Properties of Amines Questions in Gujarati

(D) જલીય માધ્યમમાં,એમાઈન્સની બેઝિકતા ત્રણ પરિબળોના સંયોજન દ્વારા નક્કી થાય છે: પ્રેરક અસર $(+I)$,સોલ્વેશન અસર (હાઈડ્રોજન બોન્ડિંગ),અને અવકાશી અવરોધ (steric hindrance).
ઈથાઈલ-વિસ્થાપિત એમાઈન્સ માટે,દ્વિતીયક એમાઈન $(C_2H_5)_2NH$ એ બે ઈથાઈલ ગ્રુપની ઈલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ પ્રેરક અસર અને સોલ્વેશન દ્વારા મળતી સ્થિરતા વચ્ચે શ્રેષ્ઠ સંતુલન જાળવે છે.
તેથી,જલીય માધ્યમમાં આપેલા વિકલ્પોમાંથી $(C_2H_5)_2NH$ સૌથી પ્રબળ બેઈઝ છે.

(B) કેન્દ્રાનુરાગી પ્રતિક્રિયાત્મકતા સામાન્ય રીતે સ્પીસીઝની બેઝિકતા (બેઝિક ગુણધર્મ) સાથે સંબંધિત છે. જ્યારે આક્રમણ કરતો પરમાણુ સમાન હોય ત્યારે પ્રબળ બેઝ વધુ સારા કેન્દ્રાનુરાગી હોય છે.
$1$. બેઝિકતાનો ક્રમ $RO^{-} > HO^{-} > RCOO^{-} > ROH > H_2O$ છે.
$2$. $RO^{-}$ એ $HO^{-}$ કરતા પ્રબળ બેઝ હોવાથી,તે વધુ સારો કેન્દ્રાનુરાગી છે.
$3$. $RCOO^{-}$ એ રેઝોનન્સ સ્થિરતાને કારણે $HO^{-}$ ની સરખામણીમાં નિર્બળ બેઝ છે.
$4$. તટસ્થ અણુઓ જેવા કે $ROH$ અને $H_2O$ તેમના સંયુગ્મી બેઝ કરતા નિર્બળ કેન્દ્રાનુરાગી છે.
તેથી,કેન્દ્રાનુરાગી પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો સાચો ક્રમ $RO^{-} > HO^{-} > RCOO^{-} > ROH > H_2O$ છે.

(B) એમાઈનની બેઝિકતા નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મની પ્રાપ્યતા પર આધાર રાખે છે.
$C_6H_5NH_2$ (એનિલીન) માં,અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ સંસ્પંદનને કારણે બેન્ઝીન વલયમાં વિસ્થાનીકૃત થાય છે,જે તેની પ્રાપ્યતા ઘટાડે છે.
$O_2N-C_6H_4-NH_2$ માં,$-NO_2$ સમૂહ એ પ્રબળ ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક સમૂહ છે,જે નાઈટ્રોજન પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટાડે છે.
$C_6H_5NHCOCH_3$ માં,અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ સાથે સંસ્પંદનમાં ભાગ લે છે,જેથી તે ઓછું પ્રાપ્ય બને છે.
$C_6H_{11}NH_2$ (સાયક્લોહેક્સાઈલ એમાઈન) માં,નાઈટ્રોજન $sp^3$ સંકૃત કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે. અહીં કોઈ સંસ્પંદન નથી અને આલ્કાઈલ સમૂહ $+I$ અસર દર્શાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,તેથી તે આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી પ્રબળ બેઈઝ છે.

(D) એમાઈનની બેઝિકતા નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મની પ્રાપ્યતા પર આધાર રાખે છે.
$C_6H_5NH_2$ (એનિલીન) માં,અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ બેન્ઝીન વલય સાથે સંસ્પંદનમાં ભાગ લે છે,જેથી તેની પ્રાપ્યતા ઘટે છે.
$p-NO_2-C_6H_4NH_2$ અને $m-NO_2-C_6H_4NH_2$ માં,$-NO_2$ સમૂહ એ પ્રબળ ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક સમૂહ $(EWG)$ છે જે નાઈટ્રોજન પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટાડે છે,તેથી તે એનિલીન કરતા ઓછા બેઝિક છે.
$C_6H_5CH_2NH_2$ (બેન્ઝાઈલ એમાઈન) માં,$-NH_2$ સમૂહ $CH_2$ સમૂહ સાથે જોડાયેલ છે,સીધો બેન્ઝીન વલય સાથે નહીં. તેથી,બેન્ઝીન વલય સાથે કોઈ સંસ્પંદન થતું નથી અને અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ પ્રોટોનેશન માટે સંપૂર્ણપણે ઉપલબ્ધ છે.
આમ,$C_6H_5CH_2NH_2$ એ આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ બેઝિક પદાર્થ છે.

(A) એમાઈનની બેઝિકતા નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની પ્રાપ્યતા પર આધાર રાખે છે.
$1$. $CH_3NH_2$ માં,મિથાઈલ ગ્રુપ $(CH_3)$ એ ઇલેક્ટ્રોન ડોનેટિંગ ગ્રુપ ($+I$ અસર) છે,જે નાઈટ્રોજન પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,જેથી તે વધુ બેઝિક બને છે.
$2$. $NH_3$ માં કોઈ વિસ્થાપક અસર હોતી નથી.
$3$. $ClNH_2$ માં,ક્લોરિન પરમાણુ $(Cl)$ એ ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષક ગ્રુપ ($-I$ અસર) છે,જે નાઈટ્રોજન પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટાડે છે,જેથી તે સૌથી ઓછો બેઝિક બને છે.
તેથી,બેઝિક ક્ષમતાનો વધતો ક્રમ: $ClNH_2 < NH_3 < CH_3NH_2$ છે.

