Gujarati

Units Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Units, Dimensions and Measurement · Units

123+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 123 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
પ્રકાશવર્ષ એ શેનો એકમ છે?
A
સમય
B
દળ
C
અંતર
D
ઉર્જા

Solution

(C) પ્રકાશવર્ષ એટલે શૂન્યાવકાશમાં પ્રકાશ દ્વારા એક વર્ષ ($365.25$ દિવસ) માં કાપવામાં આવતું અંતર.
તે પ્રકાશ દ્વારા કાપવામાં આવેલા પથની લંબાઈ માપે છે,તેથી તે અંતરનો એકમ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
2
EasyMCQ
ન્યુટન-સેકન્ડ એ કોનો એકમ છે?
A
વેગ
B
કોણીય વેગમાન
C
વેગમાન
D
ઉર્જા

Solution

(C) બળનો એકમ $Newton$ $(N)$ છે અને સમયનો એકમ $second$ $(s)$ છે.
પદાર્થ પર લાગતા બળ અને સમયના ગુણાકારને આઘાત (Impulse) કહેવામાં આવે છે,જે $J = F \times \Delta t$ દ્વારા દર્શાવાય છે.
આઘાતનો $SI$ એકમ $N \cdot s$ છે.
આઘાત-વેગમાનના પ્રમેય મુજબ,આઘાત એ રેખીય વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે $(\Delta p = F \times \Delta t)$.
તેથી,વેગમાનનો એકમ પણ $Newton-second$ $(N \cdot s)$ થાય છે.
3
MediumMCQ
એક સેકન્ડ એટલે
A
$Kr$ ઘડિયાળના $1650763.73$ સમયગાળા
B
$Kr$ ઘડિયાળના $652189.63$ સમયગાળા
C
$Cs$ ઘડિયાળના $1650763.73$ સમયગાળા
D
$Cs$ ઘડિયાળના $9192631770$ સમયગાળા

Solution

(D) આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રમાણિત વ્યાખ્યા મુજબ,એક સેકન્ડને સીઝિયમ-$133$ $(Cs-133)$ પરમાણુની ધરા અવસ્થાના બે હાઇપરફાઇન સ્તરો વચ્ચેના સંક્રમણને અનુરૂપ વિકિરણના $9192631770$ આવર્તકાળ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
4
EasyMCQ
એક નેનોમીટર એટલે કેટલા?
A
$10^9 \, mm$
B
$10^{-6} \, cm$
C
$10^{-7} \, cm$
D
$10^{-9} \, cm$

Solution

(C) વ્યાખ્યા મુજબ,$1 \, nm = 10^{-9} \, m$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \, m = 100 \, cm = 10^2 \, cm$ થાય.
તેથી,$1 \, nm = 10^{-9} \times 10^2 \, cm = 10^{-7} \, cm$ મળે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
5
EasyMCQ
એક માઇક્રોન સેન્ટિમીટર સાથે કેવી રીતે સંબંધિત છે?
A
$1\, \text{micron} = 10^{-8} \, \text{cm}$
B
$1\, \text{micron} = 10^{-6} \, \text{cm}$
C
$1\, \text{micron} = 10^{-5} \, \text{cm}$
D
$1\, \text{micron} = 10^{-4} \, \text{cm}$

Solution

(D) વ્યાખ્યા મુજબ,$1 \, \text{micron}$ (જેને માઇક્રોમીટર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ $10^{-6} \, \text{મીટર}$ ની બરાબર છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \, \text{મીટર} = 100 \, \text{સેમી} = 10^2 \, \text{સેમી}$,તેથી આ કિંમતને સમીકરણમાં મૂકતા:
$1 \, \text{micron} = 10^{-6} \times (10^2 \, \text{cm})$
$1 \, \text{micron} = 10^{-6+2} \, \text{cm}$
$1 \, \text{micron} = 10^{-4} \, \text{cm}$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
6
EasyMCQ
દબાણનો $SI$ એકમ કયો છે?
A
પાસ્કલ
B
$Dynes/cm^2$
C
$Hg$ ના $cm$
D
એટમોસ્ફિયર (વાતાવરણ)

Solution

(A) દબાણનો $SI$ એકમ પાસ્કલ (જેને $Pa$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે) છે,જે એક ન્યૂટન પ્રતિ ચોરસ મીટર ($N/m^2$ અથવા $kg \cdot m^{-1} \cdot s^{-2}$) ની બરાબર છે.
આ એકમને $1971$ માં સત્તાવાર રીતે અપનાવવામાં આવ્યો હતો.
તે પહેલાં,$SI$ પદ્ધતિમાં દબાણને $newtons$ $per$ $square$ $metre$ તરીકે દર્શાવવામાં આવતું હતું.
7
EasyMCQ
$SI$ પદ્ધતિમાં કોણીય પ્રવેગનો એકમ શું છે?
A
$N\,kg^{-1}$
B
$m\,s^{-2}$
C
$rad\,s^{-2}$
D
$m\,kg^{-1}K$

