Gujarati

Valency and oxidation state Questions in Gujarati

Class 11 Chemistry · Classification of Elements and Periodicity in Properties · Valency and oxidation state

76+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 26 of 76 questions in Gujarati

51
Medium
તત્વોને ધ્યાનમાં લો:
$Cs, Ne, I$ અને $F$
$(a)$ ફક્ત ઋણ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવતું તત્વ ઓળખો.
$(b)$ ફક્ત ધન ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવતું તત્વ ઓળખો.
$(c)$ ધન અને ઋણ બંને ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવતું તત્વ ઓળખો.
$(d)$ જે તત્વ ન તો ઋણ કે ન તો ધન ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે તે ઓળખો.

Solution

(N/A) $F$ ફક્ત $-1$ ની ઋણ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
$(b)$ $Cs$ ફક્ત $+1$ ની ધન ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
$(c)$ $I$ ધન અને ઋણ બંને ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે. તે $-1, +1, +3, +5,$ અને $+7$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે.
$(d)$ $Ne$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $0$ છે. તે ન તો ઋણ કે ન તો ધન ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
52
Medium
નીચેના તત્વોની જોડીઓના સંયોજનથી બનતા સ્થાયી દ્વિઅંગી સંયોજનોના સૂત્રો જણાવો.
$(a)$ લિથિયમ અને ઓક્સિજન
$(b)$ મેગ્નેશિયમ અને નાઈટ્રોજન
$(c)$ એલ્યુમિનિયમ અને આયોડિન
$(d)$ સિલિકોન અને ઓક્સિજન
$(e)$ ફોસ્ફરસ અને ફ્લોરિન
$(f)$ તત્વ $71$ અને ફ્લોરિન

Solution

(A) લિથિયમ $(Li)$ સમૂહ-$1$ માં છે (સંયોજકતા $1$) અને ઓક્સિજન $(O)$ સમૂહ-$16$ માં છે (સંયોજકતા $2$). સંયોજન $Li_{2}O$ છે.
$(b)$ મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ સમૂહ-$2$ માં છે (સંયોજકતા $2$) અને નાઈટ્રોજન $(N)$ સમૂહ-$15$ માં છે (સંયોજકતા $3$). સંયોજન $Mg_{3}N_{2}$ છે.
$(c)$ એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ સમૂહ-$13$ માં છે (સંયોજકતા $3$) અને આયોડિન $(I)$ સમૂહ-$17$ માં છે (સંયોજકતા $1$). સંયોજન $AlI_{3}$ છે.
$(d)$ સિલિકોન $(Si)$ સમૂહ-$14$ માં છે (સંયોજકતા $4$) અને ઓક્સિજન $(O)$ સમૂહ-$16$ માં છે (સંયોજકતા $2$). સંયોજન $SiO_{2}$ છે.
$(e)$ ફોસ્ફરસ $(P)$ સમૂહ-$15$ માં છે (સંયોજકતા $5$) અને ફ્લોરિન $(F)$ સમૂહ-$17$ માં છે (સંયોજકતા $1$). સંયોજન $PF_{5}$ છે.
$(f)$ તત્વ $71$ એ લ્યુટેશિયમ $(Lu)$ છે,જે લેન્થેનોઈડ છે અને તેની સ્થાયી ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+3$ છે. ફ્લોરિન $(F)$ ની સંયોજકતા $1$ છે. સંયોજન $LuF_{3}$ છે.
53
Medium
સંયોજકતા (Valency) એટલે શું? સમજાવો.

Solution

સંયોજકતા એટલે તત્વની સંયોજાવાની ક્ષમતા. તે દર્શાવે છે કે પરમાણુને તેની બાહ્યતમ કક્ષામાં સ્થાયી અષ્ટક રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે કેટલા ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની,મેળવવાની અથવા ભાગીદારી કરવાની જરૂર છે.
પ્રતિનિધિ તત્વોની સંયોજકતા સામાન્ય રીતે તેમની બાહ્યતમ કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા જેટલી હોય છે અથવા $8$ માંથી બાહ્યતમ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા બાદ કરવાથી મળે છે,જે નીચે મુજબ છે:
સમૂહ $1$ $2$ $13$ $14$ $15$ $16$ $17$ $18$
સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $1$ $2$ $3$ $4$ $5$ $6$ $7$ $8$
સંયોજકતા $1$ $2$ $3$ $4$ $3$ $2$ $1$ $0$
54
Difficult
સંયોજકતા અથવા ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓની આવર્તનીયતા સમજાવો અને $Na_2O$ તથા $OF_2$ માં ઓક્સિજનની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ સમજાવો.

