Properties of Amines Questions in Gujarati

(D) આપેલ પ્રક્રિયા એ $Carbylamine$ પ્રક્રિયા છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈન $(CH_3CH_2NH_2)$ ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલ એમાઈન) અને પોટેશિયમ ક્લોરાઈડ $(KCl)$ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$CH_3CH_2NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow CH_3CH_2NC + 3KCl + 3H_2O$
આપેલ સમીકરણ સાથે સરખાવતા,$(a)$ એ $C_2H_5NC$ (ઈથાઈલ આઈસોસાયનાઈડ) છે અને $(b)$ એ $3KCl$ છે.

(D) જ્યારે એનિલિનની પ્રક્રિયા સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે એનિલિન હાઈડ્રોજન સલ્ફેટ બનાવે છે.
એનિલિન હાઈડ્રોજન સલ્ફેટને $453 - 473 \, K$ તાપમાને ગરમ કરવાથી પુનઃરચના (rearrangement) પ્રક્રિયા થાય છે જેને 'બેકિંગ પ્રોસેસ' કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે $p$-એમિનોબેન્ઝિનસલ્ફોનિક એસિડ બને છે,જેને સામાન્ય રીતે સલ્ફોનિલિક એસિડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5NH_2 + H_2SO_4$ $\rightarrow C_6H_5NH_3^+HSO_4^-$ $\xrightarrow{453-473 \, K} NH_2-C_6H_4-SO_3H + H_2O$.

(B) એલિફેટિક પ્રાથમિક એમાઈન નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે નીચા તાપમાને $(273-278 \ K)$ પ્રક્રિયા કરીને અસ્થાયી એલિફેટિક ડાયએઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે,જે તરત જ વિઘટન પામી નાઈટ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે અને આલ્કોહોલ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $R-NH_2 + HNO_2 \xrightarrow{273-278 \ K} R-OH + N_2 + H_2O$.

(C) પ્રાથમિક એમાઈનની ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથેની પ્રક્રિયાને કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા પ્રાથમિક એમાઈન માટેની કસોટી છે,જેમાં એમાઈનનું આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) માં રૂપાંતર થાય છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
$n$-propylamine $(CH_3CH_2CH_2NH_2)$ માટેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CH_2CH_2NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \text{ (alc.)} \rightarrow CH_3CH_2CH_2NC + 3KCl + 3H_2O$.
આમ,નીપજ $X$ એ $n$-propyl isocyanide છે,જેનું બંધારણ $CH_3CH_2CH_2NC$ છે.

(D) ભૂરું લિટમસ એસિડિક પદાર્થની હાજરીમાં લાલ બને છે.
$RNH_3^+Cl^-$ એ નિર્બળ બેઇઝ (એમાઇન) અને પ્રબળ એસિડ $(HCl)$ નો ક્ષાર છે.
$RNH_3^+$ કેટાયનના જળવિભાજનને કારણે,દ્રાવણ એસિડિક બને છે.
$RNH_3^+ + H_2O \rightleftharpoons RNH_2 + H_3O^+$.
તેથી,તે ભૂરા લિટમસને લાલ બનાવે છે.

(D) એમાઈન સ્વભાવે બેઝિક છે અને એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર બનાવે છે. પ્રાથમિક એમાઈન કાર્બાઇલ એમાઇન પ્રક્રિયા (આઇસોસાયનાઇડ કસોટી) અને મસ્ટર્ડ ઓઇલ પ્રક્રિયા આપે છે. જોકે,એમાઈનનું જળવિભાજન કરવાથી આલ્કોહોલ મળતો નથી. જળવિભાજન એ એસ્ટર,એમાઇડ અથવા આલ્કાઇલ હેલાઇડની લાક્ષણિક પ્રક્રિયા છે,એમાઈનની નહીં.