Solution

(C) કોણીય પ્રવેગ $(\alpha)$ એ સમય $(t)$ ની સાપેક્ષમાં કોણીય વેગ $(\omega)$ માં થતા ફેરફારનો દર છે.
ગાણિતિક રીતે,$\alpha = \frac{d\omega}{dt}$.
કોણીય વેગ $(\omega)$ નો $SI$ એકમ રેડિયન પ્રતિ સેકન્ડ $(rad\,s^{-1})$ છે.
તેથી,કોણીય પ્રવેગનો $SI$ એકમ $\frac{rad\,s^{-1}}{s} = rad\,s^{-2}$ થાય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
8
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો એકમ ઊર્જાનો એકમ નથી?
A
$W \cdot s$
B
$kg \cdot m/s$
C
$N \cdot m$
D
જૂલ

Solution

(B) ઊર્જા એટલે કાર્ય કરવાની ક્ષમતા. ઊર્જાનો $SI$ એકમ જૂલ $(J)$ છે.
$1 \text{ જૂલ} = 1 \text{ ન્યૂટન} \cdot \text{ મીટર} (N \cdot m) = 1 \text{ વોટ} \cdot \text{ સેકન્ડ} (W \cdot s)$.
વિકલ્પ $(b)$ $kg \cdot m/s$ એ રેખીય વેગમાન $(p = mv)$ નો એકમ છે,ઊર્જાનો નહીં.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.
9
EasyMCQ
$SI$ પદ્ધતિમાં ઉર્જાનો એકમ કયો છે?
A
અર્ગ $(Erg)$
B
કેલરી $(Calorie)$
C
જૂલ $(Joule)$
D
ઇલેક્ટ્રોન વોલ્ટ $(Electron \ volt)$

Solution

(C) $SI$ પદ્ધતિમાં ઉર્જાનો એકમ $Joule$ $(J)$ છે.
$1 \ J = 1 \ kg \cdot m^2/s^2$.
$Erg$ એ ઉર્જાનો $CGS$ એકમ છે.
$Calorie$ અને $Electron \ volt$ એ ઉર્જાના અન્ય એકમો છે,પરંતુ તે $SI$ એકમ નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
10
EasyMCQ
પ્રકાશના કિરણની તરંગલંબાઈ $0.00006\,m$ છે. તે ........ $microns$ ની બરાબર છે.
A
$6$
B
$60$
C
$600$
D
$0.6$

Solution

(B) આપેલ તરંગલંબાઈ $\lambda = 0.00006\,m = 6 \times 10^{-5}\,m$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1\,micron = 1\,\mu m = 10^{-6}\,m$.
તરંગલંબાઈને માઇક્રોનમાં ફેરવવા માટે,આપણે તેને $10^{-6}\,m$ વડે ભાગીશું:
$\lambda = \frac{6 \times 10^{-5}\,m}{10^{-6}\,m/micron} = 6 \times 10^{1}\,microns = 60\,microns$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
11
EasyMCQ
તાપમાનને નીચેનામાંથી કોના સંદર્ભમાં તારવેલી રાશિ તરીકે દર્શાવી શકાય છે?
A
લંબાઈ અને દળ
B
દળ અને સમય
C
લંબાઈ,દળ અને સમય
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(D) $SI$ એકમ પદ્ધતિમાં સાત મૂળભૂત ભૌતિક રાશિઓ છે: લંબાઈ,દળ,સમય,વિદ્યુત પ્રવાહ,થર્મોડાયનેમિક તાપમાન,દ્રવ્યનો જથ્થો અને જ્યોતિ તીવ્રતા.
તાપમાન એ સાત મૂળભૂત રાશિઓમાંથી એક હોવાથી,તેને લંબાઈ,દળ કે સમયના સંદર્ભમાં તારવેલી રાશિ તરીકે દર્શાવી શકાતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
12
EasyMCQ
પાવરનો એકમ કયો છે?
A
કિલોવોટ
B
કિલોવોટ-કલાક
C
ડાઇન
D
જૂલ

Solution

(A) પાવર એટલે કાર્ય કરવાનો દર અથવા ઉર્જાના સ્થાનાંતરનો દર. પાવરનો $SI$ એકમ વોટ $(W)$ છે,જે $1 \ J/s$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,કિલોવોટ $(kW)$ એ પાવરનો એકમ છે,જ્યાં $1 \ kW = 10^3 \ W$ થાય છે. કિલોવોટ-કલાક $(kWh)$ એ ઉર્જાનો એકમ છે,ડાઇન એ બળનો એકમ છે અને જૂલ $(J)$ એ ઉર્જાનો એકમ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
13
DifficultMCQ
લાકડાની ઘનતા $CGS$ એકમ પદ્ધતિમાં $0.5 \, g/cm^3$ છે. $MKS$ $(SI)$ એકમ પદ્ધતિમાં તેનું મૂલ્ય ........... $kg/m^3$ થશે.
A
$500$
B
$5$
C
$0.5$
D
$5000$

Solution

(A) ઘનતાને $CGS$ $(g/cm^3)$ માંથી $SI$ $(kg/m^3)$ માં રૂપાંતરિત કરવા માટે:
$1 \, g/cm^3 = \frac{10^{-3} \, kg}{10^{-6} \, m^3} = 10^3 \, kg/m^3 = 1000 \, kg/m^3$.
આપેલ ઘનતા = $0.5 \, g/cm^3$.
તેથી,$0.5 \, g/cm^3 = 0.5 \times 1000 \, kg/m^3 = 500 \, kg/m^3$.
14
EasyMCQ
ઊર્જાનો એકમ કયો છે?
A
$J/\text{sec}$
B
$\text{Watt} \cdot \text{day}$
C
$\text{Kilowatt}$
D
$\text{gm} \cdot \text{cm}/\text{sec}^2$

