Co-ordinate or Dative bonding Questions in Gujarati

(C) $HNO_3$ (નાઈટ્રિક એસિડ) ની રચનામાં એક $N=O$ બંધ,એક $N-OH$ બંધ અને એક $N$ થી $O$ તરફનો સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોય છે.
નાઈટ્રોજન કુલ $4$ સહસંયોજક બંધ બનાવે છે (એક દ્વિબંધ,એક એકલ બંધ અને એક સવર્ગ બંધ).
તેથી,$HNO_3$ માં નાઈટ્રોજનની સહસંયોજકતા $4$ છે.

(B) સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (અથવા ડેટિવ બંધ) ત્યારે રચાય છે જ્યારે એક પરમાણુ સહિયારી જોડી માટે બંને ઇલેક્ટ્રોન પૂરા પાડે છે.
$H_2SO_4$ માં,સલ્ફર પરમાણુ બે હાઇડ્રોક્સિલ જૂથો સાથે સહસંયોજક બંધ દ્વારા અને બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ દ્વારા જોડાયેલ છે (જ્યાં $S$ દરેક $O$ પરમાણુને એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ આપે છે).
આમ,$H_2SO_4$ માં સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોય છે.

(C) $NH_3$ પાસે અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે જ્યારે $BF_3$ એ ઇલેક્ટ્રોન ઉણપ ધરાવતું સંયોજન છે.
તેથી,તેઓ સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $NH_3 \to BF_3$.

(D) $HNO_2$ (નાઈટ્રસ એસિડ) માં સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોતો નથી.
$HNO_2$ નું બંધારણ $H-O-N=O$ છે,જેમાં બધા જ બંધ સહસંયોજક છે.
તેની સામે,$SO_2$ $(O=S \leftarrow O)$,$HNO_3$ $(H-O-N(=O) \leftarrow O)$,અને $H_2SO_3$ ($H-O-S(=O)-O-H$ જેમાં $S$ થી $O$ તરફ સવર્ગ બંધ છે) આ બધામાં સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોય છે.

(B) સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (જેને $dative$ બંધ પણ કહેવાય છે) એ સહસંયોજક બંધનો એક પ્રકાર છે જેમાં ભાગીદારીના બંને ઇલેક્ટ્રોન એક જ પરમાણુમાંથી આવે છે.
સામાન્ય સહસંયોજક બંધથી વિપરીત,જ્યાં દરેક પરમાણુ ભાગીદારી માટે એક ઇલેક્ટ્રોન આપે છે,સવર્ગ બંધમાં એક પરમાણુ દાતા તરીકે (ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ આપીને) અને બીજો પરમાણુ સ્વીકારનાર તરીકે કામ કરે છે.
તેથી,તે એક જ પરમાણુ દ્વારા દાન કરાયેલ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની ભાગીદારી દ્વારા રચાય છે.

(B) કોઓર્ડિનેટ બંધમાં (જેને ડેટિવ બંધ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે),બંધ બનાવતા $2$ ઇલેક્ટ્રોન બે ભાગ લેતા પરમાણુઓમાંથી ફક્ત એક દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવે છે.
ઇલેક્ટ્રોનની આ વહેંચાયેલી જોડી એક પરમાણુ દ્વારા બીજાને દાન કરવામાં આવે છે,જેના પરિણામે કોઓર્ડિનેટ સહસંયોજક બંધ રચાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$N_2O_5$ ની રચનામાં બે નાઈટ્રોજન પરમાણુઓ એક ઓક્સિજન પરમાણુ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે $(N-O-N)$.
દરેક નાઈટ્રોજન પરમાણુ એક ટર્મિનલ ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે દ્વિબંધ દ્વારા અને બીજા ટર્મિનલ ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
આમ,$N_2O_5$ માં સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોય છે.

(D) સવર્ગ અથવા ડેટિવ બંધ એ સહસંયોજક બંધનો એક પ્રકાર છે જેમાં વહેંચાયેલા ઇલેક્ટ્રોનની જોડીના બંને ઇલેક્ટ્રોન બે ભાગ લેતા પરમાણુઓમાંથી માત્ર એક જ પરમાણુ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સવર્ગ બંધના નિર્માણ માટે,દાતા પરમાણુ પાસે સ્વીકારનાર પરમાણુને દાન કરવા માટે ઓછામાં ઓછી એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) હોવી આવશ્યક છે.

