Polarisation and Fajan’s rule Questions in Gujarati

(A) ફાજાનના નિયમ મુજબ,આયનીય બંધમાં સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધન આયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ સાથે વધે છે.
$Ag^{+}$ પાસે સ્યુડો-નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી ઇલેક્ટ્રોન રચના ($18$ ઇલેક્ટ્રોન સંયોજકતા કક્ષામાં) છે,જે $K^{+}$,$Ba^{2+}$ અને $Ca^{2+}$ જેવા આલ્કલી અને આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના ધન આયનોની તુલનામાં વધુ ધ્રુવીભવન શક્તિ ધરાવે છે.
$Cl^{-}$ ઋણ આયનનું વધુ ધ્રુવીભવન થવાથી સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધે છે.
તેથી,$AgCl$ સૌથી વધુ સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધરાવે છે અને આપેલા સંયોજનોમાં સૌથી ઓછું આયનીય છે.

(A) $Fajan$ ના નિયમ અને વિદ્યુતઋણતાના ખ્યાલ મુજબ,સમાન પરમાણુઓ વચ્ચે $100\%$ સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધરાવતો બંધ રચાય છે.
આનું કારણ એ છે કે સમાન પરમાણુઓ વચ્ચે વિદ્યુતઋણતાનો કોઈ તફાવત હોતો નથી,જેના પરિણામે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની સમાન વહેંચણી થાય છે.

(C) ફાજાનના નિયમ મુજબ,બંધમાં સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ત્યારે વધે છે જ્યારે બંધિત પરમાણુઓ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત ઘટે છે.
પોલિંગ સ્કેલ પર વિદ્યુતઋણતાના મૂલ્યો છે: $C = 2.55$,$F = 3.98$,$O = 3.44$,$S = 2.58$,અને $Br = 2.96$.
વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત નીચે મુજબ છે:
$|C - F| = 1.43$
$|C - O| = 0.89$
$|C - Br| = 0.41$
$|C - S| = 0.03$
$C - S$ બંધ માટે વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત સૌથી ઓછો હોવાથી,તે સૌથી વધુ સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.

(D) $Fajan$ ના નિયમ મુજબ,આયનીય બંધની સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ઋણાયન (anion) ના કદમાં વધારા સાથે વધે છે.
જેમ આપણે આવર્ત કોષ્ટકમાં સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ હેલાઇડ આયનનું કદ $F^- < Cl^- < Br^- < I^-$ ના ક્રમમાં વધે છે.
તેથી,ઋણાયનની ધ્રુવીભવન ક્ષમતા (polarizability) વધે છે,જેના પરિણામે બંધની સહસંયોજક લાક્ષણિકતામાં વધારો થાય છે.
આમ,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $CaI_2$ સૌથી વધુ સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.

(A) $Fajan$ ના નિયમ મુજબ,આયનીય બંધની સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધન આયનની ધ્રુવીભવન ક્ષમતા (polarizing power) વધવાની સાથે વધે છે.
ધ્રુવીભવન ક્ષમતા એ ધન આયનની ચાર્જ ઘનતા (ચાર્જ/કદનો ગુણોત્તર) ના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
આપેલા ધન આયનોની સરખામણી કરતા: $Al^{3+}$,$Mg^{2+}$,$Cs^+$,અને $La^{3+}$.
$Al^{3+}$ નું આયનીય કદ સૌથી નાનું છે અને ચાર્જ $(+3)$ વધુ છે,જેના પરિણામે તેની ચાર્જ ઘનતા સૌથી વધુ છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $AlCl_3$ મહત્તમ સહસંયોજક લાક્ષણિકતા દર્શાવે છે.

(B) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,આયનીય સંયોજનમાં સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધન આયનનું કદ ઘટવાથી અને તેનો વીજભાર વધવાથી વધે છે.
$Al^{3+}$ નું કદ $Na^{+}$,$Mg^{2+}$ અને $H^{-}$ ની સરખામણીમાં નાનું છે અને તેનો વીજભાર વધારે છે.
$Al^{3+}$ આયનની ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને કારણે,તે $Cl^{-}$ આયનના ઇલેક્ટ્રોન ક્લાઉડનું વધુ પ્રમાણમાં ધ્રુવીભવન કરે છે,જેના પરિણામે $Al-Cl$ બંધમાં નોંધપાત્ર સહસંયોજક લાક્ષણિકતા જોવા મળે છે.
તેથી,$AlCl_3$ માં નોંધપાત્ર સહસંયોજક લાક્ષણિકતા હોય છે.

(A) ફાજાનના નિયમ મુજબ,એનાયનનું ધ્રુવીભવન કેટાયનના વીજભાર અને કદ દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે.
કેટાયન પર જેટલો વધુ વીજભાર,તેટલું એનાયનનું ધ્રુવીભવન વધારે.
તેથી,ઉચ્ચ વીજભાર ધરાવતો કેટાયન મહત્તમ ધ્રુવીભવન લાવે છે.

