Dipole moment Questions in Gujarati

(B) $CO_2$ રેખીય ભૂમિતિ ધરાવે છે જેમાં બે $C=O$ બંધ ડાયપોલ વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે,જે એકબીજાની અસરને નાબૂદ કરે છે. તેથી,$CO_2$ ની ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0 \ D$ છે.

(D) $BF_3$ ત્રિકોણીય સમતલીય ભૂમિતિ ધરાવે છે,$CCl_4$ ચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ ધરાવે છે,અને $BeCl_2$ રેખીય ભૂમિતિ ધરાવે છે. આ તમામ અણુઓમાં,તેમના સપ્રમાણ આકારોને કારણે બંધના ડાયપોલ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખો ડાયપોલ મોમેન્ટ $0 \ D$ થાય છે.

(D) દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા $\mu$ એ વીજભારના મૂલ્ય $(q)$ અને તેમની વચ્ચેના અંતર $(d)$ ના ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે, એટલે કે $\mu = q \times d$.
હાઇડ્રોજન હેલાઇડ્સ $(HF, HCl, HBr, HI)$ માં, સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં હેલોજનની વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે $(F > Cl > Br > I)$.
પરિણામે, હાઇડ્રોજન અને હેલોજન વચ્ચેનો વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત $HF$ માટે સૌથી વધુ છે, જે સૌથી વધુ આંશિક વીજભાર $(q)$ તરફ દોરી જાય છે।
જોકે $HF$ થી $HI$ તરફ જતાં બંધ લંબાઈ $(d)$ વધે છે, પરંતુ $HF$ માં વિદ્યુતઋણતાનો મોટો તફાવત પ્રભાવી હોવાથી, $HF$ સૌથી વધુ ધ્રુવીય અણુ છે અને તેની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા સૌથી વધુ છે।

(A) અણુમાં બે અલગ-અલગ વિદ્યુતઋણતા ધરાવતા પરમાણુઓ વચ્ચે બંધિત ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની અસમાન વહેંચણીને કારણે $Dipole$ (દ્વિધ્રુવ) રચાય છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે વધુ વિદ્યુતઋણ પરમાણુ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મને પોતાની તરફ વધુ મજબૂતીથી આકર્ષે છે,જેનાથી આંશિક ઋણ $(\delta^-)$ અને આંશિક ધન $(\delta^+)$ વીજભાર ઉત્પન્ન થાય છે,જે દ્વિધ્રુવ મોમેન્ટ (dipole moment) તરફ દોરી જાય છે.

(C) અણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ તેના બંધની ધ્રુવીયતા અને તેના આણ્વિય ભૂમિતિ પર આધાર રાખે છે.
$Water$ $(H_2O)$,$Ethanol$ $(C_2H_5OH)$,અને $Ether$ $(C_2H_5OC_2H_5)$ એ વિદ્યુતઋણ ઓક્સિજન પરમાણુઓની હાજરી અને તેમની વળેલી અથવા અસમપ્રમાણ રચનાને કારણે ધ્રુવીય અણુઓ છે.
$Ethane$ $(C_2H_6)$ એ એક અધ્રુવીય હાઇડ્રોકાર્બન છે જેની રચના સમપ્રમાણ છે,જેમાં બંધની ડાયપોલ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે.
તેથી,$Ethane$ સૌથી ઓછું ડાયપોલ લક્ષણ દર્શાવે છે.