(D) સૌથી પ્રબળ બેઈઝ નક્કી કરવા માટે,આપણે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મની ઉપલબ્ધતા તપાસીએ છીએ.
$C_6H_5NH_2$ (એનિલીન) અને $C_6H_5NHCH_3$ ($N$-મિથાઈલએનિલીન) માં,નાઈટ્રોજન પરનું અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ બેન્ઝીન વલય સાથે સંસ્પંદનમાં હોય છે,જે તેની બેઝિકતામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે.
$o$-ટોલ્યુઈડિન $(C_6H_4(CH_3)NH_2)$ માં,ઓર્થો-મિથાઈલ સમૂહ અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) પેદા કરે છે,જે બેઝિકતાને વધુ ઘટાડે છે.
$C_6H_5CH_2NH_2$ (બેન્ઝાઈલએમાઈન) માં,નાઈટ્રોજન પરમાણુ સીધો બેન્ઝીન વલય સાથે જોડાયેલ નથી. આથી,અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ એરોમેટિક વલય સાથે સંસ્પંદનમાં ભાગ લેતું નથી,જેના કારણે તે અન્ય વિકલ્પોની સરખામણીમાં પ્રોટોનેશન માટે વધુ ઉપલબ્ધ રહે છે. તેથી,$C_6H_5CH_2NH_2$ સૌથી પ્રબળ બેઈઝ છે.

(C) એમાઈન્સની બેઝિક પ્રબળતા નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર રહેલા અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મની પ્રાપ્યતા પર આધાર રાખે છે.
$1$. $NH_3$ માં નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારવા માટે કોઈ આલ્કાઈલ સમૂહ હોતો નથી.
$2$. $CH_3NH_2$ ($1^{\circ}$ એમાઈન) માં એક મિથાઈલ સમૂહ છે જે $+I$ અસર દર્શાવે છે,જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,જેથી તે $NH_3$ કરતા વધુ બેઝિક બને છે.
$3$. $(CH_3)_2NH$ ($2^{\circ}$ એમાઈન) માં બે મિથાઈલ સમૂહ છે,જે $CH_3NH_2$ કરતા વધુ મજબૂત $+I$ અસર આપે છે,જે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતામાં વધુ વધારો કરે છે.
તેથી,વધતા બેઝિક સ્વભાવનો સાચો ક્રમ $NH_3 < CH_3NH_2 < (CH_3)_2NH$ છે.

(D) બેઝિક ક્ષમતા નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની પ્રાપ્યતા પર આધાર રાખે છે.
$I$ (પાયરોલ): નાઈટ્રોજન પરનું અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ એરોમેટિકતામાં ભાગ લે છે (વિસ્થાનીકૃત છે),તેથી તે સૌથી ઓછું બેઝિક છે.
$II$ (પાયપરીડિન): અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ $sp^3$ સંકૃત નાઈટ્રોજન પર છે અને તે સ્થાનીકૃત છે,તેથી તે સૌથી વધુ બેઝિક છે.
$III$ (પાયરિડિન): અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ $sp^2$ સંકૃત નાઈટ્રોજન પર છે અને તે સ્થાનીકૃત છે,પરંતુ $sp^2$ નાઈટ્રોજન એ $sp^3$ નાઈટ્રોજન કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ હોવાથી તે $II$ કરતા ઓછું બેઝિક છે.
$IV$ (એનિલીન): અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સંસ્પંદન દ્વારા બેન્ઝીન વલયમાં વિસ્થાનીકૃત થાય છે,તેથી તે $I$ કરતા વધુ બેઝિક છે પરંતુ $III$ કરતા ઓછું બેઝિક છે.
તેથી,બેઝિક ક્ષમતાનો સાચો ઘટતો ક્રમ $II > III > IV > I$ છે.

(C) એમાઇન્સની એસિડિકતા પ્રોટોન $(H^+)$ ગુમાવ્યા પછી બનતા સંયુગ્મી બેઝની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
આ સંયોજનોમાં,એસિડિકતા મુખ્યત્વે નાઇટ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઇલ જૂથોની ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ અસર (પ્રેરક અસર) દ્વારા નક્કી થાય છે.
આલ્કાઇલ જૂથો ઇલેક્ટ્રોન-રિલીઝિંગ ($+I$ અસર) હોય છે,જે નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારીને સંયુગ્મી બેઝને અસ્થિર બનાવે છે.
તેથી,જે સંયોજનમાં સૌથી ઓછા અથવા સૌથી ઓછા ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ આલ્કાઇલ જૂથો હશે તે સૌથી વધુ એસિડિક હશે.
વિકલ્પોની સરખામણી કરતા:
$NH_3$ માં કોઈ આલ્કાઇલ જૂથ નથી.
$CH_3NH_2$ માં એક મિથાઇલ જૂથ છે.
$CH_3CH_2NH_2$ માં એક ઇથાઇલ જૂથ છે (મિથાઇલ કરતા વધુ $+I$ અસર).
$(CH_3)_2CHNH_2$ માં બે મિથાઇલ જૂથો છે.
આમ,આપેલા વિકલ્પોમાં $NH_3$ સૌથી વધુ એસિડિક છે.

