Overlaping - s and p- bonds Questions in Gujarati

(C) $CH_2=C=C=CH_2$ અણુ એ એલીન વ્યુત્પન્ન છે.
આ અણુમાં,ટર્મિનલ $CH_2$ જૂથો એકબીજાને લંબ હોય છે.
બે $\pi$-બંધો $p$-કક્ષકોના ઓવરલેપ દ્વારા રચાય છે.
એક $\pi$-બંધ $p_y$ કક્ષકોના ઓવરલેપ દ્વારા અને બીજો $\pi$-બંધ $p_z$ કક્ષકોના ઓવરલેપ દ્વારા રચાય છે.
$\pi$-બંધનું નોડલ સમતલ એ આંતર-કેન્દ્રીય અક્ષ ધરાવતું અને $p$-કક્ષકોના સમતલને લંબ સમતલ છે.
આ સિસ્ટમમાં બે $\pi$-બંધો માટે,એક નોડલ સમતલ આણ્વિય સમતલમાં ($C-C$ $\sigma$-બંધો ધરાવતું) આવેલું છે,અને બીજું નોડલ સમતલ આણ્વિય સમતલને લંબ છે.

(A) સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ નું બંધારણ $HO-S(=O)_2-OH$ છે.
આ બંધારણમાં $6$ એકલ બંધ ($\sigma$ બંધ) અને $2$ દ્વિબંધ (જેમાં એક $\sigma$ અને એક $\pi$ બંધ હોય છે) છે.
કુલ $\sigma$ બંધ = $6$ અને કુલ $\pi$ બંધ = $2$.
તેથી,$\sigma$ અને $\pi$ બંધોની સંખ્યા અનુક્રમે $6$ અને $2$ છે.

(A, C, D) $NO_3^-$,$CO_3^{2-}$ અને $BO_3^{3-}$ માં,મધ્યસ્થ પરમાણુઓ ($N$,$C$,$B$) બીજા આવર્તનના છે અને ઓક્સિજન પરમાણુઓ ($2p$ કક્ષકો) સાથે $p\pi - p\pi$ બંધ બનાવે છે.
જોકે,$SO_3^{2-}$ માં,સલ્ફર પરમાણુ ત્રીજા આવર્તનનો છે અને ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે $d\pi - p\pi$ બંધ બનાવે છે.
તેથી,$B$ સિવાયના તમામ વિકલ્પોમાં $p\pi - p\pi$ બંધન હોય છે.

(C) ઇથિલીન $(C_2H_4)$ અણુમાં,કાર્બન પરમાણુઓ $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે.
બંને કાર્બન પરમાણુઓની $p_z$ કક્ષકો બાજુમાંથી ઓવરલેપ થઈને $\pi$ બંધ બનાવે છે.
આ $\pi$ બંધનું નોડલ પ્લેન એ આણ્વિય સમતલ પોતે જ છે,જેમાં બે કાર્બન ન્યુક્લિયસ અને ચાર હાઇડ્રોજન ન્યુક્લિયસ આવેલા હોય છે.

(C) $PO_4^{3-}$ આયનમાં,મધ્યસ્થ ફોસ્ફરસ પરમાણુ પાસે બંધ બનાવવા માટે ખાલી $d$-કક્ષકો ઉપલબ્ધ હોય છે.
$P=O$ બંધમાં $\pi$-બંધ એ $P$ ની $d$-કક્ષક અને ઓક્સિજનની $p$-કક્ષકના પાર્શ્વવર્તી ઓવરલેપિંગ દ્વારા રચાય છે,જે $p\pi - d\pi$ ઓવરલેપ છે.
$NO_2^-$,$NO_3^-$ અને $CO_3^{2-}$ માં,મધ્યસ્થ પરમાણુઓ ($N$ અને $C$) બીજા આવર્તનના છે અને તેમની પાસે ખાલી $d$-કક્ષકો હોતી નથી,તેથી તેઓ $p\pi - d\pi$ બંધ બનાવી શકતા નથી.

(D) શીર્ષ આચ્છાદન દ્વારા બનતા સહસંયોજક બંધની મજબૂતી આચ્છાદનની માત્રા પર આધાર રાખે છે.
આચ્છાદનની માત્રા જેટલી વધારે,બંધ તેટલો જ મજબૂત.
$s$ અને $p$ કક્ષકો માટે,$1s$ કક્ષક સૌથી નાની અને કેન્દ્રની સૌથી નજીક હોય છે,જે મહત્તમ આચ્છાદન તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાં $1s-1s$ આચ્છાદન સૌથી મજબૂત છે.

(A) ઇથિન $(CH_2=CH_2)$ માં,કાર્બન પરમાણુઓ $sp^2$ સંકરણ ધરાવે છે.
દરેક કાર્બન પરમાણુની ત્રણ $sp^2$ સંકર કક્ષકો એક જ સમતલમાં (આણ્વિય સમતલ) રહેલી હોય છે અને $\sigma$-બંધ બનાવે છે.
સંકરણમાં ભાગ ન લેતી $2p_z$ કક્ષકો આ આણ્વિય સમતલને લંબ હોય છે.
$\pi$-બંધ આ $2p_z$ કક્ષકોના પાર્શ્વવર્તી અતિવ્યાપનથી બને છે.
નોડલ સમતલ એ એવું સમતલ છે જ્યાં ઇલેક્ટ્રોન મળી આવવાની સંભાવના શૂન્ય હોય છે.
$\pi$-બંધ માટે,આણ્વિય સમતલ પોતે જ નોડલ સમતલ તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે $\pi$-બંધની ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા આ સમતલની ઉપર અને નીચે કેન્દ્રિત હોય છે.

(C) બંધઊર્જાના સંદર્ભમાં સાચું વિધાન એ છે કે $\sigma$ બંધ એ $\pi$ બંધ કરતા મજબૂત હોય છે.
સામાન્ય રીતે,$\sigma$ બંધની બંધઊર્જા $\pi$ બંધ કરતા વધારે હોય છે.
વિકલ્પ $C$ જણાવે છે કે $\sigma$ બંધની બંધઊર્જા $264 \, kJ/mol$ છે અને $\pi$ બંધની $347 \, kJ/mol$ છે,જે તથ્યની દ્રષ્ટિએ ખોટું છે કારણ કે તે મૂલ્યો અને તેમની સાપેક્ષ મજબૂતીને ઉલટાવે છે.
તેથી,વિધાન $C$ સાચું નથી.

