Gujarati

Means of transport Questions in Gujarati

Class 11 Biology · Transport in Plants · Means of transport

129+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 29 of 129 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
નીચે દર્શાવેલ વહનનો પ્રકાર અને $A$ તરીકે ચિહ્નિત રચનાને ઓળખો.
Question diagram
A
સરળ પ્રસરણ; $A$ - વહન પ્રોટીન
B
સાધ્ય પ્રસરણ; $A$ - વહન પ્રોટીન
C
સાધ્ય પ્રસરણ; $A$ - વહન પંપ
D
સક્રિય વહન; $A$ - વહન પંપ

Solution

(B) આકૃતિ જૈવિક પટલ (biological membrane) દ્વારા અણુઓનું વધુ સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તાર તરફનું વહન દર્શાવે છે.
કારણ કે આ વહન સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં થાય છે,તે એક નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે,જે પ્રસરણની લાક્ષણિકતા છે.
જો કે,આ પ્રક્રિયામાં અણુઓને લિપિડ દ્વિસ્તર (lipid bilayer) માંથી પસાર થવા માટે ચોક્કસ પટલ પ્રોટીનની જરૂર પડે છે.
તેથી,આ પ્રક્રિયાને સાધ્ય પ્રસરણ (facilitated diffusion) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને $A$ તરીકે ચિહ્નિત રચના એ વહન પ્રોટીન (transport protein) છે.
Solution diagram
102
MediumMCQ
સાધ્ય પ્રસરણ (Facilitated diffusion) નીચેનામાંથી કયા લક્ષણ સિવાયના બધા ધરાવે છે?
A
પટલ પ્રોટીનની જરૂરિયાત
B
ઉર્ધ્વગામી વહન (Uphill transport)
C
ઉર્જાની કોઈ જરૂરિયાત નથી
D
અત્યંત પસંદગીયુક્ત પ્રકૃતિ

Solution

(B) સાધ્ય પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય વહનનો એક પ્રકાર છે જેમાં અણુઓ સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં (વધારે સાંદ્રતાથી ઓછી સાંદ્રતા તરફ) પટલની આરપાર ગતિ કરે છે.
તે સાંદ્રતા ઢાળને અનુસરે છે,તેથી તે 'અધોગામી' (downhill) પ્રક્રિયા છે અને તેમાં ચયાપચયની ઉર્જા $(ATP)$ ની જરૂર પડતી નથી.
તેમાં જલઅનુરાગી અણુઓના વહન માટે વિશિષ્ટ પટલ પ્રોટીન (વાહક અથવા ચેનલ પ્રોટીન) ની જરૂર પડે છે.
તે પ્રકૃતિમાં અત્યંત પસંદગીયુક્ત પણ છે.
તેથી,'ઉર્ધ્વગામી વહન' એ ખોટું લક્ષણ છે,કારણ કે તે સક્રિય વહનનું લક્ષણ છે.
103
MediumMCQ
પાણીની ચેનલો (Water channels) શું છે?
A
આઠ સમાન પ્રકારના એક્વાપોરિન્સની બનેલી છે
B
સક્રિય વહનમાં સામેલ છે
C
સાધ્ય પ્રસરણમાં સામેલ છે
D
એક કરતા વધુ વિકલ્પ સાચા છે

Solution

(C) પાણીની ચેનલોને એક્વાપોરિન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ પટલ પ્રોટીન છે જે કોષ પટલની આરપાર પાણીના અણુઓની ગતિને સરળ બનાવે છે.
તેઓ આઠ વિવિધ પ્રકારના એક્વાપોરિન્સની બનેલી હોય છે.
કારણ કે તેઓ ઉર્જાના વપરાશ વિના સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં પાણીની ગતિને સરળ બનાવે છે,તેથી તેઓ સાધ્ય પ્રસરણમાં સામેલ છે.
104
EasyMCQ
કોષ દ્વારા આયનોના સક્રિય વહન માટે શેની જરૂર પડે છે?
A
આલ્કલાઇન $pH$
B
ક્ષાર
C
ઊંચું તાપમાન
D
$ATP$