(C) જલીય માધ્યમમાં,મિથાઈલ-વિસ્થાપિત એમાઈન્સની બેઝિકતા ઇન્ડક્ટિવ અસર,સોલ્વેશન અસર અને અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) ના સંયોજન દ્વારા નક્કી થાય છે.
મિથાઈલ-વિસ્થાપિત એમાઈન્સ માટે,બેઝિકતાનો ક્રમ $(CH_3)_2NH > CH_3NH_2 > (CH_3)_3N > NH_3$ છે.
$1$. $(CH_3)_2NH$ (ડાયમિથાઈલ એમાઈન) એ બે મિથાઈલ સમૂહની $+I$ અસર અને પૂરતા સોલ્વેશનને કારણે સૌથી વધુ બેઝિક છે.
$2$. ત્યારબાદ $CH_3NH_2$ (મિથાઈલ એમાઈન) આવે છે.
$3$. $(CH_3)_3N$ (ટ્રાયમિથાઈલ એમાઈન) અવકાશી અવરોધને કારણે અપેક્ષા કરતા ઓછું બેઝિક છે,જે પ્રોટોનેટેડ કેશનના અસરકારક સોલ્વેશનને અટકાવે છે.
$4$. $NH_3$ (એમોનિયા) આ બધામાં સૌથી ઓછું બેઝિક છે.

(B) પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઇન અને નાઇટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ ની પ્રક્રિયાથી અસ્થાયી ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બને છે,જેનું વિઘટન થઈને આલ્કોહોલ,નાઇટ્રોજન વાયુ અને પાણી મળે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ:
$C_2H_5NH_2 + HNO_2 \rightarrow C_2H_5OH + N_2 + H_2O$
આમ,ઇથાઇલ એમાઇન નાઇટ્રસ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઇથાઇલ આલ્કોહોલ અને નાઇટ્રોજન વાયુ આપે છે.

(A) આ પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે:
$1$. કીટોન મિથાઈલેમાઈન $(CH_3NH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઈમાઈન મધ્યવર્તી $(R_2C=NCH_3)$ બનાવે છે.
$2$. ત્યારબાદ ઈમાઈનનું લિથિયમ એલ્યુમિનિયમ હાઈડ્રાઈડ $(LiAlH_4)$ દ્વારા રિડક્શન થાય છે અને ત્યારબાદ હાઈડ્રોલિસિસ $(H_2O)$ દ્વારા દ્વિતીયક એમાઈન,ખાસ કરીને $N$-મિથાઈલ$-2-$પ્રોપેનેમાઈન મળે છે.

(C) સ્કીફ બેઇઝ એ પ્રાથમિક એમાઇન અને આલ્ડીહાઇડ અથવા કીટોન વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી બને છે. સામાન્ય પ્રક્રિયા $R-NH_2 + R'-C(=O)-R'' \rightarrow R-N=C(R')R'' + H_2O$ છે. અહીં,એનીલીન $(C_6H_5NH_2)$ એ એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સ્કીફ બેઇઝ બનાવે છે,જે આપેલ આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ એસિટોન છે.

(D) આ પ્રક્રિયા હોફમેન બ્રોમેમાઇડ ડિગ્રેડેશન પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એમાઇડનું રૂપાંતર મૂળ એમાઇડ કરતા એક કાર્બન પરમાણુ ઓછા ધરાવતા પ્રાથમિક એમાઇનમાં થાય છે.
$CH_3CH_2CONH_2 + Br_2 + 4NaOH \rightarrow CH_3CH_2NH_2 + 2NaBr + Na_2CO_3 + 2H_2O$
પ્રોપિયોનેમાઇડ $(CH_3CH_2CONH_2)$ પ્રક્રિયા કરીને ઇથાઇલ એમાઇન $(CH_3CH_2NH_2)$ બનાવે છે.

(C) પ્રાથમિક એમાઇડ્સમાં બે $N-H$ બંધ હોય છે,જે તેમને દ્વિતીયક અથવા તૃતીયક એમાઇડ્સની તુલનામાં આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધની મહત્તમ સંખ્યા બનાવવાની મંજૂરી આપે છે. આ વ્યાપક હાઇડ્રોજન બંધનને કારણે,પ્રાથમિક એમાઇડ્સ સૌથી વધુ ગલનબિંદુ ધરાવે છે.

(C) આ પ્રક્રિયાને $Hofmann$ બ્રોમામાઇડ ડિગ્રેડેશન પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જ્યારે એસિટેમાઇડ $(CH_3CONH_2)$ ની પ્રક્રિયા $Br_2$ અને $KOH$ (અથવા $NaOH$) સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું વિઘટન થઈને મિથાઇલ એમાઇન $(CH_3NH_2)$ મળે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $CH_3CONH_2 + Br_2 + 4KOH \rightarrow CH_3NH_2 + K_2CO_3 + 2KBr + 2H_2O$.

(D) એસિટેમાઇડ $(CH_3CONH_2)$ એ એક એમાઇડ છે. એમાઇડ ઉભયગુણી (amphoteric) ગુણધર્મ ધરાવે છે કારણ કે નાઇટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું પ્રબળ એસિડ દ્વારા પ્રોટોનેશન થઈ શકે છે,અને નાઇટ્રોજન સાથે જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓને પ્રબળ બેઝ દ્વારા દૂર કરી શકાય છે.

