Alkyne Questions in Gujarati

(D) ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સ,જેમ કે ઇથાઇન $(C_2H_2)$,માં $sp$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
આ એસિડિક હાઇડ્રોજનને સોડિયમ $(Na)$ જેવી સક્રિય ધાતુઓ દ્વારા બદલી શકાય છે,જેનાથી સોડિયમ એસિટિલાઇડ બને છે અને હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુક્ત થાય છે.
પ્રક્રિયા: $2CH \equiv CH + 2Na \to 2CH \equiv C^{-}Na^{+} + H_2$.

(A) એસીટીલીન $(CH \equiv CH)$ એ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતું ટર્મિનલ આલ્કાઇન છે.
જ્યારે તે એમોનિયકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે સિલ્વર એસીટાઇલાઇડ બનાવે છે,જે સફેદ અવક્ષેપ છે: $CH \equiv CH + 2[Ag(NH_3)_2]^+ + 2OH^- \to Ag-C \equiv C-Ag \downarrow + 4NH_3 + 2H_2O$.
જ્યારે તે એમોનિયકલ ક્યુપ્રસ ક્લોરાઇડ $(Cu_2Cl_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે કોપર$(I)$ એસીટાઇલાઇડ બનાવે છે,જે લાલ અવક્ષેપ છે: $CH \equiv CH + 2[Cu(NH_3)_2]^+ + 2OH^- \to Cu-C \equiv C-Cu \downarrow + 4NH_3 + 2H_2O$.

(A) જેમ સંકર કક્ષકમાં $s$-લક્ષણ વધે તેમ બંધ લંબાઈ ઘટે છે.
$s$-કક્ષક $p$-કક્ષક કરતા કેન્દ્રની નજીક હોય છે,તેથી વધુ $s$-લક્ષણ ટૂંકી બંધ લંબાઈ આપે છે.
$sp$ સંકરણમાં $50\% \ s$-લક્ષણ,$sp^2$ માં $33.3\% \ s$-લક્ષણ અને $sp^3$ માં $25\% \ s$-લક્ષણ હોય છે.
તેથી,$C - H$ બંધ લંબાઈ $sp - s$ ઓવરલેપિંગ (આલ્કાઈન્સ) માં ન્યૂનતમ હોય છે.

(A) $HgSO_4$ અને $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં $1$-બ્યુટાઇન $(CH_3-CH_2-C \equiv CH)$ નું જલીયકરણ માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે.
પાણી ત્રિ-બંધ પર ઉમેરાઈને અસ્થાયી ઇનોલ મધ્યવર્તી $(CH_3-CH_2-C(OH)=CH_2)$ બનાવે છે.
આ ઇનોલ ત્યારબાદ ટૉટોમેરાઇઝેશન દ્વારા વધુ સ્થાયી કીટોન,$2$-બ્યુટેનોન $(CH_3-CH_2-C(=O)-CH_3)$ બનાવે છે.

(A) $NaNH_2$ એ એક પ્રબળ બેઇઝ છે જે ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સનું ડિપ્રોટોનેશન કરી શકે છે કારણ કે $sp$-સંકરિત કાર્બન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઇડ્રોજન પૂરતો એસિડિક હોય છે.
$CH \equiv CH + NaNH_2 \to CH \equiv C^{-} Na^{+} + NH_3$
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$C_2H_2$ (એસીટીલીન) એ ટર્મિનલ આલ્કાઇન છે,જ્યારે $C_6H_6$ (બેન્ઝીન),$C_2H_6$ (ઇથેન),અને $C_2H_4$ (ઇથીન) પાસે $NaNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ ક્ષાર બનાવવા માટે પૂરતા એસિડિક પ્રોટોન હોતા નથી.

(A) જે વાયુ $CCl_4$ માં બ્રોમીનને રંગવિહીન કરે છે તે અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન (આલ્કીન અથવા આલ્કાઇન) હોવો જોઈએ.
એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) સાથે સફેદ અવક્ષેપ બનાવવો એ ટર્મિનલ આલ્કાઇન $(R-C\equiv CH)$ માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
$C_2H_2$ (એસીટીલીન) એક ટર્મિનલ આલ્કાઇન છે જે નીચે મુજબ પ્રક્રિયા કરે છે:
$HC\equiv CH + 2Br_2 \xrightarrow{CCl_4} CHBr_2-CHBr_2$ (બ્રોમીનનું રંગવિહીન થવું).
$HC\equiv CH + 2[Ag(NH_3)_2]^+ + 2OH^- \to AgC\equiv CAg \downarrow + 4NH_3 + 2H_2O$ (સિલ્વર એસીટાઇલાઇડના સફેદ અવક્ષેપ).