(A) સલ્ફાઇટ આયન $(SO_3^{2-})$ માં,સલ્ફર પરમાણુ ત્રણ ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે.
બધા પરમાણુઓ માટે અષ્ટકનો નિયમ સંતોષવા માટે,એક $S-O$ બંધને સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (dative bond) તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જેમાં સલ્ફર પરમાણુ ઓક્સિજન પરમાણુને ઇલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરે છે.
તેની સામે,$CH_4$,$CO_2$,અને $NH_3$ માં સામાન્ય રીતે સહસંયોજક બંધ હોય છે જે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી દ્વારા બને છે.

(D) સહસંયોજક બંધ (અથવા ડેટિવ બંધ) એ સહસંયોજક બંધનો એક પ્રકાર છે જેમાં ભાગીદારીના બંને ઇલેક્ટ્રોન માત્ર એક જ પરમાણુ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$O_3$ (ઓઝોન) માં,મધ્યસ્થ ઓક્સિજન પરમાણુ ટર્મિનલ ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.
$SO_3$ (સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઇડ) માં,સલ્ફર પરમાણુ બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.
$H_2SO_4$ (સલ્ફ્યુરિક એસિડ) માં,સલ્ફર પરમાણુ બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.
આથી,આ તમામ અણુઓમાં સહસંયોજક બંધ હાજર હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ ની રચનામાં મધ્યસ્થ સલ્ફર પરમાણુ બે હાઇડ્રોક્સિલ જૂથો $(-OH)$ સાથે એકલ સહસંયોજક બંધ દ્વારા અને બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે દ્વિ-સહસંયોજક બંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
લુઈસ બંધારણમાં,બધા જ બંધ સહસંયોજક છે. આધુનિક વેલેન્સ બોન્ડ થિયરી મુજબ,સલ્ફ્યુરિક એસિડમાં કોઈ સવર્ગ સહસંયોજક (dative) બંધ હોતા નથી.
તેથી,સલ્ફ્યુરિક એસિડના અણુમાં સવર્ગ સહસંયોજક બંધની સંખ્યા $0$ છે.

(A) $CH_3NC$ (મિથાઈલ આઈસોસાયનાઈડ) માં,નાઈટ્રોજન પરમાણુ કાર્બન પરમાણુને ઈલેક્ટ્રોનની અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરીને સવર્ગ (ડેટીવ) બંધ બનાવે છે. તેનું બંધારણ $CH_3-N \rightarrow C$ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) કારણ કે $BH_3$ એ લુઈસ એસિડ છે,તે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારનાર તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(C_2H_5)_2O$ (ડાયઇથાઇલ ઈથર) લુઈસ બેઝ તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે ઓક્સિજન પરમાણુ પાસે ઇલેક્ટ્રોનની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.
ઓક્સિજન પરમાણુ $BH_3$ માં રહેલા બોરોન પરમાણુને ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરે છે.
તેથી,$B$ અને $O$ વચ્ચે બનતો બંધ એ સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (જેને ડેટિવ બંધ પણ કહેવાય છે) છે.

(A) કો-ઓર્ડિનેટ સહસંયોજક બંધ (અથવા ડેટિવ બંધ) ત્યારે રચાય છે જ્યારે એક પરમાણુ ઇલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) બીજા પરમાણુને આપે છે જેને તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે તેની જરૂર હોય છે.
$H_2O + H^{+} \to H_3O^{+}$ પ્રક્રિયામાં,પાણીમાં રહેલા ઓક્સિજન પરમાણુ પાસે બે અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.
તે આમાંથી એક યુગ્મ $H^{+}$ આયનને આપે છે,જેની પાસે ખાલી $1s$ કક્ષક હોય છે.
આના પરિણામે હાઇડ્રોનિયમ આયન $(H_3O^{+})$ બને છે,જેમાં $O$ અને $H^{+}$ વચ્ચેનો બંધ એ કો-ઓર્ડિનેટ સહસંયોજક બંધ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) લુઈસ બેઈઝ એટલે એવી સ્પીસીઝ જે સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકે.
પ્રક્રિયા $I_2 + I^{-} \to I_3^-$ માં,આયોડાઈડ આયન $(I^{-})$ ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ દાતા તરીકે વર્તે છે.
તેથી,$I^{-}$ એ લુઈસ બેઈઝ છે.