Solution

(B) ઊર્જા એ પાવર અને સમયનો ગુણાકાર છે.
પાવર $= \text{ઊર્જા} / \text{સમય}$ હોવાથી,$\text{ઊર્જા} = \text{પાવર} \times \text{સમય}$ થાય.
અહીં પાવરનો એકમ $\text{Watt}$ અને સમયનો એકમ $\text{day}$ છે,તેથી $\text{Watt} \cdot \text{day}$ એ ઊર્જાનો એકમ દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $A$ $(J/\text{sec})$ એ પાવરનો એકમ છે.
વિકલ્પ $C$ $(\text{Kilowatt})$ એ પાવરનો એકમ છે.
વિકલ્પ $D$ $(\text{gm} \cdot \text{cm}/\text{sec}^2)$ એ બળનો એકમ (ડાઇન) છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
15
EasyMCQ
$Newton/meter^2$ એ કોનો એકમ છે?
A
ઉર્જા
B
વેગમાન
C
બળ
D
દબાણ

Solution

(D) બળનો એકમ $Newton$ $(N)$ છે અને ક્ષેત્રફળનો એકમ $meter^2$ $(m^2)$ છે.
દબાણની વ્યાખ્યા એકમ ક્ષેત્રફળ પર લાગતા બળ તરીકે કરવામાં આવે છે.
$\text{દબાણ} = \frac{\text{બળ}}{\text{ક્ષેત્રફળ}}$
તેથી,દબાણનો એકમ $\frac{N}{m^2}$ અથવા $Newton/meter^2$ છે (જેને $Pascal$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે).
16
EasyMCQ
વેગમાનનો $SI$ એકમ શું છે?
A
$kg/m$
B
$kg \cdot m/s$
C
$kg \cdot m^2/s$
D
$kg \cdot N$

Solution

(B) વેગમાન $(p)$ એ દળ $(m)$ અને વેગ $(v)$ નો ગુણાકાર છે.
ગાણિતિક રીતે,$p = m \times v$.
દળનો $SI$ એકમ $kg$ (કિલોગ્રામ) છે.
વેગનો $SI$ એકમ $m/s$ (મીટર પ્રતિ સેકન્ડ) છે.
તેથી,વેગમાનનો $SI$ એકમ $kg \cdot m/s$ થાય છે.
17
MediumMCQ
સ્થિતિ ઉર્જાનો એકમ કયો છે?
A
$gm \cdot (cm/sec^2)$
B
$gm \cdot (cm/sec)^2$
C
$gm \cdot (cm^2/sec)$
D
$gm \cdot (cm/sec)$

Solution

(B) સ્થિતિ ઉર્જાનું સૂત્ર $U = mgh$ છે.
અહીં,$m$ એ દળ છે જેનો એકમ $gm$ છે,$g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ છે જેનો એકમ $cm/sec^2$ છે,અને $h$ એ ઊંચાઈ છે જેનો એકમ $cm$ છે.
આ એકમોને સૂત્રમાં મૂકતા: $U = (gm) \cdot (cm/sec^2) \cdot (cm) = gm \cdot (cm^2/sec^2)$.
આને $gm \cdot (cm/sec)^2$ તરીકે પણ લખી શકાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
18
EasyMCQ
$Parsec$ એ શેનો એકમ છે?
A
અંતર
B
વેગ
C
સમય
D
ખૂણો

Solution

(A) $Parsec$ (પેરેલેક્સ સેકન્ડ) એ અંતરનો એકમ છે જેનો ઉપયોગ સૌરમંડળની બહારના ખગોળીય પદાર્થોના મોટા અંતરને માપવા માટે થાય છે.
તેને તે અંતર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે કે જ્યાં એક ખગોળીય એકમ $(AU)$ એક આર્કસેકન્ડનો ખૂણો બનાવે છે.
$1 \ Parsec \approx 3.086 \times 10^{16} \ m$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
19
MediumMCQ
જો ${u_1}$ અને ${u_2}$ એ માપન પદ્ધતિની બે પસંદ કરેલી એકમો હોય અને ${n_1}$ અને ${n_2}$ તેમના સંબંધિત આંકડાકીય મૂલ્યો હોય,તો:
A
${n_1}{u_1} = {n_2}{u_2}$
B
${n_1}{u_1} + {n_2}{u_2} = 0$
C
${n_1}{n_2} = {u_1}{u_2}$
D
$({n_1} + {u_1}) = ({n_2} + {u_2})$

Solution

(A) ભૌતિક રાશિ $(Q)$ ને તેના આંકડાકીય મૂલ્ય $(n)$ અને તેના એકમ $(u)$ ના ગુણાકાર તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
$Q = n \times u$
માપનની પદ્ધતિ ગમે તે હોય,ભૌતિક રાશિ અચળ રહેતી હોવાથી,આપણને મળે છે:
$Q = n_1u_1 = n_2u_2$
તેથી,બે પદ્ધતિઓ વચ્ચેનો સંબંધ ${n_1}{u_1} = {n_2}{u_2}$ છે.
20
EasyMCQ
યુનિવર્સલ ટાઈમ (Universal time) શેના પર આધારિત છે?
A
પૃથ્વીનું તેની ધરી પર પરિભ્રમણ
B
સૂર્યની આસપાસ પૃથ્વીની કક્ષીય ગતિ
C
સીઝિયમ પરમાણુના કંપનો
D
ક્વાર્ટઝ ક્રિસ્ટલના દોલનો

