Pteridophytes (General) Questions in Gujarati

(B) ત્રિઅંગીઓ સામાન્ય રીતે સમબીજાણુક (homosporous) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. જો કે,કેટલીક પ્રજાતિઓ વિષમબીજાણુક (heterosporous) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુ (microspores) અને ગુરુબીજાણુ (megaspores). વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગીઓના ઉદાહરણોમાં $Selaginella$ અને $Salvinia$ નો સમાવેશ થાય છે. $Lycopodium$,$Pteridium$ અને $Dryopteris$ સામાન્ય રીતે સમબીજાણુક હોય છે.

(B) વનસ્પતિ સૃષ્ટિનું વર્ગીકરણ વાહક પેશી અને બીજની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. દ્વિઅંગી (Bryophytes) એ અવાહક વનસ્પતિઓ છે જેમાં બીજ ઉત્પન્ન થતા નથી.
$2$. ત્રિઅંગી (Pteridophytes) એ પ્રથમ સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે જેમાં વાહક પેશીઓ ($Xylem$ અને $Phloem$) હાજર હોય છે,પરંતુ તેમાં બીજ ઉત્પન્ન થતા નથી; તેઓ બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
$3$. અનાવૃત્ત બીજધારી અને આવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓ બીજ ધરાવે છે.
તેથી,વાહક પેશી ધરાવતી પરંતુ બીજવિહીન વનસ્પતિઓને $Pteridophytes$ (ત્રિઅંગી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) પૃથ્વી પર વાહક વનસ્પતિઓ (ટ્રેકિયોફાઇટ્સ) ની સફળતા અને પ્રભુત્વતા માટે નીચે મુજબના મુખ્ય ઉત્ક્રાંતિગત અનુકૂલનો જવાબદાર છે:
$1$. વાહકપેશીઓનો વિકાસ ($Xylem$ અને $Phloem$): આ પેશીઓ પાણી,ખનિજો અને ખોરાકના લાંબા અંતર સુધી કાર્યક્ષમ વહન માટે મદદરૂપ થાય છે,જેનાથી વનસ્પતિઓ ઊંચી વૃદ્ધિ પામી શકે છે.
$2$. મૂળનો વિકાસ: મૂળ જમીનમાં મજબૂત પકડ પૂરી પાડે છે અને પાણી તથા ખનિજોના શોષણમાં મદદ કરે છે.
$3$. પાણીના અવરોધક પદાર્થોનો વિકાસ: અધિસ્તર પર ક્યુટિન નામના મીણ જેવા સ્તર (ક્યુટિકલ) ની હાજરી બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા થતા પાણીના વધુ પડતા વ્યયને અટકાવે છે,જેથી વનસ્પતિઓ વિવિધ ભૂમિગત વાતાવરણમાં ટકી શકે છે.
આ તમામ પરિબળો તેમની ઉત્ક્રાંતિગત સફળતામાં ફાળો આપે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુજનક (sporophyte) બીજાણુધાનીઓ ધરાવે છે જે બીજાણુપર્ણો (sporophylls) તરીકે ઓળખાતા પર્ણ જેવા ઉપાંગો પર ગોઠવાયેલી હોય છે.
કેટલીક વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુપર્ણો ભેગા મળીને શંકુ (strobili) જેવી સ્પષ્ટ અને ઘટ્ટ રચનાઓ બનાવે છે.
આ સ્થિતિ ખાસ કરીને $Lycopsida$ (દા.ત.,$Selaginella$) અને $Sphenopsida$ (દા.ત.,$Equisetum$) વર્ગની વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(B) સાચું વિધાન એ છે કે ત્રિઅંગી વનસ્પતિમાં બીજસ્થાનનો ઉદ્દભવ જાણી શકાય છે.
આ ઘટના $Selaginella$ અને $Salvinia$ જેવી વિષમબીજાણુક વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે,જ્યાં ફલિતાંડનો વિકાસ થઈને બનતો ભ્રૂણ પિતૃ બીજાણુજનક પર જળવાઈ રહેલા માદા જન્યુજનક પર થાય છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે પુંજન્યધાનીઘર અને અંડધાનીઘર દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓ (દા.ત.,$Marchantia$) ના લક્ષણો છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે પ્રતંતુકીય અને પર્ણીય તબક્કા એ દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓ (મોસ) ના જન્યુજનકના લક્ષણો છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં માદા જન્યુજનક મુક્તજીવી હોતું નથી; તે મહાબીજાણુધાનીની અંદર જળવાઈ રહે છે.