Solution

(D) સક્રિય વહન એ અણુઓ અથવા આયનોનું તેમની સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં થતું વહન છે. આ પ્રક્રિયા માટે કોષરસપટલ દ્વારા પદાર્થોને ખસેડવા માટે $ATP$ (એડેનોસિન ટ્રાયફોસ્ફેટ) સ્વરૂપે ચયાપચયિક ઊર્જાના વપરાશની જરૂર પડે છે.
105
EasyMCQ
નીચેના સ્તંભોને જોડો:
સ્તંભ-$I$સ્તંભ-$II$
$(A)$ કોષમાં કે કોષની બહાર આયનોનું વહન$(1)$ પ્રસરણ (Diffusion)
$(B)$ બહારની તરફનું વહન$(2)$ ફ્લક્સ (Flux)
$(C)$ અંદરની તરફનું વહન$(3)$ બહિઃપ્રવાહ (Efflux)
$(D)$ નિષ્ક્રિય ગ્રહણ$(4)$ અંતઃપ્રવાહ (Influx)
A
$A-1, B-4, C-3, D-2$
B
$A-4, B-2, C-1, D-3$
C
$A-2, B-3, C-4, D-1$
D
$A-3, B-4, C-1, D-2$

Solution

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. કોષમાં કે કોષની બહાર આયનોનું વહન એટલે $Flux$ $(2)$.
$B$. કોષમાંથી બહારની તરફનું આયનોનું વહન એટલે $Efflux$ $(3)$.
$C$. કોષની અંદરની તરફનું આયનોનું વહન એટલે $Influx$ $(4)$.
$D$. આયનોનું નિષ્ક્રિય ગ્રહણ $Diffusion$ $(1)$ પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
તેથી, સાચી જોડ $A-2, B-3, C-4, D-1$ છે.
106
MediumMCQ
સિમ્પ્લાસ્ટમાં આયનોનો પ્રવેશ અને તેમાંથી બહાર નીકળવા માટે શેનો ખર્ચ જરૂરી છે?
A
પ્રકાશસંશ્લેષણીય ઉર્જા
B
ચયાપચયિક ઉર્જા
C
આયનોમાંથી મેળવેલી ઉર્જા
D
શૂન્ય ઉર્જા

Solution

(B) સિમ્પ્લાસ્ટમાં આયનોનું અંદર જવું અને બહાર નીકળવું એ એક સક્રિય વહન પ્રક્રિયા છે. સક્રિય વહનમાં અણુઓનું તેમના સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ વહન થાય છે,જેના માટે $ATP$ ના સ્વરૂપમાં ચયાપચયિક ઉર્જા (metabolic energy) ના ખર્ચની જરૂર પડે છે.
107
Easy
સક્રિય વહન (Active transport) એટલે શું?

Solution

(N/A) $\Rightarrow$ સક્રિય વહન એ કોષરસપટલ દ્વારા આયનો અથવા અણુઓનું તેમના સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં,એટલે કે ઓછી સાંદ્રતાથી વધુ સાંદ્રતા તરફ થતું વહન છે.
આ પ્રક્રિયામાં $ATP$ ના સ્વરૂપમાં ચયાપચયિક ઉર્જાનો વપરાશ થાય છે.
તે કોષની અંદર ચોક્કસ આયનોની સાંદ્રતા જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે,જેમ કે $Na^{+}/K^{+}$ પંપ,જે સોડિયમ આયનોને કોષની બહાર અને પોટેશિયમ આયનોને કોષની અંદર સક્રિય રીતે વહન કરે છે.
108
MediumMCQ
મૂળની અંદર મોટાભાગનું પાણી કેવી રીતે વહન પામે છે?
A
એપોપ્લાસ્ટ પથ
B
સિમ્પ્લાસ્ટ પથ
C
ટ્રાન્સમેમ્બ્રેન પથ
D
વેક્યુઓલર પથ

