Pteridophytes (General) Questions in Gujarati

(C) $Selaginella$ ના નર જન્યુઓ (પુજન્યુઓ) સંખ્યામાં $128-256$ હોય છે.
તેઓ દ્વિ-કશાધારી અને આકારમાં દાતરડા જેવા (વળાંકવાળા) હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $Selaginella$ એ વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે. તેના નર જન્યુઓ,જેને પુજન્યુ (antherozoids) કહેવાય છે,તે પુજન્યુધાનીમાં ઉત્પન્ન થાય છે. આ પુજન્યુઓ દ્વિકશાધારી (biflagellate) હોય છે,એટલે કે તેઓ એક છેડે બે કશા ધરાવે છે અને તેમનું શરીર લંબાયેલું અને કુંતલાકાર હોય છે,જે તેમને પાણીમાં તરીને માદા જન્યુ સુધી પહોંચવામાં મદદ કરે છે.

(D) Selaginella વિષમ બીજાણુક છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: $Megaspores$ (ગુરુ બીજાણુ) અને $Microspores$ (લઘુ બીજાણુ).
તેની સરખામણીમાં,Pteris (fern) સમ બીજાણુક છે,જેનો અર્થ છે કે તે માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,વિષમ બીજાણુક સ્થિતિ એ મુખ્ય લક્ષણ છે જે Selaginella ને Pteris થી અલગ પાડે છે.

(C) $Selaginella$ એ એક ત્રિઅંગી (Pteridophyte) વનસ્પતિ છે જે વિષમ બીજાણુકતા (Heterospory) દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુઓ (Microspores) અને ગુરુબીજાણુઓ (Megaspores). આ ઘટનાને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી બીજ નિર્માણની પ્રક્રિયા (Seed habit) માટે એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિગત પૂર્વગામી માનવામાં આવે છે. તેથી,$Selaginella$ માં વિષમ બીજાણુકતા એ ઉત્ક્રાંતિની દ્રષ્ટિએ સૌથી મહત્વનું લક્ષણ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
ટ્રેબેક્યુલેટ એન્ડોડર્મિસ એ $Selaginella$ ના પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે.
$Selaginella$ ની મોટાભાગની જાતિઓમાં,અંતઃસ્તર (endodermis) એક સળંગ સ્તર નથી,પરંતુ તે મોટા આંતરકોષીય અવકાશ દ્વારા ખંડિત થયેલું હોય છે.
આ અવકાશને ત્રિજ્યાવર્તી રીતે ગોઠવાયેલા લંબાયેલા અંતઃસ્તરના કોષો દ્વારા જોડવામાં આવે છે,જેને ટ્રેબેક્યુલે (trabeculae) કહેવામાં આવે છે.
આ ટ્રેબેક્યુલે પ્રકાંડના કેન્દ્રમાં વાહકપેશી (stele) ને લટકાવવામાં મદદ કરે છે અને પાણી તથા પોષક તત્વોના વહનને સરળ બનાવે છે.

(A) . $Selaginella$ મુખ્યત્વે ભેજવાળી અને છાયાવાળી જગ્યાએ જોવા મળે છે,સામાન્ય રીતે મેદાનોમાં નહીં.
$B$. $Selaginella$ ની કેટલીક જાતિઓ મરુદભિદ (xerophytic) હોય છે,જેમ કે $S. lepidophylla$,$S. pilifera$ અને $S. bryopteris$.
$C$. $Selaginella$ ના પ્રકાંડમાં સામાન્ય રીતે પ્રોટોસ્ટેલિક પ્રકારની વાહક પેશીની ગોઠવણી જોવા મળે છે.
$D$. $Selaginella$ માં અંતઃસ્તર ટ્રેબેક્યુલે (પુલ જેવી રચનાઓ) ની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે રૂપાંતરિત અંતઃસ્તરના કોષો છે.

(A) $Selaginella$ માં લિગ્યુલ ત્રણ ભાગો ધરાવે છે - આધાર $(Glossopodium)$,મુખ્ય ભાગ અને લેમેલા.
તેનો નીચેનો (આધાર) ભાગ અર્ધગોળાકાર હોય છે જેને $Glossopodium$ કહેવામાં આવે છે.
આ $Glossopodium$ એ $Glossopodium$ શીથ (આવરણ) દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે.