(B) $Anabaena$ એ તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જે પ્લવક તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે. તે નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરવાની ક્ષમતા માટે જાણીતું છે. જલીય ત્રિઅંગી વનસ્પતિ $Azolla$ ના કિસ્સામાં,$Anabaena$ (ખાસ કરીને $Anabaena$ $azollae$) $Azolla$ ના પર્ણોમાં રહેલી ગુહાઓમાં સહજીવન ગુજારે છે. આ જોડાણ $Azolla$ માટે ખૂબ જ ફાયદાકારક છે કારણ કે સાયનોબેક્ટેરિયા વનસ્પતિને નાઈટ્રોજન પૂરો પાડે છે,જેનાથી તે નાઈટ્રોજનની ઉણપવાળા વાતાવરણમાં પણ ઝડપથી વૃદ્ધિ પામી શકે છે.

(D) ડ્રાયોપ્ટેરિસ એ ટેરિડોપ્સીડા વર્ગમાં આવતી ત્રિઅંગી વનસ્પતિ (ફર્ન) છે.
ફર્ન વનસ્પતિઓમાં,નર જન્યુઓ,જેને પુજન્યુઓ (antherozoids) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે કુંતલાકાર રીતે ગૂંચળાયેલા અને બહુકશાધારી (multiflagellate) હોય છે.
આ કશાઓ પુજન્યુઓને ફલન માટે સ્ત્રીજન્યુધાની (archegonia) સુધી પહોંચવા માટે પાણીના સ્તરમાં તરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,ખાસ કરીને $Pteridophyta$ (ત્રિઅંગી) સમૂહમાં,જે વનસ્પતિઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે તેને $Homosporous$ (સમબીજાણુક) વનસ્પતિ કહેવામાં આવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Psilotum$ અને $Dryopteris$ નો સમાવેશ થાય છે. આનાથી વિપરીત,જે વનસ્પતિઓ બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ (મહাবিજાણુ અને લઘુબીજાણુ) ઉત્પન્ન કરે છે તેને $Heterosporous$ (વિષમબીજાણુક) વનસ્પતિ કહેવાય છે,જેમ કે $Selaginella$ અને $Salvinia$. તેથી,સમાન પ્રકારના બીજાણુઓ ધરાવતી વનસ્પતિ માટે સાચો શબ્દ $Homosporous$ (સમબીજાણુક) છે.

(D) સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણનો સૌપ્રથમ ઉદ્દભવ $Pteridophyta$ (ત્રિઅંગી) સમૂહમાં જોવા મળ્યો હતો.
લીલ,ફૂગ અને દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં સાચી વાહક પેશીઓ અને સાચા મૂળનો અભાવ હોય છે.
$Pteridophytes$ એ સૌપ્રથમ સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે જેમાં વાહક પેશીઓ ($xylem$ અને $phloem$) અને સાચા મૂળ જોવા મળે છે,જે તેમને જમીનમાંથી પાણી અને ખનીજ દ્રવ્યોનું કાર્યક્ષમ રીતે શોષણ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ પ્રથમ એવી સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે જેમાં વાહક પેશીઓ ($xylem$ અને $phloem$) જોવા મળે છે.
દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં સાચી વાહક પેશીઓનો અભાવ હોય છે,જે આ બંને સમૂહો વચ્ચેનો મુખ્ય ઉત્ક્રાંતિગત તફાવત છે.
બંને સમૂહોમાં અંડધાની જોવા મળે છે,તેઓ જન્યુજનક અને બીજાણુજનકનું એકાંતરણ દર્શાવે છે,અને બંનેમાં ચલિત શુક્રકોષો (પુજન્યુઓ) હોય છે જેમને ફલન માટે પાણીની જરૂર પડે છે.