(B) આ પ્રક્રિયાને $Schotten-Baumann$ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$C_6H_5NH_2 + ClCOC_6H_5 \xrightarrow{NaOH} C_6H_5NHCOC_6H_5 + HCl$
આ પ્રક્રિયામાં,એનિલિનના નાઈટ્રોજન દ્વારા બેન્ઝોઈલ ક્લોરાઈડના કાર્બોનિલ કાર્બન પર ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો થવાથી $N$-ફિનાઈલબેન્ઝેમાઈડ બને છે,જેને સામાન્ય રીતે $Benzanilide$ કહેવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
એમાઇડ્સ મજબૂત આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધનને કારણે ઊંચા ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ ધરાવે છે.
પ્રાથમિક એમાઇડ્સ $(R-CONH_2)$ માં,નાઇટ્રોજન પરમાણુ સાથે બે હાઇડ્રોજન પરમાણુ જોડાયેલા હોય છે,જે વ્યાપક આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધન માટે પરવાનગી આપે છે.
દ્વિતીયક એમાઇડ્સ $(R-CONHR)$ માં,હાઇડ્રોજન બંધન માટે માત્ર એક જ હાઇડ્રોજન પરમાણુ ઉપલબ્ધ હોય છે.
તૃતીયક એમાઇડ્સ $(R-CONR_2)$ માં નાઇટ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી,જે તેમને એકબીજા સાથે આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધ બનાવતા અટકાવે છે.
તેથી,ગલનબિંદુ/ઉત્કલનબિંદુનો ક્રમ આ મુજબ છે: $\text{પ્રાથમિક એમાઇડ્સ} > \text{દ્વિતીયક એમાઇડ્સ} > \text{તૃતીયક એમાઇડ્સ} > \text{એમાઇન્સ}$.

(B) એમાઇન્સમાં,નાઇટ્રોજન પરમાણુ પાસે ઇલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) હોય છે.
લુઈસ સિદ્ધાંત મુજબ,જે પદાર્થ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકે છે તેને લુઈસ બેઇઝ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,એમાઇન્સ તેમના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકતા હોવાથી,તેઓ લુઈસ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે.

(B) પ્રાથમિક એમાઈનની ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથેની પ્રક્રિયાને કાર્બાઈલેમાઈન પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલેમાઈન) બને છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
સામાન્ય રાસાયણિક સમીકરણ: $R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH_{(alc)} \to R-NC + 3KCl + 3H_2O$.

(B) $Carbylamine$ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ આઈસોસાયનાઈડ (અથવા કાર્બાઈલએમાઈન) બનાવવા માટે થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈન (એલિફેટિક અથવા એરોમેટિક) ને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ ના દ્રાવણ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે જેથી આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) બને છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
એનિલીનમાંથી ફિનાઈલ આઈસોસાયનાઈડ બનાવવાની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow C_6H_5NC + 3KCl + 3H_2O$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(C) એમાઇન્સમાં,નાઇટ્રોજન પરમાણુ અન્ય ત્રણ પરમાણુઓ ($H$ અથવા $R$ સમૂહો) સાથે જોડાયેલ હોય છે અને તેની પાસે એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.
સ્ટેરિક નંબર માટેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\text{Steric Number} = \frac{1}{2} [V + M - C + A]$,જ્યાં $V$ એ મધ્યસ્થ પરમાણુના સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે,$M$ એ એક સંયોજક પરમાણુઓની સંખ્યા છે,$C$ એ ધન વીજભાર છે અને $A$ એ ઋણ વીજભાર છે.
એમાઇન્સમાં $N$ માટે: $\text{Steric Number} = \frac{1}{2} [5 + 3 - 0 + 0] = 4$.
$4$ નો સ્ટેરિક નંબર $sp^3$ સંકરણ સૂચવે છે.

(C) કાર્બાઈલ એમાઈન પ્રક્રિયામાં પ્રાથમિક એમાઈનને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને ઈથેનોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં આલ્કાઈલ આઈસોસાયનાઈડ $(RNC)$ બને છે,જે તેની અત્યંત દુર્ગંધ માટે જાણીતું છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $RNH_2 + CHCl_3 + 3KOH \xrightarrow{\Delta} RNC + 3KCl + 3H_2O$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(C) $C_2H_5NH_2 + HNO_2 \to C_2H_5OH (A) + N_2 + H_2O$
$C_2H_5OH + PCl_5 \to C_2H_5Cl (B) + POCl_3 + HCl$
$C_2H_5Cl + KCN \to C_2H_5CN (C) + KCl$
અંતિમ નીપજ $C$ એ $C_2H_5CN$ છે,જેને $Propane \ nitrile$ કહેવામાં આવે છે.

(C) એરોમેટિક એમાઈન્સની બેઝિક પ્રબળતા નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરની ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા પર આધાર રાખે છે.
ઈલેક્ટ્રોન ડોનેટિંગ ગ્રુપ (જેમ કે $-CH_3$) નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,જેથી બેઝિક પ્રબળતા વધે છે.
ઈલેક્ટ્રોન વિથડ્રોઈંગ ગ્રુપ (જેમ કે $-NO_2$) નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટાડે છે,જેથી બેઝિક પ્રબળતા ઘટે છે.
આપેલા સંયોજનોમાં:
$(I)$ એનિલીન છે.
$(II)$ $p$-નાઈટ્રોએનિલીન છે,જેમાં $-NO_2$ એક પ્રબળ ઈલેક્ટ્રોન વિથડ્રોઈંગ ગ્રુપ છે,જે તેને સૌથી ઓછું બેઝિક બનાવે છે.
$(III)$ $p$-ટોલ્યુઈડિન છે,જેમાં $-CH_3$ એક ઈલેક્ટ્રોન ડોનેટિંગ ગ્રુપ છે,જે તેને સૌથી વધુ બેઝિક બનાવે છે.
તેથી,બેઝિક પ્રબળતાનો વધતો ક્રમ $II < I < III$ છે.