(D) . ઇથાઇન $(C_2H_2)$ એ આલ્કાઇન શ્રેણીનો સભ્ય છે જેનું સામાન્ય સૂત્ર $C_nH_{2n-2}$ છે.
સમાનધર્મી શ્રેણીના સભ્યો $-CH_2-$ સમૂહ દ્વારા અલગ પડે છે.
$n=2$ માટે,સૂત્ર $C_2H_2$ (ઇથાઇન) છે.
$n=3$ માટે,સૂત્ર $C_3H_{2(3)-2} = C_3H_4$ (પ્રોપાઇન) છે.
આમ,$C_3H_4$ એ ઇથાઇનનો પછીનો સમાનધર્મી સભ્ય છે.

(C) $HgCl_2$ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં એસિટિલીન $(CH \equiv CH)$ ની $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$CH \equiv CH + HCl \xrightarrow{HgCl_2} CH_2 = CH - Cl$
મળતી નીપજ વિનાઈલ ક્લોરાઈડ છે.

(C) $HgSO_4$ અને $40\% \ H_2SO_4$ ની હાજરીમાં પ્રોપાઇનનું પાણી સાથેનું જલીયકરણ નીચે મુજબ થાય છે:
$CH_3-C \equiv CH + H_2O \xrightarrow{H_2SO_4, HgSO_4} CH_3-C(OH)=CH_2$ (ઇનોલ).
આ ઇનોલ મધ્યવર્તી સંયોજન ટોટોમેરાઇઝેશન દ્વારા વધુ સ્થાયી કીટોન,એસીટોન બનાવે છે:
$CH_3-C(OH)=CH_2 \rightarrow CH_3-C(=O)-CH_3$ (એસીટોન).

(A) જ્યારે પ્રોપાઇનના $3$ અણુઓ $(CH_3-C \equiv CH)$ લાલ ગરમ લોખંડની નળીમાં $873 \ K$ તાપમાને ચક્રીય પોલીમરાઇઝેશન પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે $1,3,5$-ટ્રાયમિથાઇલબેન્ઝીન બને છે,જેને સામાન્ય રીતે મેસિટિલીન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$3 CH_3-C \equiv CH \xrightarrow{\Delta, \text{Fe tube}} \text{Mesitylene}$

(C) એમોનિયેકલ ક્યુપ્રસ ક્લોરાઈડ (આલ્કાઈન માટેનું ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) ટર્મિનલ આલ્કાઈન સાથે પ્રક્રિયા કરીને કોપર એસિટિલાઈડના લાલ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$2NH_4OH + Cu_2Cl_2 \to 2CuOH + 2NH_4Cl$
$CuOH + 2NH_4OH \to [Cu(NH_3)_2]OH + 2H_2O$
$HC \equiv CH + 2[Cu(NH_3)_2]OH \to CuC \equiv CCu + 4NH_3 + 2H_2O$
$C_2H_2$ (એસીટીલીન) એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન હોવાથી,તે કોપર ડેરિવેટિવ (કોપર એસિટિલાઈડ) બનાવે છે.

(C) ઈથાઈન $(CH \equiv CH)$ નું બેન્ઝીન $(C_6H_6)$ માં ચક્રીય પોલિમરાઈઝેશન (સાયક્લોટ્રાઈમરાઈઝેશન) સામાન્ય રીતે વાયુને $873 \ K$ તાપમાને લાલ-ગરમ લોખંડની નળીમાંથી પસાર કરીને કરવામાં આવે છે. જોકે,$NbCl_3$ (નાયોબિયમ$(III)$ ક્લોરાઈડ) જેવા સંક્રાંતિ ધાતુના હેલાઈડ્સ પણ આ ચોક્કસ પ્રતિક્રિયાને ઉદ્દીપ્ત કરવા માટે જાણીતા છે.
$3 CH \equiv CH \xrightarrow{NbCl_3} C_6H_6$

(C) એસિટિલીન $(HC \equiv CH)$ નું $KMnO_4$ દ્વારા ઓક્સિડેશન થઈને ઓક્ઝેલિક એસિડ $(HOOC-COOH)$ બને છે.
પ્રક્રિયા: $HC \equiv CH + 4[O] \xrightarrow{KMnO_4} HOOC-COOH$.

