Gujarati

Transgenic Animals Questions in Gujarati

Class 12 Biology · Biotechnology and its Application · Transgenic Animals

99+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 99 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીની સાચી વ્યાખ્યા આપે છે?
A
એવું પ્રાણી જેના કેટલાક કોષોમાં વિદેશી $DNA$ અને $RNA$ હોય છે કારણ કે તે જે યુગ્મનજમાંથી વિકસિત થયું છે તેના કોષકેન્દ્રમાં $DNA$ અને $RNA$ નું ઇન્જેક્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
B
એવું પ્રાણી જેના તમામ કોષોમાં વિદેશી $DNA$ હોય છે કારણ કે તે જે યુગ્મનજમાંથી વિકસિત થયું છે તેના કોષકેન્દ્રમાં $DNA$ નું ઇન્જેક્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
C
એવું પ્રાણી જેના કેટલાક કોષોમાં વિદેશી $DNA$ હોય છે કારણ કે બ્લાસ્ટોસિસ્ટના કેટલાક કોષોના કોષકેન્દ્રમાં $DNA$ નું ઇન્જેક્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
D
એવું પ્રાણી જેના તમામ કોષોમાં વિદેશી $DNA$ હોય છે કારણ કે પુખ્તાવસ્થામાં કેટલાક કોષોના કોષકેન્દ્રમાં $DNA$ નું ઇન્જેક્શન આપવામાં આવ્યું હતું.

Solution

(B) ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણી એટલે એવું પ્રાણી જેના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને તેમાં વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય.
આ સામાન્ય રીતે ફલિત અંડકોષ અથવા યુગ્મનજના કોષકેન્દ્રમાં વિદેશી $DNA$ દાખલ કરીને પ્રાપ્ત કરવામાં આવે છે.
જ્યારે $DNA$ યુગ્મનજ અવસ્થામાં દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે વિકસતા ભ્રૂણના જિનોમમાં સંકલિત થઈ જાય છે.
પરિણામે,પરિણામી પુખ્ત પ્રાણીના દરેક કોષમાં વિદેશી $DNA$ ક્રમ હોય છે,જે આ લક્ષણને સમગ્ર સજીવના શરીરમાં અભિવ્યક્ત થવા દે છે અને તે તેની સંતતિમાં પણ વારસામાં ઉતરે છે.
2
MediumMCQ
ઘરેલું કૂતરાઓની મોટાભાગની આધુનિક જાતિઓ કોના પરિણામે વિકસી છે?
A
કુદરતી પસંદગી
B
કૃત્રિમ પસંદગી
C
જાતીય પસંદગી
D
પ્રજનન અલગતા

Solution

(B) આધુનિક કૂતરાઓની જાતિઓનો વિકાસ મુખ્યત્વે $Artificial \ selection$ (કૃત્રિમ પસંદગી) ને કારણે થયો છે. મનુષ્યોએ હજારો વર્ષોથી સ્વભાવ,કદ અને શારીરિક દેખાવ જેવા ચોક્કસ લક્ષણો માટે કૂતરાઓનું પસંદગીયુક્ત સંવર્ધન કર્યું છે. આ પ્રક્રિયામાં ઇચ્છિત લાક્ષણિકતાઓ ધરાવતા સજીવોને પ્રજનન માટે પસંદ કરવામાં આવે છે,જેનાથી પેઢી દર પેઢી વસ્તીના જનીનિક બંધારણમાં ફેરફાર થાય છે.
3
EasyMCQ
પ્રથમ વખત ક્લોન કરવામાં આવેલી ઘેટાનું નામ શું છે?
A
ડોલી
B
પોલી
C
મોલી
D
હોલી

Solution

(A) પુખ્ત દૈહિક કોષમાંથી ક્લોન કરવામાં આવેલ પ્રથમ સસ્તન પ્રાણી $Dolly$ નામનું ઘેટું હતું.
આ ઐતિહાસિક વૈજ્ઞાનિક સિદ્ધિ $1996$ માં $Scotland$ ની $Roslin \ Institute$ ખાતે $Ian \ Wilmut$ અને તેમના સહયોગીઓ દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવી હતી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
4
MediumMCQ
પારજનીનિક (Transgenic) પ્રાણીઓ એવા છે જે ધરાવે છે
A
તેના કેટલાક કોષોમાં વિદેશી $DNA$
B
તેના બધા જ કોષોમાં વિદેશી $DNA$
C
તેના કેટલાક કોષોમાં વિદેશી $DNA$ અને $RNA$
D
તેના બધા જ કોષોમાં વિદેશી $DNA$ અને $RNA$

Solution

(B) પારજનીનિક પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે કે જેના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને તેમાં વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય અને તે અભિવ્યક્ત થતું હોય.
પારજનીનિક પ્રાણીઓના ઉત્પાદનમાં,વિદેશી $DNA$ ને જનન કોષો અથવા પ્રારંભિક ગર્ભીય કોષોમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
પરિણામે,આ વિદેશી $DNA$ વિકસતા સજીવના દરેક કોષના જનીનસમૂહ (genome) માં સમાવિષ્ટ થઈ જાય છે.
તેથી,પારજનીનિક પ્રાણીઓ તેમના બધા જ કોષોમાં વિદેશી $DNA$ ધરાવે છે.
5
EasyMCQ
સૌપ્રથમ ક્લોન કરેલું પ્રાણી કયું છે?
A
કૂતરો
B
મોલી
C
ડોલી ઘેટું
D
પોલી ઘેટું

Solution

(C) સૌપ્રથમ સસ્તન પ્રાણીનું ક્લોનિંગ વિલ્મટ અને તેમના સાથીઓ દ્વારા $1997$ માં કરવામાં આવ્યું હતું,જ્યારે તેઓએ સ્કોટલેન્ડની રોસલિન રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટમાં ડોલી નામનું ક્લોન કરેલું ઘેટું સફળતાપૂર્વક ઉત્પન્ન કર્યું હતું. આ બાયોટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં એક સીમાચિહ્નરૂપ સિદ્ધિ હતી.
6
EasyMCQ
$ANDI$ એ ક્લોન કરેલ છે:
A
ઘેટું
B
આખલો
C
વાંદરો
D
બિલાડી

Solution

(C) $ANDI$ એ 'Inserted $DNA$' નું ઉલટું નામ છે. તે પ્રથમ જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત (genetically modified) રીસસ વાંદરો હતો,જેને જેલીફિશના જનીન (જે ગ્રીન ફ્લોરોસન્ટ પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે) ને વાંદરાના જિનોમમાં દાખલ કરીને બનાવવામાં આવ્યો હતો. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
7
MediumMCQ
"Dolly" ના સંદર્ભમાં સાચું વિધાન પસંદ કરો.
A
તેને અફલિત અંડકોષમાંથી કોષકેન્દ્ર લઈને બનાવવામાં આવી હતી.
B
તેને આંચળના કોષમાંથી કોષકેન્દ્ર અને અફલિત અંડકોષમાંથી કોષરસ લઈને બનાવવામાં આવી હતી.
C
તેને આંચળના કોષોમાંથી કોષરસ અને ફલિત અંડકોષમાંથી કોષકેન્દ્ર લઈને બનાવવામાં આવી હતી.
D
તેને ટેસ્ટ ટ્યુબમાં બનાવવામાં આવી હતી.

Solution

(B) ડોલી એ પુખ્ત દૈહિક કોષમાંથી ક્લોન કરાયેલું પ્રથમ સસ્તન પ્રાણી હતું.
તેને સોમેટિક સેલ ન્યુક્લિયર ટ્રાન્સફર $(SCNT)$ ની તકનીકનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવી હતી.
એક ઘેટાના આંચળના કોષ (દૈહિક કોષ) માંથી કોષકેન્દ્ર લેવામાં આવ્યું હતું અને તેને બીજા ઘેટાના કોષકેન્દ્રવિહીન અફલિત અંડકોષ (કોષરસ દાતા) માં દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું.
તેથી, ડોલી પાસે જે ઘેટાએ આંચળનો કોષ આપ્યો હતો તેના કોષકેન્દ્રીય જનીનો અને બીજા ઘેટાના અંડકોષના કોષરસમાંથી કણાભસૂત્રીય જનીનો હોય છે.
8
MediumMCQ
પ્રાણીઓના ક્લોનિંગમાં,ફલિત અંડકોષને માતાના ગર્ભાશયમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે,અને...
A
અંડકોષોને $4$ જોડમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે અને તેને સરોગેટ માતાના ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
B
$8$ કોષીય અવસ્થામાં કોષોને અલગ કરવામાં આવે છે અને જ્યાં સુધી તે નાના ભ્રૂણમાં વિકસિત ન થાય ત્યાં સુધી તેનું સંવર્ધન કરવામાં આવે છે,ત્યારબાદ તેને અન્ય સરોગેટ માતાના ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
C
$8$ કોષીય અવસ્થામાં વિશેષ વિકાસ માટે કોષોને સંવર્ધન માધ્યમમાં વિદ્યુતક્ષેત્ર હેઠળ અલગ કરવામાં આવે છે.
D
$8$ જેટલા સમાન જોડિયા ઉત્પન્ન થાય છે.