(D) દ્વિપરમાણ્વિય અણુમાં,જો આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ $z$-અક્ષ હોય,તો $p_z$ કક્ષકોનું સામસામે આચ્છાદન થવાથી $\sigma$ બંધ બને છે.
$p_x$ અને $p_y$ કક્ષકો $z$-અક્ષને લંબ હોય છે.
$p_x$ અને $p_y$ કક્ષકો એકબીજાને અને $z$-અક્ષને લંબ હોવાથી,તેઓ બંધ બનાવવા માટે અસરકારક રીતે આચ્છાદન કરી શકતી નથી.
તેથી,$p_x$ અને $p_y$ કક્ષકોના આચ્છાદનથી કોઈ બંધ બનતો નથી.

(A) ફ્લોરિન $(F)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $9$ છે. તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $1s^2 2s^2 2p_x^2 2p_y^2 2p_z^1$ છે.
$F_2$ અણુના નિર્માણમાં,એક ફ્લોરિન પરમાણુની અર્ધ-પૂર્ણ $2p_z$ કક્ષક બીજા ફ્લોરિન પરમાણુની અર્ધ-પૂર્ણ $2p_z$ કક્ષક સાથે અક્ષીય રીતે સંમિશ્રણ પામે છે.
આ અક્ષીય સંમિશ્રણ સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ બનાવે છે.
તેથી,$F_2$ અણુ $p-p$ કક્ષકોના અક્ષીય સંમિશ્રણ દ્વારા બને છે.

(A) બંધારણ $CH_3-CH=CH-C\equiv CH$ છે.
બંધોની ગણતરી કરતા:
$C-H$ બંધો: $3$ ($CH_3$ માં) $+ 1$ ($CH$ માં) $+ 1$ ($CH$ માં) $+ 1$ ($CH$ માં) $= 6$ $\sigma$ બંધો.
$C-C$ બંધો: $1$ $(C-C)$ $+ 1$ $(C=C)$ $+ 1$ $(C-C)$ $+ 1$ $(C\equiv C)$ $= 4$ $\sigma$ બંધો.
કુલ $\sigma$ બંધો $= 6 + 4 = 10$.
$\pi$ બંધો: $1$ ($C=C$ માં) $+ 2$ ($C\equiv C$ માં) $= 3$ $\pi$ બંધો.
તેથી,કુલ $10\sigma$ અને $3\pi$ બંધો છે.

(C) ઓવરલેપિંગનો વ્યાપ કક્ષકોના કદ અને ઓવરલેપના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
નાની કક્ષકો મોટી કક્ષકો કરતા વધુ અસરકારક રીતે ઓવરલેપ થાય છે કારણ કે ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ન્યુક્લિયસની નજીક હોય છે.
આમ,કદનો ક્રમ $1s < 2s < 2p$ છે.
સમાન કક્ષા માટે,ઓવરલેપિંગની શક્તિનો ક્રમ $p-p \text{ (axial)} > s-p > s-s$ છે.
$1s-1s$ ની અન્ય સાથે સરખામણી કરતા,$1s$ સૌથી નાની કક્ષક છે,જે સૌથી મજબૂત ઓવરલેપ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $1s-1s > 2p-2p \text{ (axial)} > 2s-2p > 2s-2s$ છે.

(B) સહસંયોજક બંધની મજબૂતી પરમાણ્વીય કક્ષકોના ઓવરલેપિંગની માત્રા પર આધાર રાખે છે.
અક્ષીય ઓવરલેપિંગ હંમેશા પાર્શ્વીય ઓવરલેપિંગ કરતા વધુ મજબૂત હોય છે.
અક્ષીય ઓવરલેપમાં,$p-p$ (અક્ષીય) ઓવરલેપ એ $s-p$ અને $s-s$ ઓવરલેપ કરતા વધુ મજબૂત છે કારણ કે $p-$કક્ષકો વધુ દિશાત્મક હોય છે,જે ગોળાકાર $s-$કક્ષકોની તુલનામાં વધુ ઓવરલેપિંગની મંજૂરી આપે છે.

(A) સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ ની રચનામાં મધ્યસ્થ સલ્ફર પરમાણુ બે હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ સાથે અને બે ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે દ્વિબંધ $(S=O)$ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
કુલ $2$ $S-OH$ બંધ અને $2$ $S=O$ બંધ હોય છે.
દરેક સિંગલ બોન્ડ એ $\sigma$ બંધ છે,અને દરેક દ્વિબંધમાં એક $\sigma$ બંધ અને એક $\pi$ બંધ હોય છે.
$\sigma$ બંધની ગણતરી: $2$ $(S-OH)$ + $2$ ($S-O$ દ્વિબંધનો એક ભાગ) + $2$ $(O-H)$ = $6$ $\sigma$ બંધ.
$\pi$ બંધની ગણતરી: $2$ $\pi$ બંધ (દરેક $S=O$ માંથી એક).
આમ,$\sigma$ અને $\pi$ બંધની સંખ્યા અનુક્રમે $6$ અને $2$ છે.

(C) વિધાન સાચું છે કારણ કે સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ પરમાણ્વીય કક્ષકોના અક્ષીય અતિવ્યાપન દ્વારા બને છે,જે પાઈ $(\pi)$ બંધ બનાવતા પાર્શ્વિય અતિવ્યાપન કરતા વધુ વ્યાપક હોય છે. તેથી,સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ પાઈ $(\pi)$ બંધ કરતા વધુ મજબૂત છે.
કારણ ખોટું છે કારણ કે પરમાણુઓ પાઈ $(\pi)$ બંધની આસપાસ મુક્તપણે ફરી શકતા નથી. પાઈ $(\pi)$ બંધની હાજરી પરિભ્રમણને પ્રતિબંધિત કરે છે,કારણ કે પરિભ્રમણ માટે $p$-કક્ષકોના પાર્શ્વિય અતિવ્યાપનને તોડવું જરૂરી છે.

(N/A) એક બંધ એ બંધનકર્તા કક્ષકોના અક્ષીય ઓવરલેપનું પરિણામ છે. તેથી,તે એક સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ બનાવે છે.
બહુવિધ બંધ (દ્વિબંધ અથવા ત્રિબંધ) હંમેશા કક્ષકોના પાર્શ્વ ઓવરલેપના પરિણામે રચાય છે,જે એક પાઈ $(\pi)$ બંધ બનાવે છે.
$1.$ $C_{2}H_{2}$ (ઈથાઈન) ની રચના: $H-C \equiv C-H$
$C_{2}H_{2}$ માં,$3$ સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ ($2$ $C-H$ અને $1$ $C-C$) અને $2$ પાઈ $(\pi)$ બંધ છે.
$2.$ $C_{2}H_{4}$ (ઈથીન) ની રચના: $CH_{2}=CH_{2}$
$C_{2}H_{4}$ માં,$5$ સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ ($4$ $C-H$ અને $1$ $C-C$) અને $1$ પાઈ $(\pi)$ બંધ છે.