Solution

(N/A) સંયોજકતા અથવા ઓક્સિડેશન અવસ્થા એ તત્વોનો લાક્ષણિક ગુણધર્મ છે,જે તેમની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના દ્વારા નક્કી થાય છે.
$1$. $OF_2$ માં,ઓક્સિજન $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે,જ્યારે $Na_2O$ માં તે $-2$ દર્શાવે છે.
$2$. વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ $F > O > Na$ છે.
$3$. $OF_2$ માં: ફ્લોરિન $(2s^2 2p^5)$ સૌથી વધુ વિદ્યુતઋણ તત્વ છે,તેથી તેને $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા આપવામાં આવે છે. બે ફ્લોરિન પરમાણુઓ હોવાથી,ઓક્સિજન $(2s^2 2p^4)$ એ તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે બે ઇલેક્ટ્રોન શેર કરવા પડે છે,પરિણામે ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+2$ મળે છે.
$4$. $Na_2O$ માં: ઓક્સિજન સોડિયમ કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ છે. સોડિયમ $(3s^1)$ ઓક્સિજનને એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,અને $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા પ્રાપ્ત કરે છે. ઓક્સિજન બે ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારે છે (દરેક સોડિયમ પરમાણુમાંથી એક),પરિણામે ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-2$ મળે છે.
55
Difficult
તત્વોની ઓક્સાઈડ અને હાઈડ્રાઈડ સાથેની સંયોજકતામાં જોવા મળતી આવર્તનીય વલણોનું વર્ણન કરો.

Solution

હાઈડ્રોજન અને ઓક્સિજનના સંદર્ભમાં પ્રતિનિધિ તત્વોની સંયોજકતા આવર્ત અને સમૂહમાં ચોક્કસ વલણો દર્શાવે છે.
$1$. હાઈડ્રોજન સાથેની સંયોજકતા: સમૂહ $1$ થી $14$ માટે તે $1$ થી $4$ સુધી વધે છે અને ત્યારબાદ સમૂહ $14$ થી $17$ માટે $4$ થી $1$ સુધી ઘટે છે.
$2$. ઓક્સિજન સાથેની સંયોજકતા: તે સામાન્ય રીતે આવર્તમાં $1$ થી $7$ સુધી વધે છે (સમૂહ $1-13$ માટે તે સમૂહ ક્રમાંક જેટલી હોય છે અને સમૂહ $14-17$ માટે તે $8$ માંથી સમૂહ ક્રમાંક બાદ કરવાથી મળે છે).
સમૂહ $1$ થી $13$ $14$ $15$ $16$ $17$
હાઈડ્રાઈડનું સૂત્ર $MH$ થી $MH_3$ $MH_4$ $MH_3$ $MH_2$ $MH$
ઓક્સાઈડનું સૂત્ર $M_2O$ થી $M_2O_3$ $MO_2$ $M_2O_5$ $MO_3$ $M_2O_7$
56
MediumMCQ
તત્વોને ધ્યાનમાં લો: $Cs, Ne, I$ અને $F$. તેમના ઓક્સિડેશન આંક અંગે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$F$ માત્ર ઋણ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
B
$Cs$ માત્ર ધન ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
C
$I$ ધન અને ઋણ બંને ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે.
D
ઉપરોક્ત તમામ.

Solution

(D) $F$ (ફ્લોરિન) સૌથી વધુ વિદ્યુતઋણ તત્વ છે અને તેના સંયોજનોમાં માત્ર $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
$(b)$ $Cs$ (સીઝિયમ) આલ્કલી ધાતુ છે અને માત્ર $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
$(c)$ $I$ (આયોડિન) ખાલી $d$-કક્ષકોની હાજરીને કારણે ઋણ $(-1)$ તેમજ ધન $(+1, +3, +5, +7)$ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવી શકે છે.
$(d)$ $Ne$ (નિયોન) નિષ્ક્રિય વાયુ છે અને તેની ઓક્સિડેશન અવસ્થા શૂન્ય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.
57
Medium
આવર્ત કોષ્ટકમાં રહેલા તત્વોના ઓક્સિડેશન આંક વિશે માહિતી આપો.