(C) અણુ ડાયપોલ મોમેન્ટ ત્યારે દર્શાવે છે જ્યારે તેની ભૂમિતિ અને પરમાણુઓ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવતને કારણે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય ન હોય.
$CH_4$ (મિથેન) અને $CCl_4$ (કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઈડ) ની ભૂમિતિ સમચતુષ્ફલકીય છે,જેના કારણે વ્યક્તિગત બંધ ડાયપોલ એકબીજાને રદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0$ થાય છે.
$CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) એક રેખીય અણુ છે જ્યાં બે $C=O$ બંધ ડાયપોલ એકબીજાને રદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0$ થાય છે.
$CHCl_3$ (ક્લોરોફોર્મ) ની ભૂમિતિ સમચતુષ્ફલકીય છે,પરંતુ મધ્યસ્થ કાર્બન સાથે જોડાયેલા પરમાણુઓ સમાન ન હોવાથી ($3$ $Cl$ પરમાણુઓ અને $1$ $H$ પરમાણુ),બંધ ડાયપોલ એકબીજાને રદ કરતા નથી,જેના પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ મળે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(A) $H_2O$ માં,$O-H$ બંધની દ્વિધ્રુવી ચાકમાત્રા સમાન મૂલ્યની છે,પરંતુ તે એકબીજા સાથે $104.5^{\circ}$ ના ખૂણે ગોઠવાયેલી છે.
તેના વળાંકવાળા આકારને કારણે,બંધની દ્વિધ્રુવી ચાકમાત્રાનો સદિશ સરવાળો શૂન્ય થતો નથી.
તેથી,$H_2O$ ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવી ચાકમાત્રા ધરાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,$BF_3$,$C_6H_6$,અને $CCl_4$ સંમિત બંધારણો ધરાવે છે,જેમાં વ્યક્તિગત બંધની દ્વિધ્રુવી ચાકમાત્રા એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે કુલ દ્વિધ્રુવી ચાકમાત્રા શૂન્ય થાય છે.

(A) બે વ્યક્તિગત બંધ દ્વિધ્રુવો $\mu$ જે $\theta$ ખૂણે નમેલા હોય,તેમની પરિણામી દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા $\mu_R$ માટેનું સૂત્ર: $\mu_R = \sqrt{\mu^2 + \mu^2 + 2 \mu^2 \cos \theta} = \sqrt{2 \mu^2 (1 + \cos \theta)}$ છે.
જેમ જેમ બંધકોણ $\theta$ $0^o$ થી $180^o$ સુધી વધે છે,તેમ $\cos \theta$ નું મૂલ્ય $1$ થી $-1$ સુધી ઘટે છે.
પરિણામે,જેમ $\theta$ વધે છે તેમ $(1 + \cos \theta)$ પદ ઘટે છે.
તેથી,દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા $\mu_R$ ત્યારે મહત્તમ હોય છે જ્યારે $\theta$ ન્યૂનતમ હોય,જે આપેલા વિકલ્પોમાં $90^o$ છે.

(C) અણુની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા તેના ભૌમિતિક આકાર અને તેના બંધની ધ્રુવીયતા પર આધાર રાખે છે.
$BF_3$ ત્રિકોણીય સમતલીય આકાર ધરાવે છે,$SiF_4$ સમચતુષ્ફલકીય આકાર ધરાવે છે,અને $XeF_4$ સમચોરસ સમતલીય આકાર ધરાવે છે. તેમની ઉચ્ચ સંમિતિને કારણે,આ અણુઓમાં બંધની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રાઓ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા શૂન્ય થાય છે.
$SF_4$ માં સલ્ફર પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે તે 'સી-સો' (see-saw) આકાર ધરાવે છે. આ સંમિતિના અભાવને કારણે બંધની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રાઓ એકબીજાને નાબૂદ કરી શકતી નથી,પરિણામે તેમાં કાયમી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા જોવા મળે છે.

(B) $CCl_4$ માં તેની નિયમિત સમચતુષ્ફલકીય રચનાને કારણે કોઈ ચોખ્ખો ડાયપોલ મોમેન્ટ હોતો નથી.
નિયમિત સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિમાં,ચાર $C-Cl$ બંધ ડાયપોલ એકબીજા સાથે $109.5^{\circ}$ ના ખૂણે ગોઠવાયેલા હોય છે,જે વ્યક્તિગત બંધ મોમેન્ટ્સના રદ થવાનું પરિણામ આપે છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખો ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય થાય છે.