(A) $\text{ટેરિડોફાયટા}$ માં, જન્યુજનક અને બીજાણુજનક બંને અવસ્થાઓ સ્વતંત્ર અને મુક્તજીવી હોય છે।
$\text{બ્રાયોફાયટા}$ માં, બીજાણુજનક અવસ્થા જન્યુજનક પર આધારિત હોય છે।
$\text{સ્પર્મેટોફાયટા}$ (અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) માં, જન્યુજનક અવસ્થા અત્યંત ટૂંકી અને બીજાણુજનક પર આધારિત હોય છે।
તેથી, $\text{ટેરિડોફાયટા}$ એ સમૂહ છે જેમાં સ્વતંત્ર પેઢી એકાંતરણ જોવા મળે છે।

(B) વાહક ક્રિપ્ટોગેમ્સ એવી વનસ્પતિઓ છે જે વાહક પેશીઓ ($Xylem$ અને $Phloem$) ધરાવે છે પરંતુ બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી.
$Pteridophytes$ (ત્રિઅંગી) એ પ્રથમ સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે જે વાહક પેશીઓ ધરાવે છે.
$Bryophytes$ (દ્વિઅંગી) માં વાહક પેશીઓનો અભાવ હોય છે.
$Thallophytes$ (જેમ કે લીલ) એ સરળ,અવાહક વનસ્પતિઓ છે.
$Spermatophytes$ (બીજધારી) એ બીજ ઉત્પન્ન કરતી વનસ્પતિઓ છે (અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી).
તેથી,$Pteridophyta$ ને વાહક ક્રિપ્ટોગેમ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિકાય બીજાણુજનક (Sporophyte) હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલું હોય છે.
આ અંગોમાં સુવિકસિત વાહક પેશીઓ જોવા મળે છે.
બીજાણુજનક દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે અને તે ત્રિઅંગીઓના જીવનચક્રમાં પ્રભાવી અવસ્થા દર્શાવે છે.
જન્યુજનક,જેને પ્રધેહ (Prothallus) કહેવામાં આવે છે,તે નાનું,અસ્પષ્ટ અને બહુકોષીય હોય છે,જે જીવનચક્રમાં ખૂબ જ ટૂંકી અવસ્થા દર્શાવે છે.

(C) વિષમબીજાણુકતા એટલે બે પ્રકારના બીજાણુઓ,લઘુબીજાણુ (microspores) અને ગુરુબીજાણુ (megaspores) ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા.
$Selaginella$ એ ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિ છે જે વિષમબીજાણુક છે.
$Pinus$ અને $Cycas$ એ અનાવૃત બીજધારી (gymnosperms) વનસ્પતિઓ છે,અને તમામ અનાવૃત બીજધારીઓ વિષમબીજાણુક હોય છે.
$Pteridium$ (એક પ્રકારની હંસરાજ/ફર્ન) એ સમબીજાણુક (homosporous) છે,જેનો અર્થ છે કે તે માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$Pteridium$ એ વિષમબીજાણુક નથી.

(A) બીજ ધારણ કરવાની ક્ષમતા (seed habit) એ એક ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા છે જેની શરૂઆત અમુક $Pteridophytes$ (દા.ત.,$Selaginella$) માં થઈ હતી.
આ પ્રક્રિયામાં મહાબીજાણુ (megaspore) ને મહાબીજાણુધાની (megasporangium) ની અંદર જ જાળવી રાખવામાં આવે છે અને ફલિતાંડ (zygote) માંથી ભ્રૂણનો વિકાસ પિતૃ વનસ્પતિ સાથે જોડાયેલ હોય ત્યારે જ થાય છે.
જોકે તેની શરૂઆત $Pteridophytes$ માં થઈ હતી,પરંતુ તે સંપૂર્ણ રીતે સ્થાપિત થઈ અને $Gymnosperms$ (અનાવૃત્ત બીજધારી) વનસ્પતિઓનું મુખ્ય લક્ષણ બની ગઈ.

(C) બીજ સ્વભાવનો વિકાસ એ વનસ્પતિઓમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિની દિશા છે.
$1$. વિષમબીજાણુતા એટલે કે બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ,લઘુબીજાણુ (microspores) અને ગુરુબીજાણુ (megaspores) નું નિર્માણ,જે બીજ સ્વભાવ માટે પૂર્વશરત છે.
$2$. વિષમબીજાણુક વનસ્પતિઓમાં,ગુરુબીજાણુ માતૃ બીજાણુજનક પર જ જળવાઈ રહે છે અને ત્યાં જ માદા જન્યુજનક તરીકે વિકાસ પામે છે.
$3$. ગુરુબીજાણુધાનીની અંદર ગુરુબીજાણુનું આ જાળવણી અને અંકુરણ રક્ષણ અને પોષણ પૂરું પાડે છે,જે અંતે બીજ નિર્માણ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,વિષમબીજાણુતાને બીજ સ્વભાવ માટે સૌથી મહત્વનું પગલું ગણવામાં આવે છે.