Solution

(A) $\Rightarrow$ મૂળની અંદર મોટાભાગનું પાણી એપોપ્લાસ્ટ પથ દ્વારા વહન પામે છે.
$\Rightarrow$ બાહ્યકના કોષો છૂટાછવાયા ગોઠવાયેલા હોય છે,જે પાણીના વહનમાં કોઈ અવરોધ પેદા કરતા નથી,જેનાથી સામૂહિક વહન (mass flow) શક્ય બને છે.
$\Rightarrow$ આ સામૂહિક વહન પાણીના અણુઓના સંસક્તિ (cohesive) અને આસક્તિ (adhesive) બળોને કારણે થાય છે.
$\Rightarrow$ જોકે એપોપ્લાસ્ટ પથ મુખ્ય માર્ગ છે,પરંતુ સિમ્પ્લાસ્ટ પથ પણ પાણીના વહનમાં ફાળો આપે છે,ખાસ કરીને અંતઃસ્તર (endodermis) માં જ્યાં કેસ્પેરિયન પટ્ટી હાજર હોય છે.
109
MediumMCQ
આણ્વિક ગતિના એવા પ્રકારને ઓળખો જે અત્યંત પસંદગીયુક્ત છે અને તેને વિશિષ્ટ પટલ પ્રોટીનની જરૂર પડે છે,પરંતુ ઉર્જાની જરૂર પડતી નથી.
A
સરળ પ્રસરણ
B
સાધ્ય પ્રસરણ (Facilitated diffusion)
C
સક્રિય વહન
D
આસૃતિ

Solution

(B) સાધ્ય પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય વહનનો એક પ્રકાર છે જેમાં અણુઓ વિશિષ્ટ પટલ પ્રોટીન (વાહક પ્રોટીન અથવા ચેનલ પ્રોટીન) ની મદદથી કોષરસપટલમાંથી પસાર થાય છે.
તે અત્યંત પસંદગીયુક્ત છે,જેનો અર્થ છે કે તે ફક્ત ચોક્કસ અણુઓને જ પસાર થવા દે છે.
તેમાં ચયાપચયની ઉર્જા $(ATP)$ ની જરૂર પડતી નથી કારણ કે આ ગતિ સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં (વધુ સાંદ્રતાથી ઓછી સાંદ્રતા તરફ) થાય છે.
110
Easy
આપેલ આકૃતિના આધારે $(I)$,$(II)$ અને $(III)$ માં થતી પ્રક્રિયાઓને ઓળખો.
Question diagram

Solution

(N/A) કોષરસપટલ દ્વારા થતા વહનની પદ્ધતિઓના આધારે:
$(I)$ યુનિપોર્ટ (Uniport): એક અણુ અન્ય અણુઓથી સ્વતંત્ર રીતે પટલમાંથી પસાર થાય છે.
$(II)$ એન્ટિપોર્ટ (Antiport): બે અણુઓ પટલમાંથી વિરુદ્ધ દિશામાં વહન પામે છે.
$(III)$ સિમ્પોર્ટ (Symport): બે અણુઓ એકસાથે પટલમાંથી એક જ દિશામાં વહન પામે છે.
Solution diagram
111
Medium
નીચે એક કોષ્ટક આપેલ છે. ખાલી જગ્યાઓ પૂરો.
ગુણધર્મસરળ પ્રસરણસાધ્ય વહનસક્રિય વહન
અત્યંત પસંદગીમાનનાહા...
ઉર્ધ્વગામી વહન......હા
$ATP$ ની જરૂરિયાત.........

Solution

(D) પૂર્ણ કરેલ કોષ્ટક નીચે મુજબ છે:
ગુણધર્મસરળ પ્રસરણસાધ્ય વહનસક્રિય વહન
અત્યંત પસંદગીમાનનાહાહા
ઉર્ધ્વગામી વહનનાનાહા
$ATP$ ની જરૂરિયાતનાનાહા

સમજૂતી:
$1$. સરળ પ્રસરણ: નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા,બિન-પસંદગીમાન,કોઈ ઉર્જાની જરૂર નથી,સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં વહન થાય છે.
$2$. સાધ્ય વહન: નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા,અત્યંત પસંદગીમાન (પટલ પ્રોટીનનો ઉપયોગ કરે છે),કોઈ ઉર્જાની જરૂર નથી,સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં વહન થાય છે.
$3$. સક્રિય વહન: સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં (ઉર્ધ્વગામી) અણુઓને પંપ કરવા માટે ઉર્જા $(ATP)$ નો ઉપયોગ કરે છે,તે અત્યંત પસંદગીમાન છે અને વાહક પ્રોટીનની જરૂર પડે છે.
112
Easy
ઇનફ્લક્સ (influx) અને ઇફ્લક્સ (efflux) એટલે શું?