(C) $Selaginella$ ની મોટાભાગની પ્રજાતિઓમાં,$strobilus$ (શંકુ) અગ્રસ્થ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે $strobilus$ ના નિર્માણ પછી પ્રરોહના અગ્રભાગની વૃદ્ધિ અટકી જાય છે. જોકે,$S. rupestris$ માં,$strobilus$ ના નિર્માણ પછી પણ અગ્રભાગ તેની વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ ચાલુ રાખે છે,જેના પરિણામે $strobilus$ અગ્રસ્થને બદલે પાર્શ્વસ્થ દેખાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $Selaginella$ ના નર જન્યુજનક (male gametophyte) માં,લઘુબીજાણુ (microspore) નું પ્રથમ વિભાજન થાય છે,જેના પરિણામે એક નાનો પ્રોથેલિયલ કોષ અને એક મોટો પુજન્યુધાની કોષ (antheridial cell) બને છે.
આથી,$Selaginella$ ના નર જન્યુજનકમાં માત્ર $1$ પ્રોથેલિયલ કોષ હાજર હોય છે.

(C) $Selaginella$ નું પ્રકાંડ $Protostele$ પ્રકારની વાહક પેશીની ગોઠવણી દર્શાવે છે.
$Selaginella$ ની ઘણી જાતિઓમાં,સ્ટીલ $Haplostele$ (એક સાદો $Protostele$ પ્રકાર) હોય છે,જ્યારે કેટલીક જાતિઓમાં તે $Actinostele$ અથવા $Plectostele$ હોઈ શકે છે.
$Siphonostele$ ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા મધ્યમાં મજ્જા (pith) ની હાજરી છે,જે $Selaginella$ ના પ્રકાંડમાં ગેરહાજર હોય છે.

(B) $Selaginella$ માં,પર્ણો નાના (microphylls) હોય છે અને તેના આધારની નજીક અક્ષવર્તી (ઉપરની) સપાટી પર એક નાની,ભીંગડા જેવી,પટલમય ઉપવૃદ્ધિ જોવા મળે છે. આ રચનાને $Ligule$ (જીહ્વિકા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) $Selaginella$ નો રાઈઝોફોર એ મૂળ જેવું અંગ છે જે સરળ વાહક પેશીની રચના ધરાવે છે. તેમાં એક જ પ્રોટોઝાયલેમ તત્વ હોય છે,જે મોનોઆર્ક (monarch) સ્ટીલની લાક્ષણિકતા છે.

(B) $Selaginella$ એ $Lycopsida$ વર્ગનું વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે.
$Selaginella$ ની સૌથી વિશિષ્ટ બાહ્યાકાર લાક્ષણિકતા એ છે કે તેના પર્ણની ઉપરની સપાટી પર પાયાની નજીક એક નાની,ભીંગડા જેવી રચના જોવા મળે છે,જેને $Ligule$ (જીહ્વા) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$Selaginella$ ને ઘણીવાર $ligulate$ ત્રિઅંગી વનસ્પતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) સૌથી વધુ સ્વીકૃત મત એ છે કે રાઈઝોફોર એ $sui \, generis$ અંગો છે,જેનો અર્થ એ છે કે તે સ્વતંત્ર ઉદ્ભવ ધરાવતા નવા અંગો છે $(Bower, 1908; Goebel, 1905)$ અથવા મૂળ ધારણ કરવા માટેનું વિશિષ્ટ અંગ છે $(Sporne, 1975)$.