(C) એનિલિનની $HCl$ ની હાજરીમાં નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે $273-278 \, K$ $(0-5 \, ^\circ C)$ તાપમાને થતી પ્રક્રિયાને ડાયએઝોટાઈઝેશન પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એનિલિનનું રૂપાંતર બેન્ઝિન ડાયએઝોનિયમ ક્લોરાઈડમાં થાય છે,જે એક ડાયએઝો સંયોજન છે.
રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5NH_2 + HNO_2 + HCl \xrightarrow{273-278 \, K} [C_6H_5N_2]^+Cl^- + 2H_2O$
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) જ્યારે બેન્ઝામાઇડ $(C_6H_5CONH_2)$ ની ફોસ્ફરસ ઓક્સિક્લોરાઈડ $(POCl_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું નિર્જલીકરણ થાય છે.
$POCl_3$ એક નિર્જલીકરણ કર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે,જે એમાઇડ સમૂહમાંથી પાણીનો અણુ દૂર કરીને નાઇટ્રાઇલ સમૂહ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $C_6H_5CONH_2 + POCl_3 \rightarrow C_6H_5CN + H_2O$.
આમ,મળતી નીપજ બેન્ઝોનાઇટ્રીલ છે.

(D) પ્રાથમિક એમાઇન $(R-NH_2)$ ની ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$ સાથેની પ્રક્રિયાને કાર્બાઇલ એમાઇન પ્રક્રિયા અથવા આઇસોનાઇટ્રીલ કસોટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એમાઇન સમૂહ $(-NH_2)$ નું રૂપાંતર આઇસોનાઇટ્રીલ સમૂહ $(-NC)$ માં થાય છે.
એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$ માટે,પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow C_6H_5NC + 3KCl + 3H_2O$.
નીપજ $C_6H_5NC$ ને ફિનાઇલ આઇસોનાઇટ્રીલ અથવા ફિનાઇલ કાર્બાઇલ એમાઇન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) નિર્બળ બેઝિક માધ્યમમાં $(pH \approx 9-10)$ બેન્ઝીન ડાયએઝોનિયમ ક્લોરાઈડ અને ફિનોલ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ કપલિંગ પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ઇલેક્ટ્રોન-અનુરાગી ડાયએઝોનિયમ આયન ફિનોલ વલયના ઓર્થો અથવા પેરા સ્થાન પર હુમલો કરે છે.
પેરા સ્થાન પર અવકાશી અવરોધ ઓછો હોવાથી,મુખ્ય નીપજ તરીકે $p-$હાઈડ્રોક્સિ એઝોબેન્ઝિન મળે છે,જે નારંગી-લાલ રંગનું રંજક છે.

(A) એરાઈલ એમાઈન્સની નાઈટ્રસ એસિડ સાથે નીચા તાપમાને $(0-5 \ ^{\circ}C)$ પ્રક્રિયા કરવાથી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બને છે,ફિનોલ્સ નહીં. ફિનોલ્સ ત્યારે જ બને છે જ્યારે ડાયઝોનિયમ ક્ષારના દ્રાવણને પાણી સાથે ગરમ કરવામાં આવે. તેથી,એરાઈલ એમાઈન્સ નાઈટ્રસ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સીધા ફિનોલ્સ આપે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) આ પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે:
$1$. પ્રથમ તબક્કો હોફમેન બ્રોમામાઈડ ડિગ્રેડેશન પ્રક્રિયા છે,જેમાં એમાઈડ $p-CH_3-C_6H_4-CONH_2$ એ $NaOH/Br_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પ્રાથમિક એમાઈન $p-CH_3-C_6H_4-NH_2$ ($p$-ટોલ્યુઈડિન) બનાવે છે.
$2$. બીજો તબક્કો બેન્ઝોઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5COCl)$ સાથે એમાઈનનું એસાઈલેશન છે. એમાઈનના નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરની અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ બેન્ઝોઈલ ક્લોરાઈડના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે એમાઈડ બને છે: $p-CH_3-C_6H_4-NH-CO-C_6H_5$ ($N$-(p-ટોલાઈલ)બેન્ઝેમાઈડ).
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $D$ સાચું બંધારણ દર્શાવે છે.

(C) આલ્કલાઇન માધ્યમમાં $Nitrobenzene$ $(C_6H_5NO_2)$ નું રીડક્શન વપરાતા રીડક્શન કર્તાના આધારે અલગ-અલગ નીપજો આપી શકે છે.
જ્યારે $Nitrobenzene$ નું રીડક્શન $Alkaline \ sodium \ arsenite$ $(Na_3AsO_3)$ અથવા $Alkaline \ glucose \ solution$ નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,ત્યારે મુખ્ય નીપજ તરીકે $Azoxybenzene$ $(C_6H_5-N(O)=N-C_6H_5)$ મળે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ અને $B$ માં દર્શાવેલ બંને રીએજન્ટ $Azoxybenzene$ બનાવવા માટે સક્ષમ છે.