(B) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,કેટાયનની પોલરાઇઝિંગ પાવર તેના ચાર્જ ડેન્સિટીના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
કેટાયન પર જેટલો વધુ વીજભાર અને કદ જેટલું નાનું,તેટલી તેની પોલરાઇઝિંગ પાવર વધુ હશે.
આપેલા આયનોની સરખામણી કરતા:
$Na^{+}$ ($+1$ વીજભાર,મોટું કદ)
$Mg^{2+}$ ($+2$ વીજભાર,$Na^{+}$ કરતા નાનું)
$Ca^{2+}$ ($+2$ વીજભાર,$Mg^{2+}$ કરતા મોટું)
$Al^{3+}$ ($+3$ વીજભાર,આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી નાનું કદ).
તેથી,$Al^{3+}$ નો ચાર્જ-ટુ-સાઇઝ રેશિયો સૌથી વધુ છે,પરિણામે તેની પોલરાઇઝિંગ પાવર સૌથી વધુ છે.

(D) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,ધન આયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ અને ઋણ આયનની ધ્રુવીભવનીયતા વધવાથી સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધે છે.
$1$. ધન આયનનો વીજભાર વધતા તેની ધ્રુવીભવન શક્તિ વધે છે. અહીં $Na^+$,$Mg^{2+}$ અને $Al^{3+}$ માં $Al^{3+}$ નો વીજભાર સૌથી વધુ છે.
$2$. ઋણ આયનનું કદ વધતા તેની ધ્રુવીભવનીયતા વધે છે. $Cl^-$ અને $I^-$ માં,આયોડાઇડ આયન $(I^-)$ મોટો છે.
$3$. તેથી,$AlI_3$ માં સૌથી વધુ વીજભાર ધરાવતો ધન આયન અને સૌથી વધુ ધ્રુવીભવનીય ઋણ આયન હોવાથી તે મહત્તમ સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.

(A) $Fajan$ ના નિયમ મુજબ,આયનની ધ્રુવીભવનક્ષમતા તેના કદ પર આધાર રાખે છે.
જેમ આયનનું કદ વધે છે,તેમ તેની ધ્રુવીભવનક્ષમતા વધે છે.
તેથી,હેલાઈડ આયનો માટે ધ્રુવીભવનક્ષમતાનો ક્રમ $F^{-} < Cl^{-} < Br^{-} < I^{-}$ છે.

(C) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,આયનીય બંધમાં સહસંયોજક લાક્ષણિકતા નીચેના પરિબળો દ્વારા વધે છે:
$1$. કેટાયનનું કદ નાનું હોવું.
$2$. એનાયનનું કદ મોટું હોવું.
$3$. કેટાયન અથવા એનાયન પર ઉચ્ચ વીજભાર.
$4$. સ્યુડો-નોબલ ગેસ કોન્ફિગરેશન ધરાવતો કેટાયન (દા.ત.,$Cu^+$,$Zn^{2+}$).
તેથી,નાનો કેટાયન અને મોટો એનાયન સહસંયોજક બંધની રચનાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(A) ફાજાનના નિયમ મુજબ,કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ તેના વીજભાર સાથે વધે છે અને તેના કદ સાથે ઘટે છે.
તેથી,ઉચ્ચ વીજભારિત અને નાના કેટાયનમાં મહત્તમ ધ્રુવીભવન શક્તિ હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,એનાયનની ધ્રુવીભવનીયતા તેના કદ સાથે વધે છે.
આમ,વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે ઉચ્ચ વીજભારિત કેટાયન દ્વારા ધ્રુવીભવન વધુ સ્પષ્ટ થાય છે.

(C) આયનીય હેલાઇડનું ગલનબિંદુ સ્ફટિકની લેટીસ ઉર્જા પર આધાર રાખે છે.
ફાજાનના નિયમ મુજબ,જેમ ઋણ આયનનું કદ વધે છે $(F^- < Cl^- < Br^- < I^-)$,તેમ સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધે છે અને આયનીય લાક્ષણિકતા ઘટે છે.
$NaF$ માં સૌથી નાનો ઋણ આયન હોવાથી,તેની લેટીસ ઉર્જા સૌથી વધુ હોય છે અને તે સૌથી વધુ આયનીય લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
તેથી,$NaF$ નું ગલનબિંદુ સૌથી વધુ છે.

(D) આયનીય બંધનું નિર્માણ એવા પરિબળો દ્વારા થાય છે જે લેટીસ ઉર્જાને મહત્તમ કરે છે અને આયનો બનાવવા માટે જરૂરી ઉર્જાને ઘટાડે છે.
ચોક્કસ રીતે,ધાતુ માટે ઓછી આયનીકરણ ઉર્જા $(I.E.)$,અધાતુ માટે ઉચ્ચ ઇલેક્ટ્રોન પ્રાપ્તિ એન્થાલ્પી અને ઉચ્ચ લેટીસ ઉર્જા જરૂરી છે.
ફાજાનના નિયમ મુજબ,મોટા ધનઆયન અને નાના ઋણઆયન ધ્રુવીભવનને ઘટાડે છે,જે સહસંયોજક ગુણધર્મ કરતા આયનીય ગુણધર્મને પ્રોત્સાહન આપે છે.
આમ,ઓછો ધનભાર,મોટો ધનઆયન અને નાનો ઋણઆયન આયનીય બંધના નિર્માણમાં મદદરૂપ થાય છે.

