Pteridophytes (General) Questions in Gujarati

(D) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોય છે. તેમની જન્યુજનક અવસ્થા ખૂબ જ નાની,અસ્પષ્ટ અને બહુકોષીય હોય છે,જેને ઘણીવાર પ્રૉથેલસ (prothallus) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. બીજાણુજનકની તુલનામાં તે કદમાં નાની અને ટૂંકા ગાળાની હોવાથી,તેને અલ્પવિકસિત (reduced) અવસ્થા ગણવામાં આવે છે.

(C) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ (Pteridophytes) માં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (Sporophyte) હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોય છે. આ અવસ્થા દીર્ઘજીવી અને મુખ્ય છે.
તેની સામે,જન્યુજનક (Gametophyte) અવસ્થા નાની,અસ્પષ્ટ અને ઘણીવાર પ્રધેહ (Prothallus) તરીકે ઓળખાય છે,જે સુકાયક જેવી રચના છે.
તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે,પરંતુ કારણ $R$ ખોટું છે કારણ કે સુકાયક જેવી રચના એ જન્યુજનક અવસ્થાનું લક્ષણ છે,બીજાણુજનકનું નહીં.

(C) $Pteridophytes$ (ત્રિઅંગી) નું વનસ્પતિ શરીર સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં સારી રીતે વિભેદિત હોય છે.
$Thallophyta$ (એકાંગી - લીલ) નું શરીર સુકાયક (thallus) જેવું હોય છે જેમાં સાચા મૂળ,પ્રકાંડ કે પર્ણ હોતા નથી.
$Bryophyta$ (દ્વિઅંગી) માં મૂળ જેવી,પ્રકાંડ જેવી અને પર્ણ જેવી રચનાઓ હોય છે,પરંતુ તેમાં સાચી વાહક પેશીઓ અને સાચા મૂળનો અભાવ હોય છે.
$Lichens$ (લાઇકેન) એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે અને તેમાં સાચા મૂળ,પ્રકાંડ કે પર્ણ હોતા નથી.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. $Pteridophytes$ સામાન્ય રીતે ઠંડા,ભેજવાળા અને છાયાવાળા સ્થળોએ જોવા મળે છે,જોકે કેટલીક પ્રજાતિઓ રેતાળ જમીનમાં પણ ઉગી શકે છે.
$2$. $Pteridophytes$ માં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક $(Sporophyte)$ હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોય છે.
$3$. આ વનસ્પતિઓમાં સુવિકસિત વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) હાજર હોય છે.
$4$. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી વિકલ્પ $A$ એ $Pteridophytes$ નું સાચું લક્ષણ છે.

(D) વનસ્પતિ સૃષ્ટિને તેમની રચનાત્મક જટિલતાના આધારે વિવિધ સમૂહોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. એકાંગી (લીલ) માં વિભેદિત વનસ્પતિ દેહ અને વાહકપેશીઓનો અભાવ હોય છે.
$2$. દ્વિઅંગી એ પ્રથમ જમીન પર ઉગતી વનસ્પતિઓ છે, પરંતુ તેમાં સાચી વાહકપેશીઓ ($\text{જલવાહક}$ અને $\text{અન્નવાહક}$) હોતી નથી.
$3$. ત્રિઅંગી એ વનસ્પતિઓનો પ્રથમ સમૂહ છે જેમાં પાણી અને પોષકતત્વોના વહન માટે સુવિકસિત વાહકપેશીઓ ($\text{જલવાહક}$ અને $\text{અન્નવાહક}$) જોવા મળે છે.
$4$. અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પણ વાહકપેશીઓ હોય છે, પરંતુ ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ આ પેશીઓ ધરાવતો પ્રથમ સમૂહ છે.

(B) ત્રિઅંગીઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે અને બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. જન્યુજનક અવસ્થા એક નાની,અસ્પષ્ટ,પરંતુ મુક્ત-જીવી,મોટે ભાગે પ્રકાશસંશ્લેષી સુકાય જેવી રચના છે જેને પ્રતંતુ (prothallus) કહેવામાં આવે છે. આ અવસ્થા એકકીય $(n)$ છે અને તે જન્યુઓના નિર્માણ (નર અને માદા પ્રજનન અંગો) માટે જવાબદાર છે. તેથી,પ્રભાવી બીજાણુજનક અવસ્થાની તુલનામાં તેને ગૌણ અથવા લઘુ અવસ્થા માનવામાં આવે છે.