(B) અણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ તેના બંધની ધ્રુવીયતા અને તેના આણ્વિય ભૂમિતિ પર આધાર રાખે છે.
$CH_4$ અને $CCl_4$ સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ ધરાવે છે અને અધ્રુવીય છે,તેથી તેમની ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0 \ D$ છે.
$CHCl_3$ અને $CHI_3$ વચ્ચે,$C$ અને $Cl$ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત $C$ અને $I$ વચ્ચેના તફાવત કરતા વધારે છે.
તેથી,$C-Cl$ બંધ $C-I$ બંધ કરતા વધુ ધ્રુવીય છે.
પરિણામે,$CHI_3$ ની સરખામણીમાં $CHCl_3$ ની ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ વધુ છે.

(D) અણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય ન હોય તો તે ધ્રુવીય છે.
$CCl_4$,$C_6H_6$,અને $BF_3$ એ સંમિત અણુઓ છે જેની ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0$ છે.
$H$ અને $F$ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતામાં તફાવતને કારણે $HF$ એક ધ્રુવીય અણુ છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ મળે છે.

(C) $BCl_3$ ત્રિકોણીય સમતલીય ભૂમિતિ ધરાવે છે,જેમાં ત્રણ $B-Cl$ બંધની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા સંમિતતાને કારણે એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા $0$ થાય છે.

(D) અણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ એ વ્યક્તિગત બંધ ડાયપોલ્સનો સદિશ સરવાળો છે.
$NH_3$ અને $H_2O$ માં,તેમના બેન્ટ અથવા પિરામિડલ ભૂમિતિ અને અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરીને કારણે અણુઓ ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ ધરાવે છે.
$cis-1,2-dichloroethene$ માં,બે $C-Cl$ બંધ એક જ બાજુ પર છે,જે શૂન્ય સિવાયની પરિણામી ડાયપોલ મોમેન્ટ તરફ દોરી જાય છે.
$trans-1,2-dichloroethene$ માં,બે $C-Cl$ બંધ વિરુદ્ધ દિશામાં છે અને બે $C-H$ બંધ પણ વિરુદ્ધ દિશામાં છે. બંધ ડાયપોલ્સ એકબીજાને રદ કરે છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય થાય છે.

(D) અણુની ધ્રુવીયતા તેના ડાયપોલ મોમેન્ટ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
$CCl_4$ તેના સમપ્રમાણ ટેટ્રાહેડ્રલ આકારને કારણે અધ્રુવીય છે.
$CHCl_3$ નો ડાયપોલ મોમેન્ટ $1.04 \ D$ છે.
$CH_3Cl$ નો ડાયપોલ મોમેન્ટ $1.86 \ D$ છે.
$CH_3OH$ નો ડાયપોલ મોમેન્ટ $1.70 \ D$ છે.
આમ,$CH_3Cl$ સૌથી વધુ ડાયપોલ મોમેન્ટ ધરાવે છે.

(C) અણુની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા તેના ભૌમિતિક આકાર અને બંધની ધ્રુવીયતા પર આધાર રાખે છે.
$trans$-બ્યુટ-$2$-ઈનમાં,બે મિથાઈલ સમૂહો દ્વિબંધની વિરુદ્ધ બાજુએ આવેલા હોય છે.
અણુની સંમિતિને કારણે,$C-CH_3$ બંધની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રાઓ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે.
તેથી,$trans$-બ્યુટ-$2$-ઈનની ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા શૂન્ય હોય છે.

(A) અણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ તેના ભૌમિતિક આકાર અને બંધની ધ્રુવીયતા પર આધાર રાખે છે.
$CCl_4$ નો આકાર સમચતુષ્ફલકીય (tetrahedral) છે,જેમાં ચાર $C-Cl$ બંધો સપ્રમાણ રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે.
સમપ્રમાણ સમચતુષ્ફલકીય બંધારણને કારણે વ્યક્તિગત બંધની ડાયપોલ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0 \ D$ થાય છે.
તેની સરખામણીમાં,$CH_3Cl$,$CH_3F$ અને $CHCl_3$ અસમપ્રમાણ અણુઓ છે,જેના કારણે તેમની ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય હોતી નથી.