(C) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,આયનીય બંધની સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધન આયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ (polarising power) સાથે વધે છે.
ધ્રુવીભવન શક્તિ એ ધન આયનની વીજભાર ઘનતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
ધન આયનોનો વીજભાર અને કદ $Na^{+}$ ($+1$,મોટું કદ),$Li^{+}$ ($+1$,$Na^{+}$ કરતા નાનું),અને $Be^{2+}$ ($+2$,સૌથી નાનું કદ) છે.
ધ્રુવીભવન શક્તિનો ક્રમ $Be^{2+} > Li^{+} > Na^{+}$ છે.
તેથી,સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધવાનો સાચો ક્રમ $NaCl < LiCl < BeCl_2$ છે.

(A) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ તેના વીજભાર અને કદ પર આધાર રાખે છે.
$1$. કેટાયન પરનો વીજભાર જેટલો વધારે,તેની ધ્રુવીભવન શક્તિ તેટલી વધારે.
$2$. કેટાયનનું કદ જેટલું નાનું,તેની ધ્રુવીભવન શક્તિ તેટલી વધારે.
આપેલા આયનોની સરખામણી કરતા: $Cs^{+}$ ($1+$ વીજભાર,મોટું કદ),$K^{+}$ ($1+$ વીજભાર,$Cs^{+}$ કરતા નાનું),$Mg^{2+}$ ($2+$ વીજભાર,$K^{+}$ કરતા નાનું),અને $Al^{3+}$ ($3+$ વીજભાર,સૌથી નાનું કદ).
તેથી,ધ્રુવીભવન શક્તિનો સાચો ક્રમ $Cs^{+} < K^{+} < Mg^{2+} < Al^{3+}$ છે.

(A) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,કેટાયનની ધ્રુવીભવન ક્ષમતા તેના ચાર્જ ડેન્સિટીના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
$A$. નાનો,ઉચ્ચ ધનભાર ધરાવતો આયન (કેટાયન) ઊંચો ચાર્જ-ટુ-સાઇઝ રેશિયો ધરાવે છે,જે તેને એનાયનના ઇલેક્ટ્રોન ક્લાઉડને મજબૂત રીતે આકર્ષવા માટે સક્ષમ બનાવે છે,પરિણામે તેની ધ્રુવીભવન ક્ષમતા સૌથી વધુ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
નાના $Li^+$ આયનની ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને કારણે (ફાજન્સનો નિયમ) $LiCl$ વધુ સહસંયોજક સ્વભાવ ધરાવે છે.
તેના સહસંયોજક સ્વભાવને લીધે,વધુ આયનીય $NaCl$ ની તુલનામાં પિગળેલ અવસ્થામાં $LiCl$ નું ગલનબિંદુ અને વિદ્યુત વાહકતા ઓછી હોય છે.

(A) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં કેટાયનનું કદ વધે છે,તેથી તેની ધ્રુવીભવન શક્તિ ઘટે છે $(Be^{2+} < Mg^{2+} < Ca^{2+} < Ba^{2+})$.
પરિણામે,સહસંયોજક ગુણધર્મ ઘટે છે અને આયનીય ગુણધર્મ વધે છે.
તેથી,વધતા આયનીય ગુણધર્મનો સાચો ક્રમ $BeCl_2 < MgCl_2 < CaCl_2 < BaCl_2$ છે.

(A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના હેલાઇડ્સનો આયનીય ગુણધર્મ કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ (polarizing power) પર આધાર રાખે છે.
જેમ આપણે સમૂહમાં $Mg$ થી $Ra$ તરફ નીચે જઈએ છીએ,તેમ કેટાયનનું કદ વધે છે અને આયનીકરણ ઉર્જા $(I.E.)$ ઘટે છે.
ફાજન્સના નિયમ મુજબ,નાના કેટાયનોમાં વધુ ધ્રુવીભવન શક્તિ હોય છે,જે વધુ સહસંયોજક ગુણધર્મ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાં $Mg^{2+}$ નું કદ સૌથી નાનું છે અને તેની ધ્રુવીભવન શક્તિ સૌથી વધુ છે,જેના કારણે $MgCl_2$ સૌથી વધુ સહસંયોજક અને સૌથી ઓછો આયનીય છે.
આયનીય ગુણધર્મનો ક્રમ $MgCl_2 < CaCl_2 < SrCl_2 < BaCl_2 < RaCl_2$ છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
આપેલા હેલાઈડ્સમાં $NaF$ નું ગલનબિંદુ સૌથી વધુ છે.
ફાજાનના નિયમ મુજબ,જેમ ઋણાયનનું કદ વધે છે તેમ સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધે છે અને આયનીય લાક્ષણિકતા ઘટે છે.
ફ્લોરાઈડ આયન $(F^-)$ હેલાઈડ્સમાં સૌથી નાનો હોવાથી,$NaF$ માં મહત્તમ આયનીય લાક્ષણિકતા અને આકર્ષણ બળ સૌથી વધુ હોય છે,જેના કારણે તેનું ગલનબિંદુ સૌથી ઊંચું હોય છે.