Solution

(B) પ્રાણીઓના ક્લોનિંગની પ્રક્રિયામાં,ખાસ કરીને ભ્રૂણ સ્થાનાંતરણ તકનીક અથવા કૃત્રિમ જોડિયા ઉત્પન્ન કરવાની પદ્ધતિમાં,ફલિત અંડકોષ (યુગ્મનજ) ને $8$ કોષીય અવસ્થા સુધી વિકસિત થવા દેવામાં આવે છે. આ અવસ્થામાં,કોષો (બ્લાસ્ટોમિયર્સ) ને અલગ કરવામાં આવે છે. દરેક અલગ થયેલા કોષને યોગ્ય માધ્યમમાં ત્યાં સુધી સંવર્ધિત કરવામાં આવે છે જ્યાં સુધી તે નાના ભ્રૂણમાં વિકસિત ન થાય. આ વ્યક્તિગત ભ્રૂણને ત્યારબાદ સરોગેટ માતાના ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે,જેનાથી અનેક સમાન સંતતિઓ ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.
9
EasyMCQ
ડોલી ઘેટીનું નિર્માણ ..... દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.
A
કોષકેન્દ્રવિહીન અંડકોષ સાથે દૈહિક કોષોનું સંલયન
B
જન્યુઓ
C
પેશી સંવર્ધન
D
આપેલ પૈકી એકપણ નહીં

Solution

(A) ડોલી ઘેટી એ પુખ્ત દૈહિક કોષમાંથી ક્લોન કરવામાં આવેલ પ્રથમ સસ્તન પ્રાણી હતું.
આ પ્રક્રિયાને સોમેટિક સેલ ન્યુક્લિયર ટ્રાન્સફર $(SCNT)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ તકનીકમાં,દૈહિક કોષ (પુખ્ત દાતા ઘેટીના સ્તન ગ્રંથિમાંથી લેવાયેલ) ના કોષકેન્દ્રને કોષકેન્દ્રવિહીન અંડકોષ (એવો અંડકોષ જેમાંથી કોષકેન્દ્ર દૂર કરવામાં આવ્યું હોય) માં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે.
આ પુનઃનિર્મિત અંડકોષને વિભાજન પામીને ભ્રૂણમાં વિકસિત થવા માટે ઉત્તેજિત કરવામાં આવે છે,જેને ત્યારબાદ સરોગેટ માતાના ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
10
EasyMCQ
પ્રથમ ક્લોન કરેલું પ્રાણી...... હતું.
A
ડોલી ઘેટું
B
પોલી ઘેટું
C
મોલી ઘેટું
D
કૂતરો

Solution

(A) પુખ્ત દૈહિક કોષમાંથી સફળતાપૂર્વક ક્લોન કરવામાં આવેલું પ્રથમ સસ્તન પ્રાણી $Dolly$ નામનું ઘેટું હતું.
આ પ્રયોગ $1996$ માં સ્કોટલેન્ડની $Roslin$ $Institute$ ખાતે $Ian$ $Wilmut$ અને તેમના સહયોગીઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો.
$Dolly$ નું સર્જન સોમેટિક સેલ ન્યુક્લિયર ટ્રાન્સફર (દૈહિક કોષ કેન્દ્ર સ્થાનાંતરણ) પદ્ધતિ દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું,જેમાં પુખ્ત સ્તન ગ્રંથિના કોષના કોષકેન્દ્રને કોષકેન્દ્રવિહીન અંડકોષમાં દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું.
11
DifficultMCQ
એક પ્રક્રિયા જેમાં દાતાના દૈહિક કોષના કોષકેન્દ્રને અકોષકેન્દ્રીય અંડકોષમાં સ્થાનાંતરિત કરીને સજીવ ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
સજીવ દાતાના બાહ્યકોષકેન્દ્રીય જનીનો ધરાવે છે.
B
સજીવ ગ્રાહીના બાહ્યકોષકેન્દ્રીય જનીનો ધરાવે છે.
C
સજીવ દાતા અને ગ્રાહી બંનેના બાહ્યકોષકેન્દ્રીય જનીનો ધરાવે છે.
D
સજીવ ગ્રાહીના કોષકેન્દ્રીય જનીનો ધરાવે છે.

Solution

(B) દૈહિક કોષના કોષકેન્દ્રના સ્થાનાંતરણ (ક્લોનિંગ) ની પ્રક્રિયામાં,દૈહિક કોષ (દાતા) ના કોષકેન્દ્રને અકોષકેન્દ્રીય અંડકોષ (ગ્રાહી) માં દાખલ કરવામાં આવે છે.
જ્યારે કોષકેન્દ્રીય $DNA$ દાતા પાસેથી આવે છે,ત્યારે અંડકોષનું કોષરસ ગ્રાહીનું જ રહે છે.
બાહ્યકોષકેન્દ્રીય જનીનો (જેમ કે કણાભસૂત્રીય $DNA$) કોષરસમાં આવેલા હોય છે.
તેથી,પરિણામી સજીવ દાતાનું કોષકેન્દ્રીય જનીનસમૂહ અને ગ્રાહીનું બાહ્યકોષકેન્દ્રીય (કણાભસૂત્રીય) જનીનસમૂહ ધરાવશે.
12
MediumMCQ
જનીનિક ઈજનેરીનો ઉપયોગ સફળતાપૂર્વક નીચેનામાંથી કોના ઉત્પાદનમાં કરવામાં આવે છે?
A
ઘી બનાવવા માટે ઉપયોગી એવું ચરબીયુક્ત દૂધ આપતી પારજનીનિક ગાય.
B
ખેતરના કામ માટે ઉપયોગી શક્તિશાળી બળદ.
C
મનુષ્યોમાં ઉપયોગમાં લેતા પહેલાં પોલીયોની રસીની સુરક્ષા ચકાસવા માટે પારજનીનિક ઉંદર.
D
હૃદયના કેટલાક રોગોની નવી સારવાર પદ્ધતિઓના અભ્યાસ માટે પારજનીનિક નમૂનાઓ.

Solution

(C) જનીનિક ઈજનેરીનો ઉપયોગ પારજનીનિક પ્રાણીઓ બનાવવા માટે થાય છે,જે માનવ રોગોના અભ્યાસ માટે અથવા રસીની સુરક્ષા ચકાસવા માટે મોડેલ તરીકે કાર્ય કરે છે.
ખાસ કરીને,મનુષ્યોમાં પોલીયોની રસીનો ઉપયોગ કરતા પહેલા તેની સુરક્ષા ચકાસવા માટે પારજનીનિક ઉંદરોનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે.
આનાથી ખાતરી થાય છે કે રસી સુરક્ષિત અને અસરકારક છે,જે માનવ વસ્તીમાં આડઅસરોનું જોખમ ઘટાડે છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.
13
MediumMCQ
પ્રયોગશાળામાં 'સુપર માઉસ' (રાક્ષસી ઉંદર) ના નિર્માણનું કારણ શું છે?
A
જનીન વિકૃતિ
B
જનીન સંશ્લેષણ
C
જનીન મેનીપ્યુલેશન (જનીન રૂપાંતરણ)
D
જનીન સ્વયંજનન

Solution

(C) પ્રયોગશાળામાં 'સુપર માઉસ' (ટ્રાન્સજેનિક ઉંદર) નું નિર્માણ ઉંદરના જનીન બંધારણમાં બહારનું જનીન,જેમ કે વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ (Growth Hormone) નું જનીન દાખલ કરીને કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા જનીન ઇજનેરી વિદ્યા અથવા જનીન મેનીપ્યુલેશનનો એક પ્રકાર છે,જેમાં સજીવના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને ઇચ્છિત લક્ષણો મેળવવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ જનીન મેનીપ્યુલેશન છે.
14
EasyMCQ
સૌથી વધુ સંખ્યા ધરાવતા પારજનીનિક પ્રાણીઓ ....... છે.
A
માછલી
B
ઉંદર
C
ગાય
D
ભૂંડ

Solution

(B) પારજનીનિક પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે કે જેમના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને તેમાં વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય અને તે અભિવ્યક્ત થતું હોય.
બધા જ અસ્તિત્વ ધરાવતા પારજનીનિક પ્રાણીઓમાં,ઉંદર સૌથી સામાન્ય છે.
તેમનો સંશોધનમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે કારણ કે તેમને સાચવવા સરળ છે,તેમનું જીવનચક્ર ટૂંકું છે અને તેમનું જનીનિક બંધારણ સારી રીતે સમજાયેલું છે,જે તેમને માનવ રોગોના અભ્યાસ અને નવી સારવાર પદ્ધતિઓ ચકાસવા માટે આદર્શ નમૂના બનાવે છે.
15
MediumMCQ
પ્રાણીના ફલિત અંડકોષમાં ઈચ્છિત જનીનનું સૂક્ષ્મ અંતઃક્ષેપણ (microinjection) કરવાથી શું પરિણામ મળે છે?
A
મોન્સ્ટ્રોસાઈટીસ
B
ફ્રી માર્ટીન્સ
C
પારજનીનિક પ્રાણી (Transgenic animal)
D
સંકર જાતિ (Hybrids)