(A) ઘણી વાહક અપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં (જેમ કે ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ),નર જન્યુઓ (ચલપુંજન્યુઓ) અને માદા જન્યુઓ (અંડકો) અલગ-અલગ સમયે પરિપક્વ થાય છે,જેને $dichogamy$ (ભિન્નકાલપક્વતા) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા સ્વ-ફલનને અટકાવવા અને પર-ફલનને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની એક ઉત્ક્રાંતિજન્ય અનુકૂલન છે,જેનાથી વસ્તીમાં જનીનિક વિવિધતા વધે છે.
તેથી,આ અસમાન પરિપક્વતાનું સાચું પરિણામ સ્વ-ફલન અટકાવવું તે છે.

(D) હંસરાજ (Dryopteris) જેવા વનસ્પતિઓના મૂળમાં $Radial$ (અરીય) પ્રકારના વાહિપુલ જોવા મળે છે.
$Radial$ વાહિપુલમાં જલવાહક અને અન્નવાહક પેશીઓ અલગ-અલગ ત્રિજ્યા પર એકાંતરે ગોઠવાયેલી હોય છે.
આ લક્ષણ મોટાભાગની વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ,જેમાં હંસરાજ જેવા ત્રિઅંગીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે,તેના મૂળની અંતસ્થ રચનાનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(A) ખુલ્લા પથ્થરો ઉપર વિકાસ પામતી વનસ્પતિને લિથોફાઈટ (Lithophyte) કહેવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Selaginella \text{ } lepidophylla$ એ એક જાણીતી 'પુનર્જીવન પામતી વનસ્પતિ' (resurrection plant) છે જે અત્યંત સૂકી પરિસ્થિતિમાં પણ જીવંત રહી શકે છે અને તે ઘણીવાર ખડકાળ સપાટીઓ પર જોવા મળે છે. તેને 'રોઝ ઓફ જેરીકો' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(A) બીજ સ્વભાવનો ઉદવિકાસ એ વનસ્પતિના ઉદવિકાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન છે.
$1$. વિષમ બીજાણુકતા (Heterospory),એટલે કે બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ (લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ) ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા,તે બીજ વિકાસ માટેનું પૂર્વગામી પગલું ગણાય છે.
$2$. વિષમ બીજાણુક વનસ્પતિઓમાં,ગુરુબીજાણુ પિતૃ બીજાણુજનક પર અમુક સમય માટે જળવાઈ રહે છે,જે માદા જન્યુજનકના વિકાસ અને ત્યારબાદ ફલન તથા ભ્રૂણના વિકાસ માટે અનુકૂળતા પૂરી પાડે છે.
$3$. પિતૃ વનસ્પતિ દ્વારા ભ્રૂણને જાળવી રાખવો અને પોષણ આપવું એ બીજ સ્વભાવનો મૂળભૂત આધાર છે.
તેથી,વિષમ બીજાણુકતા એ સાચો જવાબ છે.

(D) $Selaginella$ ના જીવનચક્રમાં,નર જન્યુઓ (પુજન્યુઓ) દ્વિ-કશાધારી અને તર્કુ આકારના હોય છે. $Selaginella$ એ વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે જે લઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે નર જન્યુજનક અવસ્થામાં વિકાસ પામે છે અને અંતે આ તર્કુ આકારના પુજન્યુઓ મુક્ત કરે છે.

(B) $Adiantum$ ને સામાન્ય રીતે 'ચાલતી હંસરાજ' (walking fern) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે તેના પર્ણો (fronds) ની ટોચ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે. જ્યારે પર્ણની ટોચ જમીનને સ્પર્શે છે,ત્યારે ત્યાં અસ્થાનિક મૂળ અને કલિકાઓ વિકસે છે,જે નવા છોડને જન્મ આપે છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે છોડ સમય જતાં જમીન પર 'ચાલી' શકે છે અથવા ફેલાઈ શકે છે.

(A) બીજસ્થિતિનો ઉદ્દવિકાસ વનસ્પતિઓના ઉદ્દવિકાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઘટના છે. તે સૌપ્રથમ અમુક ટેરિડોફાયટ્સમાં જોવા મળી હતી,ખાસ કરીને $Selaginella$ પ્રજાતિમાં. આ વનસ્પતિઓ વિષમ બીજાણુકતા (બે પ્રકારના બીજાણુઓનું નિર્માણ: લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ) દર્શાવે છે અને ગુરુબીજાણુને ગુરુબીજાણુધાનીમાં અમુક સમય માટે જાળવી રાખે છે,જે બીજસ્થિતિના વિકાસ માટેના પૂર્વગામી ગણાય છે.