(D) $Selaginella$ અને ફર્ન બંને $Pteridophytes$ (ત્રિઅંગી) સમૂહમાં આવે છે.
$Pteridophytes$ એ વાહક પેશીધારી અપુષ્પી વનસ્પતિઓ છે જે બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતા નથી,જેનો અર્થ છે કે તેમાં અંડક અને બીજનો અભાવ હોય છે.
તેથી,અંડકનો અભાવ એ બંને વચ્ચેનું એક સામાન્ય લક્ષણ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Selaginella$ માં,પ્રજનન રચનાઓ સઘન,શંકુ જેવી રચનાઓમાં ગોઠવાયેલી હોય છે જેને સ્ટ્રોબિલસ અથવા સ્પાઈક કહેવામાં આવે છે.
દરેક સ્ટ્રોબિલસમાં સમૂહમાં ગોઠવાયેલા અસંખ્ય લિગ્યુલેટ સ્પોરોફિલ્સ હોય છે.
આ સ્પોરોફિલ્સ તેમની ઉપરની સપાટી પર બીજાણુધાની (sporangia) ધરાવે છે.
$Selaginella$ વિષમબીજાણુક (heterosporous) છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે પ્રકારની બીજાણુધાની ઉત્પન્ન કરે છે: $(i)$ માઈક્રોસ્પોરેન્જિયા,જે લઘુબીજાણુ ઉત્પન્ન કરે છે,અને $(ii)$ મેગાસ્પોરેન્જિયા,જે ગુરુબીજાણુ ઉત્પન્ન કરે છે.
બંને પ્રકારની બીજાણુધાની સામાન્ય રીતે એક જ સ્ટ્રોબિલસમાં જોવા મળે છે.

(A) $Selaginella$ માં રાઈઝોફોર ઉદ્ભવમાં બાહ્યજાત (exogenous) હોય છે.
તે પર્ણવિહીન,રંગહીન અને ધન ભૂઆવર્તી (positively geotropic) રચના છે જે પ્રકાંડના શાખાઓના બિંદુએથી ઉદ્ભવે છે.
તેમાં મૂળ ટોપ (root cap) અને મૂળ રોમ (root hairs) નો અભાવ હોય છે.
જ્યારે તે જમીનને સ્પર્શે છે,ત્યારે તેના અગ્રભાગેથી અસ્થાનિક મૂળ (adventitious roots) ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) $Selaginella$ માં ભ્રૂણનો વિકાસ $exoscopic$ પ્રકારનો હોય છે.
વિકાસના પ્રારંભિક તબક્કે,યુગ્મનજ (zygote) માં આડું વિભાજન થાય છે,જેનાથી ઉપરનો (epibasal) કોષ અને નીચેનો (hypobasal) કોષ બને છે.
ભ્રૂણનો વિકાસ $meroblastic$ પ્રકારનો છે કારણ કે યુગ્મનજનો માત્ર એક ભાગ જ ભ્રૂણના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે,જ્યારે બીજો ભાગ સસ્પેન્સર (suspensor) બનાવે છે.

(C) $Selaginella$ માં જન્યુજનકનો વિકાસ અગાઉથી (precocious) થાય છે,એટલે કે તે બીજાણુ ધાનીમાં હોય ત્યારે જ શરૂ થઈ જાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,ગુરુજન્યુજનકનો વિકાસ ગુરુબીજાણુની દીવાલની અંદર થાય છે.
જ્યારે માદા જન્યુજનક ધરાવતો ગુરુબીજાણુ ત્રિ-કિરણમય પટ્ટી (tri-radiate ridge) દ્વારા પ્રકાશના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તે ગાદી જેવા પ્રદેશમાં હરિતદ્રવ્ય વિકસાવે છે,પરંતુ તેના વિકાસની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તે ગુરુબીજાણુની દીવાલની અંદર જ રહે છે.

(B) $Selaginella$ માં, મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને ચાર મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે।
જોકે, $Selaginella rupestris$ માં, ચારેય મહાબીજાણુઓ સક્રિય હોતા નથી।
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, ચારમાંથી માત્ર બે મહાબીજાણુઓ જ સક્રિય હોય છે, જ્યારે બાકીના નિષ્ક્રિય થઈ જાય છે।
તેથી, $Selaginella rupestris$ માં સક્રિય મહાબીજાણુઓની સાચી સંખ્યા $2$ છે।

