $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેનું આયનીકરણ થતા $[Co(NH_3)_5Cl]^{2+} + 2Cl^-$ મળે છે,જે કુલ $3 \ mol$ આયનો આપે છે ($1 \ mol$ સંકીર્ણ ધન આયન + $2 \ mol$ ક્લોરાઈડ ઋણ આયન).
તેથી,સાચું સૂત્ર $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$ છે.

(A) $1$. સંકીર્ણ $[E(en)_2(C_2O_4)]NO_2$ છે.
$2$. ધારો કે $E$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $x$ છે.
$3$. લિગેન્ડ $(en)$ (ઇથીલીનડાઇએમાઇન) તટસ્થ $(0)$ છે,અને ઓક્ઝેલેટ આયન $(C_2O_4^{2-})$ નો વીજભાર $-2$ છે. કાઉન્ટર આયન $NO_2^-$ નો વીજભાર $-1$ છે.
$4$. સંકીર્ણનો કુલ વીજભાર $0$ છે.
$5$. સમીકરણ: $x + 2(0) + 1(-2) + 1(-1) = 0 \implies x - 2 - 1 = 0 \implies x = +3$.
$6$. સવર્ગ આંક એ મધ્યસ્થ ધાતુ આયન સાથે જોડાયેલા દાતા પરમાણુઓની સંખ્યા દ્વારા ગણવામાં આવે છે.
$7$. $(en)$ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે ($2$ દાતા પરમાણુઓ,$2 \times 2 = 4$) અને $(C_2O_4^{2-})$ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે ($2$ દાતા પરમાણુઓ).
$8$. કુલ સવર્ગ આંક = $4 + 2 = 6$.
$9$. આમ,ઓક્સિડેશન અવસ્થા $3$ અને સવર્ગ આંક $6$ છે.

(D) ત્રિદંતીય લિગેન્ડ એ એવું લિગેન્ડ છે જેમાં ત્રણ દાતા પરમાણુઓ હોય છે જે એકસાથે મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ સાથે જોડાઈ શકે છે.
પ્રોપાઇલ ટ્રાઇ એમ્માઈન,જેને $1,2,3$-ટ્રાયએમિનોપ્રોપેન અથવા $NH_2-CH_2-CH(NH_2)-CH_2-NH_2$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં ત્રણ નાઇટ્રોજન દાતા પરમાણુઓ હોય છે.
$NO_2^-$ એ એકદંતીય લિગેન્ડ છે.
ઑક્ઝેલેટ આયન $(C_2O_4^{2-})$ એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે.
$EDTA$ (ઇથિલીનડાયએમાઇનટેટ્રાએસીટેટ) એ ષટદંતીય લિગેન્ડ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) સવર્ગ આંક એટલે મધ્યસ્થ ધાતુ આયન સાથે લિગેન્ડના દાતા પરમાણુઓ દ્વારા બનતા કુલ સિગ્મા બંધની સંખ્યા.
$[Cu(H_2O)_4]^{2+}$ સંકીર્ણમાં,$4$ પાણીના અણુઓ એકદંતીય લિગેન્ડ તરીકે વર્તે છે.
તેથી,$Cu$ નો સવર્ગ આંક $4 \times 1 = 4$ થાય છે.

(A) $1$. સવર્ગાંક એ મધ્યસ્થ ધાતુ આયન સાથે જોડાયેલા દાતા પરમાણુઓની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે. લિગેન્ડ $en$ (ઇથિલીનડાયએમાઇન) એ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે અને $C_2O_4^{2-}$ (ઓક્ઝેલેટ) પણ દ્વિદંતીય લિગેન્ડ છે.
$2$. સવર્ગાંક = $(2 \times 2) + (1 \times 2) = 4 + 2 = 6$.
$3$. $E$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા શોધવા માટે,તેને $x$ ધારો. $en$ પરનો વીજભાર $0$ છે,$C_2O_4$ પરનો વીજભાર $-2$ છે અને કાઉન્ટર આયન $NO_2$ પરનો વીજભાર $-1$ છે.
$4$. સંકીર્ણમાં વીજભારનો સરવાળો $0$ થાય છે: $x + 2(0) + 1(-2) + 1(-1) = 0$.
$5$. $x - 2 - 1 = 0 \implies x = +3$.

(C) સંકીર્ણ $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$ પાણીમાં નીચે મુજબ આયનીકરણ પામે છે:
$[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2(aq) \to [Co(NH_3)_5Cl]^{2+}(aq) + 2Cl^-(aq)$
આમ કુલ $3 \ mol$ આયનો ($1 \ mol$ સંકીર્ણ ધન આયન અને $2 \ mol$ ક્લોરાઇડ આયન) મળે છે.
જ્યારે $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે $2 \ mol$ મુક્ત ક્લોરાઇડ આયનો $2 \ mol$ $AgCl_{(s)}$ બનાવે છે:
$2Cl^-(aq) + 2Ag^+(aq) \to 2AgCl(s)$.

(A) $CoCl_3 \cdot 5NH_3 \cdot H_2O$ સંકીર્ણનું સૂત્ર $[Co(NH_3)_5(H_2O)]Cl_3$ તરીકે લખી શકાય છે.
આ સંવર્ગ સંયોજનને પેન્ટાએમાઈનએક્વાકોબાલ્ટ$(III)$ ક્લોરાઈડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પ્રાયોગિક અવલોકનો પુષ્ટિ કરે છે કે આ ચોક્કસ સંકીર્ણ નારંગી-પીળો રંગ ધરાવે છે.