(D) લુઈસ સિદ્ધાંત મુજબ,એસિડ એ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારનાર છે અને બેઝ એ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ આપનાર છે.
આ સિદ્ધાંતમાં તટસ્થીકરણને લુઈસ એસિડ અને લુઈસ બેઝ વચ્ચે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (જેને ડેટિવ બંધ પણ કહેવાય છે) ના નિર્માણ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,જેના પરિણામે એડક્ટ (adduct) બને છે.

(B) લુઈસ બેઈઝ એટલે એવી પદાર્થ જે ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકે.
પ્રક્રિયા $BCl_3 + PH_3 \rightarrow Cl_3B^{-}PH_3$ માં,$PH_3$ માં રહેલા ફોસ્ફરસ પરમાણુ પાસે એક અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.
$PH_3$ આ ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન $BCl_3$ ના ઈલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતા બોરોન પરમાણુને કરે છે,જેથી સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બને છે.
તેથી,$PH_3$ લુઈસ બેઈઝ તરીકે વર્તે છે.

(A) $NH_3 + BF_3 \rightleftharpoons NH_3 \to BF_3$ પ્રક્રિયામાં,$NH_3$ અણુ પાસે નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે,જે તે $BF_3$ અણુને આપે છે.
$BF_3$ ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારનાર તરીકે વર્તે છે કારણ કે બોરોન પરમાણુનું અષ્ટક અપૂર્ણ હોય છે.
લુઈસના ખ્યાલ મુજબ,જે પદાર્થ ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારે છે તેને લુઈસ એસિડ કહેવાય છે.
તેથી,$BF_3$ એ લુઈસ એસિડ છે.

(D) લુઈસ બેઈઝ એટલે એવો પદાર્થ જે ઇલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) નું દાન કરી શકે.
$NH_3$ માં,નાઈટ્રોજન પરમાણુ પાસે એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે,જે તે ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતી સ્પીસીઝને દાન કરી શકે છે.
તેથી,$NH_3$ લુઈસ બેઈઝ તરીકે વર્તે છે.

(D) $H_2$ અને $Cl_2$ બંને અધ્રુવીય સહસંયોજક અણુઓ છે.
$Cl_2$ માં ક્લોરિન પરમાણુઓ પર અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pairs) હોય છે,જે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે દાન કરી શકાય છે.
$H_2$ પાસે દાન કરવા માટે કોઈ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોતા નથી.
તેથી,સાચો તફાવત એ છે કે હાઇડ્રોજન અણુ સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવવામાં ભાગ લઈ શકતો નથી,જ્યારે ક્લોરિન અણુ લઈ શકે છે.

(B) જ્યારે ઇલેક્ટ્રોનની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ ધરાવતી સ્પીસીઝ ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતી સ્પીસીઝને ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરે છે ત્યારે ડેટિવ (સવર્ગ સહસંયોજક) બંધ બને છે.
એમોનિયા $(NH_3)$ લુઈસ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે કારણ કે નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.
$BCl_3$ એ લુઈસ એસિડ છે કારણ કે બોરોન પરમાણુનું અષ્ટક અપૂર્ણ છે (તેની સંયોજકતા કક્ષામાં માત્ર $6$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે).
તેથી,$NH_3$ તેના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મને $BCl_3$ ના બોરોન પરમાણુને દાન કરીને $H_3N \rightarrow BCl_3$ નામનું એડક્ટ બનાવે છે,જેમાં ડેટિવ બંધ હોય છે.