(B) આયનીય સંયોજનનું ગલનબિંદુ તેની આયનીય લાક્ષણિકતાના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે. ફાજાનના નિયમ મુજબ,જ્યારે બંધાયેલા પરમાણુઓ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત મોટો હોય ત્યારે કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ ઓછી હોય છે અને એનાયનની ધ્રુવીભવનક્ષમતા ઓછી હોય છે. $NaF$ માં,$Na$ $(0.9)$ અને $F$ $(4.0)$ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત આલ્કલી ધાતુના હેલાઇડ્સમાં સૌથી વધુ છે,જે મહત્તમ આયનીય લાક્ષણિકતામાં પરિણમે છે. તેથી,$NaF$ નું ગલનબિંદુ સૌથી વધુ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$AgI$ (સિલ્વર આયોડાઈડ) પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે કારણ કે તેમાં સહસંયોજક ગુણધર્મ વધુ હોય છે,જે આયોડાઈડ આયન $(I^-)$ ના મોટા કદ અને સિલ્વર આયન $(Ag^+)$ ની ધ્રુવીભવન ક્ષમતાને કારણે ફાજન્સના નિયમ મુજબ જોવા મળે છે.
તેની સામે,$KBr$,$CaCl_2$ અને $AgF$ આયનીય સંયોજનો છે અને સામાન્ય રીતે પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય છે.

(B) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,આયનીય લાક્ષણિકતા એ કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
કેટાયનનું કદ ઘટતા અને તેનો વીજભાર વધતા ધ્રુવીભવન શક્તિ વધે છે.
આપેલા કેટાયન્સ ($Li^+$,$Rb^+$,$Be^{2+}$,$Mg^{2+}$) માં,$Rb^+$ નું કદ સૌથી મોટું અને વીજભાર સૌથી ઓછો છે,જે સૌથી ઓછી ધ્રુવીભવન શક્તિ અને મહત્તમ આયનીય લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
$Be^{2+}$ નું કદ સૌથી નાનું અને વીજભાર વધારે છે,જે સૌથી વધુ ધ્રુવીભવન શક્તિ અને ન્યૂનતમ આયનીય લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
તેથી,$RbCl$ મહત્તમ આયનીય લાક્ષણિકતા અને $BeCl_2$ ન્યૂનતમ આયનીય લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.

(A) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,જેમ ધન આયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ ઘટે તેમ આયનીય લાક્ષણિકતા વધે છે.
ધ્રુવીભવન શક્તિ ધન આયનના વીજભાર અને કદ પર આધાર રાખે છે.
$Pb^{4+}$ નો વીજભાર $Pb^{2+}$ કરતા વધારે અને કદ નાનું હોવાથી,$PbCl_4$ એ $PbCl_2$ કરતા વધુ સહસંયોજક છે.
$CaCl_2$ અને $NaCl$ આયનીય સંયોજનો છે,જેમાં $Na^+$ આયન પર $Ca^{2+}$ કરતા ઓછો વીજભાર હોવાથી $NaCl$ એ $CaCl_2$ કરતા વધુ આયનીય છે.
આમ,આયનીય લાક્ષણિકતાનો વધતો ક્રમ $PbCl_4 < PbCl_2 < CaCl_2 < NaCl$ છે.

(A) આયનીય સંયોજનોની દ્રાવ્યતા લેટીસ ઉર્જા અને જલીયકરણ ઉર્જા દ્વારા નક્કી થાય છે.
ઉચ્ચ લેટીસ ઉર્જા ધરાવતા સંયોજનો સામાન્ય રીતે પાણીમાં ઓછા દ્રાવ્ય હોય છે.
ફાજાનના નિયમ મુજબ,એનાયનનું કદ વધવાથી અને કેટાયનની ચાર્જ ઘનતા વધવાથી સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધે છે.
$MgS$ માં નાના $Mg^{2+}$ કેટાયન અને મોટા $S^{2-}$ એનાયનની હાજરીને કારણે ઉચ્ચ સહસંયોજક લાક્ષણિકતા હોય છે,જે ઉચ્ચ લેટીસ ઉર્જા અને પાણીમાં ઓછી દ્રાવ્યતા તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,દ્રાવ્યતાનો ક્રમ $NaCl > MgCl_2 > Na_2S > MgS$ છે.
આમ,$MgS$ સૌથી ઓછું દ્રાવ્ય છે.