(C) જે અણુમાં તેની ભૂમિતિ અને વિદ્યુતઋણતાના તફાવતને કારણે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય હોય,તેમાં કાયમી ડાયપોલ મોમેન્ટ હોતી નથી.
$H_2S$ નો આકાર વળેલો (bent) છે અને તેની ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય નથી.
$SO_2$ નો આકાર પણ વળેલો છે અને તેની ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય નથી.
$CS_2$ એ રેખીય આકાર $(S=C=S)$ ધરાવે છે,જેમાં બે $C=S$ બંધની ડાયપોલ મોમેન્ટ સમાન મૂલ્યની અને વિરુદ્ધ દિશામાં હોવાથી એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0$ થાય છે.
$SO_3$ પણ સમતલીય ત્રિકોણીય છે અને તેની ડાયપોલ મોમેન્ટ $0$ છે,પરંતુ આપેલા વિકલ્પોમાં $CS_2$ એ રેખીય અધ્રુવીય અણુનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) $CH_4$ (મિથેન) નિયમિત સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ ધરાવે છે.
ચાર $C-H$ બંધોની સપ્રમાણ ગોઠવણીને કારણે,વ્યક્તિગત બંધ ડાયપોલ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય થાય છે.

(B) જો અણુની ભૂમિતિ સંમિત હોય અને બંધના દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા એકબીજાને નાબૂદ કરે,તો અણુની કુલ દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા શૂન્ય હોય છે.
$BF_3$ ત્રિકોણીય સમતલીય,$CCl_4$ સમચતુષ્ફલકીય અને $CH_4$ સમચતુષ્ફલકીય છે; આ બધાની કુલ દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા $0 \ D$ છે.
$NH_3$ ત્રિકોણીય પિરામિડલ ભૂમિતિ ધરાવે છે અને નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) હોય છે,જેના કારણે તેની કુલ દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા આશરે $1.47 \ D$ થાય છે.
તેથી,$NH_3$ શૂન્ય દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા દર્શાવતું નથી.

(B) ઇલેક્ટ્રોનનો વીજભાર $q = 1.6 \times 10^{-19} \ C$ છે.
$HBr$ નો અવલોકિત ડાયપોલ મોમેન્ટ $\mu_{obs} = 1.6 \times 10^{-30} \ C \ m$ છે.
આંતર-પરમાણ્વીય અંતર (બંધ લંબાઈ) $d = 1 \ \mathring{A} = 1 \times 10^{-10} \ m$ છે.
$100\%$ આયનીય લાક્ષણિકતા માટે સૈદ્ધાંતિક ડાયપોલ મોમેન્ટ $\mu_{theo} = q \times d = (1.6 \times 10^{-19} \ C) \times (1 \times 10^{-10} \ m) = 1.6 \times 10^{-29} \ C \ m$ છે.
$\%$ આયનીય લાક્ષણિકતાની ગણતરી: $\frac{\mu_{obs}}{\mu_{theo}} \times 100 = \frac{1.6 \times 10^{-30}}{1.6 \times 10^{-29}} \times 100 = 0.1 \times 100 = 10\%$.

(B) જો અણુનો ચોખ્ખો ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય હોય તો તે અધ્રુવીય હોય છે.
કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઈડ $(CCl_4)$ નો આકાર સમચતુષ્ફલકીય છે,જેમાં ચાર $C-Cl$ બંધના ડાયપોલ સંમિતિને કારણે એકબીજાની અસર નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખો ડાયપોલ મોમેન્ટ $0$ થાય છે.
તેથી,$CCl_4$ એક અધ્રુવીય દ્રાવક છે.
તેનાથી વિપરીત,$Dimethyl \text{ } sulphoxide$,$Ammonia$,અને $Ethyl \text{ } alcohol$ એ બધા ધ્રુવીય અણુઓ છે કારણ કે તેમાં અબંધકારક ઈલેક્ટ્રોન યુગ્મ અથવા વિદ્યુતઋણતાના તફાવતને કારણે ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય થતો નથી.