Solution

પ્રતિનિધિ તત્વનો મહત્તમ ઓક્સિડેશન આંક પ્રથમ બે સમૂહો માટે સમૂહ ક્રમાંક જેટલો હોય છે,અને અન્ય સમૂહો માટે સમૂહ ક્રમાંકમાંથી $10$ બાદ કરવાથી મળે છે.
આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણી તરફ જતાં ઓક્સિડેશન આંક વધે છે.
$Group$ $1$ $2$ $13$ $14$ $15$ $16$ $17$
$Element$ $Na$ $Mg$ $Al$ $Si$ $P$ $S$ $Cl$
$Compound$ $NaCl$ $MgSO_4$ $AlF_3$ $SiCl_4$ $P_4O_{10}$ $SF_6$ $HClO_4$
$Highest \ oxidation \ state$ $+1$ $+2$ $+3$ $+4$ $+5$ $+6$ $+7$
58
EasyMCQ
કઈ ધાતુઓ સ્ટોક નોટેશન પદ્ધતિને અનુસરે છે?
A
એક ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવતી ધાતુઓ.
B
એક કરતા વધુ ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવતી ધાતુઓ.
C
બધી સંક્રાંતિ ધાતુઓ.
D
બધી આલ્કલી ધાતુઓ.

Solution

(B) સ્ટોક નોટેશન પદ્ધતિનો ઉપયોગ સંયોજનમાં ધાતુની ઓક્સિડેશન અવસ્થાને કૌંસમાં રોમન અંકોનો ઉપયોગ કરીને દર્શાવવા માટે થાય છે. આ પદ્ધતિ ખાસ કરીને એવી ધાતુઓ માટે લાગુ પડે છે જે એક કરતા વધુ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે,જેમ કે $Fe$ $(Fe^{2+}, Fe^{3+})$ અથવા $Cu$ $(Cu^+, Cu^{2+})$.
59
EasyMCQ
$Cr_2O_3$ નું નામ સ્ટોક સંજ્ઞા પદ્ધતિ મુજબ લખો.
A
ક્રોમિયમ $(II)$ ઓક્સાઇડ
B
ક્રોમિયમ $(III)$ ઓક્સાઇડ
C
ક્રોમિયમ $(IV)$ ઓક્સાઇડ
D
ક્રોમિયમ $(VI)$ ઓક્સાઇડ

Solution

(B) $Cr_2O_3$ માં,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ ધારો.
$O$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$2(x) + 3(-2) = 0$
$2x - 6 = 0$
$2x = 6$
$x = +3$
તેથી,સ્ટોક સંજ્ઞા પદ્ધતિ મુજબ નામ ક્રોમિયમ $(III)$ ઓક્સાઇડ છે.
60
EasyMCQ
સ્ટોક નોટેશન પદ્ધતિ મુજબ $Fe_2(SO_4)_3$ નું નામ લખો.
A
આયર્ન $(II)$ સલ્ફેટ
B
આયર્ન $(III)$ સલ્ફેટ
C
ફેરસ સલ્ફેટ
D
આયર્ન $(I)$ સલ્ફેટ

Solution

(B) $Fe_2(SO_4)_3$ માં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
ધારો કે $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$2(x) + 3(-2) = 0$
$2x - 6 = 0$
$2x = 6$
$x = +3$
તેથી,સ્ટોક નોટેશન પદ્ધતિ મુજબ તેનું નામ આયર્ન $(III)$ સલ્ફેટ છે.
61
EasyMCQ
$SnO_2$ નું સ્ટોક નોટેશન નામ લખો.
A
ટીન $(II)$ ઓક્સાઈડ
B
ટીન $(IV)$ ઓક્સાઈડ
C
ટીન $(III)$ ઓક્સાઈડ
D
ટીન $(I)$ ઓક્સાઈડ

Solution

(B) $SnO_2$ માં,ઓક્સિજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ છે. ધારો કે $Sn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$x + 2(-2) = 0$
$x - 4 = 0$
$x = +4$.
તેથી,સ્ટોક નોટેશન નામ ટીન $(IV)$ ઓક્સાઈડ છે.
62
EasyMCQ
ગેલિયમની ઓક્સિડેશન અવસ્થા શું છે?
A
$+1$
B
$+3$
C
$+1$ અને $+3$
D
$+2$ અને $+3$