Solution

(C) સૂક્ષ્મ અંતઃક્ષેપણ (microinjection) એ એક એવી તકનીક છે જેનો ઉપયોગ વિદેશી $DNA$ ને સીધા ફલિત અંડકોષ અથવા ભ્રૂણના કોષકેન્દ્રમાં દાખલ કરવા માટે થાય છે.
જ્યારે આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને પ્રાણીના ફલિત અંડકોષમાં કોઈ ઈચ્છિત જનીન દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે પરિણામી સજીવ તે વિદેશી જનીન ધરાવે છે અને તેની અભિવ્યક્તિ કરે છે.
આવા સજીવને,જે કૃત્રિમ માધ્યમો દ્વારા દાખલ કરાયેલ વધારાનું જનીન (transgene) ધરાવે છે અને તેની અભિવ્યક્તિ કરે છે,તેને $\text{પારજનીનિક } \text{પ્રાણી } (Transgenic \text{ } animal)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
16
MediumMCQ
ખોટી જોડી પસંદ કરો.
A
પારજનિનિક ઉંદર - પોલિયો રસી
B
પારજનિનિક ગાય - $\alpha$-લેક્ટબ્યુમિન જનીન
C
$ssDNA/RNA$ પ્રોબ - આલ્બ્યુમિન જનીન
D
$PCR$ - આણ્વિય નિદાન

Solution

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$A$. પારજનિનિક ઉંદરનો ઉપયોગ પોલિયો રસીની સુરક્ષા ચકાસવા માટે મનુષ્યો પર ઉપયોગ કરતા પહેલા કરવામાં આવે છે. આ સાચી જોડી છે.
$B$. રોઝી,પ્રથમ પારજનિનિક ગાય,માનવ પ્રોટીનયુક્ત દૂધ ઉત્પન્ન કરતી હતી જેમાં માનવ $\alpha$-લેક્ટબ્યુમિન જનીન હતું. આ સાચી જોડી છે.
$C$. $ssDNA$ અથવા $ssRNA$ પ્રોબનો ઉપયોગ આણ્વિય નિદાનમાં વિકૃત જનીનની હાજરી શોધવા માટે થાય છે. આ સંદર્ભમાં તેનો ઉપયોગ ખાસ કરીને 'આલ્બ્યુમિન જનીન' માટે થતો નથી. આ ખોટી જોડી છે.
$D$. $PCR$ (પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન) એ વિવિધ રોગોના આણ્વિય નિદાન માટે વપરાતી એક શક્તિશાળી તકનીક છે. આ સાચી જોડી છે.
17
EasyMCQ
ટ્રાન્સજેનેસિસ (પરિવર્તિત) પ્રક્રિયામાં,લક્ષ્યાંક પેશીમાં ટ્રાન્સજીન (પરિવર્તક જનીન) ની અભિવ્યક્તિને શું કહેવામાં આવે છે?
A
રીપોર્ટર
B
એન્હાન્સર
C
ટ્રાન્સજીન
D
પ્રમોટર

Solution

(C) ટ્રાન્સજેનેસિસની પ્રક્રિયામાં,એક વિદેશી જનીન (ટ્રાન્સજીન) સજીવના જનીનસમૂહમાં દાખલ કરવામાં આવે છે. જે ચોક્કસ જનીનને લક્ષ્યાંક પેશીમાં દાખલ કરવામાં આવે છે અને તેની અભિવ્યક્તિ કરવામાં આવે છે,તેને $Transgene$ (ટ્રાન્સજીન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. $Reporter$ (રીપોર્ટર) જનીનનો ઉપયોગ ટ્રાન્સજીનની અભિવ્યક્તિને મોનિટર કરવા માટે થાય છે,જ્યારે $Promoters$ (પ્રમોટર) અને $Enhancers$ (એન્હાન્સર) એ નિયમનકારી તત્વો છે જે જનીનના ટ્રાન્સક્રિપ્શનને નિયંત્રિત કરે છે.
18
MediumMCQ
પારજનીનિક (Transgenic) પ્રાણી શું ધરાવે છે?
A
તેના બધા જ કોષોમાં વિદેશી $DNA$
B
તેના બધા જ કોષોમાં વિદેશી $RNA$
C
કેટલાક કોષોમાં વિદેશી જનીન
D
$B$ અને $C$ બંને

Solution

(A) પારજનીનિક પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે કે જેના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને તેમાં વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય અને તે અભિવ્યક્ત થતું હોય.
આ વિદેશી જનીનોને ભ્રૂણીય અવસ્થામાં સજીવના જનીનસમૂહ (genome) માં દાખલ કરવામાં આવે છે.
પરિણામે,વિદેશી $DNA$ જનનકોષો અને દૈહિક કોષોમાં સંકલિત થઈ જાય છે,જેનો અર્થ છે કે તે સજીવના શરીરના તમામ કોષોમાં હાજર હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
19
MediumMCQ
જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત સજીવ,જે એક કરતાં વધુ જનીન ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે,તેને ....... કહેવાય છે.
A
ટ્રાન્સજેનિક (પરિવર્તિત)
B
જનીન અભિવ્યક્તિ
C
ઉત્પરિવર્તિત સજીવ
D
રીટ્રોપોસોન્સ

Solution

(A) જનીનિક રીતે રૂપાંતરિત સજીવ $(GMO)$ કે જેમાં અન્ય સજીવનું જનીન (ટ્રાન્સજીન) દાખલ કરવામાં આવેલું હોય અને તે અભિવ્યક્ત થતું હોય,તેને ટ્રાન્સજેનિક સજીવ કહેવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ સજીવમાં એક કે તેથી વધુ વિદેશી જનીનો ઉમેરીને ફેરફાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેને ખાસ કરીને ટ્રાન્સજેનિક સજીવ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
20
MediumMCQ
ઢોરના ક્લોનિંગમાં,ફલિત અંડકોષને માતાના ગર્ભાશયમાંથી બહાર કાઢવામાં આવે છે અને:
A
આઠ-કોષીય અવસ્થામાં,કોષોને અલગ કરવામાં આવે છે અને જ્યાં સુધી નાના ભ્રૂણ ન બને ત્યાં સુધી સંવર્ધન કરવામાં આવે છે,જેમને અન્ય ગાયોના ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
B
આઠ-કોષીય અવસ્થામાં વ્યક્તિગત કોષોને કલ્ચર મીડિયામાં વધુ વિકાસ માટે વિદ્યુત ક્ષેત્ર હેઠળ અલગ કરવામાં આવે છે.
C
આમાંથી,આઠ જેટલા સમાન જોડિયા બાળકો ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.
D
અંડકોષને $4$ જોડી કોષોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે જે અન્ય ગાયોના ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.

Solution

(A) ભ્રૂણ સ્થાનાંતરણ દ્વારા ઢોરના ક્લોનિંગ માટેની સાચી પ્રક્રિયામાં દાતા ગાયમાંથી ફલિત અંડકોષ લેવાનો સમાવેશ થાય છે. $8$-કોષીય અવસ્થામાં,બ્લાસ્ટોમેર્સને અલગ કરવામાં આવે છે. આ વ્યક્તિગત કોષોને ત્યારબાદ ઇન-વિટ્રો સંવર્ધન કરવામાં આવે છે જ્યાં સુધી તેઓ નાના ભ્રૂણમાં વિકસિત ન થાય. અંતે,આ ભ્રૂણને સરોગેટ ગાયો (પ્રાપ્તકર્તા ગાયો) ના ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે જેથી તેમનો વિકાસ પૂર્ણ થઈ શકે. આ તકનીક એક જ ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા ભ્રૂણમાંથી બહુવિધ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની મંજૂરી આપે છે.
21
MediumMCQ
અસ્તિત્વમાં રહેલા ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓની મહત્તમ સંખ્યા કોની છે?
A
માછલી
B
ઉંદર
C
ગાય
D
ડુક્કર

Solution

(B) સાચો જવાબ $B$ (ઉંદર) છે.
ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે કે જેમની $DNA$ માં ફેરફાર કરીને વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય છે.
અસ્તિત્વમાં રહેલા તમામ ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓમાંથી $95\%$ થી વધુ ઉંદર છે.
તેમનો સંશોધનમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે કારણ કે તેમને સંભાળવા સરળ છે,તેમનું જીવનચક્ર ટૂંકું છે અને તેમનું આનુવંશિક બંધારણ સારી રીતે સમજાયેલું છે,જે તેમને માનવ રોગો અને જનીન કાર્યના અભ્યાસ માટે આદર્શ નમૂના બનાવે છે.
22
MediumMCQ
નીચેના ચાર વિધાનો $(A-D)$ વાંચો અને તેમાંથી બેમાં રહેલી ભૂલો ઓળખો.
$(A)$ પ્રથમ ટ્રાન્સજેનિક ગાય,રોઝી,એવું દૂધ ઉત્પન્ન કરતી હતી જે માનવ આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિનથી સમૃદ્ધ હતું.
$(B)$ રિસ્ટ્રિક્શન ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ અન્ય મેક્રોમોલેક્યુલ્સમાંથી $DNA$ ને અલગ કરવા માટે થાય છે.
$(C)$ ડાઉનસ્ટ્રીમ પ્રોસેસિંગ એ $rDNA$ ટેકનોલોજીના પગલાંઓ પૈકીનું એક છે.
$(D)$ નિઃશસ્ત્ર પેથોજેન વેક્ટર્સનો ઉપયોગ પણ યજમાનમાં $rDNA$ ના સ્થાનાંતરણ માટે થાય છે.
કયા બે વિધાનોમાં ભૂલો છે?
A
$B$ અને $C$
B
$C$ અને $D$
C
$A$ અને $C$
D
$A$ અને $B$