(A) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ તેમના દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બીજાણુઓના પ્રકારને આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. સમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે બાહ્યાકાર રીતે સમાન હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે $Dryopteris$,$Pteris$ અને $Lycopodium$.
$2$. વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ. ઉદાહરણ તરીકે $Selaginella$ અને $Salvinia$.
$3$. $Equisetum$ પણ સામાન્ય રીતે સમબીજાણુક ગણાય છે.
$4$. $Rhynia$ એ લુપ્ત થયેલ અશ્મિભૂત ત્રિઅંગી છે,જે પણ સમબીજાણુક હતી.
જોકે,$NCERT$ ના પ્રમાણિત ઉદાહરણોના સંદર્ભમાં,$Dryopteris$ એ સમબીજાણુક ત્રિઅંગીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જ્યારે $Selaginella$ એ વિષમબીજાણુકનું મુખ્ય ઉદાહરણ છે.

(B) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ સામાન્ય રીતે સમબીજાણુક હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. જોકે,$Selaginella$ અને $Salvinia$ જેવી કેટલીક પ્રજાતિઓ વિષમબીજાણુક છે,કારણ કે તેઓ બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: મહાબીજાણુ (macrospores) અને લઘુબીજાણુ (microspores). $Dryopteris$ અને $Equisetum$ એ સમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણો છે,જ્યારે $Rhynia$ એ લુપ્ત થયેલી પ્રજાતિ છે.

(A) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થાય છે.
જ્યારે આ પર્ણો બીજાણુધાની ધરાવે છે ત્યારે તેમને બીજાણુપર્ણ (sporophylls) કહેવામાં આવે છે.
આ બીજાણુધાનીઓની અંદર,બીજાણુ માતૃકોષો અર્ધીકરણ પામીને બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,વિધાન $S$ સાચું છે કારણ કે બીજાણુઓ બીજાણુધાનીમાં ઉત્પન્ન થાય છે,અને વિધાન $R$ પણ સાચું છે કારણ કે આ બીજાણુધાનીઓ બીજાણુપર્ણ નામના વિશિષ્ટ પર્ણો પર ઉદ્દભવે છે.
બીજાણુધાનીમાં બીજાણુઓનું નિર્માણ એ બીજાણુપર્ણ પર તેમના સ્થાનને કારણે સીધી રીતે શક્ય બને છે,તેથી $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(A) જે વનસ્પતિઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુ ઉત્પન્ન કરે છે તેને $Homosporous$ (સમબીજાણુંક) વનસ્પતિઓ કહેવામાં આવે છે. આ બીજાણુઓ અંકુરિત થઈને જન્યુજનક અવસ્થા ઉત્પન્ન કરે છે જે એકલિંગી અથવા દ્વિલિંગી હોઈ શકે છે. તેનાથી વિપરીત,$Heterosporous$ (વિષમબીજાણુંક) વનસ્પતિઓ બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુ (microspores) અને ગુરુબીજાણુ (megaspores).

(A) વનસ્પતિ સૃષ્ટિનું વર્ગીકરણ વાહકપેશીઓ અને બીજની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. લીલ અને દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં વિશિષ્ટ વાહકપેશીઓ ($\text{જલવાહક}$ અને $\text{અન્નવાહક}$)નો અભાવ હોય છે.
$2$. ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ એ પ્રથમ સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે જે વાહકપેશીઓ ($\text{જલવાહક}$ અને $\text{અન્નવાહક}$) ધરાવે છે અને બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે, પરંતુ તે બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી.
$3$. અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ બીજ ધરાવતી વનસ્પતિઓ છે.
તેથી, ત્રિઅંગી એ એવું જૂથ છે જે વાહકપેશીઓ અને બીજાણુઓ ધરાવે છે પરંતુ બીજવિહીન છે.