(A) $CCl_4$ (કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઈડ) નિયમિત ટેટ્રાહેડ્રલ ભૂમિતિ ધરાવે છે.
અણુની સમપ્રમાણતાને કારણે,ચાર $C-Cl$ બંધોની વ્યક્તિગત ડાયપોલ એકબીજાને સંપૂર્ણપણે રદ કરે છે.
તેથી,$CCl_4$ ની ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0 \ D$ છે.

(B) જો અણુ અધ્રુવીય હોય,એટલે કે તેના વ્યક્તિગત બંધ ડાયપોલનો સદિશ સરવાળો શૂન્ય હોય,તો તે અણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય હોય છે.
$BF_3$ ત્રિકોણીય સમતલીય ભૂમિતિ ધરાવે છે જેમાં ત્રણ $B-F$ બંધ એકબીજાથી $120^{\circ}$ ના ખૂણે હોય છે.
બે $B-F$ બંધની પરિણામી ડાયપોલ મોમેન્ટ ત્રીજા $B-F$ બંધની વિરુદ્ધ અને સમાન હોય છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0 \ D$ થાય છે.
$H_2O$,$NH_3$ અને $HBr$ ધ્રુવીય અણુઓ છે જે તેમની બેન્ટ,પિરામિડલ અને રેખીય અસમપ્રમાણ રચનાઓને કારણે શૂન્યતર ડાયપોલ મોમેન્ટ ધરાવે છે.

(B) $BF_3$ (બોરોન ટ્રાયફ્લોરાઈડ) નો આકાર ટ્રાયગોનલ પ્લેનર હોય છે,જેમાં ત્રણ $B-F$ બંધની ડાયપોલ એકબીજાની અસરને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે કુલ ડાયપોલ મોમેન્ટ $0 \ D$ થાય છે.

(B) $N_2$ એ તટસ્થ,અધ્રુવીય અણુ છે જેમાં ખૂબ જ મજબૂત ત્રિબંધ $(N \equiv N)$ હોય છે અને કોઈ ડાયપોલ મોમેન્ટ હોતી નથી,જે તેને સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય બનાવે છે.
તેની સરખામણીમાં,$CN^{-}$ એ ઋણ વીજભાર અને ડાયપોલ મોમેન્ટ ધરાવતો આયન છે,જે તેને $N_2$ ની તુલનામાં પ્રબળ ન્યુક્લિયોફાઇલ અને અત્યંત સક્રિય બનાવે છે.

(C) આપેલ છે: આયનીય વીજભાર $(q) = 4.8 \times 10^{-10} \ e.s.u.$
આંતર-આયનીય અંતર $(d) = 1 \ \mathring{A} = 10^{-8} \ cm$.
આપણે જાણીએ છીએ કે ડાયપોલ મોમેન્ટ $(\mu) = q \times d$.
$\mu = (4.8 \times 10^{-10} \ e.s.u.) \times (10^{-8} \ cm) = 4.8 \times 10^{-18} \ e.s.u. \ cm$.
કારણ કે $1 \ debye = 10^{-18} \ e.s.u. \ cm$,તેથી ડાયપોલ મોમેન્ટ $4.8 \ debye$ છે.

(A) જ્યારે બંધાયેલા પરમાણુઓ વચ્ચે વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત હોય ત્યારે સંયોજન ધ્રુવીય બને છે.
$HCl$ એક ધ્રુવીય અણુ છે કારણ કે $H$ $(2.1)$ અને $Cl$ $(3.0)$ વચ્ચે વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત નોંધપાત્ર છે,જે કાયમી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા (dipole moment) ઉત્પન્ન કરે છે.
$H_2Se$ અને $HI$ પણ ધ્રુવીય છે,પરંતુ $HCl$ એ આ સંદર્ભમાં સરળ ધ્રુવીય સહસંયોજક અણુનું સૌથી સામાન્ય ઉદાહરણ છે.
$CH_4$ તેની સંમિતિય સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિને કારણે અધ્રુવીય છે.