(D) એરાઈલ એમાઈન $HNO_2$ સાથે નીચા તાપમાને $(0-5 \ ^{\circ}C)$ પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝિન ડાય એઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે,ફિનોલ નહીં. ફિનોલ ત્યારે જ બને છે જ્યારે ડાય એઝોનિયમ ક્ષારને પાણી સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે.

(D) આઇસોસાયનાઇડ $(R-NC)$ નું રિડક્શન $LiAlH_4$ અથવા $H_2/Ni$ જેવા રિડક્શનકર્તા દ્વારા કરવાથી દ્વિતીયક એમાઇન મળે છે.
ચોક્કસ રીતે,$t$-બ્યુટાઇલ આઇસોસાયનાઇડ $((CH_3)_3C-NC)$ ના રિડક્શનથી $N$-મિથાઇલ-$t$-બ્યુટાઇલએમાઇન મળે છે,જે એક દ્વિતીયક એમાઇન છે.
પ્રક્રિયા: $(CH_3)_3C-NC + 4[H] \rightarrow (CH_3)_3C-NH-CH_3$.
આથી,આપેલ વિકલ્પોમાં સાચો જવાબ ન હોવાથી,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.

(B) સ્કીફ બેઇઝ $(R-CH=N-R')$ નું રિડક્શન કરતા દ્વિતીયક એમાઇન $(R-CH_2-NH-R')$ મળે છે.
પ્રક્રિયા: $R-CH=N-R' \xrightarrow{\text{Reduction}} R-CH_2-NH-R'$ ($2^\circ$ એમાઇન).

(B) એનિલિન એ એરોમેટિક એમાઈન છે જેમાં નાઈટ્રોજન પરના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ બેન્ઝીન વલય સાથે સંસ્પંદનમાં ભાગ લે છે,જેથી તેની પ્રોટોનેશન માટેની પ્રાપ્યતા ઘટે છે.
$P$-નાઈટ્રો એનિલિનમાં ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક $-NO_2$ સમૂહ હોય છે,જે બેઝિકતામાં વધુ ઘટાડો કરે છે.
ડાયફિનાઈલ એમાઈન અને ટ્રાય ફિનાઈલ એમાઈનમાં નાઈટ્રોજન સાથે વધુ ફિનાઈલ સમૂહો જોડાયેલા હોય છે,જે સંસ્પંદન અને અવકાશી અવરોધ વધારે છે,પરિણામે બેઝિકતા નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે.
બેન્ઝાઈલ એમાઈન $(C_6H_5CH_2NH_2)$ એ એલિફેટિક એમાઈન છે જેમાં નાઈટ્રોજન પરના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ વચ્ચે $-CH_2-$ સમૂહ હોવાને કારણે બેન્ઝીન વલય સાથે સંસ્પંદનમાં ભાગ લેતા નથી.
તેથી,બેન્ઝાઈલ એમાઈન એ એનિલિન કરતાં વધુ બેઝિક છે.

(B) એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$ નું સીધું નાઇટ્રેશન કરવાથી ઓક્સિડેશન નીપજો અને નાઇટ્રો ડેરિવેટિવ્ઝનું મિશ્રણ મળે છે,કારણ કે $-NH_2$ સમૂહ ખૂબ જ સક્રિય છે.
પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરવા અને ઇચ્છિત પેરા-નાઇટ્રોએનિલીન મેળવવા માટે,$-NH_2$ સમૂહને એસિટિક એનહાઇડ્રાઇડ અથવા એસિટાઇલ ક્લોરાઇડનો ઉપયોગ કરીને એસિટાયલેશન દ્વારા એસિટાનિલાઇડ $(C_6H_5NHCOCH_3)$ માં ફેરવીને સુરક્ષિત કરવામાં આવે છે.