(B) $HgCl_2$ (મર્ક્યુરી$(II)$ ક્લોરાઇડ) એ સહસંયોજક સંયોજન છે જેનું ગલનબિંદુ $(276 \ ^\circ C)$ અને ઉત્કલનબિંદુ $(302 \ ^\circ C)$ નીચું હોય છે.
તેના સહસંયોજક સ્વભાવ અને નિર્બળ આંતરઆણ્વીય બળોને કારણે,તે ગરમ કરવાથી સરળતાથી બાષ્પીભવન પામે છે.
જ્યારે $MgCl_2$,$CaCl_2$ અને $FeCl_3$ મુખ્યત્વે આયનીય સ્વભાવ ધરાવે છે અને તેમના ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ ઘણા ઊંચા હોય છે.

(C) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,સમાન કેટાયન $(Ag^+)$ દ્વારા નાના ઋણાયનનું ધ્રુવીભવન મોટા ઋણાયન કરતા ઓછું થાય છે.
ફ્લોરાઈડ આયન $(F^-)$ એ હેલાઈડ આયનો $(F^-, Cl^-, Br^-, I^-)$ માં સૌથી નાનો હોવાથી,$AgF$ સૌથી વધુ આયનીય ગુણધર્મ ધરાવે છે.
વધારે આયનીય ગુણધર્મને કારણે તેમાં આકર્ષણ બળ મજબૂત હોય છે,પરિણામે અન્ય સિલ્વર હેલાઈડની સરખામણીમાં $AgF$ નું ગલનબિંદુ ઊંચું હોય છે.

(D) $HgCl_2$,$HgBr_2$,અને $HgI_2$ એ ફાજન્સના નિયમ મુજબ સહસંયોજક સ્વભાવ ધરાવે છે.
ઇથેનોલ એક ધ્રુવીય સહસંયોજક દ્રાવક હોવાથી,આ સહસંયોજક મર્ક્યુરી હેલાઇડ્સ ઇથેનોલમાં દ્રાવ્ય છે.
$HgF_2$ આયનીય સ્વભાવ ધરાવે છે અને અન્ય મર્ક્યુરી હેલાઇડ્સની સરખામણીમાં ઇથેનોલ જેવા કાર્બનિક દ્રાવકોમાં ઓછું દ્રાવ્ય છે.

(A) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,પાણીમાં આયનીય સંયોજનની દ્રાવ્યતા તેના સહસંયોજક લક્ષણના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
સહસંયોજક લક્ષણ ધન આયનનો ઊંચો વીજભાર અને નાનું કદ (ધ્રુવીભવન ક્ષમતા) તથા ઋણ આયનનું મોટું કદ (ધ્રુવીભવનીયતા) વધવાથી વધે છે.
આપેલા સંયોજનોની સરખામણી કરતા,$MgS$ એ $Mg^{2+}$ અને $S^{2-}$ આયનો ધરાવે છે. બંને આયનો પર ઊંચો વીજભાર છે અને $S^{2-}$ એ મોટો ઋણ આયન છે,જે નોંધપાત્ર સહસંયોજક લક્ષણ તરફ દોરી જાય છે.
વધારે સહસંયોજક લક્ષણ ધરાવતા સંયોજનો સામાન્ય રીતે પાણી જેવા ધ્રુવીય દ્રાવકોમાં ઓછા દ્રાવ્ય હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $MgS$ સૌથી ઓછું દ્રાવ્ય છે.

(A) લુઇસ એસિડ એટલે ઇલેક્ટ્રોન-યુગ્મ સ્વીકારનાર.
ફાજન્સના નિયમ અને વીજભાર ઘનતાના ખ્યાલ મુજબ,ધન આયનની લુઇસ એસિડિકતા તેના ધન વીજભારમાં વધારો અને આયનીય કદમાં ઘટાડો થવાથી વધે છે.
આપેલા આયનોની સરખામણી કરતા:
$B^{3+}$ પાસે ઉચ્ચ ધન વીજભાર $(+3)$ અને ખૂબ નાની આયનીય ત્રિજ્યા છે.
$Li^{+}$,$Na^{+}$,અને $Cs^{+}$ પાસે $+1$ વીજભાર છે અને $B^{3+}$ ની સરખામણીમાં તેમની આયનીય ત્રિજ્યા મોટી છે.
સૌથી વધુ વીજભાર-કદના ગુણોત્તરને કારણે,$B^{3+}$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારવાની સૌથી વધુ ક્ષમતા ધરાવે છે,તેથી તે આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી પ્રબળ લુઇસ એસિડ છે.