(B) ઈથાઈનની મંદ $H_2SO_4$ અને $Hg(II)$ ક્ષાર (જેમ કે $HgSO_4$) સાથેની પ્રક્રિયા જલીયકરણ પ્રક્રિયા છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH \equiv CH + H_2O$ $\xrightarrow{40\% \ H_2SO_4, \ 1\% \ HgSO_4} [CH_2 = CH - OH] \text{ (વિનાઈલ આલ્કોહોલ)}
[CH_2 = CH - OH]$ $\xrightarrow{\text{ટોટોમેરાઈઝેશન}} CH_3 - CHO \text{ (ઈથેનાલ)}$
આમ,અંતિમ નીપજ ઈથેનાલ છે.

(C) એસિટિલીન $(HC \equiv CH)$ એ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતો ટર્મિનલ આલ્કાઇન છે.
તે એમોનિયેકલ ક્યુપ્રસ ક્લોરાઇડ $(Cu_2Cl_2 + NH_4OH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કોપર$(I)$ એસિટિલાઇડ $(CuC \equiv CCu)$ ના લાલ-ભૂરા રંગના અવક્ષેપ આપે છે.
ઇથિલીન $(CH_2 = CH_2)$ માં એસિડિક હાઇડ્રોજન હોતો નથી અને તે એમોનિયેકલ ક્યુપ્રસ ક્લોરાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
તેથી,આ પ્રક્રિયકનો ઉપયોગ તેમની વચ્ચે તફાવત પારખવા માટે થાય છે.

(A) ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સ $sp$-હાઇબ્રિડાઇઝ્ડ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવે છે.
આ ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સ ટોલેન્સ પ્રક્રિયક,$Ag(NH_3)_2^+$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર એસીટાઇલાઇડના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સ માટે વિશિષ્ટ છે અને તેનો ઉપયોગ તેમને આંતરિક આલ્કાઇન્સ અને અન્ય હાઇડ્રોકાર્બનથી અલગ પાડવા માટે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) જ્યારે એસિટિલીન $(C_2H_2)$ ને નાઈટ્રોજન $(N_2)$ ની હાજરીમાં ઇલેક્ટ્રિક આર્કમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે પ્રક્રિયા હાઇડ્રોજન સાયનાઇડ $(HCN)$ ના નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.
આ પ્રક્રિયા માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$C_2H_2 + N_2 \xrightarrow{\text{electric arc}} 2HCN$

(B) એસીટીલીન $(HC \equiv CH)$ નું ઓઝોનોલિસિસ ઓઝોનાઈડ મધ્યવર્તી સંયોજન દ્વારા થાય છે.
જળવિભાજન પછી,ઓઝોનાઈડ તૂટીને ગ્લાયોક્સલ $(CHO-CHO)$ બનાવે છે.
જો પ્રક્રિયા ઓક્સિડેટીવ હોય અથવા વધુ ઓક્સિડેશન થાય,તો તે ફોર્મિક એસિડ $(HCOOH)$ બનાવી શકે છે.
તેથી,મુખ્ય નીપજ ગ્લાયોક્સલ છે અને અમુક પરિસ્થિતિઓમાં ફોર્મિક એસિડ પણ મળે છે.