Solution

(C) ગેલિયમ $(Ga)$ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $13$ માં આવેલું છે.
નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર (inert pair effect) ને કારણે,તે $+1$ અને $+3$ બંને ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે,જેમાં $+3$ એ સૌથી વધુ સ્થાયી ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
63
Medium
નીચેના તત્ત્વો વચ્ચે બનતા સંયોજનનું સૂત્ર શું હશે?
$(i)$ એલ્યુમિનિયમ અને બ્રોમિન
$(ii)$ સોડિયમ અને ઓક્સિજન
$(iii)$ સિલિકોન અને ઓક્સિજન
$(iv)$ ફોસ્ફરસ અને ક્લોરિન

Solution

(N/A) $(i)$ એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ ની સંયોજકતા $3$ (સમૂહ $13$) અને બ્રોમિન $(Br)$ ની સંયોજકતા $1$ (સમૂહ $17$) છે. તેથી સૂત્ર $AlBr_{3}$ થશે.
$(ii)$ સોડિયમ $(Na)$ ની સંયોજકતા $1$ (સમૂહ $1$) અને ઓક્સિજન $(O)$ ની સંયોજકતા $2$ (સમૂહ $16$) છે. તેથી સૂત્ર $Na_{2}O$ થશે.
$(iii)$ સિલિકોન $(Si)$ ની સંયોજકતા $4$ (સમૂહ $14$) અને ઓક્સિજન $(O)$ ની સંયોજકતા $2$ (સમૂહ $16$) છે. તેથી સૂત્ર $SiO_{2}$ થશે.
$(iv)$ ફોસ્ફરસ $(P)$ ની સંયોજકતા $5$ (સમૂહ $15$) અને ક્લોરિન $(Cl)$ ની સંયોજકતા $1$ (સમૂહ $17$) છે. તેથી સૂત્ર $PCl_{5}$ થશે.
64
EasyMCQ
નીચેના તત્ત્વો વચ્ચે બનતા સંયોજનનું સૂત્ર શું હશે?
$(i)$ $19$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ અને આયોડિન.
$(ii)$ પ્રથમ તત્વ અને ઓક્સિજન.
A
$(i) KI, (ii) H_2O$
B
$(i) K_2I, (ii) HO_2$
C
$(i) KI_2, (ii) H_2O_2$
D
$(i) K_3I, (ii) H_2O$

Solution

(A) પગલું $1$: તત્ત્વોને ઓળખો.
$(i)$ $19$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ પોટેશિયમ $(K)$ છે,જે સમૂહ $1$ માં આવે છે. તેની સંયોજકતા $+1$ છે. આયોડિન $(I)$ સમૂહ $17$ (હેલોજન) માં આવે છે અને તેની સંયોજકતા $-1$ છે. બનતું સંયોજન $KI$ છે.
પગલું $2$: તત્ત્વોને ઓળખો.
$(ii)$ પ્રથમ તત્વ હાઇડ્રોજન $(H)$ છે,જેની સંયોજકતા $+1$ છે. ઓક્સિજન $(O)$ સમૂહ $16$ માં આવે છે અને તેની સંયોજકતા $-2$ છે. બનતું સંયોજન $H_2O$ છે.
65
Medium
કાર્બનની સંયોજકતા શું છે? જ્યારે કાર્બન ત્રણ બંધ ધરાવે છે ત્યારે તેના પર કોઈ વીજભાર હોતો નથી,આવું ક્યારે થાય છે અને શા માટે?

Solution

(N/A) કાર્બનની સંયોજકતા $4$ છે. જ્યારે કાર્બન ત્રણ બંધ બનાવે છે અને તટસ્થ રહે છે,ત્યારે તેને કાર્બન મુક્ત મુલક $(free \text{ radical})$ કહેવામાં આવે છે. આ ત્યારે થાય છે જ્યારે કાર્બન પરમાણુ તેના $p$-કક્ષકમાં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે,જે તેને માત્ર ત્રણ સહસંયોજક બંધ હોવા છતાં તટસ્થ બનાવે છે.
66
DifficultMCQ
$A_2 B$ સંયોજનમાં પરમાણુ $B$ નો સૌથી ઓછો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ છે. તેની સંયોજકતા કક્ષામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$4$
B
$5$
C
$6$
D
$7$