(C) દ્વિતીય વૃદ્ધિ એ બીજધારી વનસ્પતિઓ (અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) નું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. જોકે,ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં $Isoetes$ પ્રજાતિ એક નોંધપાત્ર અપવાદ છે.
$Isoetes$ માં તેના કંદ જેવા પ્રકાંડમાં વિશિષ્ટ પ્રકારના એધા (cambium) ની હાજરીને કારણે દ્વિતીય વૃદ્ધિ જોવા મળે છે,જે દ્વિતીય જલવાહક અને દ્વિતીય અન્નવાહક પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે. આનાથી વનસ્પતિના ઘેરાવામાં વધારો થાય છે,જે અન્ય ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળતું નથી.

(A) $Lycopodium$ પ્રજાતિ $Pteridophyta$ (ત્રિઅંગી) વિભાગમાં આવે છે. $Lycopodium$ માં નર જન્યુઓ,જેને ચલપુંજન્યુઓ (antherozoids) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે દ્વિકશાભધારી (biflagellate) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે બે કશા હોય છે જે તેમને ફલન માટે માદા જન્યુ (અંડકોષ) સુધી પહોંચવા માટે પાણીમાં તરવામાં મદદ કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) મૃતોપજીવી વનસ્પતિઓમાં મૂલાંગોની હાજરી એ $Psilopsida$ (સાયલોપ્સીડા) સમૂહનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. $Psilopsida$ (દા.ત.,$Psilotum$) એ આદિ પ્રકારના ત્રિઅંગીઓ (pteridophytes) છે જેમાં સાચા મૂળનો અભાવ હોય છે; તેના બદલે,તેઓ જમીન સાથે જોડાણ અને શોષણ માટે મૂલાંગો ધરાવે છે. તેઓ ઘણીવાર પ્રકૃતિમાં મૃતોપજીવી અથવા અધિપાદપ હોય છે.

(A) વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ (Tracheophytes) એવી વનસ્પતિઓ છે જેમાં જલવાહક $(Xylem)$ અને અન્નવાહક $(Phloem)$ પેશીઓ આવેલી હોય છે.
ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ $(Pteridophytes)$ એ પ્રથમ સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે જેમાં વાહક પેશીઓ જોવા મળે છે અને તેઓ બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
અનાવૃત્ત બીજધારી અને આવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓ પણ વાહક પેશીધારી છે,પરંતુ તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતી વનસ્પતિઓ છે.
ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરતી હોવાથી તેમને 'બીજાણુ ધરાવતા વાહક પેશીધારી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) $Pteridophytes$ (ત્રિઅંગીઓ) ને ચાર વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $Psilopsida$,$Lycopsida$,$Sphenopsida$ અને $Pteropsida$.
$Sphenopsida$ વર્ગમાં (દા.ત.,$Equisetum$),પ્રકાંડ સ્પષ્ટ રીતે ગાંઠ અને આંતરગાંઠમાં વિભેદિત થયેલું જોવા મળે છે.
$Equisetum$ નું પ્રકાંડ પટ્ટીમય અને સાંધાવાળું હોય છે,જે આ સમૂહની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) $Ophioglossum$ ને સામાન્ય રીતે 'એડરની જીભ હંસરાજ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ નામ તેના ફળદ્રુપ સ્પાઈક (fertile spike) ના આકાર પરથી પડ્યું છે,જે સાપ (એડર) ની જીભ જેવો દેખાય છે.
તે ટેરિડોફાઈટ્સના $Ophioglossaceae$ કુળમાં આવે છે.

(C) $Adiantum$ વનસ્પતિને સામાન્ય રીતે 'ચાલતી હંસરાજ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે તેના પર્ણો (fronds) ની ટોચ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે.
જ્યારે પર્ણની ટોચ જમીનને સ્પર્શે છે,ત્યારે તેમાં અસ્થાનિક મૂળ અને નવા છોડ વિકસે છે,જે વનસ્પતિને જમીન પર ફેલાવવામાં અથવા 'ચાલવામાં' મદદ કરે છે.
તેથી,આ ઘટના વાનસ્પતિક પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.