(A) અણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ તેના બંધારણ અને તેના બંધની ધ્રુવીયતા પર આધાર રાખે છે.
$CO_2$ નું બંધારણ રેખીય $(O=C=O)$ છે,જેમાં બે $C=O$ બંધની ડાયપોલ મોમેન્ટ સમાન મૂલ્યની અને વિરુદ્ધ દિશામાં હોવાથી એકબીજાને નાબૂદ કરે છે.
તેથી,$CO_2$ ની ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0$ છે.
$SO_3$ પણ ટ્રાયગોનલ પ્લેનર છે અને તેની ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ પણ $0$ છે.
જોકે,સામાન્ય રીતે $CO_2$ એ શૂન્ય ડાયપોલ મોમેન્ટ ધરાવતા રેખીય અણુનું મુખ્ય ઉદાહરણ છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
$SF_6$ નો આકાર અષ્ટફલકીય (octahedral) છે જે અત્યંત સંમિત છે.
આ બંધારણમાં,વ્યક્તિગત બંધ દ્વિધ્રુવીય આઘૂર્ણ (bond dipoles) એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખો દ્વિધ્રુવીય આઘૂર્ણ (net dipole moment) શૂન્ય થાય છે.
તેથી,$SF_6$ અ-ધ્રુવીય છે.

(A) જ્યારે અણુમાં રહેલા બંને પરમાણુઓની વિદ્યુતઋણતામાં તફાવત હોય ત્યારે ધ્રુવીયતા સર્જાય છે.
આપેલા સમૂહમાં,$HCl$,$HF$ અને $HBr$ માં બે અલગ-અલગ પરમાણુઓ છે જેની વિદ્યુતઋણતા અલગ હોવાથી તે ધ્રુવીય છે.
$H_2$ માં બે સમાન પરમાણુઓ છે,તેથી તેમની વચ્ચે વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત શૂન્ય છે,પરિણામે તે અધ્રુવીય અણુ છે.

(D) અણુ ડાયપોલ મોમેન્ટ ત્યારે જ દર્શાવે છે જો તે ધ્રુવીય હોય અને તેની ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય ન હોય.
$1, 4-$ડાયક્લોરોબેન્ઝીન એક સંમિત અણુ છે જ્યાં બે $C-Cl$ બંધની ડાયપોલ મોમેન્ટ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0$ થાય છે.
$cis-1, 2-$ડાયક્લોરોઈથીન ધ્રુવીય છે કારણ કે બે $Cl$ પરમાણુઓ એક જ બાજુએ છે,જે શૂન્યતર ડાયપોલ મોમેન્ટ તરફ દોરી જાય છે.
$trans-1, 2-$ડાયક્લોરો$-2-$પેન્ટીન એક અસંમિત અણુ છે કારણ કે દ્વિબંધ ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાયેલા સમૂહો અલગ-અલગ છે. આ અસંમિતિને કારણે,ડાયપોલ મોમેન્ટ એકબીજાને નાબૂદ કરતી નથી,પરિણામે શૂન્યતર ડાયપોલ મોમેન્ટ મળે છે.
તેથી,$(b)$ અને $(c)$ બંને ડાયપોલ મોમેન્ટ દર્શાવે છે.

(A) આયનીય લાક્ષણિકતાની ટકાવારી નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે:
$\% \text{ of ionic character} = \frac{\text{Experimental dipole moment}}{\text{Expected dipole moment}} \times 100$
આપેલ મૂલ્યો મૂકતા:
$\% \text{ of ionic character} = \frac{1.03}{6.12} \times 100 = 16.83\% \approx 17\%$

(D) $BF_3$ ત્રિકોણીય સમતલીય ભૂમિતિ ($sp^2$ સંકરણ) ધરાવે છે જ્યાં બંધ દ્વિધ્રુવો એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0$ મળે છે.
$NF_3$ માં,નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર એક અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pair) હોય છે,જે ત્રિકોણીય પિરામિડલ ભૂમિતિ ($sp^3$ સંકરણ) તરફ દોરી જાય છે.
અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની હાજરી અને પિરામિડલ આકારને લીધે બંધ દ્વિધ્રુવો એકબીજાને નાબૂદ કરી શકતા નથી,જેના કારણે $NF_3$ ધ્રુવીય અણુ બને છે.