Solution

(C) $A_2 B$ સંયોજનમાં,પરમાણુ $B$ એ $B^{-2}$ આયન તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
પરમાણુ માટે $-2$ નો સૌથી ઓછો ઓક્સિડેશન આંક પ્રાપ્ત કરવા માટે,તેણે તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે $2$ ઇલેક્ટ્રોન મેળવવા પડે.
આ સૂચવે છે કે પરમાણુ $B$ તેની તટસ્થ પરમાણુ અવસ્થામાં તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $6$ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે ($6 + 2 = 8$ ઇલેક્ટ્રોન).
તેથી,પરમાણુ $B$ માં સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $6$ છે.
67
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કેટલા તત્વો એવા છે જે તેમની સમૂહ સંયોજકતા સાથે મેળ ખાતી સંયોજકતા ધરાવતા સંયોજનો બનાવી શકતા નથી?
$B, C, N, S, O, F, P, Al, Si$
A
$7$
B
$5$
C
$6$
D
$3$

Solution

(D) સમૂહ સંયોજકતા એ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા અથવા $8$ માંથી સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા બાદ કરીને નક્કી કરવામાં આવે છે.
બીજા આવર્તના તત્વો $(N, O, F)$ તેમની સમૂહ સંખ્યા સાથે મેળ ખાતી સંયોજકતા દર્શાવી શકતા નથી (દા.ત.,સમૂહ $15$ માં $N$ એ $5$ સંયોજકતા દર્શાવી શકતું નથી) કારણ કે તેમની સંયોજકતા કક્ષામાં ખાલી $d$-કક્ષકોનો અભાવ હોય છે.
$B, C, Al, Si, P, S$ તેમની સમૂહ સંખ્યાને અનુરૂપ સંયોજકતા દર્શાવી શકે છે.
આમ,જે તત્વો તેમની સમૂહ સંયોજકતા સાથે મેળ ખાતી સંયોજકતા ધરાવતા સંયોજનો બનાવી શકતા નથી તે $N, O, F$ છે.
કુલ સંખ્યા $3$ છે.
68
MediumMCQ
નીચેનામાંથી,માત્ર એક જ શૂન્યતર ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવતા તત્વોની સંખ્યા કેટલી છે? $O, Cl, F, N, P, Sn, Tl, Na, Ti$.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ તત્વો $O, Cl, F, N, P, Sn, Tl, Na, Ti$ છે.
$F$ (ફ્લોરિન) હંમેશા $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
$Na$ (સોડિયમ) હંમેશા $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
અન્ય તત્વો વિવિધ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે:
$O$ $(-2, -1, +2)$,$Cl$ $(-1, +1, +3, +5, +7)$,$N$ ($-3$ થી $+5$),$P$ ($-3$ થી $+5$),$Sn$ $(+2, +4)$,$Tl$ $(+1, +3)$,$Ti$ $(+2, +3, +4)$.
આમ,માત્ર $2$ તત્વો ($F$ અને $Na$) એક જ શૂન્યતર ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
69
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાઓ માટે $\Delta_{r} G^{\circ}$ ના ચિહ્નોને ધ્યાનમાં લેતા:
$PbO_2 + Pb \longrightarrow 2 PbO, \Delta_{r} G^{\circ} < 0$
$SnO_2 + Sn \longrightarrow 2 SnO, \Delta_{r} G^{\circ} > 0$
લેડ અને ટીન માટે કઈ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ વધુ લાક્ષણિક છે?
A
લેડ માટે $+2,$ ટીન માટે $+4$
B
લેડ માટે $+2,$ ટીન માટે $+2$
C
લેડ માટે $+4,$ ટીન માટે $+4$
D
લેડ માટે $+4,$ ટીન માટે $+2$