(A) આકૃતિમાં એવી વનસ્પતિ દર્શાવવામાં આવી છે જેમાં રાઈઝોમ (પ્રકાંડ) માંથી પક્ષવત સંયુક્ત પર્ણો (fronds) ઉદ્ભવે છે,જે હંસરાજ (દા.ત.,Dryopteris) ની લાક્ષણિકતા છે.
હંસરાજ એ ત્રિઅંગી (Pteridophytes) વનસ્પતિ છે જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણો ધરાવે છે.
રિક્સિયા એ લીવરવર્ટ (દ્વિઅંગી) છે,મોસ એ દ્વિઅંગી છે,અને રહાનિયા એ લુપ્ત થયેલ અશ્મિભૂત ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) આકૃતિમાં એવી વનસ્પતિ દર્શાવવામાં આવી છે જેમાં નાના પર્ણો અને શાખાઓના અગ્રભાગે શંકુ (strobili) જોવા મળે છે. આ લક્ષણ ત્રિઅંગી વનસ્પતિ $Selaginella$ (સેલાજીનેલા) નું છે.
$Selaginella$ એ વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) આકૃતિમાં દર્શાવેલ વનસ્પતિ પ્રકાંડ,પર્ણ અને ટોચ પર શંકુ (strobili) ધરાવે છે,જે $Selaginella$ પ્રજાતિની લાક્ષણિકતા છે.
$Selaginella$ એ ત્રિઅંગી (Pteridophytes) સમૂહનો જાણીતો સભ્ય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) આ આકૃતિમાં ત્રિઅંગી વનસ્પતિ $Selaginella$ (સેલાજીનેલા) દર્શાવેલ છે.
$Selaginella$ એ વિષમબીજાણુક વનસ્પતિ છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુઓ અને ગુરુબીજાણુઓ.
આ વનસ્પતિઓમાં બીજ નિર્માણની પ્રક્રિયા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિનું પગલું છે.

(D) આ આકૃતિ સેલેજીનેલા (Selaginella) દર્શાવે છે,જે ત્રિઅંગી (Pteridophyta) સમૂહની વનસ્પતિ છે.
$1$. ત્રિઅંગીઓ સૌપ્રથમ એવી ભૂમિનિવાસી વનસ્પતિઓ છે જેમાં વાહકપેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) જોવા મળે છે.
$2$. તેઓ એકવિધ-દ્વિવિધ (Haplodiplontic) જીવનચક્ર ધરાવે છે,જેમાં બીજાણુજનક અવસ્થા પ્રભાવી,સ્વતંત્ર અને લાંબા સમય સુધી જીવિત રહે છે,જ્યારે જન્યુજનક અવસ્થા ટૂંકજીવી હોય છે.
$3$. તેથી,'વાહકપેશીઓ હાજર હોય છે' તે વિધાન ત્રિઅંગીઓ માટે સાચું છે.

(A) આપેલ આકૃતિ $Equisetum$ (ઇક્વિસેટમ) ના સ્ટ્રોબિલસ (શંકુ) ને દર્શાવે છે,જે $Pteridophyta$ (ટેરીડોફાયટા) વિભાગની લાક્ષણિક પ્રજનન રચના છે.
$Equisetum$ માં,બીજાણુધાનીઓ સ્ટ્રોબિલસ (શંકુ) પર જોવા મળે છે,જે બીજાણુપર્ણોના સમૂહ દ્વારા બનતી એક સઘન રચના છે.
નિર્દેશ $A$ એ બીજાણુઓ ધરાવતી બીજાણુધાનીઓ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિભાગ $Pteridophyta$ છે.

(C) જે ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ બે પ્રકારના બીજાણુઓ,મહાબીજાણુ (મોટા) અને લઘુબીજાણુ (નાના) ઉત્પન્ન કરે છે,તેમને વિષમબીજાણુક (heterosporous) કહેવામાં આવે છે.
આવી વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Selaginella$ અને $Salvinia$ નો સમાવેશ થાય છે.
આ વનસ્પતિઓમાં,જે પર્ણો પર બીજાણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે તેને બીજાણુપર્ણ (sporophylls) કહે છે.
લઘુબીજાણુ ધરાવતા પર્ણોને લઘુબીજાણુપર્ણ અને મહાબીજાણુ ધરાવતા પર્ણોને મહાબીજાણુપર્ણ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ ત્રિઅંગી છે.