Solution

(N/A) $\Rightarrow$ આયનોની ગતિને સામાન્ય રીતે ફ્લક્સ (flux) કહેવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ કોષોની અંદર આયનોના પ્રવેશને ઇનફ્લક્સ (influx) કહેવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ કોષોમાંથી આયનોના બહાર નીકળવાની પ્રક્રિયાને ઇફ્લક્સ (efflux) કહેવામાં આવે છે.
$\Rightarrow$ આ બંને પ્રક્રિયાઓ માટે ઘણીવાર ચયાપચયની ઊર્જાના વપરાશની જરૂર પડે છે,જે તેને સક્રિય વહન (active transport) પ્રક્રિયાઓ બનાવે છે.
113
MediumMCQ
નીચેના કોલમ જોડો:
કોલમ-$I$કોલમ-$II$
$P$. પ્રસરણ$I$. ઢોળાંશની દિશામાં, પ્રોટીન સાથે
$Q$. સાનુકૂલિત વહન$II$. ઢોળાંશની વિરુદ્ધ દિશામાં
$R$. સક્રિય વહન$III$. ઢોળાંશની દિશામાં, પ્રોટીન વગર
A
$(P-III), (Q-I), (R-II)$
B
$(P-III), (Q-II), (R-I)$
C
$(P-I), (Q-III), (R-II)$
D
$(P-I), (Q-II), (R-III)$

Solution

(A) $P$. પ્રસરણ એ અણુઓનું સાંદ્રતા ઢોળાંશની દિશામાં, કોષરસપટલના પ્રોટીનની મદદ વગર થતું વહન છે। તેથી, $P-III$.
$Q$. સાનુકૂલિત વહન એ અણુઓનું સાંદ્રતા ઢોળાંશની દિશામાં, વિશિષ્ટ પટલ પ્રોટીનની મદદથી થતું વહન છે। તેથી, $Q-I$.
$R$. સક્રિય વહન એ અણુઓનું સાંદ્રતા ઢોળાંશની વિરુદ્ધ દિશામાં થતું વહન છે, જેમાં ઉર્જા અને પટલ પ્રોટીનની જરૂર પડે છે। તેથી, $R-II$.
આમ, સાચી જોડ $(P-III), (Q-I), (R-II)$ છે।
114
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા પ્રકારનું વહન મંદ વહન (passive transport) માં સમાવિષ્ટ છે?
A
પ્રસરણ
B
સાનુકૂલિત પ્રસરણ
C
સક્રિય વહન
D
$A$ અને $B$ બંને

Solution

(D) મંદ વહન એ કોષરસપટલ દ્વારા અણુઓનું એવું વહન છે જેમાં ચયાપચયિક ઊર્જા $(ATP)$ નો વપરાશ થતો નથી.
પ્રસરણ એ એક મંદ પ્રક્રિયા છે જેમાં અણુઓ વધુ સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તારમાંથી ઓછી સાંદ્રતા ધરાવતા વિસ્તાર તરફ ગતિ કરે છે.
સાનુકૂલિત પ્રસરણ પણ એક મંદ પ્રક્રિયા છે જે $ATP$ ના ઉપયોગ વગર અણુઓને પટલની આરપાર લઈ જવા માટે વિશિષ્ટ પટલ પ્રોટીનનો ઉપયોગ કરે છે.
બીજી તરફ,સક્રિય વહનમાં અણુઓને તેમની સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં લઈ જવા માટે ઊર્જા $(ATP)$ ના વપરાશની જરૂર પડે છે.
તેથી,પ્રસરણ અને સાનુકૂલિત પ્રસરણ બંને મંદ વહનના પ્રકારો છે.
115
MediumMCQ
વહન સંકેન્દ્રણ ઢોળાંશની દિશામાં થાય છે.
A
પ્રસરણ
B
સાનુકૂલિત પ્રસરણ
C
સક્રિય વહન
D
$A$ અને $B$ બંને