Solution

(A) પ્રક્રિયા $PbO_2 + Pb \longrightarrow 2 PbO$ માટે,$\Delta_{r} G^{\circ} < 0$ નું મૂલ્ય સૂચવે છે કે પ્રક્રિયા સ્વયંભૂ છે,જેનો અર્થ છે કે $PbO_2$ (જ્યાં $Pb$ એ $+4$ અવસ્થામાં છે) સરળતાથી $PbO$ (જ્યાં $Pb$ એ $+2$ અવસ્થામાં છે) માં રૂપાંતરિત થાય છે. આમ,લેડ માટે $+2$ એ વધુ સ્થાયી અને લાક્ષણિક ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
પ્રક્રિયા $SnO_2 + Sn \longrightarrow 2 SnO$ માટે,$\Delta_{r} G^{\circ} > 0$ નું મૂલ્ય સૂચવે છે કે પ્રક્રિયા અસ્વયંભૂ છે,જેનો અર્થ છે કે $SnO_2$ (જ્યાં $Sn$ એ $+4$ અવસ્થામાં છે) એ $SnO$ (જ્યાં $Sn$ એ $+2$ અવસ્થામાં છે) કરતા વધુ સ્થાયી છે. આમ,ટીન માટે $+4$ એ વધુ સ્થાયી અને લાક્ષણિક ઓક્સિડેશન અવસ્થા છે.
તેથી,લેડ માટે $+2$ અને ટીન માટે $+4$ એ લાક્ષણિક ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ છે.
70
EasyMCQ
મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડનું સ્ટોક નોટેશન શું છે?
A
$Mn(I)O_2$
B
$Mn(II)O_2$
C
$Mn(III)O_2$
D
$Mn(IV)O_2$

Solution

(D) મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડનું રાસાયણિક સૂત્ર $MnO_2$ છે.
$Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક શોધવા માટે,તેને $x$ ધારો.
ઓક્સિજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ છે.
તેથી,$x + 2(-2) = 0$.
$x - 4 = 0$,જે $x = +4$ આપે છે.
તેથી,સ્ટોક નોટેશન $Mn(IV)O_2$ છે.
71
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ જોડીના તત્વો તેમના વિવિધ સંયોજનોમાં $+7$ ની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે? (પરમાણુ ક્રમાંક: $Cr=24, V=23, Mn=25, Cl=17, S=16$)
A
$Mn, Cl$
B
$Cr, Mn$
C
$V, Mn$
D
$S, Cl$

Solution

(A) તત્વની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા સામાન્ય રીતે સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સાથે સંબંધિત છે.
$Mn$ ($Z=25$,ઇલેક્ટ્રોન રચના: $[Ar] 3d^5 4s^2$) માટે,મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+7$ છે.
$Cl$ ($Z=17$,ઇલેક્ટ્રોન રચના: $[Ne] 3s^2 3p^5$) માટે,મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+7$ છે (દા.ત.,$HClO_4$ માં).
$Cr$ $(Z=24)$ માટે,મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+6$ છે.
$V$ $(Z=23)$ માટે,મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$ છે.
$S$ $(Z=16)$ માટે,મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+6$ છે.
તેથી,$+7$ ની મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવતી જોડી $Mn$ અને $Cl$ છે.
72
EasyMCQ
જ્યારે સમૂહ $1$ ની ધાતુ $(M)$ સમૂહ $16$ ના અધાતુ $(X)$ સાથે પ્રક્રિયા કરે ત્યારે બનતા સંયોજનનું સામાન્ય સૂત્ર શું છે?
A
$M X_6$
B
$M_2 X_3$
C
$M X_2$
D
$M_2 X$

Solution

(D) સમૂહ $1$ ના તત્વો $(M)$ ની બાહ્યતમ કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^1$ છે,જે તેમને $+1$ સંયોજકતા સાથે એકસંયોજક બનાવે છે.
સમૂહ $16$ ના તત્વો $(X)$ ની બાહ્યતમ કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^2 np^4$ છે,જેમને અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે $2$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર હોય છે,જે તેમને $-2$ સંયોજકતા સાથે દ્વિસંયોજક બનાવે છે.
તટસ્થ આયનીય સંયોજન બનાવવા માટે,કુલ ધન વીજભાર કુલ ઋણ વીજભારને સંતુલિત કરવો જોઈએ.
આમ,$X$ ના એક પરમાણુ $(-2)$ ને સંતુલિત કરવા માટે $M$ ના બે પરમાણુઓ (દરેક $+1$) ની જરૂર પડે છે.
પરિણામી સૂત્ર $M_2 X$ છે.
73
EasyMCQ
$117$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વમાં રહેલા સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$7$
B
$8$
C
$6$
D
$5$