(C) $2p_{y}$ અને $2p_{y}$ કક્ષકો સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ બનાવશે નહીં.
$x$-અક્ષને આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ તરીકે લેતા,$2p_{y}$ કક્ષકો આંતરકેન્દ્રીય અક્ષને લંબ હોય છે.
તેથી,$2p_{y}$ અને $2p_{y}$ કક્ષકો પાર્શ્વિય (sideways) અતિવ્યાપન કરશે,જેના પરિણામે સિગ્મા $(\sigma)$ બંધને બદલે પાઈ $(\pi)$ બંધ બનશે.

સિગ્મા અને પાઈ બંધ વચ્ચેના તફાવતો નીચે મુજબ છે:

સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ	પાઈ $(\pi)$ બંધ
$(a)$ તે કક્ષકોના અંત-થી-અંત (end-to-end) અતિવ્યાપન દ્વારા બને છે.	$(a)$ તે કક્ષકોના પાર્શ્વીય (lateral) અતિવ્યાપન દ્વારા બને છે.
$(b)$ અતિવ્યાપનમાં સામેલ કક્ષકો $s-s, s-p,$ અથવા $p-p$ હોય છે.	$(b)$ આ બંધો ફક્ત $p-p$ કક્ષકોના અતિવ્યાપનથી બને છે.
$(c)$ તે મજબૂત બંધ છે.	$(c)$ તે નિર્બળ બંધ છે.
$(d)$ ઇલેક્ટ્રોન વાદળ બે ન્યુક્લિયસને જોડતી રેખાની આસપાસ સંમિત હોય છે.	$(d)$ ઇલેક્ટ્રોન વાદળ આંતર-ન્યુક્લિયર અક્ષની આસપાસ સંમિત હોતું નથી.
$(e)$ તેમાં એક ઇલેક્ટ્રોન વાદળ હોય છે,જે આંતર-ન્યુક્લિયર અક્ષની આસપાસ સંમિત હોય છે.	$(e)$ તેમાં બે ઇલેક્ટ્રોન વાદળો હોય છે જે પરમાણુ ન્યુક્લિયસના સમતલની ઉપર અને નીચે આવેલા હોય છે.
$(f)$ $\sigma$ બંધની આસપાસ મુક્ત પરિભ્રમણ શક્ય છે.	$(f)$ $\pi$ બંધના કિસ્સામાં પરિભ્રમણ પ્રતિબંધિત છે.

(N/A) $HC \equiv C-CH=CH-CH_3$ માટે:
કુલ $\sigma$ બંધ = $4$ ($C$-$C$) + $6$ ($C$-$H$) = $10$ $\sigma$ બંધ.
કુલ $\pi$ બંધ = $2$ ($C \equiv C$ માં $\pi$) + $1$ ($C=C$ માં $\pi$) = $3$ $\pi$ બંધ.
$(b)$ $CH_2=C=CH-CH_3$ માટે:
કુલ $\sigma$ બંધ = $3$ ($C$-$C$) + $6$ ($C$-$H$) = $9$ $\sigma$ બંધ.
કુલ $\pi$ બંધ = $2$ ($C=C=C$ માં $\pi$) = $2$ $\pi$ બંધ.

(A) $(i)$ $C_{6}H_{6}$: $6$ $C-C$ $\sigma$ બંધ,$6$ $C-H$ $\sigma$ બંધ અને $3$ $\pi$ બંધ છે.
$(ii)$ $C_{6}H_{12}$: $6$ $C-C$ $\sigma$ બંધ અને $12$ $C-H$ $\sigma$ બંધ છે.
$(iii)$ $CH_{2}Cl_{2}$: $2$ $C-H$ $\sigma$ બંધ,$2$ $C-Cl$ $\sigma$ બંધ છે.
$(iv)$ $CH_{2}=C=CH_{2}$: $4$ $C-H$ $\sigma$ બંધ,$2$ $C-C$ $\sigma$ બંધ અને $2$ $\pi$ બંધ છે.
$(v)$ $CH_{3}NO_{2}$: $3$ $C-H$ $\sigma$ બંધ,$1$ $C-N$ $\sigma$ બંધ,$1$ $N-O$ $\sigma$ બંધ અને $1$ $N=O$ $\pi$ બંધ છે.
$(vi)$ $HCONHCH_{3}$: $4$ $C-H$ $\sigma$ બંધ,$1$ $N-H$ $\sigma$ બંધ,$2$ $C-N$ $\sigma$ બંધ,$1$ $C-O$ $\sigma$ બંધ અને $1$ $C=O$ $\pi$ બંધ છે.

(N/A) $\pi$ બંધના નિર્માણ માટે પાસપાસેના પરમાણુઓ પરના બે $p$-કક્ષકોનું સમાંતર ગોઠવણી યોગ્ય પાર્શ્વવર્તી (sideways) ઓવરલેપ માટે જરૂરી છે.
ઉદાહરણ: $H_2C=CH_2$ માં $\pi$ બંધના નિર્માણ માટે:
- બધા પરમાણુઓ એક જ સમતલમાં હોવા જોઈએ.
- $p$-કક્ષકો પરસ્પર સમાંતર હોય છે.
- બંને $p$-કક્ષકો અણુના સમતલને લંબ હોય છે.
$C-C$ બંધ પર પરિભ્રમણની અસર: $CH_2=CH_2$ માં,એક $CH_2$ ટુકડાનું બીજાની સાપેક્ષમાં પરિભ્રમણ $p$-કક્ષકોના મહત્તમ ઓવરલેપમાં અવરોધ ઊભો કરે છે,તેથી કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ ની આસપાસ આવું પરિભ્રમણ પ્રતિબંધિત છે.
$\pi$ બંધ દ્વારા ઇલેક્ટ્રોનની ઉપલબ્ધતા અને પ્રતિક્રિયાશીલ કેન્દ્રો: $\pi$ બંધનો ઇલેક્ટ્રોન ચાર્જ ક્લાઉડ બંધ બનાવતા પરમાણુઓના સમતલની ઉપર અને નીચે સ્થિત હોય છે. આના પરિણામે ઇલેક્ટ્રોન આક્રમણ કરનાર પ્રક્રિયકો માટે સરળતાથી ઉપલબ્ધ થાય છે. સામાન્ય રીતે,$\pi$ બંધ બહુવિધ બંધ ધરાવતા અણુઓમાં સૌથી વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ કેન્દ્રો પૂરા પાડે છે.