Solution

(D) સંકેન્દ્રણ ઢોળાંશની દિશામાં વહનનો અર્થ એ છે કે અણુઓ વધુ સંકેન્દ્રણ ધરાવતા વિસ્તારમાંથી ઓછા સંકેન્દ્રણ ધરાવતા વિસ્તાર તરફ ગતિ કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં ચયાપચયિક ઊર્જા $(ATP)$ ની જરૂર પડતી નથી.
પ્રસરણ એ અણુઓની વધુ સંકેન્દ્રણથી ઓછા સંકેન્દ્રણ તરફની ગતિ છે.
સાનુકૂલિત પ્રસરણ પણ સંકેન્દ્રણ ઢોળાંશની દિશામાં જ થાય છે,જેમાં પટલ પ્રોટીનનો ઉપયોગ કરીને ઊર્જાના વપરાશ વગર અણુઓનું વહન થાય છે.
બીજી તરફ,સક્રિય વહન એ સંકેન્દ્રણ ઢોળાંશની વિરુદ્ધ દિશામાં થાય છે અને તેમાં $ATP$ સ્વરૂપે ઊર્જાની જરૂર પડે છે.
તેથી,પ્રસરણ અને સાનુકૂલિત પ્રસરણ બંને સંકેન્દ્રણ ઢોળાંશની દિશામાં થાય છે.
116
EasyMCQ
વહન સાંદ્રતા ઢોળાંશની વિરુદ્ધ દિશામાં થાય છે.
A
પ્રસરણ
B
સાનુકૂલિત પ્રસરણ
C
સક્રિય વહન
D
$A$ અને $B$ બંને

Solution

(C) સક્રિય વહન એ કોષરસપટલ દ્વારા અણુઓને ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાં ખસેડવાની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જાની જરૂર પડે છે કારણ કે તે પદાર્થોને સાંદ્રતા ઢોળાંશની વિરુદ્ધ દિશામાં વહન કરાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,પ્રસરણ અને સાનુકૂલિત પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય વહનના પ્રકારો છે જે પદાર્થોને સાંદ્રતા ઢોળાંશની દિશામાં વહન કરાવે છે અને તેમાં ઉર્જાની જરૂર પડતી નથી.
117
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ વહન પદ્ધતિઓમાં પદાર્થોના વહન માટે પ્રોટીનની આવશ્યકતા હોય છે?
A
પ્રસરણ અને સાનુકૂલિત પ્રસરણ
B
સાનુકૂલિત પ્રસરણ અને સક્રિય વહન
C
પ્રસરણ અને સક્રિય વહન
D
ફક્ત સક્રિય વહન

Solution

(B) $1$. સાદું પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે જેમાં પટલ પ્રોટીનની જરૂર પડતી નથી.
$2$. સાનુકૂલિત પ્રસરણમાં અણુઓનું વહન પટલ દ્વારા ચોક્કસ વહન પ્રોટીન (transport proteins) ની મદદથી થાય છે,જેમાં ઉર્જાનો વપરાશ થતો નથી.
$3$. સક્રિય વહનમાં અણુઓનું વહન સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં થાય છે,જેના માટે ઉર્જા $(ATP)$ અને ચોક્કસ પટલ વહન પ્રોટીન (પંપ) બંનેની જરૂર પડે છે.
$4$. તેથી,સાનુકૂલિત પ્રસરણ અને સક્રિય વહન બંનેમાં પદાર્થોના વહન માટે પ્રોટીનની આવશ્યકતા હોય છે.
118
EasyMCQ
આપેલ આકૃતિમાં $P, Q$ અને $R$ ને ઓળખો.
Question diagram
A
સીમપોર્ટ,એન્ટિપોર્ટ,યુનિપોર્ટ
B
સીમપોર્ટ,યુનિપોર્ટ,એન્ટિપોર્ટ
C
યુનિપોર્ટ,એન્ટિપોર્ટ,સીમપોર્ટ
D
યુનિપોર્ટ,સીમપોર્ટ,એન્ટિપોર્ટ

Solution

(C) આપેલ આકૃતિમાં,વહન પદ્ધતિઓ નીચે મુજબ દર્શાવવામાં આવી છે:
$P$: એક અણુ અન્ય અણુઓથી સ્વતંત્ર રીતે એક દિશામાં ગતિ કરે છે. આને યુનિપોર્ટ કહેવાય છે.
$Q$: બે અણુઓ વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે. આને એન્ટિપોર્ટ કહેવાય છે.
$R$: બે અણુઓ એકસાથે એક જ દિશામાં ગતિ કરે છે. આને સીમપોર્ટ કહેવાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $P$ = યુનિપોર્ટ,$Q$ = એન્ટિપોર્ટ,$R$ = સીમપોર્ટ છે.
119
MediumMCQ
સાનુકૂલિત પ્રસરણ (Facilitated diffusion) માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન અયોગ્ય છે?
A
સાનુકૂલિત પ્રસરણ લિપિડ-દ્રાવ્ય અણુઓ માટે થાય છે.
B
સાનુકૂલિત પ્રસરણ વિશિષ્ટ પટલ પ્રોટીનની મદદથી થાય છે.
C
પ્રોટીન સંકેન્દ્રણ ઢાળ ઉત્પન્ન કરતા નથી; સંકેન્દ્રણ ઢાળ પહેલેથી જ હાજર હોવો જોઈએ.
D
સાનુકૂલિત પ્રસરણ સંકેન્દ્રણ ઢાળની દિશામાં થાય છે.