Solution

(D) ખોટું છે કારણ કે રોઝી એ ટ્રાન્સજેનિક ગાય હતી,ભેંસ નહીં.
$(B)$ ખોટું છે કારણ કે રિસ્ટ્રિક્શન ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ $DNA$ ને ચોક્કસ સ્થાનો પર કાપવા માટે થાય છે,અન્ય મેક્રોમોલેક્યુલ્સમાંથી $DNA$ ને અલગ કરવા માટે નહીં. $DNA$ ને અલગ કરવા માટે લાયસોઝાઇમ,સેલ્યુલેઝ અથવા કાઇટિનેઝ જેવા ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ થાય છે.
$(C)$ સાચું છે; ડાઉનસ્ટ્રીમ પ્રોસેસિંગ એ $rDNA$ ટેકનોલોજીનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.
$(D)$ સાચું છે; નિઃશસ્ત્ર પેથોજેન વેક્ટર્સનો ઉપયોગ યજમાન કોષોમાં $rDNA$ પહોંચાડવા માટે થાય છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને $(B)$ માં ભૂલો છે.
23
MediumMCQ
જનીનિક ઇજનેરીનો ઉપયોગ સફળતાપૂર્વક શેના ઉત્પાદન માટે કરવામાં આવ્યો છે?
A
મનુષ્યોમાં ઉપયોગ કરતા પહેલા પોલિયો રસીની સુરક્ષા ચકાસવા માટે ટ્રાન્સજેનિક ઉંદર
B
ચોક્કસ હૃદય રોગો માટે નવી સારવારનો અભ્યાસ કરવા માટે ટ્રાન્સજેનિક મોડેલ્સ
C
ટ્રાન્સજેનિક ગાય રોઝી જે માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ ઉત્પન્ન કરે છે
D
ખેતીના કામ માટે બળદ જેવા પ્રાણીઓ કારણ કે તેમની પાસે સુપર પાવર છે

Solution

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. જનીનિક ઇજનેરી ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓના નિર્માણની મંજૂરી આપે છે જે માનવ રોગો માટે મોડેલ તરીકે સેવા આપે છે.
$1$. ટ્રાન્સજેનિક ઉંદરો ખાસ કરીને રસીઓની સુરક્ષા ચકાસવા માટે વિકસાવવામાં આવે છે,જેમ કે પોલિયોની રસી,મનુષ્યો પર તેનો ઉપયોગ કરતા પહેલા.
$2$. જોકે વિવિધ રોગો માટે ટ્રાન્સજેનિક મોડેલ્સ અસ્તિત્વમાં છે,રસીની સુરક્ષા ચકાસણીના સંદર્ભમાં ઉલ્લેખિત ચોક્કસ ઉપયોગ ટ્રાન્સજેનિક ઉંદરોનો છે.
$3$. ટ્રાન્સજેનિક ગાય 'રોઝી' માનવ આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિનથી સમૃદ્ધ દૂધ ઉત્પન્ન કરતી હતી,ઘી બનાવવા માટે વધુ ચરબીયુક્ત દૂધ નહીં.
$4$. તેથી,સૂચિબદ્ધ સૌથી સચોટ ઉપયોગ રસીની સુરક્ષા ચકાસણી માટે ટ્રાન્સજેનિક ઉંદરોનો ઉપયોગ છે.
24
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા રોગ માટે ટ્રાન્સજેનિક મોડેલ અસ્તિત્વમાં નથી?
A
કેન્સર
B
ટાઈફોઈડ
C
અલ્ઝાઈમર
D
સિસ્ટિક ફાઈબ્રોસિસ

Solution

(B) ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ ખાસ કરીને રોગોના આનુવંશિક આધારનો અભ્યાસ કરવા અને નવી ઉપચારાત્મક દવાઓનું પરીક્ષણ કરવા માટે બનાવવામાં આવે છે।
$1$. $\text{કેન્સર}$: કેન્સરના વિકાસમાં સામેલ જનીનોનો અભ્યાસ કરવા માટે ટ્રાન્સજેનિક ઉંદરનો વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે।
$2$. $\text{અલ્ઝાઈમર \text{ રોગ}}$: ન્યુરોડિજનરેટિવ પ્રક્રિયાઓને સમજવા માટે ટ્રાન્સજેનિક મોડેલોનો ઉપયોગ થાય છે।
$3$. $\text{સિસ્ટિક \text{ ફાઈબ્રોસિસ}}$: આ આનુવંશિક વિકારનો અભ્યાસ કરવા માટે ટ્રાન્સજેનિક મોડેલો વિકસાવવામાં આવ્યા છે।
$4$. $\text{ટાઈફોઈડ}$: ટાઈફોઈડ એ $Salmonella \text{ typhi}$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપી રોગ છે। તે આનુવંશિક પરિવર્તનને બદલે બાહ્ય રોગકારક જીવ દ્વારા થતો ચેપી રોગ હોવાથી, આનુવંશિક વિકારો કે કેન્સરની જેમ આ રોગનો અભ્યાસ કરવા માટે કોઈ વિશિષ્ટ 'ટ્રાન્સજેનિક મોડેલ' બનાવવામાં આવતું નથી।
25
MediumMCQ
નીચેનાને જોડો:
કોલમ-$I$કોલમ-$II$
$(1)$ રોગનો અભ્યાસ$(p)$ ટ્રાન્સજેનિક ઉંદર
$(2)$ જૈવિક ઉત્પાદનો$(q)$ દવાની ઝેરી અસરનું પરીક્ષણ
$(3)$ રસીની સુરક્ષા$(r)$ સંધિવા (Rheumatoid arthritis)
$(4)$ રાસાયણિક સુરક્ષા$(s)$ $\alpha-1$ એન્ટિટ્રિપ્સિન
A
$(1-p), (2-q), (3-r), (4-s)$
B
$(1-r), (2-s), (3-q), (4-p)$
C
$(1-r), (2-s), (3-p), (4-q)$
D
$(1-p), (2-r), (3-q), (4-s)$

Solution

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(1)$ રોગનો અભ્યાસ: ટ્રાન્સજેનિક મોડેલોનો ઉપયોગ સંધિવા (Rheumatoid arthritis) જેવા માનવ રોગોનો અભ્યાસ કરવા માટે થાય છે. તેથી,$(1-r)$.
$(2)$ જૈવિક ઉત્પાદનો: ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓનો ઉપયોગ $\alpha-1$ એન્ટિટ્રિપ્સિન જેવા જૈવિક ઉત્પાદનો બનાવવા માટે થાય છે,જેનો ઉપયોગ એમ્ફિસીમાની સારવારમાં થાય છે. તેથી,$(2-s)$.
$(3)$ રસીની સુરક્ષા: ટ્રાન્સજેનિક ઉંદરનો ઉપયોગ રસીઓ મનુષ્યો પર વાપરતા પહેલા તેની સુરક્ષા ચકાસવા માટે થાય છે. તેથી,$(3-p)$.
$(4)$ રાસાયણિક સુરક્ષા: એવા ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ બનાવવામાં આવે છે જે બિન-ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ કરતા ઝેરી પદાર્થો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે. ત્યારબાદ તેમને ઝેરી પદાર્થોના સંપર્કમાં લાવીને તેની અસરોનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે. તેથી,$(4-q)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(1-r), (2-s), (3-p), (4-q)$ છે.
26
MediumMCQ
પ્રથમ ટ્રાન્સજેનિક ગાય કયા વર્ષમાં વિકસાવવામાં આવી હતી?
A
$2000$
B
$2002$
C
$1995$
D
$1997$

Solution

(D) પ્રથમ ટ્રાન્સજેનિક ગાય,જેનું નામ 'રોઝી' હતું,તે $1997$ ના વર્ષમાં વિકસાવવામાં આવી હતી.
રોઝી એક ટ્રાન્સજેનિક ગાય હતી જે માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ ($1$ લિટર દીઠ $2.4$ ગ્રામ માનવ આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિન) ઉત્પન્ન કરતી હતી.
આ સિદ્ધિ માનવ શિશુઓ માટે દૂધની પોષક ગુણવત્તા સુધારવા માટે બાયોટેકનોલોજીના ઉપયોગ દ્વારા પ્રાપ્ત કરવામાં આવી હતી.
27
EasyMCQ
ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓના સંદર્ભમાં નીચેનામાંથી કોને વિષકારકતા/સુરક્ષા પરીક્ષણ (toxicity/safety testing) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે?
A
રાસાયણિક સુરક્ષા પરીક્ષણ
B
જૈવિક ઉત્પાદનો
C
રોગોનો અભ્યાસ
D
સામાન્ય શરીરધર્મવિદ્યા અને વિકાસ