Solution

(C) આંતરરાષ્ટ્રીય એકમ પદ્ધતિ $(SI)$ માં સેકન્ડની પ્રમાણિત વ્યાખ્યા પરમાણુ ઘડિયાળ પર આધારિત છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,એક સેકન્ડ એટલે સીઝિયમ-$133$ પરમાણુની ધરા-સ્થિતિના બે હાઇપરફાઇન સ્તરો વચ્ચેના સંક્રમણને અનુરૂપ વિકિરણના $9,192,631,770$ આવર્તકાળનો સમયગાળો.
તેથી,યુનિવર્સલ ટાઈમ સીઝિયમ પરમાણુના કંપનો પર આધારિત છે.
21
EasyMCQ
હર્ટ્ઝ (Hertz) એ શેનો એકમ છે?
A
આવૃત્તિ
B
બળ
C
વિદ્યુતભાર
D
ચુંબકીય ફ્લક્સ

Solution

(A) એકમ સમયમાં થતા દોલનોની સંખ્યાને આવૃત્તિ કહેવામાં આવે છે. આવૃત્તિનો $SI$ એકમ $Hertz (Hz)$ છે.
22
EasyMCQ
એક પીકો ફેરાડે એટલે કેટલા?
A
$10^{-24} \ F$
B
$10^{-18} \ F$
C
$10^{-12} \ F$
D
$10^{-6} \ F$

Solution

(C) 'પીકો' પ્રત્યય $10^{-12}$ ના અવયવને દર્શાવે છે.
તેથી,એક પીકો ફેરાડે $(1 \ pF)$ એ $10^{-12} \ F$ ની બરાબર છે.
23
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો સમયનો એકમ નથી?
A
માઈક્રો સેકન્ડ
B
લીપ વર્ષ
C
ચંદ્ર માસ
D
પેરલેક્ટિક સેકન્ડ

Solution

(D) $Microsecond$ એ સમયનો એકમ છે $(10^{-6} \ s)$.
$Leap \ year$ એ કેલેન્ડરમાં વપરાતો સમયનો એકમ છે.
$Lunar \ month$ એ ચંદ્રના ચક્ર પર આધારિત સમયનો એકમ છે.
$Parallactic \ second$ (અથવા $parsec$) એ ખગોળશાસ્ત્રમાં તારાઓ અને આકાશગંગાઓના મોટા અંતરને માપવા માટે વપરાતો અંતરનો એકમ છે.
તેથી,$Parallactic \ second$ એ સમયનો એકમ નથી.
સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
24
EasyMCQ
$SI$ એકમોમાં એક યાર્ડ (yard) કેટલા થાય?
A
$1.9144 \, m$
B
$0.9144 \, m$
C
$0.09144 \, km$
D
$1.0936 \, km$

Solution

(B) વ્યાખ્યા મુજબ,$1 \, \text{yard} = 36 \, \text{inches}$ થાય છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \, \text{inch} = 2.54 \, \text{cm} = 0.0254 \, \text{m}$ છે.
તેથી,$1 \, \text{yard} = 36 \times 0.0254 \, \text{m} = 0.9144 \, \text{m}$ થાય.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
25
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો એકમ સૌથી નાનો છે?
A
મિલિમીટર
B
$ \mathring{A} $
C
ફર્મી
D
મીટર

Solution

(C) સૌથી નાનો એકમ નક્કી કરવા માટે, આપણે તેમના મૂલ્યોને મીટરના સંદર્ભમાં સરખાવીએ છીએ:
$1 \text{ મિલિમીટર } (mm) = 10^{-3} \, m$
$1 \text{ એન્ગસ્ટ્રોમ } (\mathring{A}) = 10^{-10} \, m$
$1 \text{ ફર્મી } (fm) = 10^{-15} \, m$
$1 \text{ મીટર } (m) = 1 \, m$
આ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા, $10^{-15} < 10^{-10} < 10^{-3} < 1$ મળે છે. તેથી, ફર્મી એ સૌથી નાનો એકમ છે.
સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
26
MediumMCQ
યાદી-$I$ ને યાદી-$II$ સાથે જોડો અને નીચે આપેલા કોડનો ઉપયોગ કરીને સાચો જવાબ પસંદ કરો.
યાદી-$I$ યાદી-$II$
$(A)$ પૃથ્વી અને તારાઓ વચ્ચેનું અંતર $(1)$ માઇક્રોન
$(B)$ ઘન પદાર્થમાં આંતર-પરમાણ્વીય અંતર $(2)$ એંગસ્ટ્રોમ
$(C)$ ન્યુક્લિયસનું કદ $(3)$ પ્રકાશ વર્ષ
$(D)$ ઇન્ફ્રારેડ લેસરની તરંગલંબાઇ $(4)$ ફર્મી
A
$A-5, B-4, C-2, D-1$
B
$A-3, B-2, C-4, D-1$
C
$A-5, B-2, C-4, D-3$
D
$A-3, B-4, C-1, D-2$