(B) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં $Selaginella$,$Equisetum$ અને હંસરાજ (દા.ત.,$Dryopteris$) જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
$Anthoceros$ એ એન્થોસિરોટોપ્સીડા વર્ગમાં આવે છે,જે દ્વિઅંગી (Bryophytes - હોર્નવર્ટ્સ) વનસ્પતિઓનો સમૂહ છે,ત્રિઅંગી નથી.
તેથી,$Anthoceros$ એ ત્રિઅંગી વનસ્પતિનું ઉદાહરણ નથી.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે $Equisetum$ એ એક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે જે પુજન્યુધાની (નર) અને સ્ત્રીજન્યુધાની (માદા) જેવા લિંગી અંગો ઉત્પન્ન કરે છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે કારણ કે ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય અવસ્થા બીજાણુજનક (sporophyte) છે,જન્યુજનક (gametophyte) નથી. જન્યુજનક અવસ્થા (પ્રતંતુ - prothallus) સામાન્ય રીતે નાની,અસ્પષ્ટ અને અલ્પજીવી હોય છે,જોકે તે લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે. તેથી,જન્યુજનક અવસ્થા દીર્ઘજીવી હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) $Pteridophytes$ માં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે.
$1$. બીજાણુજનક તબક્કામાં બીજાણુધાનીઓ (sporangia) હોય છે,જે બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. આ બીજાણુઓ દ્વારા અલિંગી પ્રજનન થાય છે.
$3$. $Pteridophytes$ માં બીજાણુજનક તબક્કો જીવનચક્રનો મુખ્ય અને પ્રભાવી તબક્કો છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ (Pteridophytes) એ બીજવિહીન વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ છે.
$Equisetum$ (હોર્સટેલ) એ સમબીજાણુક (homosporous) ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,જેનો અર્થ છે કે તે માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$Selaginella$ એ વિષમબીજાણુક (heterosporous) ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુઓ અને ગુરુબીજાણુઓ.
તેથી,સાચો તફાવત એ છે કે $Equisetum$ સમબીજાણુક છે અને $Selaginella$ વિષમબીજાણુક છે.

(C) ઘણી ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુપર્ણો (sporophylls) ભેગા મળીને એક વિશિષ્ટ અને ઘટ્ટ રચના બનાવે છે જેને સ્ટ્રોબિલી અથવા શંકુ કહેવામાં આવે છે. આ રચના સામાન્ય રીતે શંકુ આકારની હોય છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Selaginella$ અને $Equisetum$ નો સમાવેશ થાય છે.

(A) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,જીવનચક્રમાં એકકીય જન્યુજનક અને દ્વિકીય બીજાણુજનક અવસ્થાઓ વચ્ચે એકાંતરણ જોવા મળે છે.
બ્રાયોફાઇટ્સમાં (જેમ કે $Funaria$ અને $Anthoceros$),જન્યુજનક અવસ્થા પ્રભાવી,સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે.
ટેરિડોફાઇટ્સમાં (જેમ કે $Nephrolepis$),મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક હોય છે,જે પ્રભાવી,સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી છે.
ટેરિડોફાઇટ્સમાં જન્યુજનક અવસ્થા નાની,અસ્પષ્ટ અને ટૂંકા ગાળાની હોય છે,તેથી તે બીજાણુજનક અવસ્થાની સરખામણીમાં ગૌણ અથવા અલ્પવિકસિત ગણાય છે.
તેથી,$Nephrolepis$ (હંસરાજ) સાચો જવાબ છે.

(C) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુજનક અવસ્થામાં બીજાણુધાનીઓ ધરાવતા પર્ણ જેવા અંગો જોવા મળે છે,જેને બિજાણુપર્ણો કહે છે. ઉત્પન્ન થતા બીજાણુઓના પ્રકારના આધારે,ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓને બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $1.$ સમબીજાણુક (એક જ પ્રકારના બીજાણુ ઉત્પન્ન કરે છે) અને $2.$ વિષમબીજાણુક (બે પ્રકારના બીજાણુ ઉત્પન્ન કરે છે,એટલે કે લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ). તદનુસાર,બિજાણુપર્ણો પણ બે પ્રકારના હોય છે: લઘુબિજાણુપર્ણ અને ગુરુબિજાણુપર્ણ.