Solution

(A) ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓને ખાસ કરીને વૈજ્ઞાનિકોને શરીર પર ઝેરી પદાર્થોની અસરોનો અભ્યાસ કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાને વિષકારકતા/સુરક્ષા પરીક્ષણ (toxicity/safety testing) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓનો ઉપયોગ કરીને,જેઓ એવા જનીનો ધરાવે છે જે તેમને બિન-ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ કરતા ઝેરી પદાર્થો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે,સંશોધકો આ ઝેરની અસરોને ખૂબ જ ટૂંકા સમયમાં અવલોકન કરી શકે છે.
આ ખાસ કરીને મનુષ્યો પર ઉપયોગ કરતા પહેલા દવાઓ અને રસાયણોની સુરક્ષા ચકાસવા માટે ઉપયોગી છે.
28
MediumMCQ
ટ્રાન્સજેનિક ગાય 'રોઝી' દ્વારા ઉત્પન્ન થતું દૂધ નીચેનામાંથી કોનાથી સમૃદ્ધ હોય છે?
A
ગ્લોબ્યુલિન્સ
B
ફાઈબ્રિનોજન
C
આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિન
D
કેલ્સિટોનિન

Solution

(C) $1997$ માં ઉત્પન્ન થયેલ ટ્રાન્સજેનિક ગાય 'રોઝી' એ માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ ઉત્પન્ન કરતી પ્રથમ ટ્રાન્સજેનિક ગાય હતી.
તેના દૂધમાં માનવ પ્રોટીન આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિન હોય છે,જે કુદરતી ગાયના દૂધ કરતા માનવ શિશુઓ માટે પોષણની દ્રષ્ટિએ વધુ સંતુલિત છે.
આ પ્રોટીનનું પ્રમાણ $2.4 \text{ ગ્રામ પ્રતિ લિટર}$ હતું.
29
EasyMCQ
અસ્તિત્વમાં રહેલા ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓની મહત્તમ સંખ્યા કોની છે?
A
ગાય
B
ડુક્કર
C
ઉંદર
D
માછલી

Solution

(C) ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે કે જેમના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને તેમાં વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય છે.
તમામ ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓમાં,સંશોધન હેતુઓ માટે ઉંદરનો સૌથી વધુ ઉપયોગ થાય છે.
આનું કારણ એ છે કે ઉંદરનો પેઢીનો સમય ટૂંકો હોય છે,તેમને સંભાળવા સરળ છે,અને તેમનું આનુવંશિક બંધારણ સારી રીતે સમજાયેલું છે,જે તેમને માનવ રોગોના અભ્યાસ અને નવી ઉપચારોના પરીક્ષણ માટે આદર્શ મોડેલ બનાવે છે.
તેથી,અસ્તિત્વમાં રહેલા ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓની મહત્તમ સંખ્યા ઉંદરની છે.
30
MediumMCQ
ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ શેના દ્વારા વિકસાવવામાં આવે છે?
A
વિદેશી જનીનો દાખલ કરીને
B
જનીન પરિવર્તનો દાખલ કરીને
C
રંગસૂત્રોના અમુક ભાગોને દૂર કરીને
D
સ્પિન્ડલ નિર્માણને અટકાવીને

Solution

(A) ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જેના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને તેમાં વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવે છે અને તે અભિવ્યક્ત થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં પ્રાણીના જિનોમમાં વિદેશી જનીનનો પ્રવેશ કરાવવામાં આવે છે,જે પછી તેની સંતતિમાં પણ ઉતરી આવે છે.
આ તકનીકનો ઉપયોગ બાયોટેકનોલોજીમાં જનીન નિયમન,રોગના મોડેલો અને જૈવિક ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
31
MediumMCQ
'રોઝી' ગાય એવા પ્રકારનું દૂધ ઉત્પન્ન કરવા માટે જાણીતી છે જે નીચેના તમામ લક્ષણો ધરાવે છે:
$I.$ $2.4 \ g/L$ પ્રોટીનનું પ્રમાણ.
$II.$ માનવ આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિન.
$III.$ કુદરતી ગાયના દૂધ કરતા માનવ શિશુઓ માટે વધુ પોષણક્ષમ સંતુલિત.
ઉપરોક્તમાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?
A
માત્ર $I$ અને $II$
B
માત્ર $I$ અને $III$
C
માત્ર $II$ અને $III$
D
$I, II$ અને $III$

Solution

(D) $2002$ માં ઉત્પન્ન થયેલ ટ્રાન્સજેનિક ગાય 'રોઝી' એ માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ ઉત્પન્ન કરનાર પ્રથમ ટ્રાન્સજેનિક ગાય હતી.
$1.$ 'રોઝી' દ્વારા ઉત્પન્ન થયેલ દૂધમાં માનવ પ્રોટીન આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિન $2.4 \ g/L$ ની સાંદ્રતામાં જોવા મળે છે.
$2.$ આ દૂધ કુદરતી ગાયના દૂધ કરતા માનવ શિશુઓ માટે વધુ પોષણક્ષમ સંતુલિત માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં માનવ-વિશિષ્ટ પ્રોટીન હોય છે.
$3.$ તેથી,ત્રણેય વિધાનો $(I, II, III)$ 'રોઝી' દ્વારા ઉત્પન્ન દૂધના લક્ષણોનું સચોટ વર્ણન કરે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
32
MediumMCQ
જો દાતા દૈહિકકોષનું કોષકેન્દ્ર,કોષકેન્દ્રવિહીન અંડકોષમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે,તો પરિણામી સજીવ માટે નીચેનામાંથી શું સાચું હશે?
A
સજીવમાં દાતા કોષના બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય જનીનો હશે.
B
સજીવમાં ગ્રાહી કોષના બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય જનીનો હશે.
C
સજીવમાં ગ્રાહી અને દાતા બંને કોષના બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય જનીનો હશે.
D
સજીવમાં ગ્રાહી કોષના કોષકેન્દ્રીય જનીનો હશે.

Solution

(B) દૈહિકકોષ કોષકેન્દ્ર સ્થાનાંતરણ $(SCNT)$ ની પ્રક્રિયામાં,દૈહિકકોષ (દાતા) નું કોષકેન્દ્ર કોષકેન્દ્રવિહીન અંડકોષ (ગ્રાહી) માં દાખલ કરવામાં આવે છે.
જ્યારે કોષકેન્દ્રીય $DNA$ દાતા દૈહિકકોષમાંથી આવે છે,ત્યારે ગ્રાહી અંડકોષનું કોષરસ અકબંધ રહે છે.
અંડકોષના કોષરસમાં કણાભસૂત્ર જેવી અંગિકાઓ હોય છે,જે પોતાનું $DNA$ ધરાવે છે,જેને બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય અથવા કોષરસીય જનીનો કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પરિણામી સજીવ દાતાના કોષકેન્દ્રીય જનીનો અને ગ્રાહી અંડકોષના બાહ્ય કોષકેન્દ્રીય (કણાભસૂત્રીય) જનીનો ધરાવશે.
33
MediumMCQ
ઢોરમાં ક્લોનિંગ કરવા માટે ફલિતાંડને માતાના ગર્ભાશયની બહાર લેવામાં આવે છે અને ... .
A
$8$-કોષીય અવસ્થાએ કોષોને અલગ કરી જ્યાં સુધી નાનો ગર્ભ બને ત્યાં સુધી તેમનું સંવર્ધન કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તેને અન્ય ગાયના ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.
B
$8$-કોષીય અવસ્થાએ પ્રત્યેક કોષને વીજક્ષેત્રમાં અલગ કરવામાં આવે છે અને તેમને સંવર્ધન માધ્યમમાં વધુ વિકાસ થવા દેવામાં આવે છે.
C
તેમાંથી આઠ એકસરખી જોડી ઉત્પન્ન કરી શકાય છે.
D
ઈંડાને કોષોની ચાર જોડમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે. તે અન્ય ગાયોના ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે.

Solution

(A) ઢોરના ક્લોનિંગમાં,ખાસ કરીને ભ્રૂણ સ્થાનાંતરણ તકનીક અથવા ભ્રૂણ વિભાજનનો ઉપયોગ કરીને,ફલિતાંડને $8$-કોષીય અવસ્થા સુધી વિકસિત થવા દેવામાં આવે છે. આ અવસ્થાએ,કોષો (બ્લાસ્ટોમિયર્સ) ને અલગ કરવામાં આવે છે. દરેક અલગ થયેલા કોષને યોગ્ય માધ્યમમાં ત્યાં સુધી સંવર્ધિત કરવામાં આવે છે જ્યાં સુધી તે નાના ગર્ભમાં વિકસિત ન થાય. અંતે,આ ગર્ભને તેમના વિકાસને પૂર્ણ કરવા માટે અન્ય ગાયો (સરોગેટ માતા) ના ગર્ભાશયમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિ એક જ ફલિતાંડમાંથી અનેક સમાન સંતતિઓ ઉત્પન્ન કરવાની મંજૂરી આપે છે.
34
MediumMCQ
પારજનિનીક (Transgenic) પ્રાણીઓ એવા છે કે જેમાં ........ .
A
તેના કેટલાક કોષોમાં બહારના જનીનો હોય છે.
B
તેના બધા જ કોષોમાં બહારના $DNA$ હોય છે.
C
તેના બધા જ કોષોમાં બહારના $RNA$ હોય છે.
D
તેના કોષોમાં $DNA$ અને $RNA$ બંને હોય છે.