Solution

(B) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ પૃથ્વી અને તારાઓ વચ્ચેનું અંતર પ્રકાશ વર્ષ $(3)$ માં માપવામાં આવે છે.
$(B)$ ઘન પદાર્થમાં આંતર-પરમાણ્વીય અંતર સામાન્ય રીતે એંગસ્ટ્રોમ $(2)$ ના ક્રમમાં હોય છે.
$(C)$ ન્યુક્લિયસનું કદ ફર્મી $(4)$ માં માપવામાં આવે છે.
$(D)$ ઇન્ફ્રારેડ લેસરની તરંગલંબાઇ સામાન્ય રીતે માઇક્રોન $(1)$ ના ક્રમમાં હોય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-3, B-2, C-4, D-1$ છે.
27
EasyMCQ
$Torr$ એ કોનો એકમ છે?
A
દબાણ
B
કદ
C
ઘનતા
D
ફ્લક્સ

Solution

(A) $Torr$ એ દબાણનો એક $SI$ સિવાયનો એકમ છે,જેનું નામ ભૌતિકશાસ્ત્રી $Evangelista$ $Torricelli$ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે.
એક $Torr$ ને વાતાવરણના બરાબર $1/760$ ભાગ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે $(1 \text{ atm} = 760 \text{ Torr})$.
તેથી,તે દબાણ માપવા માટે વપરાતો એકમ છે.
28
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો એકમ સાધિત એકમ (derived unit) છે?
A
દળનો એકમ
B
લંબાઈનો એકમ
C
સમયનો એકમ
D
કદનો એકમ

Solution

(D) પાયાના એકમો એ માપનના એવા એકમો છે જે અન્ય કોઈ ભૌતિક રાશિઓ પર આધાર રાખતા નથી. આમાં દળ $(kg)$,લંબાઈ $(m)$ અને સમય $(s)$ નો સમાવેશ થાય છે.
સાધિત એકમો એ ભૌતિક એકમો છે જે આંતરરાષ્ટ્રીય એકમ પદ્ધતિ $(SI)$ દ્વારા નિર્દિષ્ટ સાત પાયાના એકમો પરથી મેળવવામાં આવે છે.
કદ (Volume) ને $\text{લંબાઈ }\times \text{પહોળાઈ }\times \text{ઊંચાઈ}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. તેને $m^3$ તરીકે દર્શાવવામાં આવતું હોવાથી,તે એક સાધિત એકમ છે.
29
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો એકમ ઊર્જાનો એકમ નથી?
A
કેલરી
B
જૂલ
C
ઇલેક્ટ્રોન વોલ્ટ
D
વોટ

Solution

(D) ઊર્જા એટલે કાર્ય કરવાની ક્ષમતા. ઊર્જાનો $SI$ એકમ $Joule$ $(J)$ છે. અન્ય સામાન્ય એકમોમાં $Calorie$ અને $Electron \text{ } volt$ $(eV)$ નો સમાવેશ થાય છે.
$Watt$ $(W)$ એ પાવરનો $SI$ એકમ છે,જે કાર્ય કરવાના દર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે $(Power = \text{Energy} / \text{Time})$. તેથી,$Watt$ એ ઊર્જાનો એકમ નથી.
30
EasyMCQ
લંબાઈને શેના દ્વારા માપી શકાતી નથી?
A
ફર્મી
B
ડેબાય
C
માઈક્રોન
D
પ્રકાશ વર્ષ

Solution

(B) $Fermi$ $(10^{-15} \ m)$,$Micron$ $(10^{-6} \ m)$,અને $Light \ year$ $(9.46 \times 10^{15} \ m)$ એ લંબાઈ અથવા અંતર માપવા માટેના એકમો છે.
$Debye$ એ અણુઓના વિદ્યુત ડાયપોલ મોમેન્ટને દર્શાવવા માટે વપરાતો એકમ છે,લંબાઈ માટે નહીં.
તેથી,લંબાઈને $Debye$ દ્વારા માપી શકાતી નથી.
31
EasyMCQ
એક ભૌતિક રાશિ માપવામાં આવે છે અને તેનું મૂલ્ય $nu$ મળે છે, જ્યાં $n$ એ સંખ્યાત્મક મૂલ્ય છે અને $u$ એ એકમ છે. તો નીચેનામાંથી કયો સંબંધ સાચો છે?
A
$n \propto u^2$
B
$n \propto u$
C
$n \propto \sqrt{u}$
D
$n \propto \frac{1}{u}$

Solution

(D) કોઈપણ ભૌતિક રાશિ $P$ નું માન વપરાયેલ એકમોની પદ્ધતિને ધ્યાનમાં લીધા વિના અચળ રહે છે.
જો કોઈ ભૌતિક રાશિને $P = n_1 u_1 = n_2 u_2$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે, તો તેનો અર્થ એ છે કે સંખ્યાત્મક મૂલ્ય $n$ એ એકમના કદ $u$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
તેથી, $n \propto \frac{1}{u}$.
આમ, સાચો સંબંધ $n \propto \frac{1}{u}$ છે.
32
EasyMCQ
કેન્ડેલા (Candela) એ શેનો એકમ છે?
A
વિદ્યુત તીવ્રતા
B
પ્રકાશની તીવ્રતા (Luminous intensity)
C
ધ્વનિની તીવ્રતા
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) પ્રકાશની તીવ્રતા (Luminous intensity) નો $SI$ એકમ કેન્ડેલા $(cd)$ છે.
33
EasyMCQ
પાયાના $SI$ એકમોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$4$
B
$7$
C
$3$
D
$5$