(N/A) જ્યારે બે પરમાણુઓ એકબીજાની નજીક આવે છે ત્યારે તેમની પરમાણ્વીય કક્ષકોનું આંશિક આંતરપ્રવેશ થાય છે,જેને પરમાણ્વીય કક્ષકોનું અતિવ્યાપન કહેવાય છે.
સહસંયોજક બંધ ત્યારે બને છે જ્યારે બે પરમાણુઓની સંયોજકતા કક્ષામાં રહેલા વિરુદ્ધ સ્પિન ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ થાય છે.
અતિવ્યાપનનું પ્રમાણ બંધની પ્રબળતા નક્કી કરે છે; જેટલું અતિવ્યાપન વધારે,તેટલો બંધ વધુ મજબૂત.

(N/A) પરમાણ્વીય કક્ષકોનું સંમિશ્રણ તરંગ વિધેયની સંજ્ઞા ($+$ અથવા $-$) અને કક્ષકોની ગોઠવણીના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ધન સંમિશ્રણ (બંધકારક): જ્યારે સમાન સંજ્ઞા ધરાવતી કક્ષકો ($+$ સાથે $+$ અથવા $-$ સાથે $-$) એકબીજા પર સંમિશ્રિત થાય ત્યારે થાય છે. આનાથી ઉર્જા ઘટે છે અને બંધ રચાય છે.
$2$. ઋણ સંમિશ્રણ (પ્રતિબંધકારક): જ્યારે વિરુદ્ધ સંજ્ઞા ધરાવતી કક્ષકો ($+$ સાથે $-$) સંમિશ્રિત થાય ત્યારે થાય છે. આનાથી ઉર્જા વધે છે અને બંધ રચાતો નથી.
$3$. શૂન્ય સંમિશ્રણ: જ્યારે કક્ષકોની ગોઠવણી એવી હોય કે કોઈ ચોખ્ખું સંમિશ્રણ ન થાય (દા.ત.,$p_x$ અને $s$ અથવા $p_x$ અને $p_y$ અમુક ગોઠવણીમાં). ચોખ્ખું સંમિશ્રણ શૂન્ય હોય છે.

(N/A)

$\sigma$ બંધ	$\pi$ બંધ
આ પ્રકારનો સહસંયોજક બંધ આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ પર પરમાણ્વીય કક્ષકોના સામસામે (end-to-end) અતિવ્યાપનથી બને છે.	આ પ્રકારનો સહસંયોજક બંધ પરમાણ્વીય કક્ષકોના પાર્શ્વીય (sideways) અતિવ્યાપનથી બને છે,જેમાં કક્ષકોની અક્ષો એકબીજાને સમાંતર અને આંતરકેન્દ્રીય અક્ષને લંબ હોય છે.
ઇલેક્ટ્રોન વાદળ આંતરકેન્દ્રીય અક્ષની આસપાસ નળાકાર રીતે સંમિત હોય છે.	ઇલેક્ટ્રોન વાદળ આંતરકેન્દ્રીય અક્ષના સમતલની ઉપર અને નીચે વહેંચાયેલું હોય છે.
$\sigma$ આણ્વીય કક્ષકો આંતરકેન્દ્રીય અક્ષની આસપાસ સંમિત હોય છે.	$\pi$ આણ્વીય કક્ષકો આંતરકેન્દ્રીય અક્ષની આસપાસ સંમિત હોતી નથી.
$\sigma$ બંધ $s-s$,$s-p$ અને $p-p$ (અક્ષીય) અતિવ્યાપનથી બને છે.	$\pi$ બંધ $p-p$,$p-d$ અને $d-d$ (પાર્શ્વીય) અતિવ્યાપનથી બને છે.
આ બંધ બંધ અક્ષની આસપાસ પરિભ્રમણ કરવાથી તૂટતો નથી.	આ બંધ બંધ અક્ષની આસપાસ પરિભ્રમણ કરવાથી તૂટી જાય છે.
$\sigma$ બંધ વધુ અતિવ્યાપનને કારણે મજબૂત હોય છે.	$\pi$ બંધ ઓછા અસરકારક પાર્શ્વીય અતિવ્યાપનને કારણે નિર્બળ હોય છે.
બે પરમાણુઓ વચ્ચેનો એકલ બંધ હંમેશા $\sigma$ બંધ હોય છે.	બહુબંધમાં,વધારાના બંધો $\pi$ બંધ હોય છે (દ્વિબંધમાં $1$,ત્રિબંધમાં $2$).

(N/A) પરમાણ્વીય કક્ષકોના અતિવ્યાપનથી બનતા સહસંયોજક બંધને બે પ્રકારમાં વહેંચી શકાય છે.
$\sigma$-બંધ: આ પ્રકારનો સહસંયોજક બંધ બે પરમાણ્વીય કક્ષકોના આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ પરના અંત-થી-અંત (end-to-end) અતિવ્યાપનથી બને છે. તેને અક્ષીય અતિવ્યાપન પણ કહેવાય છે. તે નીચે મુજબ જોવા મળે છે:
- $s-s$ અતિવ્યાપન: બે અર્ધ-પૂર્ણ $s$-કક્ષકોનું અતિવ્યાપન.
- $s-p$ અતિવ્યાપન: એક અર્ધ-પૂર્ણ $s$-કક્ષક અને બીજી અર્ધ-પૂર્ણ $p$-કક્ષક વચ્ચેનું અતિવ્યાપન.
- $p-p$ અતિવ્યાપન: બે અર્ધ-પૂર્ણ $p$-કક્ષકોનું આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ પર અતિવ્યાપન.
$\pi$-બંધ: આ પ્રકારના સહસંયોજક બંધમાં,અતિવ્યાપન પામતી પરમાણ્વીય કક્ષકોની અક્ષો એકબીજાને સમાંતર અને આંતરકેન્દ્રીય અક્ષને લંબ રહે છે. આને પાર્શ્વિય (sidewise) અતિવ્યાપન કહે છે.