(B) કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચેની બંધ લંબાઈ તેમાં રહેલા કાર્બન પરમાણુઓના સંકરણ પર આધાર રાખે છે।
$sp^3-sp^3$ એકલ બંધ (જેમ કે $C_2H_6$ માં) ની બંધ લંબાઈ $154 \ pm$ હોય છે।
$sp^2-sp^2$ દ્વિબંધ (જેમ કે $C_2H_4$ માં) ની બંધ લંબાઈ $134 \ pm$ હોય છે।
$sp-sp$ ત્રિબંધ (જેમ કે $C_2H_2$ માં) ની બંધ લંબાઈ $120 \ pm$ હોય છે।
પ્રોપાઇન $(CH_3-C \equiv CH)$ માં $C \equiv C$ ત્રિબંધ હોય છે, જે આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી ટૂંકી બંધ લંબાઈ ધરાવે છે।

(A) જ્યારે એસીટીલીન એમોનિયકલ $AgNO_{3}$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે સિલ્વર એસીટાઈલાઈડ બને છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા:
$HC \equiv CH + 2AgNO_{3} + 2NH_{4}OH \rightarrow AgC \equiv CAg + 2NH_{4}NO_{3} + 2H_{2}O$
આ પ્રક્રિયા ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ માટે વિશિષ્ટ છે,જેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે,અને તેના પરિણામે સિલ્વર એસીટાઈલાઈડના સફેદ અવક્ષેપ મળે છે.

(B) ઇથિલીડીન ક્લોરાઇડ એ $1,1-$ડાયક્લોરોઇથેન $(CH_3CHCl_2)$ છે.
તે એસિટિલીન $(C_2H_2)$ માં $HCl$ ના ઉમેરણ દ્વારા બે તબક્કામાં તૈયાર કરવામાં આવે છે:
તબક્કો $1$: $C_2H_2 + HCl \rightarrow CH_2=CHCl$ (વિનાઇલ ક્લોરાઇડ)
તબક્કો $2$: $CH_2=CHCl + HCl \rightarrow CH_3CHCl_2$ (ઇથિલીડીન ડાયક્લોરાઇડ)
આમ,$C_2H_2$ ની $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયાથી ઇથિલીડીન ડાયક્લોરાઇડ મળે છે.

(A) એસીટીલીન $(C_2H_2)$ માંથી $1, 3-$બ્યુટાડાઈનનું સંશ્લેષણ બે મુખ્ય તબક્કામાં થાય છે:
$1$. એસીટીલીનનું ડાયમરાઈઝેશન: $CuCl$ અને $NH_4Cl$ ની હાજરીમાં એસીટીલીનનું રેખીય ડાયમરાઈઝેશન થઈને વિનાઈલ એસીટીલીન $(CH_2=CH-C \equiv CH)$ બને છે.
$2$. આંશિક હાઈડ્રોજનેશન: ત્યારબાદ વિનાઈલ એસીટીલીનનું $H_2/Pd(BaSO_4)$ (લિન્ડલર ઉદ્દીપક) નો ઉપયોગ કરીને પસંદગીયુક્ત હાઈડ્રોજનેશન કરવામાં આવે છે,જેથી ટ્રિપલ બોન્ડનું ડબલ બોન્ડમાં રૂપાંતર થઈ $1, 3-$બ્યુટાડાઈન $(CH_2=CH-CH=CH_2)$ મળે છે.

(D) બેન્ઝીન $(C_6H_6)$ એ ઈથાઈન $(C_2H_2)$ ના ચક્રીય ટ્રાઈમરાઈઝેશન દ્વારા બને છે.
જ્યારે ઈથાઈન વાયુને $873 \ K$ તાપમાને લાલચોળ ગરમ કરેલી લોખંડની નળીમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું ચક્રીય પોલીમરાઈઝેશન થઈને બેન્ઝીન બને છે.
પ્રક્રિયા: $3C_2H_2 \xrightarrow{873 \ K, \text{Red hot Fe tube}} C_6H_6$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.

(A) $Hg^{2+}$ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં એસિટિલિન $(CH \equiv CH)$ અને એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયામાં મધ્યવર્તી તરીકે વિનાઇલ એસિટેટ બને છે.
$HC \equiv CH + CH_3COOH \xrightarrow{Hg^{2+}} CH_2=CH-OOCCH_3$ (વિનાઇલ એસિટેટ)
વિનાઇલ એસિટેટમાં એસિટિક એસિડનો બીજો અણુ ઉમેરાતા ઇથિલિડીન ડાયએસિટેટ બને છે.
$CH_2=CH-OOCCH_3 + CH_3COOH \xrightarrow{Hg^{2+}} CH_3-CH(OOCCH_3)_2$ (ઇથિલિડીન ડાયએસિટેટ)
આમ,અંતિમ નીપજ $CH_3-CH(CH_3COO)_2$ છે.