Solution

(A) સાનુકૂલિત પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય વહનનો એક પ્રકાર છે જેમાં અણુઓ વાહક પ્રોટીનની મદદથી પટલની આરપાર વહન પામે છે.
$1$. તે સંકેન્દ્રણ ઢાળની દિશામાં (વધુ સંકેન્દ્રણથી ઓછા સંકેન્દ્રણ તરફ) થાય છે.
$2$. તેમાં ચયાપચયિક ઉર્જા $(ATP)$ ની જરૂર પડતી નથી.
$3$. તે અત્યંત પસંદગીયુક્ત છે અને અવરોધકો પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે.
$4$. તે ખાસ કરીને જલ-અનુરાગી (પાણીમાં દ્રાવ્ય) અણુઓ માટે જરૂરી છે જે લિપિડ દ્વિસ્તરમાંથી પસાર થઈ શકતા નથી.
તેથી,સાનુકૂલિત પ્રસરણ લિપિડ-દ્રાવ્ય અણુઓ માટે થાય છે તે વિધાન અયોગ્ય છે,કારણ કે લિપિડ-દ્રાવ્ય અણુઓ સરળ પ્રસરણ દ્વારા લિપિડ દ્વિસ્તરમાંથી સરળતાથી પસાર થઈ શકે છે.
120
MediumMCQ
સક્રિય વહન અને સાનુકૂલિત પ્રસરણ બંને માટે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
તેઓ અત્યંત પસંદગીયુક્ત છે અને કોષોને પદાર્થો મેળવવા માટે પસંદગીની તક આપે છે.
B
તેઓ પ્રોટીનની પાર્શ્વ શૃંખલા સાથે પ્રતિક્રિયા કરતા અવરોધકો પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે.
C
તેઓ વહનની સંતૃપ્તા દર્શાવે છે.
D
ઉપરના બધા જ.
121
MediumMCQ
પટલ પરિવહન પદ્ધતિઓ અંગે નીચેના કોલમ જોડો:
કોલમ-$I$ કોલમ-$II$
$P$. યુનિપોર્ટ $I$. એક અણુ બીજા અણુથી સ્વતંત્ર રીતે પટલમાંથી પસાર થાય.
$Q$. સીમપોર્ટ $II$. બે અણુઓ એકબીજાની વિરુદ્ધ દિશામાં વહન પામે.
$R$. એન્ટિપોર્ટ $III$. બે અણુઓ એક જ દિશામાં પટલને પસાર કરે.
A
$P-II, Q-III, R-I$
B
$P-I, Q-III, R-II$
C
$P-I, Q-II, R-III$
D
$P-III, Q-II, R-I$

Solution

(B) પટલ પરિવહન પદ્ધતિઓ નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે:
$1$. $Uniport$ (યુનિપોર્ટ): એક અણુ બીજા અણુથી સ્વતંત્ર રીતે પટલમાંથી પસાર થાય છે $(P-I)$.
$2$. $Symport$ (સીમપોર્ટ): બે અણુઓ એક જ દિશામાં પટલને પસાર કરે છે $(Q-III)$.
$3$. $Antiport$ (એન્ટિપોર્ટ): બે અણુઓ એકબીજાની વિરુદ્ધ દિશામાં વહન પામે છે $(R-II)$.
તેથી,સાચી જોડ $P-I, Q-III, R-II$ છે.
122
MediumMCQ
આપેલ આકૃતિમાં દર્શાવેલ વહનનો પ્રકાર ઓળખો.
Question diagram
A
પ્રસરણ
B
સાનુકુલિત પ્રસરણ
C
સક્રિય વહન
D
$A$ અને $B$ બંને