(C) પ્રક્રિયા શ્રેણી નીચે મુજબ છે:
$1$. $CH_3CH_2Br \xrightarrow[\Delta]{Aq. KOH} CH_3CH_2OH$ (નીપજ $A$ ઇથેનોલ છે).
$2$. $CH_3CH_2OH \xrightarrow[\Delta]{KMnO_4/H^+} CH_3COOH$ (નીપજ $B$ એસિટિક એસિડ છે).
$3$. $CH_3COOH \xrightarrow[\Delta]{NH_3} CH_3CONH_2$ (નીપજ $C$ એસિટામાઇડ છે).
$4$. $CH_3CONH_2 \xrightarrow[alkali]{Br_2} CH_3NH_2$ (નીપજ $D$ હોફમેન બ્રોમામાઇડ ડિગ્રેડેશન પ્રક્રિયા દ્વારા મિથેનેમાઇન છે).

(B) મિથાઇલ એમાઇન $(CH_3NH_2)$ માં નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે,જે તેને લુઈસ બેઝ બનાવે છે.
જ્યારે તે પાણીમાં ઓગળે છે,ત્યારે તે પાણીમાંથી પ્રોટોન $(H^+)$ સ્વીકારીને મિથાઇલ એમોનિયમ આયન અને હાઇડ્રોક્સાઇડ આયન $(OH^-)$ બનાવે છે.
$CH_3NH_2 + H_2O \rightleftharpoons CH_3NH_3^+ + OH^-$
તે જલીય દ્રાવણમાં $OH^-$ આયનો ઉત્પન્ન કરતું હોવાથી,તે બેઝ તરીકે વર્તે છે.

(C) મિથાઈલ એમાઈન $(CH_3NH_2)$ માં મિથાઈલ સમૂહ હોય છે જે $+I$ અસરને કારણે ઈલેક્ટ્રોન દાતા સમૂહ છે.
આ નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,જેનાથી અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરવું સરળ બને છે.
તેથી,મિથાઈલ એમાઈન એ એમોનિયા $(NH_3)$ કરતા વધુ બેઝિક છે.

(C) પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઈન $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અસ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે જે વિઘટન પામીને $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
કાર્બામાઈડ $(NH_2CONH_2)$ પણ $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N_2$ મુક્ત કરે છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-નાઈટ્રોસોએમાઈન (પીળા તેલી પ્રવાહી) બનાવે છે,જે $N_2$ વાયુ મુક્ત કરતા નથી.
આલ્કેનામાઇડ $HNO_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N_2$ વાયુ મુક્ત કરતા નથી.

(A) ઇથાઇલ એમાઇન $(CH_3CH_2NH_2)$ જેવા પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઇનનું એસિડિક $KMnO_4$ જેવા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા સાથે ઓક્સિડેશન કરવાથી આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન મળે છે.
ઇથાઇલ એમાઇનના કિસ્સામાં,ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા દરમિયાન ઇમાઇન મધ્યવર્તી સંયોજન બને છે,જેનું જળવિભાજન થઈને એસિટાલ્ડીહાઇડ $(CH_3CHO)$ મળે છે.

(D) આલ્કાઇલ હેલાઇડનું એમોનોલિસિસ એ ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે જેમાં હેલોજન પરમાણુ એમીનો ગ્રુપ દ્વારા બદલાય છે.
$R-X + NH_3 \rightarrow R-NH_2 + HX$
બનતો પ્રાથમિક એમાઇન પણ ન્યુક્લિયોફાઇલ હોવાથી,તે આલ્કાઇલ હેલાઇડ સાથે આગળ પ્રક્રિયા કરીને દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઇન,અને અંતે ચતુર્થક એમોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે.
$R-NH_2 + R-X \rightarrow R_2NH + HX$
$R_2NH + R-X \rightarrow R_3N + HX$
$R_3N + R-X \rightarrow R_4N^+X^-$
આમ,આ પ્રક્રિયા પ્રાથમિક,દ્વિતીયક,તૃતીયક એમાઇન અને ચતુર્થક એમોનિયમ ક્ષારનું મિશ્રણ આપે છે.