(D) એડક્ટ $(CH_3)_3N \to BX_3$ ની વિયોજન ઉષ્મા લુઈસ એસિડ $BX_3$ ની પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે.
બોરોન પરમાણુ પર ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ મિથાઈલ ગ્રુપ $(-CH_3)$ ની સંખ્યા વધતા,$+I$ અસરને કારણે બોરોન સંયોજનની લુઈસ એસિડિકતા ઘટે છે.
લુઈસ એસિડિકતાનો ક્રમ $BF_3 > B(CH_3)F_2 > B(CH_3)_2F > B(CH_3)_3$ છે.
આથી,$B(CH_3)_3$ સૌથી નિર્બળ લુઈસ એસિડ હોવાથી,$(CH_3)_3N \to B(CH_3)_3$ એડક્ટમાં $N-B$ બંધ સૌથી નિર્બળ હોય છે અને તેની વિયોજન ઉષ્મા ન્યૂનતમ હોય છે.

(D) સાયનાઇડ આયન $(CN^-)$ માં કાર્બન પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.
તે ઇલેક્ટ્રોન-સમૃદ્ધ હોવાથી ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકે છે,તેથી તે ન્યુક્લિયોફિલિક કેન્દ્ર તરીકે વર્તે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) $AlCl_3$ માં,$Al$ પરમાણુ ઇલેક્ટ્રોનની ઉણપ ધરાવે છે,તેની સંયોજકતા કક્ષામાં માત્ર $6$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે,$AlCl_3$ એ બીજા $AlCl_3$ અણુના ક્લોરિન પરમાણુઓ પાસેથી ઇલેક્ટ્રોનની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની ભાગીદારી કરીને $Al_2Cl_6$ ડાયમર બનાવે છે,જેના પરિણામે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બને છે.
આ $Al$ પરમાણુના અપૂર્ણ અષ્ટક અથવા ઇલેક્ટ્રોનની ઉણપને કારણે થાય છે.

(B) લુઈસ એસિડ એટલે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનો સ્વીકાર કરનાર.
$SnCl_2 + 2Cl^{-} \rightarrow [SnCl_4]^{2-}$ પ્રક્રિયામાં,$SnCl_2$ અણુ ક્લોરાઇડ આયનો $(Cl^{-})$ પાસેથી ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારે છે.
આમ,$SnCl_2$ એ લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) લુઇસ બેઇઝ એટલે એવી સ્પીસીઝ જે ઇલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકે.
$I_2 + I^{-} \rightarrow I_3^-$ પ્રક્રિયામાં,આયોડાઇડ આયન $(I^{-})$ પાસે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે જે તે આયોડિન અણુ $(I_2)$ ને દાન કરે છે,જેથી ટ્રાયઆયોડાઇડ આયન $(I_3^-)$ બને છે.
તેથી,$I^{-}$ એ લુઇસ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે અને $I_2$ એ લુઇસ એસિડ તરીકે વર્તે છે.

(A) લુઇઝ બેઇઝ એટલે એવી સ્પીસીઝ જે ઇલેક્ટ્રોનની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) નું દાન કરી શકે.
આપેલ પ્રક્રિયામાં,$PH_3$ માં ફોસ્ફરસ પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે,જે તે $BCl_3$ ના ઇલેક્ટ્રોન ઉણપ ધરાવતા બોરોન પરમાણુને આપે છે.
તેથી,$PH_3$ લુઇઝ બેઇઝ તરીકે અને $BCl_3$ લુઇઝ એસિડ તરીકે વર્તે છે.

(C) $H_2SO_4$ ની રચના $H-O-S(=O)_2-O-H$ છે.
આ રચનામાં,ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારીથી બનતા $S-O$ બંધો સહસંયોજક છે,અને બે $S=O$ બંધો સવર્ગ સહસંયોજક બંધો (ડેટીવ બંધો) છે,જેમાં સલ્ફર ઓક્સિજનને અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરે છે.
આમ,અણુમાં સહસંયોજક અને સવર્ગ સહસંયોજક બંને પ્રકારના બંધો હોય છે.

(B) સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હાઇડ્રેઝિન $(N_2H_4)$ ના નાઇટ્રોજનના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ અને પ્રોટોન $(H^+)$ વચ્ચે બને છે,જેનાથી હાઇડ્રેઝિનિયમ આયન $(N_2H_5^+)$ બને છે.
$N_2H_5^+$ માં,એક નાઇટ્રોજન પરમાણુ તેનું અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ $H^+$ આયનને દાન કરે છે,જેથી સવર્ગ બંધ રચાય છે.