(N/A) પરમાણ્વીય કક્ષકોના સંમિશ્રણથી બનતા સહસંયોજક બંધને બે પ્રકારમાં વહેંચી શકાય છે:
$1$. $\sigma$-બંધ: આ પ્રકારનો સહસંયોજક બંધ બે પરમાણ્વીય કક્ષકોના આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ પરના છેડાઓથી છેડાના (end-to-end) સંમિશ્રણ દ્વારા બને છે. તેને અક્ષીય સંમિશ્રણ પણ કહેવાય છે.
$a$. $s-s$ સંમિશ્રણ: આ પ્રકારમાં,એક અક્ષ ધરાવતી બે અર્ધ-પૂર્ણ $s$-કક્ષકોનું સંમિશ્રણ જોવા મળે છે.
$b$. $s-p$ સંમિશ્રણ: આ પ્રકારમાં,એક પરમાણુની અર્ધ-પૂર્ણ $s$-કક્ષક અને બીજા પરમાણુની અર્ધ-પૂર્ણ $p$-કક્ષક વચ્ચે સંમિશ્રણ થાય છે.
$c$. $p-p$ સંમિશ્રણ: અહીં,બે પરમાણુઓની અર્ધ-પૂર્ણ $p$-કક્ષકોના સંમિશ્રણને કારણે $p-p$ સંમિશ્રણ જોવા મળે છે.
$2$. $\pi$-બંધ: આ પ્રકારના સહસંયોજક બંધમાં,સંમિશ્રણ પામતી પરમાણ્વીય કક્ષકોની અક્ષો એકબીજાને સમાંતર રહે છે અને આંતરકેન્દ્રીય અક્ષને લંબ હોય છે.

(A) $\sigma$ બંધ એ $\pi$ બંધ કરતા વધુ મજબૂત છે.
સહસંયોજક બંધની મજબૂતી પરમાણ્વીય કક્ષકોના અતિવ્યાપન (overlapping) ના પ્રમાણ પર આધાર રાખે છે.
$\sigma$ બંધના નિર્માણમાં,પરમાણ્વીય કક્ષકો આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ પર (મુખામુખ) અતિવ્યાપન કરે છે,જેના પરિણામે અતિવ્યાપનનું પ્રમાણ વધુ હોય છે.
$\pi$ બંધના નિર્માણમાં,પરમાણ્વીય કક્ષકો બાજુમાંથી (પાર્શ્વીય) અતિવ્યાપન કરે છે,જેના પરિણામે અતિવ્યાપનનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે.
બંધની મજબૂતી અતિવ્યાપનના પ્રમાણના સમપ્રમાણમાં હોવાથી,$\sigma$ બંધ એ $\pi$ બંધ કરતા વધુ મજબૂત છે.

(N/A) $C_2H_4$ (ઈથીન) માં,કાર્બન પરમાણુઓ $sp^2$ સંકરણ અનુભવે છે. એક $C-C$ $\sigma$ બંધ $sp^2$ કક્ષકોના અતિવ્યાપન દ્વારા રચાય છે,અને એક $\pi$ બંધ અસંકરિત $2p_x$ કક્ષકોના પાર્શ્વીય અતિવ્યાપન દ્વારા રચાય છે.
$C_2H_2$ (ઈથાઈન) માં,કાર્બન પરમાણુઓ $sp$ સંકરણ અનુભવે છે. એક $C-C$ $\sigma$ બંધ $sp$ કક્ષકોના અતિવ્યાપન દ્વારા રચાય છે,અને બે $\pi$ બંધ અસંકરિત $2p_x$ અને $2p_y$ કક્ષકોના પાર્શ્વીય અતિવ્યાપન દ્વારા રચાય છે.

(N/A) $C_2H_2$ નું બંધારણ $H-C \equiv C-H$ છે.
બે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચેના ત્રિ-બંધમાં $1$ $\sigma$ બંધ અને $2$ $\pi$ બંધ હોય છે.
વધુમાં $2$ $C-H$ $\sigma$ બંધ હોય છે.
આમ,$C_2H_2$ માં કુલ $3$ $\sigma$ બંધ અને $2$ $\pi$ બંધ હોય છે.
$(b)$ $C_2H_4$ નું બંધારણ $H_2C=CH_2$ છે.
તેમાં $4$ $C-H$ $\sigma$ બંધ હોય છે અને $C=C$ દ્વિ-બંધમાં $1$ $\sigma$ બંધ અને $1$ $\pi$ બંધ હોય છે.
આમ,$C_2H_4$ માં કુલ $5$ $\sigma$ બંધ અને $1$ $\pi$ બંધ હોય છે.

(C) સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ પર પરમાણ્વીય કક્ષકોના હેડ-ઓન (અક્ષીય) ઓવરલેપ દ્વારા રચાય છે.
જો $X$-અક્ષ આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ હોય,તો $2p_y$ કક્ષકો ($Y$-અક્ષ પર ગોઠવાયેલી) આંતરકેન્દ્રીય અક્ષને લંબ હોય છે.
તેમનું પાર્શ્વ (બાજુનું) ઓવરલેપ પાઈ $(\pi)$ બંધ બનાવે છે,સિગ્મા $(\sigma)$ બંધ નહીં.
બીજી તરફ,$X$-અક્ષ પર $s-s$ અને $s-p_x$ ઓવરલેપ અક્ષીય હોય છે અને $\sigma$ બંધ બનાવે છે.

(N/A) આકૃતિ $(i)$ માં,$s$-ઓર્બિટલ $p_x$-ઓર્બિટલના બંને લોબ સાથે ઓવરલેપ થાય છે. $s$-ઓર્બિટલ અને $p_x$-ઓર્બિટલના ધન લોબ વચ્ચેનું ઓવરલેપ ધન છે,જ્યારે ઋણ લોબ સાથેનું ઓવરલેપ ઋણ છે. આ બંને ઓવરલેપ મૂલ્યમાં સમાન અને ચિહ્નમાં વિરુદ્ધ હોવાથી,ચોખ્ખું (net) ઓવરલેપ શૂન્ય થાય છે,જે બંધ નિર્માણને અટકાવે છે.
આકૃતિ $(ii)$ માં,$p_x$-ઓર્બિટલ અને $p_y$-ઓર્બિટલ આંતર-કેન્દ્રીય અક્ષ ($z$-અક્ષ) ની સાપેક્ષમાં અલગ સમપ્રમાણતા (symmetry) ધરાવે છે. આ સમપ્રમાણતામાં વિસંગતતાને કારણે,તેઓ બંધ બનાવવા માટે અસરકારક રીતે ઓવરલેપ કરી શકતા નથી.