(C) એરીલામાઈન્સમાં,નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ એરોમેટિક વલય સાથે સંસ્પંદન (resonance) માં ભાગ લે છે.
આ વિસ્થાનિકરણને કારણે અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ પ્રોટોનેશન માટે ઓછા ઉપલબ્ધ બને છે,જેનાથી આલ્કીલામાઈન્સની તુલનામાં એરીલામાઈન્સની બેઝિકતા ઘટે છે,જ્યાં આલ્કીલ સમૂહ $+I$ અસર દ્વારા નાઈટ્રોજન પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે.

(C) એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$ ની બેન્ઝોઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5COCl)$ સાથે $NaOH$ જેવા બેઝની હાજરીમાં થતી પ્રક્રિયાને શોટન-બૌમન પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં એમાઈનનું બેન્ઝોઈલેશન થઈને એમાઈડ ($N$-ફિનાઈલબેન્ઝેમાઈડ) બને છે.

(C) નાઈટ્રોબેન્ઝીન $(C_6H_5NO_2)$ નું પ્રબળ એસિડિક માધ્યમમાં વિદ્યુતવિભાજનીય રિડક્શન થવાથી ફિનાઈલહાઈડ્રોક્સાઈલેમાઈન $(C_6H_5NHOH)$ બને છે.
પ્રબળ એસિડ $(H^+)$ ની હાજરીમાં,ફિનાઈલહાઈડ્રોક્સાઈલેમાઈન બેમ્બર્ગર પુનઃરચના (Bamberger rearrangement) દ્વારા $p-$એમિનોફિનોલ $(H_2N-C_6H_4-OH)$ બનાવે છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા બેન્ઝીનડાયએઝોનિયમ ક્લોરાઈડ અને એનિલિન વચ્ચેની કપલિંગ પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી એરોમેટિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે,જેમાં ડાયએઝોનિયમ આયન ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી તરીકે વર્તે છે.
$-NH_2$ સમૂહ પ્રબળ ઓર્થો/પેરા નિર્દેશક હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી $-NH_2$ સમૂહના પેરા-સ્થાન પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે $p$-એમિનોએઝોબેન્ઝીન મળે છે,જે પીળા રંગનું ડાય (રંજક) છે.

(B) એરાઈલ સમૂહ ધરાવતો ડાયઝોનિયમ ક્ષાર જે સીધો નાઈટ્રોજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હોય $(C_6H_5N_2^+X^-)$ તે સૌથી વધુ સ્થાયી છે.
આ સ્થિરતા બેન્ઝીન વલય અને ડાયઝોનિયમ સમૂહ $(-N_2^+)$ વચ્ચેના સંસ્પંદન (resonance) ને કારણે છે,જે ધન વીજભારને બેન્ઝીન વલય પર વિસ્થાનિકૃત કરે છે.
એલિફેટિક ડાયઝોનિયમ ક્ષારો અત્યંત અસ્થાયી હોય છે અને કાર્બોકેટાયન તથા નાઈટ્રોજન વાયુ બનાવવા માટે સરળતાથી વિઘટન પામે છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયામાં બેન્ઝીન રિંગમાંથી ડાયઝોનિયમ ગ્રુપ $(-N_2^+Cl^-)$ દૂર થાય છે,જે એક ડિએમિનેશન પ્રક્રિયા છે.
પાણી $(H_2O)$ ની હાજરીમાં $H_3PO_2$ (હાઇપોફોસ્ફરસ એસિડ) એ એક પ્રમાણભૂત રિડક્શનકર્તા છે જેનો ઉપયોગ ડાયઝોનિયમ ગ્રુપને હાઇડ્રોજન પરમાણુ દ્વારા બદલવા માટે થાય છે.
તેથી,$4-nitro-3-bromobenzenediazonium \ chloride$ નું $1-bromo-3-nitrobenzene$ માં રૂપાંતર $H_3PO_2$ અને $H_2O$ નો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે.

(A) આલ્કાઈલ આઈસોસાયનાઈડ $(R-NC)$ ના જળવિભાજનથી પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ અને ફોર્મિક એસિડ $(HCOOH)$ મળે છે.
અહીં,સંયોજન $CH_3CH_2CH_2NC$ (પ્રોપાઈલ આઈસોસાયનાઈડ) છે.
જળવિભાજન: $CH_3CH_2CH_2NC + 2H_2O \rightarrow CH_3CH_2CH_2NH_2 + HCOOH$.
$1$. $CH_3CH_2CH_2NH_2$ (પ્રોપાઈલ એમાઈન) $NaNO_2/HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CH_3CH_2CH_2OH$ (પ્રોપેન$-1-$ઓલ) બનાવે છે,જે આયોડોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
$2$. $HCOOH$ (ફોર્મિક એસિડ) ટોલેન્સ પ્રક્રિયક અને ફેહલિંગના દ્રાવણ બંનેનું રિડક્શન કરે છે.
આમ,સંયોજન $CH_3CH_2CH_2NC$ છે.