(B) $Selaginella$ માં,બીજાણુધાની (sporangium) કોષોના સમૂહમાંથી વિકસે છે. બીજાણુધાનીના મધ્યવર્તી કોષો બીજાણુજનક પેશી (sporogenous tissue) માં વિભેદિત થાય છે,જ્યારે પરિઘવર્તી કોષો બીજાણુધાનીની દીવાલ બનાવે છે. ટેપેટમ એ બીજાણુધાનીની દીવાલના સૌથી અંદરના સ્તર અથવા બીજાણુજનક પેશીના પરિઘવર્તી કોષોમાંથી બને છે. $Selaginella$ માં,તે ખાસ કરીને બીજાણુજનક પેશીમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(D) $Selaginella$ માં આદિ બીજ સ્વભાવ જોવા મળે છે,જે ઉચ્ચ વનસ્પતિઓમાં બીજના ઉત્ક્રાંતિ માટેનું પૂર્વગામી પગલું માનવામાં આવે છે.
આ ઘટના કેટલાક મુખ્ય ઉત્ક્રાંતિ અનુકૂલનો પર આધારિત છે:
$1$. $Heterospory$ (વિષમ બીજાણુકતા): બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ (લઘુ બીજાણુ અને મહા બીજાણુ) નું ઉત્પાદન.
$2$. મહા બીજાણુઓની સંખ્યામાં ઘટાડો: $Selaginella$ માં કાર્યક્ષમ મહા બીજાણુઓની સંખ્યા નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે,ઘણીવાર પ્રતિ મહા બીજાણુધાની દીઠ માત્ર એક જ કાર્યક્ષમ મહા બીજાણુ રહે છે.
$3$. મહા બીજાણુનું જાળવી રાખવું: માદા જન્યુજનક (female gametophyte) ના વિકાસ માટે મહા બીજાણુને મહા બીજાણુધાની (જે ઘણીવાર શંકુ સાથે જોડાયેલ હોય છે) ની અંદર જાળવી રાખવામાં આવે છે.
તેથી,આ તમામ પરિબળો બીજ સ્વભાવમાં ફાળો આપે છે.

(B) $Selaginella$ એ એક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે જે વિષમબીજાણુકતા દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: $megaspores$ (મહાબીજાણુ) અને $microspores$ (લઘુબીજાણુ).
વધુમાં,તેના પર્ણોના પાયાના ભાગે ઉપરની સપાટી (adaxial surface) પર જીભ જેવી નાની રચના જોવા મળે છે,જેને $ligule$ (લીગ્યુલ) કહેવામાં આવે છે. આ લક્ષણ $Selaginella$ પ્રજાતિની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.

(B) $Selaginella$ $sp.$ નો મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (Sporophyte) છે,જે દ્વિકીય $(2n)$ અવસ્થામાં હોય છે.
$Pteridophytes$ માં,બીજાણુજનક એ જીવનચક્રનો પ્રભાવી તબક્કો છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$\text{સેલાજીનેલા}$ માં જીવનચક્ર વિષમરૂપી પેઢી એકાંતરણ દર્શાવે છે.
આનો અર્થ એ છે કે બીજાણુજનક અવસ્થા (દ્વિતીયક વનસ્પતિ દેહ) અને જન્યુજનક અવસ્થા (એકકીય વનસ્પતિ દેહ) બાહ્યાકાર અને રચનાત્મક રીતે એકબીજાથી અલગ હોય છે.
$\text{સ્પાયરોગાયરા}$ અને $\text{મ્યુકર}$ માં આ પ્રકારનું પેઢી એકાંતરણ જોવા મળતું નથી, અને $\text{પાઈનસ}$ અલગ પ્રકારનું જીવનચક્ર દર્શાવે છે.

(D) $Selaginella$ માં રાઈઝોફોરને વિશિષ્ટ ઉદ્ભવ ધરાવતું અંગ માનવામાં આવે છે। વિલિયમ્સ, ગોબેલ અને બોવર જેવા વનસ્પતિશાસ્ત્રીઓ તેને મૂળ અને પ્રરોહ વચ્ચેની મધ્યવર્તી રચના ગણે છે, તેથી તેને "ઓર્ગન સુઈ-જેનેસિસ" (Organ sui-genesis) કહેવામાં આવે છે.

(D) $Selaginella$ એ વિષમબીજાણુક (heterosporous) ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુઓ અને ગુરુબીજાણુઓ.
રિડક્શન ડિવિઝન,જેને અર્ધીકરણ (meiosis) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે બીજાણુધાનીમાં આવેલા બીજાણુ માતૃકોષોમાં આ એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
લઘુબીજાણુઓ અને ગુરુબીજાણુઓ બંને તેમના સંબંધિત માતૃકોષોમાંથી અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા હોવાથી,રિડક્શન ડિવિઝન બંનેના નિર્માણ દરમિયાન થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $(d)$ છે.