(N/A) $VB$ સિદ્ધાંત મુજબ,જો બે પરમાણ્વીય કક્ષકો સામાન્ય આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ પર યોગ્ય રીતે ગોઠવાયેલી ન હોય,તો તેમનું સંમિશ્રણ થતું નથી અને બંધ બનતો નથી.
ઉદાહરણ:
$1$. આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ ($z$-અક્ષ) ને લંબ રૂપે રહેલી $s$-કક્ષક અને $p_x$-કક્ષક વચ્ચે શૂન્ય સંમિશ્રણ થાય છે.
$2$. આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ ($z$-અક્ષ) પર રહેલી $p_x$-કક્ષક અને $p_y$-કક્ષક વચ્ચે પણ શૂન્ય સંમિશ્રણ થાય છે.

(A) $\sigma$ અને $\pi$ બંધની સંખ્યા નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$(i)$ મિથેન $(CH_4)$: તેમાં $4$ $C-H$ એકલ બંધ છે. કુલ: $4\sigma, 0\pi$.
$(ii)$ ઇથેન $(C_2H_6)$: તેમાં $1$ $C-C$ એકલ બંધ અને $6$ $C-H$ એકલ બંધ છે. કુલ: $7\sigma, 0\pi$.
$(iii)$ ઇથિન $(C_2H_4)$: તેમાં $1$ $C=C$ દ્વિબંધ $(1\sigma, 1\pi)$ અને $4$ $C-H$ એકલ બંધ છે. કુલ: $5\sigma, 1\pi$.
$(iv)$ ઇથાઇન $(C_2H_2)$: તેમાં $1$ $C\equiv C$ ત્રિબંધ $(1\sigma, 2\pi)$ અને $2$ $C-H$ એકલ બંધ છે. કુલ: $3\sigma, 2\pi$.

(A) $\sigma$-બંધ પરમાણ્વીય કક્ષકોના અક્ષીય (head-on) સંમિશ્રણથી બને છે.
$1$. $1s-1s$ સંમિશ્રણ: $\sigma$-બંધ બનાવે છે.
$2$. $2s-2s$ સંમિશ્રણ: $\sigma$-બંધ બનાવે છે.
$3$. $1s-2s$ સંમિશ્રણ: $\sigma$-બંધ બનાવે છે.
$4$. $2p_z-2p_z$ સંમિશ્રણ ($z$-અક્ષને આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ ધારતા): $\sigma$-બંધ બનાવે છે.
$2p_x-2p_x$ અને $2p_y-2p_y$ સંમિશ્રણથી $\pi$-બંધ બને છે કારણ કે તેઓ પાર્શ્વીય (sideways) સંમિશ્રણ પામે છે.

(N/A) $\pi$-બંધ એ $2p_x-2p_x$ અથવા $2p_y-2p_y$ કક્ષકોના પાર્શ્વિય (side-wise) સંમિશ્રણથી બને છે.
આ સંમિશ્રણ ત્યારે જ થાય છે જ્યારે ભાગ લેતી આ કક્ષકો પરસ્પર સમાંતર હોય અને આંતરકેન્દ્રીય ધરીને લંબ હોય.

(NONE) $2p_x$ અને $2p_y$ કક્ષકો વચ્ચે કોઈ બંધ રચાતો નથી.
કારણ કે $2p_x$ અને $2p_y$ કક્ષકો એકબીજાને લંબ હોવાથી,તેઓ અસરકારક રીતે સંમિશ્રણ પામી શકતા નથી.

(N/A) સમાનતા: $\sigma$ અને $\pi$ બંને સહસંયોજક બંધ છે જે પરમાણ્વીય કક્ષકોના અતિવ્યાપનથી બને છે. બંનેમાં બે પરમાણુઓ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની ભાગીદારી થાય છે.
તફાવત:
$1$. $\sigma$ બંધ પરમાણ્વીય કક્ષકોના મુખ્ય (અક્ષીય) અતિવ્યાપનથી બને છે, જ્યારે $\pi$ બંધ પરમાણ્વીય કક્ષકોના પાર્શ્વ (બાજુના) અતિવ્યાપનથી બને છે.
$2$. $\sigma$ બંધ બંધ અક્ષની આસપાસ પરમાણુઓના મુક્ત પરિભ્રમણને મંજૂરી આપે છે, જ્યારે $\pi$ બંધ પરિભ્રમણને પ્રતિબંધિત કરે છે.
$3$. $\sigma$ બંધ વધુ અતિવ્યાપનને કારણે મજબૂત હોય છે, જ્યારે $\pi$ બંધ ઓછા અતિવ્યાપનને કારણે નબળો હોય છે.
$4$. $\sigma$ બંધ સ્વતંત્ર રીતે અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે, જ્યારે $\pi$ બંધ હંમેશા $\sigma$ બંધની સાથે જ રચાય છે.

(B) પરંપરાગત રીતે,આંતરકેન્દ્રીય અક્ષને $z$-અક્ષ તરીકે લેવામાં આવે છે.
$(i) \ 2p_y - 2p_y$ સંમિશ્રણ: $p_y$ કક્ષકો $z$-અક્ષને લંબ હોવાથી,તેઓ પાર્શ્વિય (sideways) સંમિશ્રણ અનુભવે છે,જે $\pi$ બંધ બનાવે છે,$\sigma$ બંધ નહીં.
$(ii) \ 2p_z - 2p_z$ સંમિશ્રણ: આ કક્ષકો આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ પર ગોઠવાયેલી હોય છે,જે હેડ-ઓન (અક્ષીય) સંમિશ્રણ પરિણમે છે,જે $\sigma$ બંધ બનાવે છે.
$(iii) \ 2s - 2p_x$ સંમિશ્રણ: $2s$ કક્ષક ગોળાકાર છે અને $2p_x$ કક્ષક $z$-અક્ષને લંબ છે. સંમિતિને કારણે તેમનું સંમિશ્રણ શૂન્ય (બંધનરહિત) હોય છે.
$(iv) \ 2p_x - 2p_x$ સંમિશ્રણ: $p_y$ ની જેમ,આ કક્ષકો $z$-અક્ષને લંબ છે અને પાર્શ્વિય સંમિશ્રણ અનુભવે છે,જે $\pi$ બંધ બનાવે છે,$\sigma$ બંધ નહીં.
તેથી,સંમિશ્રણ $(i)$,$(iii)$ અને $(iv)$ $\sigma$ બંધ બનાવતા નથી. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$(i)$ અને $(iv)$ પાર્શ્વિય સંમિશ્રણ માટે સૌથી યોગ્ય પસંદગી છે.