(D) જ્યારે એનિલીનની પ્રક્રિયા વધુ પ્રમાણમાં બ્રોમિન પાણી અથવા પ્રવાહી બ્રોમિન સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે $-NH_2$ સમૂહ બેન્ઝીન વલયને સક્રિય કરે છે.
આના પરિણામે તમામ ઉપલબ્ધ ઓર્થો અને પેરા સ્થાન પર બ્રોમિન પરમાણુઓનું ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી વિસ્થાપન થાય છે.
પરિણામે,$2, 4, 6$-ટ્રાઈબ્રોમોએનિલીન સફેદ અવક્ષેપ તરીકે મળે છે.

(C) ઇથાઇલ એમાઇન $(C_2H_5NH_2)$ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે કારણ કે તે પાણીના અણુઓ સાથે આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધ બનાવી શકે છે.
એમાઇન સમૂહના નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર રહેલી અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ પાણીના હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે આકર્ષાય છે,જે દ્રાવ્યતામાં મદદ કરે છે.

(D) જ્યારે પ્રાથમિક એમાઇન $(R-NH_2)$ કિટોન $(R'_2C=O)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે સંઘનન પ્રક્રિયા દ્વારા ઇમાઇન બનાવે છે,જેને સામાન્ય રીતે સ્કીફનો બેઇઝ (Schiff base) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં પાણીનો અણુ દૂર થાય છે: $R'_2C=O + R-NH_2 \rightarrow R'_2C=N-R + H_2O$. તેથી,સાચી નીપજ સ્કીફનો બેઇઝ છે.

(D) મિથાઈલ એમાઈન $(CH_3NH_2)$ માં એક મિથાઈલ સમૂહ $(+I)$ અસર ધરાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે.
ડાયમિથાઈલ એમાઈન $((CH_3)_2NH)$ માં બે મિથાઈલ સમૂહ હોય છે,જે વધુ પ્રબળ $(+I)$ અસર આપે છે,જેથી તે મિથાઈલ એમાઈન કરતાં વધુ બેઝિક બને છે.
તેથી,ડાયમિથાઈલ એમાઈનની બેઝિકતા મિથાઈલ એમાઈન કરતાં ઓછી છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) હોફમાન પુન:ગોઠવણી (જેને હોફમાન ડિગ્રેડેશન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માં પ્રાથમિક એમાઇડનું એક કાર્બન પરમાણુ ઓછા ધરાવતા પ્રાથમિક એમાઇનમાં રૂપાંતર થાય છે.
આ પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિ દરમિયાન,કાર્બોનિલ કાર્બનથી નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર આલ્કાઇલ અથવા એરાઇલ સમૂહનું સ્થળાંતર એક જ અણુની અંદર થાય છે.
તેથી,આ પુન:ગોઠવણી એક $Intramolecular$ (અંત:આણ્વીય) પ્રક્રિયા છે.

(D) $pK_b$ નું મૂલ્ય સંયોજનની બેઝિક પ્રબળતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે. $pK_b$ નું ઊંચું મૂલ્ય નિર્બળ બેઈઝ સૂચવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાં,આલ્કાઈલ ગ્રુપની ઈલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ પ્રેરક અસરના અભાવને કારણે $NH_3$ એ આલ્કાઈલ એમાઈન્સ ($R-NH_2$,$R_2NH$,$R_3C-NH_2$) ની સરખામણીમાં સૌથી નિર્બળ બેઈઝ છે. તેથી,$NH_3$ નું $pK_b$ મૂલ્ય સૌથી વધુ હોય છે.

(D) પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઇન નાઇટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અસ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે,જેનું વિઘટન થતા નાઇટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ મુક્ત થાય છે.
તે જ રીતે,નાઇટ્રોસાઈલ ક્લોરાઇડ $(NOCl)$ પણ પ્રાથમિક એમાઇન સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઇટ્રોજન વાયુ આપે છે.
આથી,$HNO_2$ અને $NOCl$ બંને પ્રાથમિક એમાઇન સાથે પ્રક્રિયા કરીને નાઇટ્રોજન વાયુ આપે છે.