(B) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં, મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ $\text{બીજાણુજનક}$ (Sporophyte) હોય છે, જે સાચા મૂળ, પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે.
આ $\text{બીજાણુજનક}$ અવસ્થા તેમના જીવનચક્રમાં પ્રભાવી અવસ્થા છે.
$\text{જન્યુજનક}$ (Gametophyte) અવસ્થા નાની, અસ્પષ્ટ અને અલ્પજીવી હોય છે, જેને ઘણીવાર $\text{પ્રોથેલસ}$ (Prothallus) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) વાહકપેશીઓ ($Xylem$ - જલવાહક અને $Phloem$ - અન્નવાહક) સૌપ્રથમ $Pteridophytes$ (ત્રિઅંગી) વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
$Mucor$ એ ફૂગ છે.
$Usnea$ એ લાઈકેન છે.
$Riccia$ એ લીવરવર્ટ (દ્વિઅંગી - $Bryophyte$) છે.
$Equisetum$ એ $Pteridophyte$ છે,જેમાં પાણી અને પોષકતત્વોના વહન માટે સુવિકસિત વાહકપેશીઓ હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) $1$. $Equisetum$ (હૉર્સટેલ) એ ત્રિઅંગી (Pteridophyte) વનસ્પતિ છે અને તેમાં સુવિકસિત વાહકપેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) જોવા મળે છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. $Selaginella$ એ ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે જે બે પ્રકારના બીજાણુઓ (લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ) ઉત્પન્ન કરે છે,જેને વિષમબીજાણુકતા કહેવાય છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
$3$. ફર્ન સામાન્ય રીતે પ્રકાંડ કે અસ્થાનિક કલિકાઓ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે,કુડમલી (gemmae) દ્વારા નહીં (જે $Marchantia$ જેવા લીવરવર્ટ્સનું લક્ષણ છે). તેથી,વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$4$. $Rhynia$ એ અશ્મિભૂત ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,પરંતુ 'આદિ ગર્ભધારી' શબ્દ મુખ્યત્વે દ્વિઅંગી (Bryophytes) માટે વપરાય છે. $Selaginella$ નું વિષમબીજાણુક હોવું એ સૌથી સ્પષ્ટ અને પાઠ્યપુસ્તક આધારિત લક્ષણ છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(C) ત્રિઅંગીઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે દ્વિકીય $(2n)$ છે.
જન્યુજનક (gametophyte) એ એક નાની,અસ્પષ્ટ અને મુક્તજીવી રચના છે જેને પ્રધેહ (prothallus) કહેવામાં આવે છે.
જન્યુજનક લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે કારણ કે તે નર અને માદા પ્રજનન અંગો (પુજન્યુધાની અને સ્ત્રીજન્યુધાની) ઉત્પન્ન કરે છે જે જન્યુઓ બનાવે છે.
તેથી,જન્યુજનક અલિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર નથી; અલિંગી પ્રજનન બીજાણુજનક દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બીજાણુઓ દ્વારા થાય છે.

(D) સૌપ્રથમ સાચી ભૂમિનિવાસી વનસ્પતિઓ તરીકે $Pteridophytes$ (ત્રિઅંગી) ને ગણવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Selaginella$ એ $Pteridophyta$ સમૂહની વનસ્પતિ છે. જોકે $Bryophytes$ (જેમ કે $Riccia$ અને $Funaria$) ને 'વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવી' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમને ફલન માટે પાણીની જરૂર હોય છે,$Pteridophytes$ એ સૌપ્રથમ એવી વનસ્પતિઓ હતી જેમાં વાહક પેશીઓ ($xylem$ અને $phloem$) વિકસી હતી અને તેઓએ જમીન પર સફળતાપૂર્વક વસવાટ કર્યો હતો. તેથી,$Selaginella$ એ સાચો જવાબ છે.

(D) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં જીવનચક્ર દરમિયાન બીજાણુઓનું નિર્માણ થાય છે.
$1$. બીજાણુઓ બીજાણુધાનીની અંદર ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. બીજાણુધાનીઓ વિશિષ્ટ પ્રકારના પર્ણો પર ગોઠવાયેલી હોય છે જેને બીજાણુપર્ણ કહે છે.
$3$. ઘણી ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં (જેમ કે સેલાજીનેલા અથવા ઇક્વિસેટમ),આ બીજાણુપર્ણો ભેગા મળીને એક સુસ્પષ્ટ રચના બનાવે છે જેને શંકુ (Strobilus) કહે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ છે: બીજાણુ $\rightarrow$ બીજાણુધાની $\rightarrow$ બીજાણુપર્ણ $\rightarrow$ શંકુ.