(N/A) $\sigma$ અને $\pi$ બંધની સંખ્યા નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$(i)$ $O_2$ $(O=O)$: $1 \sigma, 1 \pi$.
$(ii)$ $N_2$ $(N\equiv N)$: $1 \sigma, 2 \pi$.
$(iii)$ $C_6H_6$ (બેન્ઝિન): તેમાં $12 \sigma$ બંધ ($6$ $C-C$ અને $6$ $C-H$) અને $3 \pi$ બંધ હોય છે.
$(iv)$ $O_3$ (ઓઝોન): સંસ્પંદન બંધારણ $2 \sigma$ બંધ અને $1 \pi$ બંધ (જે સમગ્ર બંધારણમાં વિસ્થાનિકૃત છે) દર્શાવે છે.

(N/A) આલ્કીનમાં,દરેક કાર્બન પરમાણુ $sp^{2}$ સંકરણ અનુભવે છે.
બે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચેનો $\sigma$-બંધ દરેક કાર્બન પરમાણુની એક $sp^{2}$ સંકર કક્ષકના અક્ષીય અતિવ્યાપન દ્વારા બને છે.
$\pi$-બંધ બે કાર્બન પરમાણુઓની અસંકરિત $2p$ કક્ષકોના પાર્શ્વીય (sideways) અતિવ્યાપન દ્વારા બને છે,જે એકબીજાને સમાંતર અને આણ્વિય સમતલને લંબ હોય છે.

(D) શૂન્ય ઓવરલેપ ત્યારે થાય છે જ્યારે ઓર્બિટલ્સ પાસે અસરકારક રીતે ઓવરલેપ થવા માટે યોગ્ય સમપ્રમાણતા અથવા ઓરિએન્ટેશન હોતું નથી.
વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે શૂન્ય ઓવરલેપ એ જરૂરી નથી કે આઉટ-ઓફ-ફેઝ ઓવરલેપ હોય (જે તરંગ વિધેયોના વિનાશક વ્યતિકરણનો સંદર્ભ આપે છે). શૂન્ય ઓવરલેપ ઘણીવાર અયોગ્ય ઓરિએન્ટેશન અથવા સમપ્રમાણતાને કારણે થાય છે,જેમ કે $x$-અક્ષ પર $s$ અને $p_y$ ઓર્બિટલ્સ વચ્ચેનું ઓવરલેપ.
કારણ $R$ સાચું છે કારણ કે શૂન્ય ઓવરલેપ ખરેખર ઓર્બિટલ્સના અલગ ઓરિએન્ટેશન અથવા અભિગમની દિશાને કારણે થાય છે,જે દર્શાવેલ આકૃતિમાં જોઈ શકાય છે જ્યાં $p_x$ અને $p_y$ ઓર્બિટલ્સ અસરકારક રીતે ઓવરલેપ થતા નથી.
તેથી,$A$ ખોટું છે પરંતુ $R$ સાચું છે.

(A) જ્યારે બે પરમાણુઓની કક્ષકો બંધ બનાવવા માટે નજીક આવે છે,ત્યારે તેમનું અતિવ્યાપન અવકાશમાં કક્ષકીય તરંગ વિધેયના કંપવિસ્તારની સંજ્ઞા અને દિશાના આધારે ધન,ઋણ અથવા શૂન્ય હોઈ શકે છે.
અબંધકારક અતિવ્યાપનના કિસ્સામાં,કોઈ અસરકારક અતિવ્યાપન થતું નથી કારણ કે ધન અને ઋણ વિસ્તારો એકબીજાની અસરને નાબૂદ કરે છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખું અતિવ્યાપન શૂન્ય થાય છે.
આ ત્યારે થાય છે જ્યારે કક્ષકોની સંમિતિ એવી હોય કે તેઓ અસરકારક રીતે આંતરક્રિયા કરી શકતી નથી,જેમ કે $p_x$ કક્ષક અને $p_z$ કક્ષક વચ્ચેનું અતિવ્યાપન,જ્યાં એકનો ધન લોબ બીજાના ધન અને ઋણ બંને લોબ સાથે સમાન રીતે અતિવ્યાપન પામે છે,જે વિકલ્પ $(A)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ શૂન્ય ચોખ્ખું અતિવ્યાપન તરફ દોરી જાય છે.

(D) ઇથિલિનનું રાસાયણિક સૂત્ર $CH_2=CH_2$ છે.
આ અણુમાં,$4$ $C-H$ $\sigma$ બંધો અને $1$ $C-C$ $\sigma$ બંધ છે,જે કુલ $5$ $\sigma$ બંધો બનાવે છે.
તેમાં $1$ $C-C$ $\pi$ બંધ પણ છે.
તેથી,$\sigma$ અને $\pi$ બંધોની સંખ્યા અનુક્રમે $5$ અને $1$ છે.

(D) વિધાન $(I)$ ખોટું છે કારણ કે ઓક્સિડેશન અવસ્થા ઇલેક્ટ્રોન ગેઇન એન્થાલ્પીને બદલે વિદ્યુતઋણતાના આધારે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
વિધાન $(II)$ સાચું છે કારણ કે બીજા આવર્તના તત્વો (જેમ કે $C, N, O$) ના કદ નાના હોય છે,જે $2p$ કક્ષકોના અસરકારક પાર્શ્વ-વ્યાપન (side-on overlap) ને મંજૂરી આપે છે,જેનાથી મજબૂત $p\pi-p\pi$ બંધ બને છે.
તેથી,વિધાન $(I)$ ખોટું છે પરંતુ વિધાન $(II)$ સાચું છે.

(C) ઓર્બિટલ ઓવરલેપ આકૃતિઓના આધારે:
$P$: બે $d$-ઓર્બિટલ્સ સમાન તબક્કામાં અક્ષીય રીતે ઓવરલેપ થવાથી $d-d$ $\sigma$ બોન્ડિંગ મળે છે $(P-2)$.
$Q$: એક $p$-ઓર્બિટલ અને એક $d$-ઓર્બિટલ સમાન તબક્કામાં પાર્શ્વીય રીતે ઓવરલેપ થવાથી $p-d$ $\pi$ બોન્ડિંગ મળે છે $(Q-3)$.
$R$: એક $p$-ઓર્બિટલ અને એક $d$-ઓર્બિટલ વિરુદ્ધ તબક્કામાં પાર્શ્વીય રીતે ઓવરલેપ થવાથી $p-d$ $\pi$ એન્ટિબોન્ડિંગ મળે છે $(R-1)$.
$S$: બે $d$-ઓર્બિટલ્સ વિરુદ્ધ તબક્કામાં અક્ષીય રીતે ઓવરલેપ થવાથી $d-d$ $\sigma$ એન્ટિબોન્ડિંગ મળે છે $(S-4)$.
આમ,સાચી જોડી $P-2, Q-3, R-1, S-4$ છે.