(C) $BH_4^-$ માં,$BH_3$ અણુ $H^-$ આયન સ્વીકારીને $B$ અને $H$ વચ્ચે સવર્ગ બંધ બનાવે છે.
$NH_4^+$ માં,$NH_3$ અણુ $H^+$ આયન સ્વીકારીને $N$ અને $H$ વચ્ચે સવર્ગ બંધ બનાવે છે.
$H_3O^+$ માં,$H_2O$ અણુ $H^+$ આયન સ્વીકારીને $O$ અને $H$ વચ્ચે સવર્ગ બંધ બનાવે છે.
$CO_3^{2-}$ માં,બંધારણમાં એક $C=O$ દ્વિબંધ અને બે $C-O$ એકલ બંધ હોય છે જેમાં ઓક્સિજન પરમાણુઓ પર ઋણ વીજભાર હોય છે. તેમાં સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોતો નથી.

(B) ફેરિક ક્લોરાઇડ $(FeCl_3)$ બાષ્પ અવસ્થામાં અથવા અધ્રુવીય દ્રાવકોમાં ડાયમર,$Fe_2Cl_6$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જેથી આયર્ન પરમાણુનું અષ્ટક કોઓર્ડિનેટ બંધ દ્વારા પૂર્ણ થઈ શકે.

(A) $NH_4Cl$ માં સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોય છે.
એમોનિયમ આયન $(NH_4^+)$ માં,નાઇટ્રોજન પરમાણુ તેના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન $H^+$ આયનને કરીને સવર્ગ બંધ બનાવે છે.
તેની રચના $[H_3N \to H]^+ Cl^-$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં તીર સવર્ગ બંધ સૂચવે છે.

(B) સવર્ગ સહસંયોજક બંધ એ સહસંયોજક બંધનો એક પ્રકાર છે જેમાં બંને ઇલેક્ટ્રોન એક જ પરમાણુ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$BH_4^-$ માં,$BH_3$ અને $H^-$ ની પ્રક્રિયાથી બનતો $B-H$ બંધ સવર્ગ બંધ છે.
$H_3O^{+}$ માં,$H_2O$ અને $H^{+}$ ની પ્રક્રિયાથી બનતો $O-H$ બંધ સવર્ગ બંધ છે.
$NH_4^{+}$ માં,$NH_3$ અને $H^{+}$ ની પ્રક્રિયાથી બનતો $N-H$ બંધ સવર્ગ બંધ છે.
$CO_3^{2-}$ માં,બંધારણમાં એક $C=O$ દ્વિબંધ અને બે $C-O$ એકલ બંધ હોય છે,જેમાં ઓક્સિજન પરમાણુઓ પર ફોર્મલ ચાર્જ હોય છે. તેના સંસ્પંદન બંધારણોમાં કોઈ સવર્ગ બંધ હોતો નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) લુઈસ બેઈઝ એ પદાર્થ છે જે ઈલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) દાન કરી શકે છે.
$1$. $BF_3$: બોરોન પાસે અપૂર્ણ અષ્ટક ($6$ ઈલેક્ટ્રોન) છે,જે તેને લુઈસ એસિડ બનાવે છે.
$2$. $PF_3$: ફોસ્ફરસ પાસે $5$ સંયોજકતા ઈલેક્ટ્રોન છે,જેમાંથી $3$ $F$ પરમાણુઓ સાથે બંધ બનાવવામાં વપરાય છે,જેનાથી $P$ પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ બાકી રહે છે. આ ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરી શકાય છે,તેથી $PF_3$ લુઈસ બેઈઝ છે.
$3$. $CF_4$: કાર્બન પાસે પૂર્ણ અષ્ટક છે અને કોઈ અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ નથી.
$4$. $SiF_4$: સિલિકોન પાસે ખાલી $d$-કક્ષકો છે,જે તેને ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારવાની ક્ષમતા આપે છે,તેથી તે લુઈસ એસિડ છે.
તેથી,$PF_3$ સાચો જવાબ છે.