Solution

(B) આ આકૃતિ કોષરસપટલમાંથી વાહક પ્રોટીનની મદદથી અણુઓના વહનને દર્શાવે છે.
$1$. પ્રસરણ એ પ્રોટીનની મદદ વગર સીધું લિપિડના સ્તરમાંથી થાય છે.
$2$. સાનુકુલિત પ્રસરણમાં અણુઓનું વહન સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં વિશિષ્ટ પટલ પ્રોટીન (વાહક પ્રોટીન અથવા ચેનલ પ્રોટીન) ની મદદથી થાય છે.
$3$. સક્રિય વહનમાં અણુઓને સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં લઈ જવા માટે ઉર્જા $(ATP)$ ની જરૂર પડે છે.
આકૃતિમાં વાહક પ્રોટીનનો ઉપયોગ દર્શાવેલ હોવાથી,તે સાનુકુલિત પ્રસરણ દર્શાવે છે.
123
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ પ્રક્રિયા ઊર્ધ્વવહન (uphill transport) દર્શાવે છે?
A
પ્રસરણ
B
સાનુકુલિત પ્રસરણ
C
સક્રિય વહન
D
$A$ અને $B$ બંને

Solution

(C) ઊર્ધ્વવહન એટલે પદાર્થોનું ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તાર તરફનું વહન.
આ પ્રક્રિયા માટે $ATP$ સ્વરૂપે ઉર્જાની જરૂર પડે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી સક્રિય વહન એકમાત્ર એવી પ્રક્રિયા છે જે અણુઓને સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં વહન કરાવે છે,જેને ઊર્ધ્વવહન કહેવામાં આવે છે.
પ્રસરણ અને સાનુકુલિત પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયાઓ છે જે અણુઓને સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં (નીચેની તરફ) વહન કરાવે છે.
124
MediumMCQ
$P, Q$ અને $R$ માટે યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો.
લક્ષણસામાન્ય પ્રસરણસાનુકૂલિત વહનસક્રિય વહન
વહન સંતૃપ્તતા$P$હાહા
ઊર્ધ્વ વહનનાના$Q$
ઊર્જાની આવશ્યકતાના$R$હા

$P, Q$ અને $R$ અનુક્રમે છે:
A
હા,ના,હા
B
ના,હા,ના
C
હા,હા,ના
D
ના,હા,હા

Solution

(B) $1$. સામાન્ય પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે જે વહન સંતૃપ્તતા દર્શાવતી નથી કારણ કે તેમાં વાહક પ્રોટીનનો સમાવેશ થતો નથી। તેથી, $P = \text{ના}$.
$2$. સક્રિય વહન એ અણુઓનું સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ દિશામાં (ઊર્ધ્વ વહન) વહન છે, જેના માટે ઊર્જાની જરૂર પડે છે। તેથી, $Q = \text{હા}$.
$3$. સાનુકૂલિત વહન એ નિષ્ક્રિય પ્રક્રિયા છે જે વાહક પ્રોટીનનો ઉપયોગ કરે છે પરંતુ તેમાં ચયાપચયની ઊર્જા $(ATP)$ ની જરૂર પડતી નથી। તેથી, $R = \text{ના}$.
$4$. તેથી, $P, Q, R$ નો ક્રમ $\text{ના}, \text{હા}, \text{ના}$ છે।
125
MediumMCQ
વનસ્પતિઓમાં પાણીનું સૌથી વધુ વહન કયા પથ દ્વારા થાય છે?
A
અપદ્રવ્ય પથ (Apoplast pathway)
B
સંદ્રવ્ય પથ (Symplast pathway)
C
રસધાની પથ (Vacuolar pathway)
D
બધા પથમાં પાણીનું વહન સમાન માત્રામાં થાય છે

Solution

(A) અપદ્રવ્ય પથ (Apoplast pathway) એ પાસ-પાસેની કોષદીવાલોની એવી પ્રણાલી છે જે મૂળના અંતઃસ્તરના કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓ સિવાય સમગ્ર વનસ્પતિમાં સળંગ હોય છે.
અપદ્રવ્ય પથમાં કોષરસપટલને ઓળંગવાની જરૂર પડતી નથી,તેથી તે પાણીના વહન માટે સૌથી ઓછો અવરોધ પેદા કરે છે.
આથી,વનસ્પતિઓમાં પાણીનું મોટાભાગનું વહન અપદ્રવ્ય પથ દ્વારા થાય છે.
126
MediumMCQ
આપેલ આકૃતિમાં પાણીના વહન પથ $P$ અને $Q$ ને ઓળખો.
Question diagram
A
સંદ્રવ્ય પથ,અપદ્રવ્ય પથ
B
અપદ્રવ્ય પથ,સંદ્રવ્ય પથ
C
પારપટલ વહન પથ,સંદ્રવ્ય પથ
D
અપદ્રવ્ય પથ,પારપટલ વહન પથ