Solution

(B) પારજનિનીક પ્રાણીઓ એટલે એવા પ્રાણીઓ કે જેમાં તેમના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને વધારાનું (બહારનું) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય અને તે અભિવ્યક્ત થતું હોય.
પારજનિનીક પ્રાણી બનાવવાની પ્રક્રિયામાં,બહારનું જનીન જનનકોષો (જેમ કે યુગ્મનજ અથવા પ્રારંભિક ભ્રૂણીય કોષો) માં દાખલ કરવામાં આવે છે.
પરિણામે,આ બહારનું $DNA$ સજીવના જનીનસમૂહ (genome) માં સંકલિત થઈ જાય છે.
આ સંકલન ભ્રૂણીય અવસ્થામાં થતું હોવાથી,બહારનું $DNA$ સ્વયંજનન પામે છે અને વિકાસ પામતા સજીવના દરેક કોષમાં વહન પામે છે.
તેથી,પારજનિનીક પ્રાણીના બધા જ કોષોમાં બહારનું $DNA$ હાજર હોય છે.
35
EasyMCQ
કયું પ્રથમ સફળ ક્લોન પ્રાણી હતું જેને સમગ્ર વિશ્વમાં પ્રસિદ્ધિ મળી હતી?
A
મોલી (ઘેટું)
B
પોલી (ઘેટું)
C
ચાન્સ (આખલો)
D
ડોલી (ઘેટું)

Solution

(D) ડોલી નામનું ઘેટું પુખ્ત દૈહિક કોષમાંથી ક્લોન કરવામાં આવેલું પ્રથમ સસ્તન પ્રાણી હતું. તેનું સર્જન સ્કોટલેન્ડની રોસ્લિન ઇન્સ્ટિટ્યૂટના સંશોધકો દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું અને તેનો જન્મ $5$ જુલાઈ $1996$ ના રોજ થયો હતો. આ સિદ્ધિએ વિશ્વભરમાં પ્રસિદ્ધિ મેળવી હતી કારણ કે તે દર્શાવે છે કે પુખ્ત પ્રાણીના વિશિષ્ટ કોષનો ઉપયોગ કરીને સમગ્ર સજીવની સચોટ આનુવંશિક નકલ બનાવી શકાય છે.
36
MediumMCQ
પ્રયોગશાળામાં મહાકાય ઉંદર ઉત્પન્ન કરવાનું $..........$ ને કારણે શક્ય બન્યું છે.
A
જનીન વિકૃતિ
B
જનીન મેનીપ્યુલેશન (જનીનિક ફેરફાર)
C
જનીન સંશ્લેષણ
D
જનીનનું બેવડાવવું

Solution

(B) પ્રયોગશાળામાં મહાકાય ઉંદરનું ઉત્પાદન એ પારજનીનિક પ્રાણીઓ (transgenic animals) બનાવવાના ઉદાહરણ તરીકે જાણીતું છે. આ સિદ્ધિ અન્ય જાતિ (જેમ કે ઉંદર અથવા મનુષ્ય) ના વૃદ્ધિ અંતઃસ્ત્રાવ (growth hormone) ના જનીનને ઉંદરના જિનોમમાં દાખલ કરીને મેળવવામાં આવી હતી. સજીવના જનીનિક બંધારણમાં વિદેશી $DNA$ દાખલ કરીને કરવામાં આવતા ફેરફારને જનીન મેનીપ્યુલેશન અથવા જનીનિક ઇજનેરી (genetic engineering) કહેવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.
37
MediumMCQ
જનીનિક ઇજનેરી વિદ્યા (Genetic Engineering) શું ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉપયોગી છે?
A
માનવ માટે પોલિયોની રસી ઉપયોગમાં લેવાય તે પહેલા તે કેટલી સલામત છે તેનું પરીક્ષણ કરવા ઉપયોગમાં લેવાતા જનીન પરિવર્તિત (transgenic) ઉંદરના ઉત્પાદન માટે.
B
કેટલીક હૃદય સંબંધિત બીમારીની નવી સારવારનો અભ્યાસ કરવા ઉપયોગી જનીન પરિવર્તિત મૉડલ ઉત્પન્ન કરવા.
C
ઘી બનાવવા ઉપયોગી વધુ ફેટ ધરાવતું દૂધ આપતી જનીન પરિવર્તિત ગાયનું ઉત્પાદન કરવા.
D
પાડા જેવા વધુ શક્તિશાળી ખેતીમાં ઉપયોગી પ્રાણીઓનું ઉત્પાદન કરવા.

Solution

(A) જનીનિક ઇજનેરી વિદ્યાનો ઉપયોગ ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓના વિકાસમાં વ્યાપકપણે થાય છે.
ટ્રાન્સજેનિક ઉંદરને ખાસ કરીને માનવ રોગોના મોડેલ તરીકે અને પોલિયો જેવી રસીઓ માનવોમાં ઉપયોગમાં લેવાય તે પહેલા તેની સલામતી ચકાસવા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે.
આનાથી સંશોધકો રસીની અસરોનું નિયંત્રિત વાતાવરણમાં અવલોકન કરી શકે છે,જે માનવ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ આ સંદર્ભમાં જનીનિક ઇજનેરીનો સૌથી સચોટ ઉપયોગ છે.
38
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા પ્રાણીઓ સૌથી સામાન્ય જનીન પરિવર્તિત (transgenic) પ્રાણીઓ છે?
A
માછલી
B
ઉંદર
C
ગાય
D
ભૂંડ

Solution

(B) જનીન પરિવર્તિત (transgenic) પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જેના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને તેમાં વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવે છે અને તે અભિવ્યક્ત થાય છે.
અસ્તિત્વમાં રહેલા તમામ જનીન પરિવર્તિત પ્રાણીઓમાં,ઉંદર સૌથી સામાન્ય છે.
તેઓ સંશોધનમાં વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાય છે કારણ કે તેમને સંભાળવા સરળ છે,તેમનું જીવનચક્ર ટૂંકું છે અને તેમનું જનીનિક બંધારણ સારી રીતે સમજાયેલું છે,જે તેમને માનવ રોગોના અભ્યાસ અને નવી સારવારની ચકાસણી માટે આદર્શ નમૂના બનાવે છે.
39
Medium
પારજનીનિક (Transgenic) પ્રાણીઓ શા માટે ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે?