(D) $\sigma$ બંધ એ આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ પર પરમાણ્વીય કક્ષકોના હેડ-ઓન (અક્ષીય) ઓવરલેપિંગ દ્વારા રચાય છે.
જો આંતરકેન્દ્રીય અક્ષ $z$ હોય તો:
$1$. $p_{z} \& d_{z^2}$ એ $z$-અક્ષ પર હેડ-ઓન ઓવરલેપ થઈને $\sigma$ બંધ બનાવે છે.
$2$. $p_{z} \& p_{z}$ એ $z$-અક્ષ પર હેડ-ઓન ઓવરલેપ થઈને $\sigma$ બંધ બનાવે છે.
$3$. $s \& p_{z}$ એ $z$-અક્ષ પર હેડ-ઓન ઓવરલેપ થઈને $\sigma$ બંધ બનાવે છે.
આમ,આપેલા તમામ સંયોજનો $z$-અક્ષ પર હેડ-ઓન ઓવરલેપિંગ આપે છે,તેથી તે બધા $\sigma$ બંધ બનાવે છે.

(A) શૂન્ય ઓવરલેપ ત્યારે થાય છે જ્યારે અણુ ઓર્બિટલ્સની સમપ્રમાણતા એવી હોય કે ઓવરલેપિંગ ઓર્બિટલ્સના ધન અને ઋણ વિસ્તારો એકબીજાને રદ કરે છે,અથવા જ્યારે ઓર્બિટલ્સ એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય કે તેઓ બંધ બનાવવા માટે અસરકારક રીતે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરી શકતા નથી.
વિકલ્પ $A$ માં,$P_x$ ઓર્બિટલ $xy$-સમતલમાં છે અને $P_y$ ઓર્બિટલ પણ $xy$-સમતલમાં છે. જ્યારે તેમને $Z$-અક્ષ પર મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે તેમની સમપ્રમાણતા એવી હોય છે કે તેઓ બંધ બનાવવા માટે ઓવરલેપ થઈ શકતા નથી,પરિણામે શૂન્ય ઓવરલેપ થાય છે.
વિકલ્પ $C$ માં,બે $P_x$ ઓર્બિટલ્સને $Z$-અક્ષ પર બાજુ-બાજુમાં મૂકવામાં આવે છે. તેઓ આંતર-ન્યુક્લિયર અક્ષ ($Z$-અક્ષ) ને લંબ હોવાથી,તેઓ $\pi$-બંધ બનાવવા માટે પાર્શ્વીય ઓવરલેપ કરી શકે છે,તેથી આ શૂન્ય ઓવરલેપ સ્થિતિ નથી.
તેથી,શૂન્ય ઓવરલેપનું સાચું નિરૂપણ $P_x$ અને $P_y$ ઓર્બિટલ્સના સંયોજન દ્વારા આપવામાં આવે છે.

(D) $2-$ફોર્મિલબેન્ઝોઈક એસિડનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_8H_6O_3$ છે.
તેની રચનામાં બેન્ઝીન રિંગ સાથે ઓર્થો સ્થાન પર કાર્બોક્સિલિક એસિડ ગ્રુપ $(-COOH)$ અને આલ્ડિહાઈડ ગ્રુપ $(-CHO)$ જોડાયેલ હોય છે.
બંધોની ગણતરી કરતા:
- બેન્ઝીન રિંગ અને તેના વિસ્થાપકોમાં કુલ $17$ $\sigma$ બંધો છે.
- આ રચનામાં $5$ $\pi$ બંધો છે (ત્રણ બેન્ઝીન રિંગમાંથી,એક આલ્ડિહાઈડના $C=O$ માંથી અને એક કાર્બોક્સિલિક એસિડના $C=O$ માંથી).

(D) એસ્પિરિન એ એસિટિલસેલિસિલિક એસિડ છે જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_9H_8O_4$ છે.
તેની રચનામાં બેન્ઝીન રિંગ,કાર્બોક્સિલિક એસિડ ગ્રુપ $(-COOH)$ અને એસ્ટર ગ્રુપ $(-OCOCH_3)$ હોય છે.
બંધની ગણતરી:
$1$. બેન્ઝીન રિંગમાં $6$ $C-C$ $\sigma$ બંધ,$3$ $C-C$ $\pi$ બંધ અને $4$ $C-H$ $\sigma$ બંધ હોય છે.
$2$. કાર્બોક્સિલિક એસિડ ગ્રુપમાં $1$ $C-C$ $\sigma$ બંધ,$1$ $C=O$ $\sigma$ બંધ,$1$ $C=O$ $\pi$ બંધ,$1$ $C-O$ $\sigma$ બંધ અને $1$ $O-H$ $\sigma$ બંધ હોય છે.
$3$. એસ્ટર ગ્રુપમાં $1$ $C-O$ $\sigma$ બંધ,$1$ $C=O$ $\sigma$ બંધ,$1$ $C=O$ $\pi$ બંધ,$1$ $C-C$ $\sigma$ બંધ અને $3$ $C-H$ $\sigma$ બંધ હોય છે.
કુલ $\sigma$ બંધ = $21$ અને કુલ $\pi$ બંધ = $5$.
તેથી,$\sigma$ અને $\pi$ બંધની સંખ્યા અનુક્રમે $21$ અને $5$ છે.

(B) એસીટીલીનનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_2H_2$ છે અને તેનું બંધારણીય સૂત્ર $H-C \equiv C-H$ છે.
બે કાર્બન પરમાણુઓ વચ્ચેના ત્રિ-બંધમાં,એક $\sigma$ બંધ ($sp$ સંકરિત કક્ષકોના અક્ષીય અતિવ્યાપન દ્વારા રચાય છે) અને બે $\pi$ બંધ (અસંકરિત $2p$ કક્ષકોના પાર્શ્વીય અતિવ્યાપન દ્વારા રચાય છે) હોય છે.