(A) એમાઈનનું ઉત્કલનબિંદુ આંતરઆણ્વીય હાઈડ્રોજન બંધની માત્રા પર આધાર રાખે છે.
પ્રાથમિક એમાઈન $(1^o)$ માં નાઈટ્રોજન સાથે બે હાઈડ્રોજન પરમાણુ જોડાયેલા હોય છે,જે વધુ હાઈડ્રોજન બંધ બનાવે છે.
દ્વિતીયક એમાઈન $(2^o)$ માં નાઈટ્રોજન સાથે એક હાઈડ્રોજન પરમાણુ જોડાયેલો હોય છે,જે મધ્યમ હાઈડ્રોજન બંધ બનાવે છે.
તૃતીયક એમાઈન $(3^o)$ માં નાઈટ્રોજન સાથે કોઈ હાઈડ્રોજન પરમાણુ જોડાયેલો હોતો નથી,તેથી તે આંતરઆણ્વીય હાઈડ્રોજન બંધ બનાવી શકતા નથી.
તેથી,ઉત્કલનબિંદુનો ક્રમ $1^o > 2^o > 3^o$ છે.
$n$-બ્યુટાઈલ એમાઈન $(I)$ પ્રાથમિક એમાઈન છે,ડાયઈથાઈલ એમાઈન $(II)$ દ્વિતીયક એમાઈન છે અને $N,N$-ડાયમિથાઈલઈથાઈલ એમાઈન $(III)$ તૃતીયક એમાઈન છે.
આમ,સાચો ક્રમ $III < II < I$ છે.

(B) પ્રાથમિક એમાઈન અને આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોન વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી સ્કીફ બેઇઝ બને છે.
એનિલિન $(C_6H_5NH_2)$ એ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝિલિડીન એનિલિન બનાવે છે,જે એક સ્કીફ બેઇઝ છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5NH_2 + OCH-C_6H_5 \xrightarrow{\Delta, -H_2O} C_6H_5N=CH-C_6H_5$.

(A) પ્રક્રિયાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. $A$ એ નાઈટ્રોબેન્ઝિન $(C_6H_5NO_2)$ છે.
$2$. નાઈટ્રોબેન્ઝિનનું $Sn/HCl$ વડે રિડક્શન કરવાથી એનીલીન $(B = C_6H_5NH_2)$ મળે છે.
$3$. એનીલીનનું $0^{\circ}C$ તાપમાને $NaNO_2/HCl$ સાથે ડાયઝોટાઈઝેશન કરવાથી બેન્ઝિન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ $(C = C_6H_5N_2^+Cl^-)$ મળે છે.
$4$. બેન્ઝિન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડનું $H_2O/\Delta$ સાથે જળવિભાજન કરવાથી ફિનોલ $(C_6H_5OH)$ મળે છે.
આમ,$A$ નાઈટ્રોબેન્ઝિન છે,$B$ એનીલીન છે અને $C$ બેન્ઝિન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ છે.

(D) નાઇટ્રોબેન્ઝિનનું આલ્કલાઇન માધ્યમમાં રિડક્શન ($Zn/NaOH$ નો ઉપયોગ કરીને) નાઇટ્રોસોબેન્ઝિન અને ફિનાઇલહાઇડ્રોક્સિલએમાઇન દ્વારા થાય છે. આ મધ્યવર્તી સંયોજનો એઝોક્સિબેન્ઝીન,એઝોબેન્ઝીન અને અંતે હાઇડ્રેઝોબેન્ઝીન બનાવે છે. નાઇટ્રોસોબેન્ઝીન એ રિડક્શનની પ્રક્રિયા દરમિયાન બનતું એક મધ્યવર્તી સંયોજન છે,પરંતુ તે આલ્કલાઇન રિડક્શન પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ નથી.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા $Carbylamine$ પ્રક્રિયા છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈન ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક બેઝ $(KOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલ એમાઈન) બનાવે છે,જેની વાસ અપ્રિય હોય છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow CH_3NC + 3KCl + 3H_2O$.
નીપજ $CH_3NC$ એ મિથાઈલ આઈસોસાયનાઈડ છે,જેને $CH_3-N^+ \equiv C^-$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) પ્રાથમિક એમાઇનની ક્લોરોફોર્મ અને આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથેની પ્રક્રિયાને કાર્બાઇલેમાઇન પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
$C_6H_5NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow C_6H_5NC + 3KCl + 3H_2O$
એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$ ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ફિનાઇલ આઇસોસાયનાઇડ $(C_6H_5NC)$ બનાવે છે,જેને ફિનાઇલ કાર્બાઇલેમાઇન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(B) એનિલીન ને $Steam \ distillation$ (બાષ્પ નિસ્યંદન) દ્વારા શુદ્ધ કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ એવા પદાર્થો માટે વપરાય છે જે બાષ્પશીલ હોય અને પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય.