Solution

(N/A) પારજનીનિક પ્રાણીઓ માનવ કલ્યાણ માટે ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થયા છે.
$(i)$ સામાન્ય શરીરધર્મવિદ્યા અને વિકાસ: પારજનીનિક પ્રાણીઓને ખાસ રીતે તૈયાર કરી શકાય છે જેથી જનીનોનું નિયમન કેવી રીતે થાય છે અને તે શરીરના સામાન્ય કાર્યો અને તેના વિકાસને કેવી રીતે અસર કરે છે તેનો અભ્યાસ કરી શકાય.
ઉદાહરણ: ઇન્સ્યુલિન જેવા ગ્રોથ ફેક્ટર જેવા વૃદ્ધિમાં સામેલ જટિલ પરિબળોનો અભ્યાસ.
- અન્ય જાતિઓમાંથી જનીનો દાખલ કરીને જે આ પરિબળના નિર્માણને બદલે છે અને તેના પરિણામે થતી જૈવિક અસરોનો અભ્યાસ કરીને, શરીરમાં તે પરિબળની જૈવિક ભૂમિકા વિશે માહિતી મેળવવામાં આવે છે.
$(ii)$ રોગોનો અભ્યાસ: ઘણા પારજનીનિક પ્રાણીઓને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે કે જેથી જનીનો રોગના વિકાસમાં કેવી રીતે ફાળો આપે છે તે અંગેની આપણી સમજ વધે.
આજે કેન્સર, સિસ્ટિક ફાઇબ્રોસિસ, રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ અને અલ્ઝાઇમર જેવા ઘણા માનવ રોગો માટે પારજનીનિક મોડેલો અસ્તિત્વમાં છે.
$(iii)$ જૈવિક ઉત્પાદનો: અમુક માનવ રોગોની સારવાર માટે જરૂરી દવાઓમાં જૈવિક ઉત્પાદનો હોઈ શકે છે, પરંતુ આવા ઉત્પાદનો બનાવવા ઘણીવાર મોંઘા હોય છે.
ઉપયોગી જૈવિક ઉત્પાદનો ઉત્પન્ન કરતા પારજનીનિક પ્રાણીઓ $DNA$ ના તે ભાગને દાખલ કરીને બનાવી શકાય છે જે ચોક્કસ ઉત્પાદન માટે કોડ કરે છે, જેમ કે એમ્ફિસીમાની સારવાર માટે વપરાતું માનવ પ્રોટીન $(\alpha-1$ એન્ટિટ્રિપ્સિન).
- તેવી જ રીતે, ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા $(PKU)$ અને સિસ્ટિક ફાઇબ્રોસિસની સારવાર માટે પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
- $1997$ માં, પ્રથમ પારજનીનિક ગાય, "રોઝી" એ માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ ($2.4$ ગ્રામ પ્રતિ લિટર) ઉત્પન્ન કર્યું હતું.
$(iv)$ રસીની સુરક્ષા: રસીઓનો મનુષ્યો પર ઉપયોગ કરતા પહેલા તેની સુરક્ષા ચકાસવા માટે પારજનીનિક ઉંદરો વિકસાવવામાં આવી રહ્યા છે.
- પોલિયો રસીની સુરક્ષા ચકાસવા માટે પારજનીનિક ઉંદરોનો ઉપયોગ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
જો સફળ અને વિશ્વસનીય જણાય, તો તેઓ રસીના બેચની સુરક્ષા ચકાસવા માટે વાંદરાઓના ઉપયોગને બદલી શકે છે.
$(v)$ રાસાયણિક સુરક્ષા પરીક્ષણ: રાસાયણિક સુરક્ષા પરીક્ષણને ટોક્સિસિટી/સેફ્ટી ટેસ્ટિંગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
- આ પ્રક્રિયા દવાઓની ઝેરી અસર ચકાસવા માટે વપરાતી પ્રક્રિયા જેવી જ છે.
એવા પારજનીનિક પ્રાણીઓ બનાવવામાં આવે છે જે એવા જનીનો ધરાવે છે જે તેમને બિન-પારજનીનિક પ્રાણીઓ કરતા ઝેરી પદાર્થો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે.
ત્યારબાદ તેમને ઝેરી પદાર્થોના સંપર્કમાં લાવવામાં આવે છે અને તેની અસરનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.
આવા પ્રાણીઓમાં ટોક્સિસિટી પરીક્ષણ આપણને ઓછા સમયમાં પરિણામો મેળવવાની મંજૂરી આપશે.
40
Easy
વ્યાખ્યા આપો / સમજૂતી આપો: ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ (Transgenic Animals).

Solution

(N/A) જે પ્રાણીઓના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને તેમાં વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય અને તે અભિવ્યક્ત થતું હોય, તેમને $\text{ટ્રાન્સજેનિક } \text{પ્રાણીઓ}$ કહેવામાં આવે છે। આ પ્રાણીઓ તેમના જિનોમમાં વિદેશી જનીન દાખલ કરીને બનાવવામાં આવે છે, જે તેમને એવી લાક્ષણિકતાઓ દર્શાવવા દે છે જે તેમની પ્રજાતિમાં કુદરતી રીતે હાજર નથી। તેનો ઉપયોગ જનીન કાર્ય, રોગના મોડેલો અને જૈવિક ઉત્પાદનોના ઉત્પાદન માટે સંશોધનમાં વ્યાપકપણે થાય છે।
41
Medium
'રોગો' ને સમજવાના સંદર્ભમાં, ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણી મોડેલોનું મહત્વ ચર્ચો.

Solution

(N/A) ઘણા ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓને એ સમજવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે કે જનીનો રોગના વિકાસમાં કેવી રીતે ફાળો આપે છે.
આ પ્રાણીઓને ખાસ કરીને માનવ રોગો માટે મોડેલ તરીકે સેવા આપવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે, જેથી રોગો માટે નવી સારવારની તપાસ શક્ય બને.
આ મોડેલોનો અભ્યાસ કરીને, સંશોધકો નિયંત્રિત વાતાવરણમાં રોગોની પ્રગતિનું અવલોકન કરી શકે છે.
આજે, $Cancer$ (કેન્સર), $Cystic \text{ } fibrosis$ (સિસ્ટિક ફાઇબ્રોસિસ), $Rheumatoid \text{ } arthritis$ (રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ) અને $Alzheimer's$ (અલ્ઝાઈમર) જેવા ઘણા માનવ રોગો માટે ટ્રાન્સજેનિક મોડેલો અસ્તિત્વમાં છે.
42
Medium
પ્રથમ ટ્રાન્સજેનિક ગાયનું નામ આપો. આ ગાયમાં કયું જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું?

Solution

(N/A) પ્રથમ ટ્રાન્સજેનિક ગાયનું નામ રોઝી $(Rosie)$ હતું.
તેના જનીનબંધારણમાં માનવ આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિન $(\alpha\text{-lactalbumin})$ માટેનું જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હતું.
આ દૂધ પોષણની દ્રષ્ટિએ સમૃદ્ધ છે, જેમાં પ્રતિ લિટર $2.4 \text{ ગ્રામ}$ માનવ પ્રોટીન હોય છે, જે તેને કુદરતી ગાયના દૂધ કરતા માનવ શિશુઓ માટે વધુ સંતુલિત બનાવે છે.
43
Medium
ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જેમાં વિદેશી જનીન અભિવ્યક્ત થાય છે. આવા પ્રાણીઓનો ઉપયોગ મૂળભૂત જૈવિક પ્રક્રિયાઓ અને ઘટનાઓનો અભ્યાસ કરવા તેમજ માનવજાત માટે ઉપયોગી ઉત્પાદનો બનાવવા માટે થઈ શકે છે. દરેક પ્રકાર માટે એક ઉદાહરણ આપો.

Solution

(N/A) $1$. મૂળભૂત જૈવિક પ્રક્રિયાઓનો અભ્યાસ કરવા માટે: ટ્રાન્સજેનિક મોડેલોનો ઉપયોગ જનીનોના નિયમન અને સામાન્ય શરીરવિજ્ઞાન તથા વિકાસ પર તેમની અસરનો અભ્યાસ કરવા માટે થાય છે, જેમ કે શરીરના વિકાસમાં ફાળો આપતા જટિલ વૃદ્ધિ પરિબળો જેવા કે $IGF-I$ (ઇન્સ્યુલિન-જેવું ગ્રોથ ફેક્ટર-$I$) અને $IGF-II$ નો અભ્યાસ.
$2$. ઉપયોગી ઉત્પાદનો બનાવવા માટે: ટ્રાન્સજેનિક પ્રાણીઓનો ઉપયોગ જૈવિક ઉત્પાદનો બનાવવા માટે થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, $1997$ માં ઉત્પન્ન થયેલી ટ્રાન્સજેનિક ગાય 'રોઝી', માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ $(2.4 \text{ g/L})$ આપતી હતી. આ દૂધમાં માનવ આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિન હતું, જે માનવ શિશુઓ માટે કુદરતી ગાયના દૂધ કરતાં વધુ પોષણક્ષમ છે.
44
Medium
પારજનીનિક (Transgenic) પ્રાણીઓની વ્યાખ્યા આપો. તેઓનો ઉપયોગ કરી શકાતા હોય તેવા કોઈપણ ચાર ક્ષેત્રોની વિગતવાર સમજૂતી આપો.