(C) એસિટિલિન $(C_2H_2)$ નું ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન વિદ્યુત આર્કની હાજરીમાં કાર્બન (ગ્રેફાઇટ) અને હાઇડ્રોજન વાયુની પ્રતિક્રિયા દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયા માટેનું રાસાયણિક સમીકરણ: $2C + H_2 \xrightarrow{\text{Electric arc}} CH \equiv CH$ છે.

(C) મંદ $H_2SO_4$ અને $Hg^{2+}$ આયનોની હાજરીમાં એસિટિલીનનું જલીયકરણ નીચે મુજબ થાય છે:
$CH \equiv CH + H_2O \xrightarrow{H_2SO_4, Hg^{2+}} [CH_2 = CH - OH]$
આ મધ્યવર્તી સંયોજન,વિનાઈલ આલ્કોહોલ,અસ્થાયી છે અને વધુ સ્થાયી કાર્બોનિલ સંયોજન બનાવવા માટે ટોટોમેરાઈઝેશન (પુનઃરચના) પામે છે:
$[CH_2 = CH - OH] \rightarrow CH_3 - CHO$ (એસીટાલ્ડિહાઈડ).

(A) હાઇડ્રોકાર્બનમાં હાઇડ્રોજનની એસિડિક પ્રકૃતિ તે કાર્બન પરમાણુના સંકરણ પર આધાર રાખે છે જેની સાથે તે જોડાયેલ છે.
$CH \equiv CH$ (ઇથાઇન) માં,કાર્બન $sp$ સંકરણ ધરાવે છે,જેમાં $50\%$ $s$-લક્ષણ હોય છે,જે તેને વધુ વિદ્યુતઋણ બનાવે છે અને તેથી $C-H$ બંધ ધ્રુવીય બને છે,જેના કારણે હાઇડ્રોજન એસિડિક બને છે.
સોડિયમ ધાતુ સાથેની પ્રતિક્રિયા આ સાબિત કરે છે: $2CH \equiv CH + 2Na \to 2CH \equiv C^{-}Na^{+} + H_2 \uparrow$.
તેથી,ઇથાઇન પાસે એસિડિક હાઇડ્રોજન છે.

(C) $1.$ એસિટિલીન $NaNH_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ એસિટિલાઇડ બનાવે છે: $HC \equiv CH + NaNH_2 \rightarrow HC \equiv C^{-}Na^{+} + NH_3$.
$2.$ સોડિયમ એસિટિલાઇડ એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે અને ત્યારબાદ એસિડિકરણ દ્વારા $X$ બનાવે છે: $HC \equiv C^{-}Na^{+} + CH_3COCH_3 \xrightarrow{H^{+}} HC \equiv C-C(CH_3)_2OH$ ($2$-મિથાઈલબ્યુટ-$3$-આઈન-$2$-ઓલ).
$3.$ આલ્કાઈન $X$ નું $Hg^{2+}/H_2O/H^{+}$ નો ઉપયોગ કરીને જલીયકરણ માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જે ઇનોલ બનાવે છે,જેનું ટોટોમેરાઈઝેશન થઈને કીટોન $Z$ મળે છે: $HC \equiv C-C(CH_3)_2OH \xrightarrow{Hg^{2+}, H_2O, H^{+}} CH_3-CO-C(OH)(CH_3)_2$ ($3$-હાઈડ્રોક્સી-$3$-મિથાઈલબ્યુટેન-$2$-ઓન).
તેથી,$Z$ નું બંધારણ $CH_3-CO-C(OH)(CH_3)_2$ છે.

(C) કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચેની બંધ લંબાઈ બંધ ક્રમાંક પર આધાર રાખે છે. જેમ બંધ ક્રમાંક વધે છે, તેમ બંધ લંબાઈ ઘટે છે.
બંધ લંબાઈનો ક્રમ: $C-C > C=C > C \equiv C$ છે.
$1.$ ઈથેન $(C_2H_6)$ માં $C-C$ એકલ બંધ $(154 \ pm)$ હોય છે.
$2.$ ઈથીન $(C_2H_4)$ માં $C=C$ દ્વિબંધ $(134 \ pm)$ હોય છે.
$3.$ ઈથાઈન $(C_2H_2)$ માં $C \equiv C$ ત્રિબંધ $(120 \ pm)$ હોય છે.
તેથી, કાર્બન-કાર્બન બંધ લંબાઈ ઈથાઈનમાં ન્યૂનતમ હોય છે.