(A) $Selaginella$ ને 'પુનર્જીવન વનસ્પતિ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સૂકી પરિસ્થિતિમાં,વનસ્પતિ પાણી ગુમાવવાથી બચવા માટે એક નાનકડા દડા જેવી રચનામાં સંકોચાઈ જાય છે.
વરસાદની સ્થિતિમાં,આ દડો ભેજ શોષી લે છે અને ફરીથી લીલોતરી ધારણ કરીને સક્રિય બને છે.
અતિશય નિર્જલીકરણ સામે ટકી રહેવાની અને પાણી મળતા ફરીથી જીવંત થવાની આ અનોખી ક્ષમતાને કારણે તેને પુનર્જીવન વનસ્પતિ કહેવામાં આવે છે.

(B) $Equisetum$ (ઇક્વિસેટમ) માં બીજાણુઓ લીલા રંગના હોય છે કારણ કે તેમાં હરિતકણ આવેલા હોય છે. આ બીજાણુઓ ચાર ભેજગ્રાહી,ગદા આકારના ઉપાંગો ધરાવે છે જેને ઇલેટર્સ (elaters) કહેવામાં આવે છે,જે બીજાણુઓના વિકિરણમાં મદદ કરે છે.

(C) વિષમ બીજાણુતા એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે: લઘુબીજાણુઓ (microspores) અને ગુરુબીજાણુઓ (megaspores).
$Selaginella$ એ ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જે વિષમ બીજાણુતા દર્શાવે છે.
લઘુબીજાણુઓ અંકુરિત થઈને નર જન્યુજનક (male gametophyte) બનાવે છે,જ્યારે ગુરુબીજાણુઓ અંકુરિત થઈને માદા જન્યુજનક (female gametophyte) બનાવે છે.

(B) વિષમ બીજાણુકતા એટલે બે પ્રકારના બીજાણુઓનું નિર્માણ થવું: લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ. આ ઘટના બીજ ધારણ કરવાની ક્ષમતા (seed habit) માટે પૂર્વગામી છે,જે $Selaginella$ જેવા અમુક ત્રિઅંગી (Pteridophytes) વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે. $Selaginella$ એક વિષમ બીજાણુક વનસ્પતિ છે,જેના પર્ણના તલસ્થ ભાગે એક નાની,ભીંગડા જેવી રચના હોય છે જેને $Ligule$ (જીહ્વિકા) કહેવાય છે. $Ligule$ ની હાજરી એ $Selaginellales$ ગોત્રનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(C) જન્યુઓના જોડાણ (એટલે કે ફલન) વગર જન્યુજનકમાંથી સીધા બીજાણુજનકનો વિકાસ થવાની પ્રક્રિયાને $Apogamy$ કહેવામાં આવે છે.
$Selaginella$ માં,જ્યારે આ પ્રક્રિયા માદા જન્યુજનકના અંડકોષ સિવાયના કોષોમાંથી થાય છે,ત્યારે તેને ખાસ કરીને $Apogamy$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Apospory$ એ આનાથી વિપરીત પ્રક્રિયા છે,જેમાં અર્ધીકરણ વગર બીજાણુજનકમાંથી સીધો જન્યુજનક વિકાસ પામે છે.

(A) $Selaginella$ ના પુજન્યુ (નર જન્યુ) દ્વિકશાધારી (biflagellate) હોય છે.
તેઓ લંબાયેલું અને કુંતલાકાર રીતે ગૂંચળાયેલું શરીર ધરાવે છે.
બે કશાઓ શરીરના અગ્ર ભાગે જોડાયેલી હોય છે.
તેથી,સાચું વર્ણન એ છે કે તે એક છેડે બે કશા ધરાવતું લંબાયેલું શરીર છે.

(C) $Selaginella$ (સેલાજીનેલા) ના પ્રકાંડમાં પોલિસ્ટિલિક સ્થિતિ જોવા મળે છે.
આનો અર્થ એ છે કે પ્રકાંડમાં એક કરતા વધુ રંભ (steles) હોય છે,જેમાં દરેક રંભમાં મધ્યમાં જલવાહક પેશી (xylem) હોય છે જેની આસપાસ અન્નવાહક પેશી (phloem) આવેલી હોય છે,અને આ સમગ્ર રચના પરિચક્ર (pericycle) અને અંતઃસ્તર (endodermis) દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે.