(D) સેકન્ડરી એલિફેટિક એમાઇન્સની નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથેની પ્રતિક્રિયા $N$-નાઈટ્રોસોએમાઇન્સ બનાવે છે,જે પીળા તેલી પદાર્થો છે. પ્રતિક્રિયા આ મુજબ છે: $(CH_3)_2NH + HNO_2 \rightarrow (CH_3)_2N-N=O + H_2O$.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે ડાયમિથાઈલ એમાઇનની નાઈટ્રસ એસિડ સાથેની પ્રતિક્રિયા $N$-નાઈટ્રોસોડાયમિથાઈલ એમાઇન બનાવે છે,જે વિકલ્પમાં દર્શાવેલ બંધારણ નથી.

(A) આણ્વીય સૂત્ર $(C_3H_9N)$ પ્રાથમિક એમાઈન દર્શાવે છે.
નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા,પ્રાથમિક એલિફેટિક એમાઈન $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે અને આલ્કોહોલ બનાવે છે.
કાર્બાઈલએમાઈન કસોટી ($CHCl_3$ અને $KOH$ સાથે ગરમ કરતા) એ પ્રાથમિક એમાઈન માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે,જેમાં આઈસોસાયનાઈડ $(C)$ બને છે.
આઈસોસાયનાઈડ $(CH_3)_2CH-NC$ નું રિડક્શન કરતા આઈસોપ્રોપાઈલમિથાઈલએમાઈન $(CH_3)_2CH-NH-CH_3$ મળે છે.
તેથી,$(A)$ એ આઈસોપ્રોપાઈલએમાઈન,$(CH_3)_2CH-NH_2$ છે.

(A) $NH_4Cl$ ની હાજરીમાં $Zn$ વડે નાઈટ્રોબેન્ઝીનનું રિડક્શન એ નિયંત્રિત રિડક્શન પ્રક્રિયા છે.
નાઈટ્રોબેન્ઝીન $(C_6H_5NO_2)$ એ $Zn/NH_4Cl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $N$-ફિનાઈલહાઈડ્રોક્સિલએમાઈન $(C_6H_5NHOH)$ બનાવે છે.
તેથી,સાચી નીપજ ફિનાઈલહાઈડ્રોક્સિલએમાઈન છે.

(B) એમાઈનની બેઝિકતા નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મની પ્રોટોનેશન માટેની ઉપલબ્ધતા પર આધાર રાખે છે.
$C_6H_5-CH_2NH_2$ (બેન્ઝાઈલએમાઈન) માં,નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરનું અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્થાનિક (localised) છે કારણ કે $-NH_2$ સમૂહ $sp^3$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે,જે સીધો બેન્ઝીન વલય સાથે જોડાયેલ નથી.
અન્ય સંયોજનોમાં ($p$-નાઈટ્રોએનિલીન,એસેટેનિલાઈડ અને એનિલીન),નાઈટ્રોજન પરમાણુ પરનું અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ સંસ્પંદનને કારણે બેન્ઝીન વલય પર વિસ્થાનિક (delocalised) થાય છે,જેનાથી તે દાન કરવા માટે ઓછું ઉપલબ્ધ બને છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી બેન્ઝાઈલએમાઈન સૌથી વધુ બેઝિક સંયોજન છે.

(B) $1$. $273-278 \ K$ તાપમાને એનિલીનની $NaNO_{2}/HCl$ સાથેની પ્રતિક્રિયાથી બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $(X)$ બને છે.
$2$. બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $(X)$ ત્યારબાદ નિર્બળ એસિડિક માધ્યમમાં $N,N-dimethylaniline$ સાથે ઇલેક્ટ્રોફિલિક એરોમેટિક સબસ્ટિટ્યુશન પ્રતિક્રિયા (કપલિંગ પ્રતિક્રિયા) આપે છે.
$3$. આ કપલિંગ $N,N-dimethylaniline$ ના પેરા-સ્થાન પર થાય છે,જેનાથી $p-(dimethylamino)azobenzene$ $(Y)$ બને છે,જે પીળા-નારંગી રંગનો ડાય છે.
$4$. $Y$ નું બંધારણ $C_6H_5-N=N-C_6H_4-N(CH_3)_2$ છે.

(C) $(i)$ ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક સમૂહની હાજરી બેઝિકતા ઘટાડે છે,જ્યારે $-CH_{3}, -C_{2}H_{5}$ જેવા ઈલેક્ટ્રોન મુક્ત કરતા સમૂહની હાજરી બેઝિકતા વધારે છે.
$(ii)$ $HNO_{2}$ એલિફેટિક એમાઈન્સના $-NH_{2}$ સમૂહને $-OH$ (આલ્કોહોલ) માં રૂપાંતરિત કરે છે,જ્યારે તે એરોમેટિક એમાઈન્સને નીચા તાપમાને $(0-5\,^{\circ}C)$ ડાયઝોનિયમ ક્ષારમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$(iii)$ આલ્કાઈલ સમૂહની ઈલેક્ટ્રોન મુક્ત કરવાની અસરને કારણે આલ્કાઈલ એમાઈન્સ એમોનિયા કરતા વધુ બેઝિક છે,જ્યારે ફિનાઈલ રિંગની ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક પ્રકૃતિને કારણે એરાઈલ એમાઈન્સ એમોનિયા કરતા ઓછા બેઝિક છે.
$(iv)$ આલ્કાઈલ એમાઈન્સ માટેની પ્રક્રિયા: $R-NH_{2} \xrightarrow{HNO_{2}} R-OH + N_{2} + H_{2}O$.
$(v)$ એરાઈલ એમાઈન્સ માટેની પ્રક્રિયા: $C_{6}H_{5}NH_{2} \xrightarrow{NaNO_{2} + HCl, 273-278\,K} C_{6}H_{5}N_{2}^{+}Cl^{-}$.
તેથી,એરાઈલ એમાઈન્સ નાઈટ્રસ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ફિનોલ બનાવે છે તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે આ પરિસ્થિતિઓમાં તેઓ ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે.