(D) ઈથાઈન $(CH \equiv CH)$ માં,કાર્બન-કાર્બન ટ્રિપલ બોન્ડ $1$ $\sigma$-બંધ અને $2$ $\pi$-બંધનો બનેલો હોય છે.
આલ્કાઈન અણુનો નળાકાર આકાર આ બે $\pi$-બંધોની હાજરીને કારણે હોય છે,જે એકબીજાને લંબ બે $p$-ઓર્બિટલ્સના પાર્શ્વવર્તી ઓવરલેપ દ્વારા રચાય છે.

(D) ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ (શૃંખલાના અંતે ત્રિ-બંધ ધરાવતા આલ્કાઈન્સ) માં $sp$-સંકરિત કાર્બન સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે.
આ ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર એસિટિલાઈડના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે,જ્યારે આલ્કીન્સ અને આંતરિક આલ્કાઈન્સ આ કસોટી આપતા નથી.

(A) એસિટિલીન $(HC \equiv CH)$ એ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતું ટર્મિનલ આલ્કાઇન છે.
$1$. તે એસિટિલાઇડ બનાવવા માટે $NaNH_2$ જેવા પ્રબળ બેઝ અથવા $Na$ જેવી ધાતુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$2$. તે સિલ્વર એસિટિલાઇડના સફેદ અવક્ષેપ બનાવવા માટે એમોનિયેકલ $AgNO_3$ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$3$. તે ઇલેક્ટ્રોફિલિક એડિશન દ્વારા $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને વિનાઇલ ક્લોરાઇડ બનાવે છે.
$4$. $NaOH$ એક પ્રબળ બેઝ છે પરંતુ તે સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં એસિટિલીનનું પ્રોટોન દૂર કરવા માટે પૂરતું પ્રબળ નથી અને તે આલ્કાઇન સાથે એડિશન પ્રક્રિયા કરતું નથી. તેથી,તે એસિટિલીન સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.

(C) એસિટિલીન $(HC \equiv CH)$ હાઈપોક્લોરસ એસિડ $(HOCl)$ સાથે બે તબક્કાની યોગશીલ પ્રક્રિયા આપે છે.
પ્રથમ,$HOCl$ ત્રિબંધ પર ઉમેરાઈને મધ્યવર્તી સંયોજન બનાવે છે.
વધારે પ્રમાણમાં $HOCl$ સાથે પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$HC \equiv CH + 2 \, HOCl \to [CHCl_2 - CH(OH)_2]$.
આ જેમ-ડાયોલ મધ્યવર્તી અસ્થાયી છે અને તે પાણીના અણુ $(H_2O)$ ને દૂર કરીને $Cl_2CH - CHO$ બનાવે છે,જેને ડાયક્લોરોએસીટાલ્ડિહાઈડ કહેવાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $but-1-yne$ નું બંધારણ $CH \equiv C-CH_2-CH_3$ છે.
ટર્મિનલ આલ્કાઇન્સમાં,$sp$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ હાઇડ્રોજન પરમાણુ તેની ઊંચી વિદ્યુતઋણતાને કારણે એસિડિક સ્વભાવ ધરાવે છે.
$but-1-yne$ માં આવા માત્ર $1$ એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુ છે.
તેથી,$1 \ mole$ $but-1-yne$ સરળતાથી $1 \ mole$ પ્રોટોન ($H^+$ આયનો) આપી શકે છે.

(B) એમોનિયામય $AgNO_3$ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન $(R-C\equiv CH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે કારણ કે તેમાં $sp$-સંકરિત કાર્બન સાથે જોડાયેલા એસિડિક હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$CH_3-CH=CH-C\equiv CH$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે.
તેથી,તે એસિડિક હાઇડ્રોજન ધરાવે છે અને સિલ્વર એસીટાઈલાઈડના સફેદ અવક્ષેપ બનાવવા માટે એમોનિયામય $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરશે.