Solution

(A) $117$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ $Ts$ (ટેનેસાઇન) છે.
$Ts$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Rn] \ 5f^{14} \ 6d^{10} \ 7s^2 \ 7p^5$ છે.
સંયોજકતા કક્ષા $7$ મી કક્ષા છે,જેમાં $2 + 5 = 7$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
તેથી,સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $7$ છે.
74
EasyMCQ
$Z=13$ ધરાવતા તત્વ માટે મહત્તમ સહસંયોજકતા (covalency) અને ઉચ્ચતમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા અનુક્રમે કઈ છે?
A
$3, +6$
B
$4, +3$
C
$6, +3$
D
$4, +2$

Solution

(C) $Z=13$ (એલ્યુમિનિયમ) ધરાવતા તત્વની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ne] 3s^2 3p^1$ છે.
તત્વની મહત્તમ સહસંયોજકતા તેના સંયોજકતા કક્ષકોનો ઉપયોગ કરીને તે બનાવી શકે તેવા બંધોની સંખ્યા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે. $Al$ માટે,તે $[AlF_6]^{3-}$ જેવા સંકીર્ણ બનાવવા માટે ખાલી $3d$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરી શકે છે,જેના પરિણામે મહત્તમ સહસંયોજકતા $6$ મળે છે.
સંયોજકતા કોષની રચના $3s^2 3p^1$ હોવાથી,તત્વ પાસે $3$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે. તેથી,તે દર્શાવી શકે તેવી ઉચ્ચતમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+3$ છે.
75
MediumMCQ
$O, Cl, F, N, P, Sn, Ti, K, Sc$ તત્વોમાંથી કેટલા તત્વો એક કરતા વધારે શૂન્યતર ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે?
A
$2$
B
$3$
C
$6$
D
$8$

Solution

(C) $K$ $(+1)$,$Sc$ $(+3)$,અને $F$ $(-1)$ માત્ર એક જ શૂન્યતર ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
$O$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ $-1, -2, +2$ છે.
$Cl$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ $-1$ થી $+7$ સુધીની હોય છે.
$N$ અને $P$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ $-3$ થી $+5$ સુધીની હોય છે.
$Sn$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ $+2$ થી $+4$ સુધીની હોય છે.
$Ti$ ની ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ $+2, +3, +4$ છે.
આમ,એક કરતા વધારે શૂન્યતર ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવતા તત્વો $O, Cl, N, P, Sn, Ti$ છે.
તેથી,આવા તત્વોની કુલ સંખ્યા $6$ છે.
સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
76
EasyMCQ
$ClO_2^{-}, ClO_3^{-}, ClO_4^{-}$ ની સાપેક્ષ બેઝિક પ્રબળતાનો ક્રમ શું છે?
A
$ClO_2^{-} > ClO_3^{-} > ClO_4^{-}$
B
$ClO_3^{-} > ClO_2^{-} > ClO_4^{-}$
C
$ClO_4^{-} > ClO_2^{-} > ClO_3^{-}$
D
$ClO_2^{-} > ClO_4^{-} > ClO_3^{-}$

Solution

(A) ઓક્સોએનાયનની બેઝિક પ્રબળતા મધ્યસ્થ પરમાણુ $(Cl)$ ના ઓક્સિડેશન આંકના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
મધ્યસ્થ પરમાણુનો ઓક્સિડેશન આંક જેટલો વધારે,તેટલી તેની એસિડિક પ્રકૃતિ વધારે અને બેઝિક પ્રબળતા ઓછી.
દરેક સ્પીસીઝમાં $Cl$ નો ઓક્સિડેશન આંક ગણતા:
$ClO_2^{-}: x + 2(-2) = -1 \implies x = +3$
$ClO_3^{-}: x + 3(-2) = -1 \implies x = +5$
$ClO_4^{-}: x + 4(-2) = -1 \implies x = +7$
ઓક્સિડેશન આંકનો ક્રમ $ClO_4^{-} (+7) > ClO_3^{-} (+5) > ClO_2^{-} (+3)$ હોવાથી,એસિડિક પ્રકૃતિનો ક્રમ $ClO_4^{-} > ClO_3^{-} > ClO_2^{-}$ થશે.
તેથી,બેઝિક પ્રબળતાનો ક્રમ તેનાથી ઉલટો એટલે કે $ClO_2^{-} > ClO_3^{-} > ClO_4^{-}$ થશે.
આમ,વિકલ્પ $(A)$ સાચો જવાબ છે.

Classification of Elements and Periodicity in Properties — Valency and oxidation state · Frequently Asked Questions

1Are these Classification of Elements and Periodicity in Properties questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Classification of Elements and Periodicity in Properties Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.