Solution

(B) આંતરરાષ્ટ્રીય એકમ પદ્ધતિ $(SI)$ ભૌતિક રાશિઓ માટે $7$ પાયાના એકમો વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
આ પાયાના એકમો છે: લંબાઈ માટે મીટર $(m)$,દળ માટે કિલોગ્રામ $(kg)$,સમય માટે સેકન્ડ $(s)$,વિદ્યુત પ્રવાહ માટે એમ્પિયર $(A)$,તાપમાન માટે કેલ્વિન $(K)$,પદાર્થનો જથ્થો માપવા માટે મોલ $(mol)$ અને જ્યોતિ તીવ્રતા માટે કેન્ડેલા $(cd)$.
34
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કઈ એકમ પદ્ધતિ માત્ર દળ,લંબાઈ અને સમયના એકમો પર આધારિત નથી?
A
$SI$
B
$MKS$
C
$FPS$
D
$CGS$

Solution

(A) $MKS$,$FPS$,અને $CGS$ પદ્ધતિઓ ત્રણ મૂળભૂત ભૌતિક રાશિઓ પર આધારિત છે: દળ,લંબાઈ અને સમય.
$SI$ પદ્ધતિમાં સાત મૂળભૂત ભૌતિક રાશિઓ છે: લંબાઈ,દળ,સમય,વિદ્યુત પ્રવાહ,થર્મોડાયનેમિક તાપમાન,પદાર્થનો જથ્થો અને જ્યોતિ તીવ્રતા.
તેથી,$SI$ પદ્ધતિ માત્ર દળ,લંબાઈ અને સમયના એકમો પર આધારિત નથી.
35
EasyMCQ
એક ફેમટોમીટર એટલે કેટલા?
A
$10^{15} \, m$
B
$10^{-15} \, m$
C
$10^{-12} \, m$
D
$10^{12} \, m$

Solution

(B) 'ફેમટો' પૂર્વગ $10^{-15}$ ના અવયવનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેથી,એક ફેમટોમીટર $(1 \, fm)$ ને $10^{-15} \, m$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
36
MediumMCQ
એક મીટરમાં $Kr^{86}$ ની કેટલી તરંગલંબાઈ હોય છે?
A
$1553164.13$
B
$1650763.73$
C
$652189.63$
D
$2348123.73$

Solution

(B) મીટરની વ્યાખ્યા ઐતિહાસિક રીતે ક્રિપ્ટોન-$86$ $(Kr^{86})$ પરમાણુ દ્વારા ઉત્સર્જિત પ્રકાશની તરંગલંબાઈ પર આધારિત હતી.
એક મીટરને શૂન્યાવકાશમાં $Kr^{86}$ પરમાણુ દ્વારા ઉત્સર્જિત નારંગી-લાલ પ્રકાશની બરાબર $1650763.73$ તરંગલંબાઈ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
37
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો ઉર્જાનો એકમ છે?
A
જૂલ
B
વોટ
C
હોર્સ પાવર
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) ઉર્જાનો એકમ $Joule$ $(J)$ છે.
$Watt$ એ પાવરનો $SI$ એકમ છે.
$Horsepower$ $(hp)$ એ પાવરનો વ્યવહારુ એકમ છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ ($Watt$,$Horsepower$) ઉર્જાના એકમો નથી.
38
EasyMCQ
એક આઈસ્ક્રીમનું મૂલ્ય $700 \, kcal$ દર્શાવેલ છે. જ્યારે તેનું પાચન થાય ત્યારે તે શરીરને કેટલી કિલોવોટ-અવર $(kWh)$ ઉર્જા આપશે?
A
$0.81$
B
$0.90$
C
$1.11$
D
$0.71$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \, kcal = 1000 \, cal = 4200 \, J$.
જૂલમાંથી કિલોવોટ-અવર $(kWh)$ માં રૂપાંતરિત કરવા માટેનું પરિબળ $1 \, kWh = 3.6 \times 10^6 \, J$ છે.
તેથી,$1 \, kcal = \frac{4200}{3.6 \times 10^6} \, kWh = \frac{4.2 \times 10^3}{3.6 \times 10^6} \, kWh = \frac{4.2}{3.6} \times 10^{-3} \, kWh \approx 1.166 \times 10^{-3} \, kWh$.
$700 \, kcal$ માટે,$kWh$ માં ઉર્જા:
$E = 700 \times \frac{4200}{3.6 \times 10^6} \, kWh$
$E = \frac{2,940,000}{3,600,000} \, kWh$
$E = \frac{294}{360} \, kWh = 0.8166... \, kWh$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $0.81 \, kWh$ મળે છે.
39
EasyMCQ
$1 \, g$ વરાળની ગુપ્ત ઉષ્મા $536 \, cal/g$ છે,તો તેનું મૂલ્ય $J/kg$ માં કેટલું થાય?
A
$2.25 \times 10^6$
B
$2.25 \times 10^3$
C
$2.25$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(A) આપેલ છે કે,ગુપ્ત ઉષ્મા $L = 536 \, cal/g$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \, cal = 4.2 \, J$ અને $1 \, g = 10^{-3} \, kg$.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા:
$L = 536 \times \frac{4.2 \, J}{10^{-3} \, kg}$
$L = 536 \times 4.2 \times 10^3 \, J/kg$
$L = 2251.2 \times 10^3 \, J/kg \approx 2.25 \times 10^6 \, J/kg$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
40
EasyMCQ
લક્સ (Lux) એ શેનો એકમ છે?
A
સ્ત્રોતની પ્રકાશિત તીવ્રતા (Luminous intensity)
B
સપાટી પરનું પ્રકાશિતતા (Illuminance)
C
સપાટીનો પ્રસારણ ગુણાંક (Transmission coefficient)
D
પ્રકાશના સ્ત્રોતની પ્રકાશિત કાર્યક્ષમતા (Luminous efficiency)