(B) આ પ્રક્રિયાને $\text{કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા}$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે પ્રાથમિક એમાઇન $(R-NH_2)$ માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
જ્યારે પ્રાથમિક એમાઇનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આઇસોસાઇનાઇડ (અથવા કાર્બાઈલએમાઈન) બનાવે છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow R-NC + 3KCl + 3H_2O$.

(C) એનિલિનની નાઈટ્રસ એસિડ ($NaNO_2$ અને $HCl$ માંથી બનતું) સાથે નીચા તાપમાને $(273-278 \ K)$ થતી પ્રક્રિયાને ડાયએઝોટાઈઝેશન કહે છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5NH_2 + NaNO_2 + 2HCl \xrightarrow{273-278 \ K} C_6H_5N_2^+Cl^- + NaCl + 2H_2O$.
આમ,નીપજ $(X)$ એ $C_6H_5N_2^+Cl^-$ એટલે કે બેન્ઝિન ડાયએઝોનિયમ ક્લોરાઈડ છે.

(C) જલીય દ્રાવણમાં,એલિફેટિક એમાઇન્સની બેઝિકતા ઇન્ડક્ટિવ અસર,સોલ્વેશન અસર અને અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) ની સંયુક્ત અસર પર આધાર રાખે છે.
મિથાઇલ-વિસ્થાપિત એમાઇન્સ માટે,બેઝિકતાનો ક્રમ $(CH_3)_2NH > CH_3NH_2 > (CH_3)_3N$ છે.
ડાયમિથાઈલ એમાઈન $(CH_3)_2NH$ એ દ્વિતીયક એમાઈન છે અને $+I$ અસર તથા સોલ્વેશનના શ્રેષ્ઠ સંતુલનને કારણે આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી પ્રબળ બેઇઝ છે.
એનીલીન એ નાઇટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું બેન્ઝીન વલયમાં રેઝોનન્સ સ્ટેબિલાઇઝેશન થવાને કારણે ખૂબ જ નિર્બળ બેઇઝ છે.

(B) હોફમાન પ્રક્રિયા (ખાસ કરીને હોફમાન કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા) પ્રાથમિક એમાઈનની ઓળખ માટે વપરાય છે,જે આઈસોસાયનાઈડ $(R-NC)$ આપે છે. હોફમાન મસ્ટર્ડ ઓઈલ પ્રક્રિયા આઈસોથાયોસાયનેટ $(R-N=C=S)$ આપે છે. હોફમાન બ્રોમામાઈડ ડિગ્રેડેશન પ્રક્રિયા પ્રાથમિક એમાઈન $(RNH_2)$ આપે છે. વિકલ્પ $B$ $(RCH_2NH_2)$ એ આ હોફમાન નામની પ્રક્રિયાઓની સીધી નીપજ નથી.

(B) કાર્બાઈલ એમાઈન કસોટી ફક્ત પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એમાઈન દ્વારા જ આપવામાં આવે છે. આ કસોટીમાં એમાઈન,ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલીય પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,જેનાથી આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલ એમાઈન) બને છે. આ પ્રક્રિયા માટે એમાઈન સમૂહના નાઈટ્રોજન $(N)$ પરમાણુ સાથે ઓછામાં ઓછા બે હાઈડ્રોજન $(H)$ પરમાણુ હોવા જરૂરી છે,જેથી તે ક્લોરોફોર્મ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ બનાવી શકે. દ્વિતીયક અને તૃતીયક એમાઈનમાં પૂરતા પ્રમાણમાં $H$ પરમાણુઓ હોતા નથી,તેથી તેઓ આ કસોટી આપતા નથી.