(D) $CuSO_4 \cdot 5H_2O$ ની સ્ફટિક રચનામાં,$Cu^{2+}$ આયન ચાર પાણીના અણુઓ સાથે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે,જે સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ $[Cu(H_2O)_4]^{2+}$ બનાવે છે.
પાંચમો પાણીનો અણુ $SO_4^{2-}$ આયન અને સવર્ગીય પાણીના અણુઓ વચ્ચે હાઇડ્રોજન બંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
તેથી,કોપર આયન પાણી સાથે $4$ સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.

(B) $(NH_4)_3PO_4$ નું રાસાયણિક સૂત્ર $3$ એમોનિયમ આયનો $(NH_4^+)$ અને $1$ ફોસ્ફેટ આયન $(PO_4^{3-})$ ધરાવે છે.
દરેક $NH_4^+$ આયનમાં,નાઇટ્રોજનની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ અને $H^+$ આયન વચ્ચે $1$ સવર્ગ બંધ બને છે.
$(NH_4)_3PO_4$ ના એક અણુમાં $3$ એમોનિયમ આયનો હોવાથી,સવર્ગ બંધની કુલ સંખ્યા $3 \times 1 = 3$ થાય છે.

(A) ડેટીવ બંધ (જેને સવર્ગ સહસંયોજક બંધ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક સહસંયોજક બંધ છે જેમાં બંને ઇલેક્ટ્રોન એક જ પરમાણુમાંથી આવે છે.
$O_3$ (ઓઝોન) માં,મધ્યસ્થ ઓક્સિજન પરમાણુ એક ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે દ્વિબંધ બનાવે છે અને બીજા ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (ડેટીવ બંધ) બનાવે છે.
$NH_3$ માં માત્ર ધ્રુવીય સહસંયોજક બંધ હોય છે.
$BaCl_2$ એ આયનીય સંયોજન છે.
$BI_3$ માં સહસંયોજક બંધ હોય છે જેમાં બોરોન ઇલેક્ટ્રોનની ઉણપ ધરાવે છે.

(C) $BF_3 + NH_3 \to F_3B.NH_3$ પ્રક્રિયામાં,$BF_3$ એ $sp^2$ સંકરણ અને સમતલીય ત્રિકોણીય આકાર ધરાવતો લુઈસ એસિડ છે.
$NH_3$ એ $sp^3$ સંકરણ અને પિરામિડલ આકાર ધરાવતો લુઈસ બેઈઝ છે.
જ્યારે તેઓ પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે $BF_3$ માં રહેલો $B$ પરમાણુ $N$ પરમાણુ સાથે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે તેનું સંકરણ $sp^2$ માંથી $sp^3$ માં બદલે છે.
પરિણામે,$BF_3$ નો આકાર સમતલીય ત્રિકોણીયમાંથી સમચતુષ્ફલકીયમાં બદલાય છે.
તેથી,$BF_3$ નો નિયમિત આકાર બદલાય છે.

(A) $AlCl_3$ એ લુઈસ એસિડ છે કારણ કે તેની પાસે અપૂર્ણ અષ્ટક છે અને તે ઇલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારી શકે છે. $CH_3OCH_3$ (ડાયમિથાઈલ ઈથર) એ લુઈસ બેઈઝ છે કારણ કે ઓક્સિજન પરમાણુ પાસે બે અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે. આ પ્રક્રિયામાં ઈથરના ઓક્સિજન પરમાણુમાંથી એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ $AlCl_3$ ના એલ્યુમિનિયમ પરમાણુને દાન કરવામાં આવે છે,જેનાથી સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (લુઈસ એસિડ-બેઈઝ એડક્ટ) બને છે. ઓક્સિજન પરમાણુ ધન વીજભાર મેળવે છે અને એલ્યુમિનિયમ પરમાણુ ઋણ વીજભાર મેળવે છે. નીપજ $(CH_3)_2O^{+} - Al^{-}Cl_3$ છે.