Solution

(N/A) $(i)$ $\text{સામાન્ય દેહધર્મવિદ્યા અને વિકાસ:}$ પારજનીનિક પ્રાણીઓને ખાસ કરીને એ અભ્યાસ કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે કે જનીનોનું નિયમન કેવી રીતે થાય છે અને તેઓ શરીરના સામાન્ય કાર્યો અને તેના વિકાસને કેવી રીતે અસર કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે,વૃદ્ધિમાં સામેલ જટિલ પરિબળોનો અભ્યાસ,જેમ કે ઇન્સ્યુલિન-જેવું વૃદ્ધિ પરિબળ. અન્ય જાતિઓમાંથી જનીનો દાખલ કરીને જે આ પરિબળના નિર્માણને બદલે છે અને તેનાથી થતી જૈવિક અસરોનો અભ્યાસ કરીને,શરીરમાં તે પરિબળની જૈવિક ભૂમિકા વિશે માહિતી મેળવી શકાય છે.
$(ii)$ $\text{રોગનો અભ્યાસ:}$ ઘણા પારજનીનિક પ્રાણીઓને એ સમજવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા છે કે જનીનો રોગના વિકાસમાં કેવી રીતે ફાળો આપે છે. આ ખાસ કરીને માનવ રોગો માટેના મોડેલ તરીકે સેવા આપવા માટે બનાવવામાં આવે છે જેથી રોગોની નવી સારવારની તપાસ શક્ય બને. આજે કેન્સર,સિસ્ટિક ફાઇબ્રોસિસ,રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ અને અલ્ઝાઇમર જેવા ઘણા માનવ રોગો માટે પારજનીનિક મોડેલો અસ્તિત્વમાં છે.
$(iii)$ $\text{જૈવિક ઉત્પાદનો:}$ અમુક માનવ રોગોની સારવાર માટે જરૂરી દવાઓમાં જૈવિક ઉત્પાદનો હોઈ શકે છે,પરંતુ આવા ઉત્પાદનો બનાવવા ઘણીવાર મોંઘા હોય છે. ઉપયોગી જૈવિક ઉત્પાદનો ઉત્પન્ન કરતા પારજનીનિક પ્રાણીઓ $DNA$ (અથવા જનીનો) નો તે ભાગ દાખલ કરીને બનાવી શકાય છે જે ચોક્કસ ઉત્પાદન માટે કોડ કરે છે,જેમ કે એમ્ફિસેમાની સારવાર માટે વપરાતું માનવ પ્રોટીન ($\alpha-1$-એન્ટિટ્રિપ્સિન). ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા $(PKU)$ અને સિસ્ટિક ફાઇબ્રોસિસની સારવાર માટે પણ સમાન પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે. $1997$ માં,પ્રથમ પારજનીનિક ગાય,રોઝીએ,માનવ પ્રોટીન-સમૃદ્ધ દૂધ $(2.4 \text{ g/L})$ ઉત્પન્ન કર્યું હતું. આ દૂધમાં માનવ આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિન હતું અને તે કુદરતી ગાયના દૂધ કરતાં માનવ શિશુઓ માટે પોષણની દ્રષ્ટિએ વધુ સંતુલિત ઉત્પાદન હતું.
$(iv)$ $\text{રસીની સુરક્ષા:}$ પારજનીનિક ઉંદરોનો ઉપયોગ રસીઓ મનુષ્યો પર વાપરતા પહેલા તેની સુરક્ષા ચકાસવા માટે કરવામાં આવે છે. પોલિયોની રસીની સુરક્ષા ચકાસવા માટે પારજનીનિક ઉંદરોનો ઉપયોગ થઈ રહ્યો છે. જો સફળ અને વિશ્વસનીય સાબિત થાય,તો તેઓ રસીના બેચની સુરક્ષા ચકાસવા માટે વાંદરાઓના ઉપયોગને બદલી શકે છે.
45
MediumMCQ
જે પ્રાણીઓમાં $DNA$ ને તબદીલ કરવામાં આવ્યો હોય અને વિદેશી જનીન અભિવ્યક્ત થયેલ હોય તે પ્રાણીઓને શું કહે છે?
A
સંકરિત પ્રાણીઓ
B
પારજનીનિક પ્રાણીઓ
C
અસામાન્ય પ્રાણીઓ
D
દ્વિતીયક પ્રાણીઓ

Solution

(B) જે પ્રાણીઓમાં તેમના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય અને તે અભિવ્યક્ત થતું હોય, તેવા પ્રાણીઓને $\text{પારજનીનિક}$ $\text{પ્રાણીઓ}$ ($Transgenic$ $animals$) કહેવામાં આવે છે।
આ પ્રાણીઓ જનીન નિયમન, રોગના મોડેલો, જૈવિક ઉત્પાદનો, રસીની સુરક્ષા અને રાસાયણિક સુરક્ષા પરીક્ષણના અભ્યાસ માટે જનીનિક ઇજનેરી પદ્ધતિઓ દ્વારા બનાવવામાં આવે છે।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે।
46
MediumMCQ
બધાં વર્તમાન પારજનિનીક (transgenic) પ્રાણીઓના $95$ ટકા થી પણ વધારે $Y$ છે.
A
$X-85, Y-$ ઉંદરો (Rats)
B
$X-85, Y-$ ગાય
C
$X-95, Y-$ ગાય
D
$X-95, Y-$ ઉંદરો (Mice)

Solution

(D) પારજનિનીક પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે કે જેમના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય અને તે અભિવ્યક્ત થતું હોય.
બધાં વર્તમાન પારજનિનીક પ્રાણીઓમાં, ઉંદરો (Mice) સંશોધનમાં વપરાતા સૌથી સામાન્ય મોડેલ સજીવો છે.
બધાં વર્તમાન પારજનિનીક પ્રાણીઓના $95$ ટકા થી પણ વધારે ઉંદરો (Mice) છે $(Y = \text{Mice})$.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
47
MediumMCQ
નીચેનામાંથી શેના માટે પારજનીનિક (transgenic) પ્રાણીઓનો ઉપયોગ થતો નથી?
A
રોગનો અભ્યાસ
B
રસીની સુરક્ષા
C
$MOET$
D
જૈવિક નિપજો

Solution

(C) પારજનીનિક પ્રાણીઓ એવા પ્રાણીઓ છે જેના $DNA$ માં ફેરફાર કરીને તેમાં વધારાનું (વિદેશી) જનીન દાખલ કરવામાં આવ્યું હોય અને તે અભિવ્યક્ત થતું હોય.
તેનો ઉપયોગ નીચે મુજબ થાય છે:
$1$. સામાન્ય દેહધર્મવિદ્યા અને વિકાસ: જનીનોનું નિયમન કેવી રીતે થાય છે અને શરીરના સામાન્ય કાર્યો પર તેની અસર કેવી રીતે પડે છે તેનો અભ્યાસ કરવા માટે.
$2$. રોગનો અભ્યાસ: ઘણા પારજનીનિક પ્રાણીઓને કેન્સર,સિસ્ટિક ફાઈબ્રોસિસ,રુમેટોઈડ આર્થરાઈટિસ અને અલ્ઝાઈમર જેવા રોગોના વિકાસમાં જનીનો કેવી રીતે ફાળો આપે છે તે સમજવા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે.
$3$. જૈવિક નિપજો: પારજનીનિક પ્રાણીઓનો ઉપયોગ માનવ પ્રોટીન (દા.ત.,એમ્ફિસેમા માટે $\alpha-1$-એન્ટિટ્રિપ્સિન) અથવા દવાઓ જેવી જૈવિક નિપજો બનાવવા માટે થાય છે.
$4$. રસીની સુરક્ષા: પારજનીનિક ઉંદરોનો ઉપયોગ રસીઓ મનુષ્યો પર વાપરતા પહેલા તેની સુરક્ષા ચકાસવા માટે થાય છે.
$MOET$ (મલ્ટિપલ ઓવ્યુલેશન એમ્બ્રિયો ટ્રાન્સફર ટેકનોલોજી) એ પશુધનમાં સુધારણા માટેની પદ્ધતિ છે,તે પારજનીનિક પ્રાણીઓનો ઉપયોગ નથી.
48
MediumMCQ
પ્રથમ માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ ક્યારે અને કયા પ્રાણી દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવ્યું હતું?
A
$1997$, પારજનીનિક ગાય
B
$1977$, પારજનીનિક ગાય
C
$1997$, પારજનીનિક ઘેટું
D
$1978$, પારજનીનિક ઘેટું

Solution

(A) પ્રથમ પારજનીનિક ગાય, જેનું નામ $Rosie$ હતું, તે $1997$ માં ઉત્પન્ન કરવામાં આવી હતી.
આ ગાયે માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ ઉત્પન્ન કર્યું હતું, જેમાં માનવ આલ્ફા-લેક્ટાલબ્યુમિન $(\alpha-lactalbumin)$ પ્રોટીન હતું.
આ દૂધ કુદરતી ગાયના દૂધ કરતા માનવ શિશુઓ માટે પોષણની દ્રષ્ટિએ વધુ સંતુલિત ઉત્પાદન હતું.
49
MediumMCQ
પ્રથમ પારજનીનિક ગાયને શું નામ આપવામાં આવ્યું હતું?
A
ડોલી
B
હિઝારડેલ
C
રોઝી
D
જર્સી

Solution

(C) પ્રથમ પારજનીનિક ગાયનું નામ $Rosie$ (રોઝી) હતું.
તેનું નિર્માણ $1997$ માં કરવામાં આવ્યું હતું.
આ ગાય માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ ($2.4 \ g/L$ માનવ $\alpha$-લેક્ટાલબ્યુમિન) ઉત્પન્ન કરતી હતી.
આ દૂધ કુદરતી ગાયના દૂધ કરતા માનવ શિશુઓ માટે પોષણની દ્રષ્ટિએ વધુ સંતુલિત હતું.
50
MediumMCQ
પ્રથમ પારજનીનિક ગાય તેના દૂધમાં કયું માનવ પ્રોટીન ધરાવતી હતી?
A
આલ્ફા-લેક્ટાલ્બ્યુમિન
B
આલ્ફા-ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન
C
બીટા-ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન
D
આલ્ફા-માલ્ટાલ્બ્યુમિન

Solution

(A) પ્રથમ પારજનીનિક ગાય,જેનું નામ $Rosie$ હતું,તે $1997$ માં ઉત્પન્ન કરવામાં આવી હતી.
આ ગાય માનવ પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ દૂધ ઉત્પન્ન કરતી હતી જેમાં માનવ પ્રોટીન $Alpha-lactalbumin$ રહેલું હતું.
આ પ્રોટીનનું પ્રમાણ $2.4 \ g/L$ હતું.
આ દૂધ કુદરતી ગાયના દૂધ કરતા માનવ શિશુઓ માટે પોષણની દ્રષ્ટિએ વધુ સંતુલિત હતું.

Biotechnology and its Application — Transgenic Animals · Frequently Asked Questions

1Are these Biotechnology and its Application questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Biotechnology and its Application Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.