(B) $Fajans'$ ના નિયમ મુજબ,સંયોજનની આયનીય પ્રકૃતિ કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ પર આધાર રાખે છે.
નાના કેટાયન જે વધુ વીજભાર ધરાવતા હોય $\left( Be^{2+} \right)$ તે વધુ સહસંયોજક ગુણધર્મ અને ઓછો આયનીય ગુણધર્મ ધરાવે છે.
મોટા કેટાયન જે ઓછો વીજભાર ધરાવતા હોય $\left( Rb^+ \right)$ તે ઓછો સહસંયોજક અને વધુ આયનીય ગુણધર્મ ધરાવે છે.
આમ,$RbCl$ સૌથી વધુ આયનીય અને $BeCl_2$ સૌથી ઓછો આયનીય ગુણધર્મ ધરાવે છે.

(A) કોઈપણ આલ્કલાઈન અર્થધાતુના હેલાઈડ સંયોજનોમાં આયનિક ગુણધર્મ નીચે મુજબ ઘટે છે: $MF_2 > MCl_2 > MBr_2 > MI_2$.
આનું કારણ હેલાઈડ આયનનું કદ વધતા તેની ધ્રુવીભવન ક્ષમતા (polarizability) વધે છે (ફાજન્સનો નિયમ).
વધારે આયનિક ગુણધર્મ એટલે વધુ લેટીસ ઉર્જા અને ઊંચું ગલનબિંદુ.
તેથી,ગલનબિંદુનો ઘટતો ક્રમ: $CaF_2 > CaCl_2 > CaBr_2 > CaI_2$ છે.

(B) ફાજાનના નિયમ મુજબ,$Be^{2+}$ નાનું કદ અને ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતા ધરાવે છે,જે $BeF_2$ ને નોંધપાત્ર સહસંયોજક ગુણધર્મ આપે છે.
આ સહસંયોજક પ્રકૃતિને કારણે,અન્ય આયનીય ફ્લોરાઈડ્સ $(MgF_2, CaF_2, SrF_2)$ ની સરખામણીમાં $BeF_2$ નું ગલનબિંદુ સૌથી ઓછું હોય છે.

(B) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,જેમ ધનાયનનું કદ વધે તેમ સંયોજનની આયોનિક લાક્ષણિકતા વધે છે.
સમૂહ $2$ ના તત્વોમાં,સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં ધનાયનનું કદ વધે છે: $Be^{2+} < Mg^{2+} < Ca^{2+} < Sr^{2+} < Ba^{2+}$.
તેથી,તેમના ક્લોરાઇડ્સની આયોનિક લાક્ષણિકતા આ ક્રમમાં વધે છે: $BeCl_2 < MgCl_2 < CaCl_2 < BaCl_2$.

(B) $Fajans'$ ના નિયમ મુજબ,ધન આયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ વધવાની સાથે સહસંયોજક પ્રકૃતિ વધે છે.
$Zn^{2+}$ પાસે સ્યુડો-નોબલ ગેસ કોન્ફિગરેશન $(n-1)d^{10}ns^0$ છે,જે તેને $Mg^{2+}$ (નોબલ ગેસ કોન્ફિગરેશન) કરતા વધુ ધ્રુવીભવન ક્ષમતા આપે છે.
$FeCl_2$,$ZnCl_2$,$CdCl_2$ અને $MgCl_2$ માંથી,$Zn^{2+}$ આયનની ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને કારણે $ZnCl_2$ સૌથી વધુ સહસંયોજક પ્રકૃતિ ધરાવે છે.
તેથી,$ZnCl_2$ સૌથી ઓછી આયનિક પ્રકૃતિ ધરાવે છે.

(C) $Fajan$ ના નિયમ મુજબ,ધન આયનનું કદ નાનું અને તેનો વીજભાર વધુ હોય તેમ સહસંયોજક ગુણધર્મ વધે છે.
આપેલા વિકલ્પો ($K^+$,$Ca^{2+}$,$Be^{2+}$,$Ba^{2+}$) માં $BeCl_2$ માં $Be^{2+}$ આયનનું કદ સૌથી નાનું અને વીજભાર ઘનતા સૌથી વધુ છે.
તેથી,$BeCl_2$ સૌથી વધુ પોલરાઇઝિંગ પાવર ધરાવે છે,જે તેને સૌથી વધુ સહસંયોજક બનાવે છે.

(D) $Fajan's$ ના નિયમ મુજબ,એનાયનનું કદ જેમ મોટું,તેમ તેની પોલરાઇઝેબીલીટી વધારે હોય છે.
આવર્ત કોષ્ટકમાં સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં આયનીય કદ વધે છે,તેથી કદનો ક્રમ $F^- < Cl^- < Br^- < I^-$ છે.
આથી,પોલરાઇઝેબીલીટીનો સાચો ઘટતો ક્રમ $I^- > Br^- > Cl^- > F^-$ છે.