(D) બેન્ઝોઈક એસિડના ડાયમરાઈઝેશનમાં ડેટિવ બંધ સામેલ નથી.
બેન્ઝોઈક એસિડના ડાયમરાઈઝેશનમાં બે અણુઓ આંતરઆણ્વીય $H$-બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
ઈથરના પ્રોટોનેશનમાં,ઈથરના ઓક્સિજન અને $H^+$ આયન વચ્ચે ડેટિવ બંધ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
જ્યારે $HCl$ પાણીમાં ઓગળે છે,ત્યારે તે $H_3O^+$ બનાવે છે,જેમાં પાણીના ઓક્સિજન અને $H^+$ આયન વચ્ચે ડેટિવ બંધ હોય છે.
$BeCl_2$ ના ડાયમરાઈઝેશનમાં,એક $BeCl_2$ અણુના ક્લોરિન પરમાણુઓ દ્વારા બીજા $BeCl_2$ અણુના ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતા $Be$ પરમાણુને લોન પેર દાન કરવાથી ડેટિવ બંધ બને છે.

(A) ડેટીવ બંધ,જેને સવર્ગ સહસંયોજક બંધ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,ત્યારે રચાય છે જ્યારે એક પરમાણુ સહિયારી જોડી માટે બંને ઇલેક્ટ્રોન પૂરા પાડે છે.
ઓઝોન અણુ $(O_3)$ માં,મધ્યસ્થ ઓક્સિજન પરમાણુ એક ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે દ્વિબંધ બનાવે છે અને બીજા ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે સવર્ગ (ડેટીવ) બંધ બનાવે છે.
$NH_3$ માં માત્ર સહસંયોજક બંધ હોય છે.
$BaCl_2$ એ આયનીય સંયોજન છે.
$BI_3$ માં સહસંયોજક બંધ હોય છે જ્યાં બોરોન ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવે છે.

(C) $N_2O_5$ ની રચનામાં બે નાઈટ્રોજન પરમાણુઓ એક મધ્યસ્થ ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા હોય છે $(N-O-N)$.
દરેક નાઈટ્રોજન પરમાણુ એક ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે દ્વિબંધ બનાવે છે અને બીજા ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ બનાવે છે.
નાઈટ્રોજન અને ઓક્સિજન બંને અધાતુ હોવાથી,તેમાં સહસંયોજક અને સવર્ગ સહસંયોજક બંધ જોવા મળે છે.
$N_2O_5$ માં કોઈ આયનીય બંધ હોતા નથી.

(D) સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (અથવા ડેટિવ બંધ) એ સહસંયોજક બંધનો એક પ્રકાર છે જેમાં બંને ઇલેક્ટ્રોન એક જ પરમાણુમાંથી આવે છે.
$1$. $PH_4^+$ માં,$P$ પરમાણુ $H^+$ આયનને એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરે છે,જે સવર્ગ બંધ બનાવે છે.
$2$. $NO_2$ માં,નાઇટ્રોજન પરમાણુ તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે એક ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે સવર્ગ બંધ બનાવે છે.
$3$. $O_3$ (ઓઝોન) માં,એક ઓક્સિજન પરમાણુ બીજા ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે સવર્ગ બંધ બનાવે છે.
$4$. $CO_3^{2-}$ માં,બંધારણમાં એક $C=O$ દ્વિબંધ અને બે $C-O$ એકલ બંધ હોય છે જે સંસ્પંદન (resonance) દર્શાવે છે,જેમાં માત્ર સામાન્ય સહસંયોજક બંધ હોય છે. તેમાં કોઈ સવર્ગ બંધ હોતો નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (જેને ડેટિવ બંધ પણ કહેવાય છે) ત્યારે રચાય છે જ્યારે એક પરમાણુ ઇલેક્ટ્રોનની જોડી બીજા પરમાણુને આપે છે જેને તેનું અષ્ટક પૂર્ણ કરવા માટે તેની જરૂર હોય છે.
$N_2H_5^+$ ના કિસ્સામાં,તે હાઇડ્રેઝીન $(N_2H_4)$ ના પ્રોટોનેશન દ્વારા રચાય છે.
$N_2H_4$ માં નાઇટ્રોજન પરમાણુ પાસે ઇલેક્ટ્રોનની એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) હોય છે.
જ્યારે $H^+$ નજીક આવે છે,ત્યારે નાઇટ્રોજન પરમાણુ તેની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ $H^+$ આયનને આપે છે,જેનાથી સવર્ગ સહસંયોજક બંધ $(N \rightarrow H^+)$ રચાય છે.
તેથી,$N_2H_5^+$ માં સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોય છે.