(C) $H_2O$ એ એક ધ્રુવીય અણુ છે કારણ કે તેનો આકાર વળેલો (bent) છે અને ઓક્સિજન તથા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવતને કારણે તેમાં ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા (net dipole moment) જોવા મળે છે. જ્યારે $CO_2$,$CCl_4$ અને $CH_4$ તેમના સંમિત આકારને કારણે અધ્રુવીય છે,જેમાં વ્યક્તિગત બંધની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા એકબીજાને નાબૂદ કરે છે.

(B) જ્યારે બે જોડાયેલા પરમાણુઓ વચ્ચે વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત હોય ત્યારે સહસંયોજક બંધ ધ્રુવીય બને છે અને બંધ બનાવતી ઇલેક્ટ્રોન જોડી કેન્દ્રમાં રહેતી નથી.

(D) જો પ્રવાહી કાયમી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા (dipole moment) ધરાવતું હોય (એટલે કે તે ધ્રુવીય હોય),તો તે અસમાન સ્થિર વિદ્યુત ક્ષેત્ર દ્વારા વિચલિત થાય છે.
$A$. પાણી $(H_2O)$ ધ્રુવીય છે.
$B$. ક્લોરોફોર્મ $(CHCl_3)$ ધ્રુવીય છે.
$C$. નાઈટ્રોબેન્ઝીન $(C_6H_5NO_2)$ ધ્રુવીય છે.
$D$. હેક્ઝેન $(C_6H_{14})$ એ અદ્રુવીય હાઇડ્રોકાર્બન છે જે સંમિત બંધારણ ધરાવે છે અને તેની ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા શૂન્ય છે.
તેથી,તે સ્થિર વિદ્યુત ક્ષેત્ર દ્વારા વિચલિત થતું નથી.

(C) જો અણુની ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા (net dipole moment) શૂન્ય હોય,તો તેને અધ્રુવીય ગણવામાં આવે છે.
$Cl_2$ ના કિસ્સામાં,બંધ સમાન વિદ્યુતઋણતા ધરાવતા બે સમાન પરમાણુઓ વચ્ચે બને છે.
તેથી,ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારીની જોડી બંને પરમાણુઓ દ્વારા સમાન રીતે આકર્ષાય છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા $0$ થાય છે.

(C) સહસંયોજક બંધની ધ્રુવીયતા બંધિત પરમાણુઓ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવત પર આધાર રાખે છે.
જેમ આપણે હેલોજન સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ $(F > Cl > Br > I)$,તેમ વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે.
તેથી,$H$ અને હેલોજન વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત $HBr$ અને $HI$ ની સરખામણીમાં $HCl$ માટે સૌથી વધુ છે.
$H_2$ એ અધ્રુવીય અણુ છે કારણ કે વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત શૂન્ય છે.
આમ,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $H-Cl$ બંધ સૌથી વધુ ધ્રુવીય છે.

(C) $CH_2Cl_2$ એ ધ્રુવીય અણુ છે.
મધ્યસ્થ $C$ પરમાણુની આસપાસ $4$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મોને કારણે આ અણુ સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ ધરાવે છે.
જોકે ભૂમિતિ સમચતુષ્ફલકીય છે,પરંતુ બે અલગ પ્રકારના બંધો ($C-H$ અને $C-Cl$) ની હાજરી અને તેમની અલગ વિદ્યુતઋણતાને કારણે ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રા (net dipole moment) શૂન્ય થતી નથી.
તેથી,બંધની દ્વિધ્રુવીય ચાકમાત્રાઓ એકબીજાને નાબૂદ કરતી નથી,જેના કારણે અણુ ધ્રુવીય બને છે.