Solution

(B) આંતરરાષ્ટ્રીય એકમ પદ્ધતિ $(SI)$ માં પ્રકાશિતતા (Illuminance) નો એકમ લક્સ $(lx)$ છે.
પ્રકાશિતતા એટલે સપાટી પર એકમ ક્ષેત્રફળ દીઠ આપાત થતો પ્રકાશનો ફ્લક્સ.
ગાણિતિક રીતે,$E = \frac{\Phi}{A}$,જ્યાં $E$ એ લક્સમાં પ્રકાશિતતા છે,$\Phi$ એ લ્યુમેન્સ $(lm)$ માં પ્રકાશનો ફ્લક્સ છે,અને $A$ એ ચોરસ મીટર $(m^2)$ માં ક્ષેત્રફળ છે.
તેથી,$1 \ lx = 1 \ lm/m^2$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
41
MediumMCQ
તાપમાનને નીચે આપેલ પૈકી કઈ ભૌતિક રાશિમાં દર્શાવી શકાય છે?
A
લંબાઈ અને દળ
B
દળ અને સમય
C
લંબાઈ,દળ અને સમય
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(D) $SI$ એકમ પદ્ધતિમાં,તાપમાનને એક મૂળભૂત ભૌતિક રાશિ ગણવામાં આવે છે. તેનો મૂળભૂત એકમ $kelvin$ $(K)$ છે. તેને દળ $(M)$,લંબાઈ $(L)$ અથવા સમય $(T)$ ના પદોમાં દર્શાવી કે તારવી શકાતું નથી. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી એક પણ સાચો નથી.
42
MediumMCQ
$1 \, g = \dots \, a.m.u.$
A
$6.02 \times 10^{-23}$
B
$6.02 \times 10^{23}$
C
$1.66 \times 10^{-24}$
D
$1.66 \times 10^{-27}$

Solution

(B) આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \, amu = 1.66 \times 10^{-27} \, kg$ છે.
કારણ કે $1 \, kg = 10^3 \, g$ છે,તેથી આપણે દળને ગ્રામમાં રૂપાંતરિત કરી શકીએ છીએ:
$1 \, amu = 1.66 \times 10^{-27} \times 10^3 \, g = 1.66 \times 10^{-24} \, g$.
$1 \, g$ ની કિંમત $amu$ માં શોધવા માટે,આપણે તેનો વ્યસ્ત લઈએ છીએ:
$1 \, g = \frac{1}{1.66 \times 10^{-24}} \, amu$.
આ કિંમતની ગણતરી કરતા:
$1 \, g \approx 0.6024 \times 10^{24} \, amu = 6.02 \times 10^{23} \, amu$.
43
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો સંબંધ ખોટો છે?
A
$1 \text{ કેલરી} = 4.18 \text{ જૂલ}$
B
$1 \text{ Å} = 10^{-10} \text{ મીટર}$
C
$1 \text{ MeV} = 1.6 \times 10^{-13} \text{ જૂલ}$
D
$1 \text{ ન્યૂટન} = 10^{-5} \text{ ડાયન}$

Solution

(D) દરેક વિકલ્પનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$: $1 \text{ કેલરી} = 4.18 \text{ જૂલ}$ સાચું છે.
$B$: $1 \text{ Å} = 10^{-10} \text{ મીટર}$ સાચું છે.
$C$: $1 \text{ MeV} = 10^6 \text{ eV} = 10^6 \times (1.6 \times 10^{-19} \text{ જૂલ}) = 1.6 \times 10^{-13} \text{ જૂલ}$. આ સાચું છે.
$D$: $1 \text{ ન્યૂટન}$ એ બળનો $SI$ એકમ છે અને $1 \text{ ડાયન}$ એ બળનો $CGS$ એકમ છે. આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \text{ ન્યૂટન} = 10^5 \text{ ડાયન}$,તેથી $1 \text{ ન્યૂટન} = 10^{-5} \text{ ડાયન}$ એ ખોટું વિધાન છે.
44
EasyMCQ
$10 \; amu = \dots \; kg$
A
$1.66 \times 10^{-27} \; kg$
B
$1.66 \times 10^{-24} \; kg$
C
$1.66 \times 10^{-26} \; kg$
D
$1.66 \times 10^{-28} \; kg$

Solution

(C) પરમાણ્વીય દળ એકમ $(amu)$ ને કાર્બન-$12$ પરમાણુના દળના બારમા ભાગ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
$1 \; amu = 1.660539 \times 10^{-27} \; kg \approx 1.66 \times 10^{-27} \; kg$.
$10 \; amu$ નું મૂલ્ય કિલોગ્રામમાં શોધવા માટે,આપણે $1 \; amu$ ના મૂલ્યને $10$ વડે ગુણીએ છીએ.
$10 \; amu = 10 \times (1.66 \times 10^{-27} \; kg)$.
$10 \; amu = 1.66 \times 10^{-26} \; kg$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
45
EasyMCQ
$10^3 \, g/cm^3 = \dots \, kg/m^3$
A
$10^6$
B
$10^{-6}$
C
$10^3$
D
$10^1$