(A) $N$-મિથાઈલએનિલીન એ દ્વિતીયક એમાઈન છે. જ્યારે તે નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જે $NaNO_2$ અને $HCl$ ની પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,ત્યારે તે $N$-નાઈટ્રોસો-$N$-મિથાઈલએનિલીન બનાવવા માટે $N$-નાઈટ્રોસેશન પ્રક્રિયા અનુભવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5NHCH_3 + NaNO_2 + HCl \rightarrow C_6H_5N(NO)CH_3 + NaCl + H_2O$
આ નીપજ પીળા રંગનું તેલી પ્રવાહી છે.

(A) $CH_{3}NC + 4[H] \xrightarrow{LiAlH_{4}} CH_{3}NHCH_{3}$
$CH_{3}NC$ (મિથાઇલ આઇસોસાયનાઇડ) નું લિથિયમ એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રાઇડ $(LiAlH_{4})$ સાથે રિડક્શન કરવાથી $CH_{3}NHCH_{3}$ (ડાયમિથાઇલ એમાઇન) મળે છે,જે દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ એમાઇન છે.
તેનાથી વિપરીત,આલ્કાઇલ સાયનાઇડ્સ $(RCN)$ નું $LiAlH_{4}$ સાથે રિડક્શન કરવાથી પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ એમાઇન્સ $(RCH_{2}NH_{2})$ મળે છે.
એસીટામાઇડ $(CH_{3}CONH_{2})$ નું રિડક્શન કરવાથી ઇથાઇલ એમાઇન $(CH_{3}CH_{2}NH_{2})$ મળે છે,જે પ્રાથમિક એમાઇન છે.
નાઇટ્રોઇથેન $(CH_{3}CH_{2}NO_{2})$ નું રિડક્શન કરવાથી ઇથાઇલ એમાઇન $(CH_{3}CH_{2}NH_{2})$ મળે છે,જે પ્રાથમિક એમાઇન છે.

(A) બેન્ઝાઈલએમાઈન,$C_{6}H_{5}CH_{2}NH_{2}$,એનિલીન કરતા વધુ બેઝિક છે કારણ કે બેન્ઝાઈલ ગ્રુપ $(C_{6}H_{5}CH_{2}-)$ એ $+I$ અસરને કારણે ઈલેક્ટ્રોન ડોનેટિંગ ગ્રુપ છે.
આ $-NH_{2}$ ગ્રુપના નાઈટ્રોજન પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા વધારે છે,જેથી લોન પેરનું દાન સરળતાથી થઈ શકે છે.
જ્યારે ફિનાઈલ અને નાઈટ્રો ગ્રુપ ઈલેક્ટ્રોન આકર્ષક ગ્રુપ છે,જે નાઈટ્રોજન પર ઈલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટાડે છે.
તેથી,ડાયફિનાઈલએમાઈન,ટ્રાયફિનાઈલએમાઈન અને $p-$નાઈટ્રોએનિલીન એનિલીન કરતા ઓછા બેઝિક છે.

(D) એરોમેટિક એમાઈન એ એલિફેટિક એમાઈન કરતા ઓછા બેઝિક હોય છે.
જલીય દ્રાવણમાં એલિફેટિક એમાઈનની બેઝિકતાનો ક્રમ ઇન્ડક્ટિવ અસર,સોલ્વેશન અસર અને અવકાશી અવરોધને કારણે $2^{o} > 1^{o} > 3^{o}$ હોય છે.
$3^{o}$ એમાઈન (ટ્રાયમિથાઈલએમાઈન) માં,ત્રણ આલ્કાઈલ સમૂહોના અવકાશી અવરોધને કારણે પ્રોટોનનું જોડાણ પ્રમાણમાં મુશ્કેલ બને છે.
એનિલીન એ એલિફેટિક એમાઈન કરતા ઘણા ઓછા બેઝિક છે કારણ કે નાઇટ્રોજન પરમાણુ પરના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ બેન્ઝીન રિંગ સાથે રેઝોનન્સમાં ભાગ લે છે.
તેથી,ડાયમિથાઈલએમાઈન ($2^{o}$ એલિફેટિક એમાઈન) આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી પ્રબળ બેઇઝ છે.
$\therefore$ બેઝિક પ્રબળતાનો સાચો ક્રમ $\text{Dimethylamine} > \text{Methylamine} > \text{Trimethylamine} > \text{Aniline}$ છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા કાર્બાઈલએમાઈન પ્રક્રિયા છે,જે પ્રાથમિક એમાઈન માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રાથમિક એમાઈન ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને આલ્કોહોલિક પોટેશિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(KOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આઈસોસાયનાઈડ (કાર્બાઈલએમાઈન) અને પોટેશિયમ ક્લોરાઈડ $(KCl)$ બનાવે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$CH_3CH_2NH_2 + CHCl_3 + 3KOH \rightarrow C_2H_5NC + 3KCl + 3H_2O$
અહીં,$(A)$ એ $C_2H_5NC$ (ઈથાઈલ આઈસોસાયનાઈડ) છે અને $(B)$ એ $3KCl$ છે.