(A) $Ramenta$ (શલ્ક) એ $Pteris$ (ટેરિસ) અને $Dryopteris$ (ડ્રાયોપ્ટેરિસ) જેવા ફર્ન (fern) માં જોવા મળતી લાક્ષણિકતા છે. તે $Selaginella$ માં જોવા મળતા નથી.
$Trabeculae$ એ $Selaginella$ ના પ્રકાંડમાં જોવા મળતા રૂપાંતરિત અંતઃસ્તરના કોષો છે.
$Rhizophore$ એ $Selaginella$ માં જોવા મળતું એક વિશિષ્ટ,મૂળ જેવું અંગ છે જે પ્રકાંડમાંથી ઉદ્ભવે છે.
$Ligule$ એ $Selaginella$ ના પર્ણની ઉપરની સપાટી પર જોવા મળતી નાની,શલ્ક જેવી રચના છે.

(A) Selaginella એ Lycopsida વર્ગનું વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિ છે.
Selaginella ના પર્ણોની એક લાક્ષણિકતા એ છે કે તેની ઉપરની (adaxial) સપાટી પર પાયાની નજીક એક નાની,ભીંગડા જેવી વૃદ્ધિ જોવા મળે છે,જેને Ligule કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ (Ligule) છે.

(B) $Adiantum$ ને સામાન્ય રીતે "મેડનહેર ફર્ન" તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ નામ તેને તેના ચમકદાર, લીસા અને કાળા રંગના વાળ જેવા પર્ણદંડ (petioles) ને કારણે આપવામાં આવ્યું છે, જે માનવ વાળ જેવા દેખાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Selaginella$ માં પાંદડા નાના હોય છે જેને માઈક્રોફિલસ (નાના પર્ણો) કહેવામાં આવે છે.
તેની સરખામણીમાં,અન્ય ટેરિડોફાઈટ્સ જેવા કે ફર્નમાં જોવા મળતા મોટા પાંદડાઓને મેગાફિલસ (મોટા પર્ણો) કહેવામાં આવે છે.
$Selaginella$ એ ટેરિડોફાઈટનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જે માઈક્રોફિલસ સ્થિતિ દર્શાવે છે.

(A) ફર્નમાં,પુજન્યુધાની (નર પ્રજનન અંગો) એન્થેરોઝોઇડ્સ તરીકે ઓળખાતા ચલિત નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ એન્થેરોઝોઇડ્સ લાક્ષણિક રીતે ગૂંચળાદાર આકારના હોય છે અને પાણીમાં સ્ત્રીજન્યુધાની તરફ ગતિ કરવા માટે તેમની પાસે ઘણી કશાઓ (બહુ-કશાધારી) હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,અન્ય કેટલાક ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ જેવા કે $Selaginella$ માં દ્વિ-કશાધારી એન્થેરોઝોઇડ્સ જોવા મળે છે.

(A) ફર્નમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક $(2n)$ હોય છે,જે દ્વિકીય છે.
ભ્રૂણ,તેના ફૂટ સહિત,બીજાણુજનક અવસ્થાનો ભાગ છે અને તેથી તે દ્વિકીય $(2n = 8)$ છે.
બીજાણુઓ બીજાણુધાનીમાં અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,જે તેમને એકકીય $(n)$ બનાવે છે.
તેથી,બીજાણુઓમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા ભ્રૂણમાં રહેલા રંગસૂત્રોની સંખ્યા કરતા અડધી હશે.
ગણતરી: $n = 8 / 2 = 4$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) $Leptosporangiate$ ફર્નમાં,સંપૂર્ણ બીજાણુધાની એક જ સપાટીય પ્રારંભિક કોષમાંથી વિકસે છે.
આ પ્રારંભિક કોષ પરિઘવર્તી રીતે વિભાજિત થઈને બહારના અને અંદરના ઘટકો બનાવે છે.
અંદરનો કોષ વૃંત (stalk) બનાવે છે,જ્યારે બહારનો કોષ બીજાણુધાનીનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે.
આ પ્રકારનો વિકાસ મોટાભાગની આધુનિક ફર્ન (દા.ત.,$Polypodiaceae$) માં જોવા મળે છે.