(B) એસિટિલીન $(CH \equiv CH)$ નું એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ માં જલીયકરણ એ કુચેરોવ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખાય છે.
આ પ્રક્રિયા માટે મંદ $H_2SO_4$ અને મર્ક્યુરિક ક્ષાર ઉદ્દીપક,સામાન્ય રીતે $HgSO_4$ ની હાજરી જરૂરી છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$CH \equiv CH + H_2O$ $\xrightarrow{H_2SO_4, HgSO_4} [CH_2=CHOH]$ $\rightarrow CH_3CHO$
તેથી,સાચો ઉદ્દીપક $HgSO_4$ છે.

(B) પ્રોપાઇન $(CH_3C \equiv CH)$ ની હાઇડ્રોજન બ્રોમાઇડ $(HBr)$ ના બે મોલ સાથેની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે.
પ્રથમ તબક્કામાં,$HBr$ ત્રિબંધમાં ઉમેરાઈને $2-$બ્રોમોપ્રોપીન $(CH_3C(Br)=CH_2)$ બનાવે છે.
બીજા તબક્કામાં,$HBr$ નો બીજો અણુ દ્વિબંધમાં ઉમેરાય છે,જે ફરીથી માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ $2, 2-$ડાયબ્રોમોપ્રોપેન $(CH_3C(Br)_2CH_3)$ આપે છે.

(C) એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,જેમાં $sp$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે,અને સિલ્વર એસીટાઈલાઈડના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$CH \equiv CH$,$CH_3 - C \equiv CH$,અને $Cl - CH_2 - C \equiv CH$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન્સ છે અને તેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
$CH_3 - C \equiv C - CH_3$ (બ્યુટ$-2-$આઈન) એ આંતરિક આલ્કાઈન છે અને તેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુનો અભાવ છે.
તેથી,તે અવક્ષેપ બનાવવા માટે એમોનિયેકલ $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.

(A) ઇથાઇન $(CH \equiv CH)$ ની $NaOH$ ની હાજરીમાં $O_3$ સાથેની પ્રક્રિયાથી ઓઝોનાઇડ મધ્યવર્તી $(X)$ બને છે.
$Zn/CH_3COOH$ (રિડક્ટિવ વર્કઅપ) સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી,ઓઝોનાઇડ ગ્લાયોક્સલ $(CHO-CHO)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$Zn/CH_3COOH$ ની હાજરીમાં ગ્લાયોક્સલનું વધુ રિડક્શન થવાથી અંતિમ નીપજ '$Y$' તરીકે ઇથિલિન ગ્લાયકોલ $(HOCH_2-CH_2OH)$ મળે છે.
પ્રક્રિયાનો ક્રમ:
$CH \equiv CH$ $\xrightarrow{O_3} \text{Ozonide}$ $\xrightarrow{Zn/CH_3COOH} CHO-CHO$ $\xrightarrow{[H]} HOCH_2-CH_2OH$.

(B) $C_n H_{2n + 2}$ એ આલ્કેન માટેનું સામાન્ય સૂત્ર છે,જે સંતૃપ્ત હાઈડ્રોકાર્બન છે.
$C_n H_{2n}$ એ આલ્કીન માટેનું સામાન્ય સૂત્ર છે.
$C_n H_{2n - 2}$ એ આલ્કાઈન માટેનું સામાન્ય સૂત્ર છે,જેમાં ઓછામાં ઓછો એક કાર્બન-કાર્બન ત્રિ-બંધ હોય છે.

(A) આલ્કાઈન સાથે $1 \ mol$ $Cl_2$ ની પ્રક્રિયા એ ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા છે. આલ્કાઈનમાં હેલોજનનો ઉમેરો સામાન્ય રીતે એન્ટી-એડિશન મિકેનિઝમ દ્વારા થાય છે,જેના પરિણામે મુખ્ય નીપજ તરીકે ટ્રાન્સ-ડાયહેલોઆલ્કીન બને છે. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CH_3-C \equiv C-CH_2-CH_3 + Cl_2 \rightarrow CH_3-C(Cl)=C(Cl)-CH_2CH_3$ (ટ્રાન્સ-આઈસોમર).