(C) $NH_3$ અને $PH_3$ બંને લુઈસ બેઝ તરીકે વર્તે છે કારણ કે તેમના મધ્યસ્થ પરમાણુ ($N$ અને $P$) પર અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હાજર હોય છે.
તેથી,તેઓ બંને બેઝિક ગુણધર્મ ધરાવે છે.

(B) $N_2O_5$ નું બંધારણ $O_2N-O-NO_2$ છે.
આ અણુમાં,$N-O$ બંધ સહસંયોજક છે અને $N \rightarrow O$ બંધ સવર્ગ સહસંયોજક બંધ છે.
તેથી,$N_2O_5$ માં સહસંયોજક અને સવર્ગબંધ બંને હાજર છે.

(D) સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (જેને ડેટિવ બંધ પણ કહેવાય છે) એ સહસંયોજક બંધનો એક પ્રકાર છે જેમાં બંને ઇલેક્ટ્રોન એક જ પરમાણુમાંથી આવે છે.
$1$. ઓઝોન $(O_3)$ માં,મધ્યસ્થ ઓક્સિજન પરમાણુ એક ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે દ્વિબંધ અને બીજા સાથે સવર્ગ બંધ બનાવે છે.
$2$. સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઇડ $(SO_3)$ માં,સલ્ફર પરમાણુ એક દ્વિબંધ અને બે સવર્ગ બંધ ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે બનાવે છે.
$3$. સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ માં,સલ્ફર પરમાણુ ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે સવર્ગ બંધ ધરાવે છે.
આમ,આ તમામ અણુઓમાં સવર્ગ સહસંયોજક બંધ હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) સલ્ફ્યુરિક એસિડનું રાસાયણિક સૂત્ર $H_2SO_4$ છે.
$H_2SO_4$ ની રચનામાં,મધ્યસ્થ સલ્ફર પરમાણુ બે હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ જૂથો સાથે સહસંયોજક બંધ દ્વારા અને બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે દ્વિબંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
સવર્ગ (ડેટીવ) બંધની દ્રષ્ટિએ,બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ સલ્ફર પરમાણુ સાથે સવર્ગ બંધ $(S \rightarrow O)$ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,સલ્ફ્યુરિક એસિડના એક અણુમાં $2$ સવર્ગ બંધો હોય છે.

(B) $(SiH_3)_3N$ માં નાઈટ્રોજન પરમાણુ પાસે અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે.
સિલિકોન પાસે ખાલી $3d$ કક્ષકો હોય છે.
નાઈટ્રોજનનું અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સિલિકોનની ખાલી $d$ કક્ષકમાં દાન પામે છે,જે $p\pi-d\pi$ બેક બોન્ડિંગ બનાવે છે.
આ બેક બોન્ડિંગને કારણે,નાઈટ્રોજન પરમાણુ $sp^2$ સંકરણ અનુભવે છે અને સમતલીય ભૂમિતિ પ્રાપ્ત કરે છે.

(C) સવર્ગ સહસંયોજક બંધ (ડેટીવ બંધ) ત્યારે રચાય છે જ્યારે એક પરમાણુ ઇલેક્ટ્રોનની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ બીજા પરમાણુને આપે છે.
$BH_4^-$ માં,$BH_3$ અણુ હાઇડ્રાઇડ આયન $(H^-)$ સ્વીકારીને બંધ બનાવે છે,જે સવર્ગ બંધ છે.
$NH_4^+$ માં,$NH_3$ માં નાઇટ્રોજન પરની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ $H^+$ આયનને આપવામાં આવે છે,જે સવર્ગ બંધ બનાવે છે.
$H_3O^+$ માં,$H_2O$ માં ઓક્સિજન પરની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ $H^+$ આયનને આપવામાં આવે છે,જે સવર્ગ બંધ બનાવે છે.
$CO_3^{2-}$ માં,બંધારણમાં એક $C=O$ દ્વિબંધ અને બે $C-O$ એકલ બંધ હોય છે જેમાં ઓક્સિજન પરમાણુઓ પર ઔપચારિક વીજભાર હોય છે. બધા બંધ સહસંયોજક છે અને તેમાં કોઈ સવર્ગ (ડેટીવ) બંધ હોતો નથી.