(D) ફેજાનના નિયમ અનુસાર,આયનીય બંધમાં સહસંયોજક ગુણધર્મ નીચેની બાબતો દ્વારા વધે છે:
$1$. કેટાયનનું નાનું કદ.
$2$. એનાયનનું મોટું કદ.
$3$. કેટાયન અથવા એનાયન પર ઉચ્ચ વીજભાર.
તેથી,નાનો કેટાયન અને મોટો એનાયન ઇલેક્ટ્રોન વાદળનું વધુ ધ્રુવીકરણ કરે છે,જે સહસંયોજક બંધના નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(C) ફાજાનના નિયમ મુજબ,જેમ કેટાયનની વીજભાર ઘનતા વધે (એટલે કે નાનું કદ અને ઊંચો ધન વીજભાર),તેમ સહસંયોજક ગુણધર્મ વધે છે.
$LiCl$ થી $CCl_4$ તરફ જતાં,મધ્યસ્થ પરમાણુ પરનો વીજભાર વધે છે $(Li^+ < Be^{2+} < B^{3+} < C^{4+})$ અને કદ ઘટે છે.
તેથી,સહસંયોજક ગુણધર્મનો ક્રમ: $LiCl < BeCl_2 < BCl_3 < CCl_4$ છે.

(D) કેટાયનનો પોલરાઇઝિંગ પાવર તેના વીજભાર ઘનતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે,જે વીજભાર અને કદ (આયનીય ત્રિજ્યા) ના ગુણોત્તર દ્વારા નક્કી થાય છે.
$1$. વધુ વીજભાર અને નાનું કદ વધુ પોલરાઇઝિંગ પાવર આપે છે.
$2$. આપેલ કેટાયનોની સરખામણી:
- $K^+$: વીજભાર $+1$,સૌથી મોટું કદ.
- $Ca^{2+}$: વીજભાર $+2$,$K^+$ કરતા નાનું.
- $Mg^{2+}$: વીજભાર $+2$,$Ca^{2+}$ કરતા નાનું.
- $Be^{2+}$: વીજભાર $+2$,સૌથી નાનું કદ.
$3$. પોલરાઇઝિંગ પાવરનો વધતો ક્રમ $K^+ < Ca^{2+} < Mg^{2+} < Be^{2+}$ છે.

(B) આયનીય સંયોજનો સામાન્ય રીતે પાણી અથવા જલીય માધ્યમમાં વધુ દ્રાવ્ય હોય છે.
ફાજન્સના નિયમ મુજબ,કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ વધવાથી સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધે છે,જે આયનીય લાક્ષણિકતાના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
મોટા કદ અને ઓછા વીજભાર ધરાવતા કેટાયન માટે આયનીય લાક્ષણિકતા વધુ હોય છે.
કેટાયનના કદનો ક્રમ $Na^{+} > Zn^{2+} > Cu^{2+}$ છે.
$Na^+$ સૌથી મોટું કદ અને ઓછો વીજભાર ધરાવતું હોવાથી,$Na_2S$ સૌથી વધુ આયનીય અને તેથી સૌથી વધુ દ્રાવ્ય છે.
$CuS$ માં $Cu^{2+}$ ના નાના કદ અને વધુ વીજભારને કારણે સહસંયોજક લાક્ષણિકતા સૌથી વધુ છે,જે તેને સૌથી ઓછું દ્રાવ્ય બનાવે છે.
તેથી,પાણીમાં દ્રાવ્યતાનો સાચો ક્રમ $Na_2S > ZnS > CuS$ છે.

(D) ધનઆયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ તેના ચાર્જ ઘનત્વના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે,જે ચાર્જ અને કદના ગુણોત્તર દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
જેમ ધનઆયન પરનો ચાર્જ વધે છે અને તેની આયનીય ત્રિજ્યા ઘટે છે,તેમ ધ્રુવીભવન શક્તિ વધે છે.
આપેલા આયનો માટે,આયનીય ત્રિજ્યાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $K^{+} > Ca^{2+} > Mg^{2+} > Be^{2+}$.
આમ,$Be^{2+}$ નો ચાર્જ/કદનો ગુણોત્તર સૌથી વધુ છે અને $K^{+}$ નો સૌથી ઓછો છે,તેથી ધ્રુવીભવન શક્તિનો વધતો ક્રમ $K^{+} < Ca^{2+} < Mg^{2+} < Be^{2+}$ છે.

(C) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,આયનીય બંધની સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ધન આયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ વધવાની સાથે વધે છે.
ધ્રુવીભવન શક્તિ એ ધન આયનના વીજભાર અને કદ પર આધાર રાખે છે.
આપેલા ધન આયનોના વીજભારની સરખામણી કરતા: $Fe^{2+}$,$Sn^{2+}$,$Al^{3+}$,અને $Mg^{2+}$.
$Al^{3+}$ પાસે સૌથી વધુ ધન વીજભાર $(+3)$ છે.
તેથી,$AlCl_3$ મહત્તમ સહસંયોજક લાક્ષણિકતા દર્શાવે છે.

(A) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,ધાતુ આયનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા વધવાની સાથે સંયોજનનો સહસંયોજક ગુણધર્મ વધે છે.
$+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં,ધાતુ આયનનું કદ નાનું અને વીજભાર ઘનતા વધુ હોય છે,જે વધુ ધ્રુવીભવન શક્તિ તરફ દોરી જાય છે.
પરિણામે,$MCl_4$ વધુ સહસંયોજક ગુણધર્મ દર્શાવે છે,જ્યારે $MCl_2$ વધુ આયનીય ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
તેથી,$MCl_2$ એ $MCl_4$ કરતા વધુ આયનીય છે.