(C) $1$. એમોનિયકલ $AgNO_3$ સાથે સફેદ અવક્ષેપનું નિર્માણ એ ટર્મિનલ આલ્કાઇન $(-C\equiv CH)$ ની હાજરી સૂચવે છે.
$2$. ગરમ આલ્કલાઇન $KMnO_4$ સાથે ટર્મિનલ આલ્કાઇનનું ઓક્સિડેશન કરવાથી ટ્રિપલ બોન્ડનું વિભાજન થાય છે,જેમાં ટર્મિનલ કાર્બન $CO_2$ માં રૂપાંતરિત થાય છે અને બાકીનો ભાગ કાર્બોક્સિલિક એસિડ બનાવે છે.
$3$. નીપજ $(CH_3)_2CHCOOH$ માં $4$ કાર્બન છે. મૂળ સંયોજનમાં $5$ કાર્બન હોવાથી,બંધારણ $(CH_3)_2CH-C\equiv CH$ ($3$-મિથાઇલ$-1-$બ્યુટાઇન) હોવું જોઈએ.
$4$. $(CH_3)_2CH-C\equiv CH$ નું ઓક્સિડેશન $(CH_3)_2CHCOOH + CO_2$ આપે છે.

(B) $1, 2-$ડાયબ્રોમોઈથેનની આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન પ્રક્રિયા છે.
જ્યારે $1, 2-$ડાયબ્રોમોઈથેન $(BrCH_2-CH_2Br)$ ને આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે બેવડા ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન દ્વારા એસીટીલીન $(CH \equiv CH)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $BrCH_2-CH_2Br + 2KOH \text{ (alc.)} \xrightarrow{\Delta} CH \equiv CH + 2KBr + 2H_2O$.

(C) $2-$બ્યુટાઇન જેવા આંતરિક આલ્કાઇન્સનું પ્રવાહી $NH_3$ માં આલ્કલી ધાતુઓ ($Li$ અથવા $Na$) સાથે રિડક્શન (બર્ચ રિડક્શન) રેડિકલ એનાયન મધ્યવર્તી દ્વારા થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં ટ્રાન્ઝિશન સ્ટેટમાં આલ્કાઇલ જૂથો વચ્ચેના અવકાશીય અપાકર્ષણને કારણે $trans-$આલ્કીન આઇસોમર વધુ સ્થિર બને છે.
તેથી,$2-$બ્યુટાઇનની $Li/NH_3$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $trans-2-$બ્યુટીન મળે છે.

(A) $pent-1-yne$ એ ટર્મિનલ આલ્કાઈન છે જેમાં એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોય છે.
તે ટોલેન્સ પ્રક્રિયક $([Ag(NH_3)_2]^+)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર $pent-1-ynide$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$pent-1-ene$ માં એસિડિક હાઈડ્રોજન હોતો નથી અને તેથી તે ટોલેન્સ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી.
આમ,તેમની વચ્ચે તફાવત કરવા માટે ટોલેન્સ પ્રક્રિયકનો ઉપયોગ થાય છે.

(A) ઈથાઈન $(C_2H_2)$ માં $sp$-સંકરિત કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
તે એમોનિયેકલ $AgNO_3$ (ટોલેન્સ પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર એસીટાઈલાઈડ $(Ag-C \equiv C-Ag)$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
ઈથેન $(C_2H_6)$ અને ઈથીન $(C_2H_4)$ માં એસિડિક હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી અને તેથી તેઓ એમોનિયેકલ $AgNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરતા નથી.
આમ,ઈથેન અને ઈથીન પ્રક્રિયા કર્યા વગર બાકી રહે છે.

(D) એસિટિલીન $(HC \equiv CH)$ એ એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટ $(AgNO_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર એસિટિલાઈડ $(AgC \equiv CAg)$ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા એટલા માટે થાય છે કારણ કે એસિટિલીનમાં રહેલા ટર્મિનલ હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ કાર્બન પરમાણુઓના $sp$ સંકરણને કારણે એસિડિક હોય છે,જે તેમને વધુ વિદ્યુતઋણ બનાવે છે અને $H^+$ આયનો મુક્ત કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
તેથી,એસિટિલીન એસિડિક ગુણધર્મ દર્શાવે છે.