(B) પ્રક્રિયક $N$-ફિનાઈલબેન્ઝેમાઈડ છે.
$conc. HNO_3$ અને $conc. H_2SO_4$ ની હાજરીમાં નાઈટ્રેશન પ્રક્રિયા થાય છે.
$-NH-CO-C_6H_5$ સમૂહ નાઈટ્રોજન પરના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મને કારણે ઓર્થો/પેરા નિર્દેશક છે.
જોકે,$-NH-CO-C_6H_5$ સમૂહના મોટા કદને કારણે અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) ને લીધે ઓર્થો સ્થાન પર નીપજ મળવાની શક્યતા ઓછી છે.
તેથી,મુખ્ય નીપજ તરીકે પેરા-વિસ્થાપિત આઈસોમર,$N$-($4$-નાઈટ્રોફિનાઈલ)બેન્ઝેમાઈડ મળે છે.

(B) એમાઇનની બેઝિક પ્રબળતા નાઇટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની પ્રાપ્યતા અને બનતા સંયુગ્મી એસિડની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
$1$. $C_2H_5NH_2$ (ઇથાઇલ એમાઇન) એ $CH_3NH_2$ (મિથાઇલ એમાઇન) કરતા વધુ પ્રબળ બેઇઝ છે,કારણ કે ઇથાઇલ સમૂહની $+I$ અસર મિથાઇલ સમૂહ કરતા વધારે હોય છે.
$2$. બંને એલિફેટિક એમાઇન $NH_3$ કરતા વધુ પ્રબળ બેઇઝ છે કારણ કે આલ્કાઇલ સમૂહો નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે.
$3$. $C_6H_5NH_2$ (એનિલીન) સૌથી નિર્બળ બેઇઝ છે કારણ કે નાઇટ્રોજન પરનું અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ બેન્ઝીન વલય સાથે સંસ્પંદનમાં ભાગ લે છે,જેથી તે પ્રોટોનેશન માટે ઓછું પ્રાપ્ય બને છે.
તેથી,સાચો ઉતરતો ક્રમ $C_2H_5NH_2 > CH_3NH_2 > NH_3 > C_6H_5NH_2$ છે.

(A) $CH_3CH_2I \xrightarrow{NaCN} CH_3CH_2CN$ (પ્રોપેન નાઈટ્રાઈલ,$A$)
$CH_3CH_2CN \xrightarrow{OH^- \text{ (આંશિક જળવિભાજન)}} CH_3CH_2CONH_2$ (પ્રોપેનેમાઈડ,$B$)
$CH_3CH_2CONH_2 \xrightarrow{Br_2/NaOH} CH_3CH_2NH_2$ (ઈથેનેમાઈન,$C$)
આ હોફમેન બ્રોમામાઈડ ડિગ્રેડેશન પ્રક્રિયા છે.

(C) એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$ ની $NaNO_2 + 2HCl$ સાથે $0^{\circ} - 5^{\circ}C$ તાપમાને પ્રક્રિયા કરતા બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $(X = C_6H_5N_2^+ Cl^-)$ મળે છે.
જ્યારે બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડની પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ફીનોલ $(Y = C_6H_5OH)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે અને $N_2$ વાયુ મુક્ત થાય છે.

(B) પ્રાથમિક એમાઇન $(R-NH_2)$ આલ્ડિહાઇડ $(R'-CHO)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પાણીના અણુના દૂર થવાથી ઈમાઇન (જેને શિફ બેઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) બનાવે છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા: $R-NH_2 + R'-CHO \rightarrow R-N=CH-R' + H_2O$.

(C) પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$CH_3Br + KCN \to CH_3CN + KBr$
$X$ એ $CH_3CN$ (એસીટોનાઈટ્રાઈલ અથવા ઈથેન નાઈટ્રાઈલ) છે.
$Na / C_2H_5OH$ નો ઉપયોગ કરીને $CH_3CN$ નું રિડક્શન (મેન્ડિયસ રિડક્શન) કરવાથી $CH_3CH_2NH_2$ મળે છે.
$CH_3CN + 4[H] \xrightarrow{Na/C_2H_5OH} CH_3CH_2NH_2$
આમ,$Y$ એ $CH_3CH_2NH_2$ (ઈથેનેમાઈન) છે.