(D) $Selaginella$ ના લઘુબીજાણુ (microspore) નો વિકાસ થઈને $13$-કોષીય નર જન્યુજનક બને છે.
આ રચનામાં $1$ પ્રોથેલિયલ કોષ,$8$ જેકેટ કોષો (જે પુજન્યુધાનીની દીવાલ બનાવે છે) અને $4$ પ્રાથમિક એન્ડ્રોગોનિયલ કોષો (જે અંતે પુજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચી રચના $1$ પ્રોથેલિયલ કોષ $+ 8$ જેકેટ કોષો $+ 4$ એન્ડ્રોગોનિયલ કોષો છે.

(D) $Selaginella$ માં,પુજન્યુધાની એક પ્રારંભિક કોષમાંથી વિકસે છે. તેના વિકાસ દરમિયાન વારંવાર થતા વિભાજનને પરિણામે મોટી સંખ્યામાં એન્ડ્રોસાઇટ્સ (androcyte) ઉત્પન્ન થાય છે. દરેક એન્ડ્રોસાઇટ અંતે એક દ્વિ-કશાધારી (biflagellate) પુજન્યુમાં રૂપાંતરિત થાય છે. $Selaginella$ ની પરિપક્વ પુજન્યુધાની સામાન્ય રીતે મોટી સંખ્યામાં પુજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે સામાન્ય રીતે $128$ થી $256$ ની વચ્ચે હોય છે.

(B) $Selaginella$ ના પ્રકાંડમાં અંતઃસ્તર મોટા આંતરકોષીય અવકાશ દ્વારા ખંડિત થયેલું હોય છે.
આ લાંબા,ત્રિજ્યાવર્તી અથવા પુલ જેવા અંતઃસ્તરના કોષો જે હવાના અવકાશમાં ફેલાયેલા હોય છે તેને ટ્રેબેક્યુલી કહેવામાં આવે છે.
તેથી,ટ્રેબેક્યુલી એ રૂપાંતરિત અંતઃસ્તરના કોષો છે.
આ કોષો પર કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓની હાજરીને કારણે આ સ્તરને અંતઃસ્તર તરીકે ગણવામાં આવે છે.

(C) ટેરિડોફાઇટ્સમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophytic) હોય છે. જન્યુજનક અવસ્થા નાની,અસ્પષ્ટ અને મુક્તજીવી હોય છે,જેને સામાન્ય રીતે $Prothallus$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે સામાન્ય રીતે હૃદય આકારની અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે.

(D) ફર્ન (ટેરિડોફાઇટ્સ) ના આર્કિગોનિયમમાં,નેક કેનાલ કોષો સામાન્ય રીતે એક જ કોષ તરીકે હાજર હોય છે જે ઘણીવાર દ્વિ-કોષકેન્દ્રીય (binucleate) હોય છે. આ કોષ નેક કેનાલ ઇનિશિયલના વિભાજન દ્વારા બને છે. તેથી,ત્યાં $1$ નેક કેનાલ કોષ હોય છે જેમાં બે કોષકેન્દ્રો હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
લિગ્યુલના પાયાના ભાગે લંબાયેલા કોષોનું એક આવરણ હોય છે જેને ગ્લોસોપોડિયમ $(Glossopodium)$ કહેવામાં આવે છે,જે સ્ત્રાવી પ્રકૃતિનું હોય છે.
આ લિગ્યુલ સ્ત્રાવી અને રક્ષણાત્મક બંને કાર્યો કરે છે.
તે પ્રકાંડના વૃદ્ધિ પામતા બિંદુ અને કુમળા પાંદડાઓને ભેજયુક્ત રાખવા માટે પાણી અથવા મ્યુસિલેજનો સ્ત્રાવ કરે છે.
વધુમાં,તે વિકાસ દરમિયાન કુમળા પાંદડાઓનું રક્ષણ પણ કરે છે.

(A) કુંતલાકાર વિન્યાસ (circinate vernation) એ ફર્નના પર્ણોની લાક્ષણિકતા છે,જેમાં યુવાન પર્ણો ટોચથી પાયા સુધી ઘડિયાળના સ્પ્રિંગની જેમ ગૂંચળાયેલા હોય છે. આ પર્ણની નાજુક વૃદ્ધિ પામતી ટોચનું રક્ષણ કરે છે.