(C) $278 \ K$ $(0-5 \ ^\circ C)$ તાપમાને એનિલિનની $NaNO_2$ અને $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયાને ડાયઝોટાઈઝેશન કહેવામાં આવે છે,જે બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ $(A)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5NH_2 + NaNO_2 + 2HCl \xrightarrow{278 \ K} C_6H_5N_2^+Cl^- + NaCl + 2H_2O$.
જ્યારે બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ $(A)$ ની પ્રક્રિયા ફ્લોરોબોરિક એસિડ $(HBF_4)$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ફ્લોરોબોરેટ બનાવે છે,જે ગરમ કરવાથી વિઘટન પામીને ફ્લોરોબેન્ઝીન $(B)$ આપે છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5N_2^+Cl^- + HBF_4$ $\rightarrow C_6H_5N_2^+BF_4^- + HCl$ $\xrightarrow{\Delta} C_6H_5F + N_2 + BF_3$.
આમ,$A$ એ બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ છે અને $B$ એ ફ્લોરોબેન્ઝીન છે.

(B) એસાઈલેશન દરમિયાન,$-NH_2$ સમૂહનો એક $H$ પરમાણુ (પરમાણ્વીય દળ $1 \, u$) એસાઈલ સમૂહ $(CH_3CO-)$ દ્વારા બદલાય છે,જેનું આણ્વીય દળ $43 \, u$ છે.
પ્રક્રિયા: $-NH_2 + CH_3COCl \longrightarrow -NHCOCH_3 + HCl$.
આ સૂચવે છે કે દરેક $-NH_2$ સમૂહના એસાઈલેશનથી સંયોજનના આણ્વીય દળમાં $(43 - 1) = 42 \, u$ નો વધારો થાય છે.
આપેલ છે કે પ્રારંભિક આણ્વીય દળ $180 \, u$ છે અને અંતિમ આણ્વીય દળ $390 \, u$ છે,તેથી દળમાં કુલ વધારો $390 - 180 = 210 \, u$ છે.
તેથી,હાજર $-NH_2$ સમૂહોની સંખ્યા $\frac{210}{42} = 5$ છે.

(D) આ પ્રક્રિયાને $Carbylamine$ કસોટી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેનો ઉપયોગ પ્રાથમિક એમાઈનની ઓળખ માટે થાય છે.
જ્યારે એલિફેટિક પ્રાથમિક એમાઈન $(R-NH_2)$ ને ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ અને ઇથેનોલિક પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(KOH)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આલ્કાઇલ આઇસોસાયનાઇડ $(R-NC)$ બનાવે છે,જે દુર્ગંધયુક્ત હોય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $R-NH_2 + CHCl_3 + 3KOH (alc.) \rightarrow R-NC + 3KCl + 3H_2O$.
આ પ્રક્રિયામાં ડાયક્લોરોકાર્બીન $(:CCl_2)$ મધ્યવર્તી તરીકે બને છે.

(A) જલીય દ્રાવણમાં એમાઇન્સની બેઝિક પ્રબળતા ઇન્ડક્ટિવ અસર,સોલ્વેશન અસર અને સ્ટેરિક અવરોધ પર આધાર રાખે છે. મિથાઇલ-વિસ્થાપિત એમાઇન્સ માટે,બેઝિક પ્રબળતાનો ક્રમ $(CH_3)_2NH > CH_3NH_2 > (CH_3)_3N > C_6H_5NH_2$ છે.
જેમ કે $pK_b = -\log K_b$,તેથી ઉચ્ચ $K_b$ મૂલ્ય એ નાના $pK_b$ મૂલ્યને અનુરૂપ છે.
તેથી,$(CH_3)_2NH$ (ડાયમિથાઇલ એમાઇન) સૌથી વધુ બેઝિક પ્રબળતા ધરાવે છે અને પરિણામે તેનું $pK_b$ મૂલ્ય સૌથી ઓછું છે.
$C_6H_5NH_2$ (એનિલીન) બેન્ઝીન રિંગ સાથે લોન પેરના રેઝોનન્સને કારણે સૌથી ઓછું બેઝિક છે.

(A) આ પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે:
$1$. $p$-ટોલ્યુઈડિન ($4$-મિથાઈલએનિલીન) ની $NaNO_2/HCl$ સાથે $0-5^{\circ}C$ તાપમાને પ્રક્રિયા એ ડાયઝોટાઈઝેશન પ્રક્રિયા છે,જે ડાયઝોનિયમ ક્ષાર,$4$-મિથાઈલબેન્ઝીનડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડ $(D)$ બનાવે છે.
$2$. ડાયઝોનિયમ ક્ષાર $(D)$ ની $CuCN/KCN$ સાથેની પ્રક્રિયા એ સેન્ડમેયર પ્રક્રિયા છે,જેમાં ડાયઝોનિયમ સમૂહ $(-N_2^+Cl^-)$ નું વિસ્થાપન સાયનો સમૂહ $(-CN)$ દ્વારા થઈને $4$-મિથાઈલબેન્ઝોનાઈટ્રાઈલ $(E)$ બને છે.

(B) $Hofmann$ બ્રોમામાઇડ ડિગ્રેડેશન પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$RCONH_2 + 4NaOH + Br_2 \rightarrow RNH_2 + Na_2CO_3 + 2NaBr + 2H_2O$
સંતુલિત સમીકરણ પરથી જોઈ શકાય છે કે $1$ મોલ એમાઈન $(RNH_2)$ ઉત્પન્ન કરવા માટે $4$ મોલ $NaOH$ અને $1$ મોલ $Br_2$ વપરાય છે.