(D) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,કેટાયનનો ધ્રુવીભવન કરવાની ક્ષમતા તેના વીજભારમાં વધારા સાથે વધે છે.
$Fe^{3+}$ નો વીજભાર $Fe^{2+}$ કરતા વધારે અને કદ નાનું હોવાથી,તે વધુ ધ્રુવીય અને સહસંયોજક ગુણધર્મ ધરાવે છે.
પરિણામે,$Fe^{3+}$ સંયોજનો $Fe^{2+}$ સંયોજનો કરતા વધુ સરળતાથી જળવિભાજન પામે છે.
તેથી,ફેરસ સંયોજનો ફેરિક સંયોજનો કરતા વધુ સરળતાથી જળવિભાજન પામે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) $Fajan's \ rule$ મુજબ,કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ તેના વીજભાર ઘનતા (વીજભાર/કદ ગુણોત્તર) ના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
આપેલા આયનો $K^{+}$,$Ca^{2+}$,$Mg^{2+}$,અને $Be^{2+}$ માટે,વીજભાર $+1$ થી $+2$ સુધી વધે છે અને આયનીય કદ $K^{+} > Ca^{2+} > Mg^{2+} > Be^{2+}$ ના ક્રમમાં ઘટે છે.
જેમ વીજભાર વધે અને કદ ઘટે તેમ ધ્રુવીભવન શક્તિ વધતી હોવાથી,સાચો વધતો ક્રમ $K^{+} < Ca^{2+} < Mg^{2+} < Be^{2+}$ છે.

(B) ફાજાનના નિયમ મુજબ,જેમ ધનઆયનનું કદ ઘટે અને તેની વીજભાર ઘનતા વધે તેમ સહસંયોજક ગુણધર્મ વધે છે. તેનાથી ઉલટું,જેમ ધનઆયનનું કદ વધે તેમ આયનિક ગુણધર્મ વધે છે.
$Rb^+$,$Mg^{2+}$,$Li^+$,અને $Be^{2+}$ ધનઆયનોની સરખામણી કરતા:
$1$. કદનો ક્રમ $Rb^+ > Mg^{2+} > Li^+ > Be^{2+}$ છે.
$2$. $Rb^+$ નું કદ સૌથી મોટું હોવાથી,$RbCl$ માં આયનિક ગુણધર્મ સૌથી વધુ છે.
$3$. $Be^{2+}$ નું કદ સૌથી નાનું અને વીજભાર ઘનતા સૌથી વધુ હોવાથી,$BeCl_2$ માં આયનિક ગુણધર્મ સૌથી ઓછો છે.
તેથી,સૌથી વધુ અને સૌથી ઓછો આયનિક ગુણધર્મ ધરાવતા સંયોજનો અનુક્રમે $RbCl$ અને $BeCl_2$ છે.

(D) ફાજન્સના નિયમ મુજબ,ઋણાયનની ધ્રુવીભવન ક્ષમતા તેમના કદ સાથે વધે છે.
$Br^-$ અને $I^-$ આયનો મોટા અને વધુ ધ્રુવીભવન પામી શકે તેવા હોય છે.
આના કારણે $MgBr_2$ અને $MgI_2$ માં નોંધપાત્ર સહસંયોજક ગુણધર્મ જોવા મળે છે.
એસીટોન એ પાણી કરતા ઓછો ડાયઇલેક્ટ્રિક અચળાંક ધરાવતું ધ્રુવીય એપ્રોટિક દ્રાવક હોવાથી,તે સહસંયોજક ગુણધર્મ ધરાવતા સંયોજનોને ઓગાળવા માટે અનુકૂળ છે.
તેથી,$MgBr_2$ અને $MgI_2$ તેમના સહસંયોજક સ્વભાવને કારણે એસીટોનમાં દ્રાવ્ય છે.

(D) $Fajan$ ના નિયમ મુજબ,આયનીય સંયોજનમાં સહસંયોજક લાક્ષણિકતા એનાયનનું કદ વધવાની સાથે વધે છે.
$Cu^{2+}$ ના આપેલા હેલાઈડ્સ માટે,હેલાઈડ આયનોના કદનો ક્રમ $F^- < Cl^- < Br^-$ છે.
$CuF_2$ એ $F^-$ આયનના નાના કદ અને ઉચ્ચ વિદ્યુતઋણતાને કારણે મુખ્યત્વે આયનીય છે.
$CuCl_2$ અને $CuBr_2$ એ $Cl^-$ અને $Br^-$ આયનોના મોટા કદ અને વધુ ધ્રુવીયતાને કારણે નોંધપાત્ર સહસંયોજક લાક્ષણિકતા દર્શાવે છે.
તેથી,$(a)$ અને $(b)$ બંને વિધાનો સાચા છે.