Solution

(A) આપેલ આકૃતિમાં,પથ $P$ કોષરસ અને કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) દ્વારા વહન પામે છે,જે સંદ્રવ્ય પથ (Symplastic pathway) દર્શાવે છે.
પથ $Q$ કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશ દ્વારા વહન પામે છે,જે અપદ્રવ્ય પથ (Apoplastic pathway) દર્શાવે છે.
તેથી,$P$ એ સંદ્રવ્ય પથ છે અને $Q$ એ અપદ્રવ્ય પથ છે.
127
MediumMCQ
જ્યારે વાહક પ્રોટીન પટલની આરપાર બે અણુઓની ગતિને સમાન દિશામાં સરળ બનાવે છે,ત્યારે તેને શું કહેવામાં આવે છે?
A
યુનિપોર્ટ (Uniport)
B
પરિવહન (Transport)
C
એન્ટિપોર્ટ (Antiport)
D
સિમ્પોર્ટ (Symport)

Solution

(D) સાધ્ય પ્રસરણ (facilitated diffusion) માં,વાહક પ્રોટીન પટલની આરપાર અણુઓના પરિવહનમાં સામેલ હોય છે.
જ્યારે કોઈ અણુ અન્ય અણુઓથી સ્વતંત્ર રીતે પટલની આરપાર ગતિ કરે છે,ત્યારે તેને $Uniport$ કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે બે અણુઓ પટલની આરપાર સમાન દિશામાં ગતિ કરે છે,ત્યારે તેને $Symport$ કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે બે અણુઓ પટલની આરપાર વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે,ત્યારે તેને $Antiport$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,બે અણુઓની સમાન દિશામાં ગતિ માટેનો સાચો શબ્દ $Symport$ છે.
128
EasyMCQ
કોષરસપટલની આરપાર આયનોનું તેમની સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ વહન અને સંચય શેના દ્વારા સમજાવી શકાય છે?
A
સક્રિય વહન
B
આસૃતિ
C
સાધ્ય પ્રસરણ
D
નિષ્ક્રિય વહન

Solution

(A) કોષરસપટલની આરપાર આયનોનું તેમની સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ વહન અને સંચયને સક્રિય વહન તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
સક્રિય વહન માટે અણુઓને ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાં ખસેડવા માટે ચયાપચયિક ઉર્જા (સામાન્ય રીતે $ATP$ ના સ્વરૂપમાં) ની જરૂર પડે છે.
નિષ્ક્રિય વહનથી વિપરીત,જે ઉર્જાના વપરાશ વિના સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં પદાર્થોનું વહન કરે છે,સક્રિય વહન એ ઉર્જા-આધારિત પ્રક્રિયા છે.
129
EasyMCQ
કોષોમાં સાનુકૂલિત પ્રસરણ (Facilitated diffusion) કોષરસસ્તરમાં રહેલા . . . . . . દ્વારા થાય છે.
A
કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓ (Casparian strips)
B
પેક્ટિન
C
સેલ્યુલોઝ
D
એક્વાપોરિન્સ (aquaporins)

Solution

(D) સાનુકૂલિત પ્રસરણ એ નિષ્ક્રિય વહનનો એક પ્રકાર છે જે કોષરસસ્તરમાં રહેલા વિશિષ્ટ પટલ પ્રોટીનની મદદથી થાય છે.
આ પ્રોટીન ચોક્કસ અણુઓ અથવા આયનોને ચયાપચયની ઉર્જા $(ATP)$ ના વપરાશ વગર તેમના સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં પટલની આરપાર જવા માટે માર્ગ પૂરો પાડે છે.
એક્વાપોરિન્સ એ વિશિષ્ટ અંતર્ગત પટલ પ્રોટીન છે જે કોષરસસ્તરમાં પાણીના અણુઓના સાનુકૂલિત પ્રસરણ માટે ચેનલ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,કોષોમાં પાણીના વહનને સરળ બનાવવા માટે એક્વાપોરિન્સ જવાબદાર છે.

Transport in Plants — Means of transport · Frequently Asked Questions

1Are these Transport in Plants questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Transport in Plants Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.