(D) $ICl$ અણુ ધ્રુવીય છે કારણ કે $I$ $(2.66)$ અને $Cl$ $(3.16)$ વચ્ચે વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત છે.
ક્લોરિનની વિદ્યુતઋણતા આયોડિન કરતા વધારે હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારીની જોડી $Cl$ પરમાણુ તરફ આકર્ષાય છે.
આના પરિણામે $Cl$ પરમાણુ પર આંશિક ઋણ વીજભાર $(\delta-)$ અને $I$ પરમાણુ પર આંશિક ધન વીજભાર $(\delta+)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,અણુ ધ્રુવીય છે અને તેનો ઋણ છેડો ક્લોરિન પર હોય છે.

(A) જ્યારે બંધ બનાવતા બે પરમાણુઓની વિદ્યુતઋણતામાં મોટો તફાવત હોય,ત્યારે તે સંયોજન ધ્રુવીય ગણાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$H$ $(2.1)$ અને $F$ $(4.0)$ વચ્ચે વિદ્યુતઋણતાનો તફાવત સૌથી વધુ હોવાથી $HF$ સૌથી વધુ ધ્રુવીય સંયોજન છે.

(C) $SiF_4$ નો આકાર સમચતુષ્ફલકીય (tetrahedral) છે,જેમાં ચારેય $Si-F$ બંધ સમાન છે અને મધ્યસ્થ $Si$ પરમાણુની આસપાસ સમપ્રમાણ રીતે ગોઠવાયેલા છે.
આ સમપ્રમાણ ગોઠવણીને કારણે,વ્યક્તિગત બંધની ડાયપોલ મોમેન્ટ એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ $0$ થાય છે.

(D) અણુની ડાયપોલ મોમેન્ટ તેના ભૌમિતિક આકાર અને તેના બંધની ધ્રુવીયતા પર આધાર રાખે છે.
$BF_3$ નો આકાર ત્રિકોણીય સમતલીય (trigonal planar) છે જેમાં ત્રણ $B-F$ બંધ એકબીજા સાથે $120^{\circ}$ ના ખૂણે ગોઠવાયેલા છે.
સમપ્રમાણ ગોઠવણીને કારણે,ત્રણેય $B-F$ બંધની પરિણામી ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય થઈ જાય છે.
$PH_3$,$CHCl_3$,અને $NH_3$ બધાના આકાર પિરામિડલ અથવા અસમપ્રમાણ હોવાથી તેમની ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય હોતી નથી.
તેથી,$BF_3$ ની ડાયપોલ મોમેન્ટ સૌથી ઓછી છે.

(A) $CO_2$ એ રેખીય અણુ $(O=C=O)$ છે,તેથી વ્યક્તિગત બંધ ડાયપોલ એકબીજાને રદ કરે છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ શૂન્ય થાય છે.
$H_2O$ ઓક્સિજન પરમાણુ પર લોન પેરની હાજરીને કારણે બેન્ટ રચના $(H-O-H)$ ધરાવે છે,જે બંધ ડાયપોલને રદ થતા અટકાવે છે,જેના પરિણામે ચોખ્ખી ડાયપોલ મોમેન્ટ મળે છે.

(B) ધ્રુવીય અણુના દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રાનું કુલ મૂલ્ય તેના ભૌમિતિક આકાર પર આધાર રાખે છે,એટલે કે બંધોની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રાનો સદિશ સરવાળો.
પાણી $(H_2O)$ કોણીય બંધારણ ધરાવે છે જેમાં બંધકોણ $105^{\circ}$ છે,જેના કારણે તે ચોખ્ખી દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા ધરાવે છે.
જોકે,$BeF_2$ એક રેખીય અણુ છે જેમાં બે $Be-F$ બંધોની દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા સમાન મૂલ્યની અને વિરુદ્ધ દિશામાં હોવાથી એકબીજાને નાબૂદ કરે છે,પરિણામે કુલ દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા શૂન્ય થાય છે.