Solution

(A) $g/cm^3$ ને $kg/m^3$ માં રૂપાંતરિત કરવા માટે,આપણે રૂપાંતરણ પરિબળોનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $1 \, g = 10^{-3} \, kg$ અને $1 \, cm = 10^{-2} \, m$.
આ કિંમતોને પદમાં મૂકતા:
$10^3 \, g/cm^3 = 10^3 \times \frac{10^{-3} \, kg}{(10^{-2} \, m)^3}$
$= 10^3 \times \frac{10^{-3} \, kg}{10^{-6} \, m^3}$
$= \frac{10^0}{10^{-6}} \, kg/m^3$
$= 10^6 \, kg/m^3$.
46
EasyMCQ
$CGS$ એકમ પદ્ધતિમાં લાકડાની ઘનતા $0.5 \; g/cm^3$ છે. $MKS$ એકમ પદ્ધતિમાં તેનું મૂલ્ય કેટલું થશે?
A
$500$
B
$5$
C
$0.5$
D
$5000$

Solution

(A) લાકડાની ઘનતા $0.5 \; g/cm^3$ આપેલી છે.
તેને $MKS$ એકમો $(kg/m^3)$ માં રૂપાંતરિત કરવા માટે,આપણે નીચેના રૂપાંતરણ પરિબળોનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$1 \; g = 10^{-3} \; kg$
$1 \; cm^3 = (10^{-2} \; m)^3 = 10^{-6} \; m^3$
તેથી,$0.5 \; g/cm^3 = 0.5 \times \frac{10^{-3} \; kg}{10^{-6} \; m^3} = 0.5 \times 10^3 \; kg/m^3 = 500 \; kg/m^3$.
47
EasyMCQ
એક માઈક્રોન અને એક નેનોમીટરનો ગુણોત્તર શું છે?
A
$10^3$
B
$10^{-3}$
C
$10^{-6}$
D
$10^{-1}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \mu m = 10^{-6} \text{ m}$ અને $1 \text{ nm} = 10^{-9} \text{ m}$ થાય છે.
તેથી,એક માઈક્રોન અને એક નેનોમીટરનો ગુણોત્તર નીચે મુજબ મળે:
$\frac{1 \mu m}{1 \text{ nm}} = \frac{10^{-6} \text{ m}}{10^{-9} \text{ m}} = 10^{-6 - (-9)} = 10^3$.
48
EasyMCQ
$second^{-1}$ એ કોનો એકમ છે?
A
સમય
B
લંબાઈ
C
આવૃત્તિ
D
કોણીય પ્રવેગ

Solution

(C) $second^{-1}$ (અથવા $s^{-1}$) એકમ એ એકમ સમયમાં થતી ઘટનાઓ કે ચક્રની સંખ્યા દર્શાવે છે.
આવૃત્તિની વ્યાખ્યા એકમ સમયમાં થતા દોલનો કે ચક્રની સંખ્યા તરીકે કરવામાં આવે છે.
આવૃત્તિનો $SI$ એકમ હર્ટ્ઝ $(Hz)$ છે,જે $1/second$ અથવા $s^{-1}$ ને સમાન છે.
તેથી,$second^{-1}$ એ આવૃત્તિનો એકમ છે.
49
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો લંબાઈનો એકમ નથી?
A
માઇક્રોન
B
પ્રકાશ વર્ષ
C
$\mathring{A}$
D
રેડિયન

Solution

(D) માઇક્રોન $(10^{-6} \ m)$,પ્રકાશ વર્ષ $(9.46 \times 10^{15} \ m)$,અને $\mathring{A}$ $(10^{-10} \ m)$ એ બધા લંબાઈ અથવા અંતર માપવા માટે વપરાતા એકમો છે.
તેનાથી વિપરીત,રેડિયન એ સમતલ કોણનો $SI$ એકમ છે,જે ચાપની લંબાઈ અને ત્રિજ્યાના ગુણોત્તરને દર્શાવતી પરિમાણરહિત રાશિ છે.
50
EasyMCQ
ગુરૂત્વાકર્ષણને લીધે પ્રવેગનું મૂલ્ય $9.8 \, m s^{-2}$ છે. $ft/s^2$ માં તેનું મૂલ્ય આશરે કેટલું થાય?
A
$23$
B
$29$
C
$32$
D
$38$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $1 \, m \approx 3.28084 \, ft$.
ગુરૂત્વાકર્ષણને લીધે પ્રવેગને $m/s^2$ માંથી $ft/s^2$ માં રૂપાંતરિત કરવા માટે,આપણે તે મૂલ્યને રૂપાંતર અવયવ વડે ગુણીએ છીએ:
$g = 9.8 \, m/s^2 \times 3.28084 \, ft/m$
$g \approx 32.14 \, ft/s^2$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં લેતા,આપણને $g \approx 32 \, ft/s^2$ મળે છે.

Units, Dimensions and Measurement — Units · Frequently Asked Questions

1Are these Units, Dimensions and Measurement questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Units, Dimensions and Measurement Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.