(C) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
ઉત્પન્ન થતા બીજાણુઓના પ્રકારના આધારે,તેમને બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. સમબીજાણુક (Homosporous): મોટાભાગની ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ (દા.ત.,$Dryopteris$,$Adiantum$) માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. વિષમબીજાણુક (Heterosporous): કેટલીક ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ (દા.ત.,$Selaginella$,$Salvinia$) બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જેને લઘુબીજાણુ (microspores) અને ગુરુબીજાણુ (megaspores) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ સમબીજાણુક અથવા વિષમબીજાણુક હોઈ શકે છે.

(B) ત્રિઅંગીઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક $(2n)$ હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે.
આ વનસ્પતિઓમાં બીજાણુધાનીઓ ઉત્પન્ન થાય છે જે બીજાણુપર્ણો (sporophylls) પર આધારિત હોય છે.
બીજાણુધાનીની અંદર,બીજાણુ માતૃકોષો અર્ધીકરણ (meiosis) પામીને એકકીય $(n)$ બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા બીજાણુજનન દરમિયાન જોવા મળે છે.

(D) વનસ્પતિ સૃષ્ટિને વિવિધ સમૂહોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે જેમ કે થેલોફાઇટા,બ્રાયોફાઇટા,ત્રિઅંગી (Pteridophyta),અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી.
$Selaginella$,$Equisetum$ અને $Salvinia$ એ ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓના જાણીતા ઉદાહરણો છે.
$Polytrichum$ એ બ્રાયોફાઇટા સમૂહની વનસ્પતિ છે (તે એક પ્રકારની શેવાળ/Moss છે).
તેથી,$Polytrichum$ એ ત્રિઅંગી નથી.

(C) $Selaginella$ એ એક ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિ છે જે વિષમબીજાણુક છે,એટલે કે તે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુ (microspores) અને ગુરુબીજાણુ (megaspores).
આ વિષમબીજાણુકતા એ બીજ નિર્માણની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિ છે.
$Selaginella$ માં શંકુ (strobili) સામાન્ય રીતે ઉભયલિંગી હોય છે,જેમાં લઘુબીજાણુધાની અને ગુરુબીજાણુધાની બંને હાજર હોય છે,તે એકલિંગી હોતા નથી.
તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે,પરંતુ કારણ $(R)$ ખોટું છે.

(D) $\text{ત્રિઅંગી}$ (Pteridophytes) માં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક છે, જે દ્વિકીય હોય છે અને સાચા મૂળ, પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોય છે.
જન્યુજનક (પ્રધેહ - prothallus) નાનો, અસ્પષ્ટ, બહુકોષીય, મુક્તજીવી અને સામાન્ય રીતે પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે.
જોકે, ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓની સરખામણીમાં, $\text{ત્રિઅંગી}$ માં જન્યુજનક અવસ્થા બીજાણુજનક અવસ્થાની સાપેક્ષમાં ગૌણ અને ટૂંકજીવી હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $\text{ત્રિઅંગી}$ એ એવો સમૂહ છે જેમાં જન્યુજનક અવસ્થા સ્વતંત્ર હોવા છતાં બીજાણુજનક અવસ્થાની તુલનામાં નોંધપાત્ર રીતે ગૌણ હોય છે.

(D) પ્રમાણિત $NCERT$ જીવવિજ્ઞાન અભ્યાસક્રમ મુજબ $Pteridophyta$ વિભાગને ચાર મુખ્ય વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યો છે.
આ વર્ગો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Psilopsida$
$2$. $Lycopsida$
$3$. $Sphenopsida$
$4$. $Pteropsida$
તેથી,$Pteridophyta$ વિભાગમાં $4$ વર્ગોનો સમાવેશ થાય છે.

(A) ત્રિઅંગી $(Pteridophytes)$ માં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ $\text{બીજકણજનક}$ $(sporophyte)$ છે, જે $\text{દ્વિકીય}$ $(2n)$ હોય છે。
આ $\text{બીજકણજનક}$ સાચા મૂળ, પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે。
આ અંગોમાં સુવિકસિત વાહક પેશીઓ ($\text{જલવાહક}$ અને $\text{અન્નવાહક}$) જોવા મળે છે。
તેથી, મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ માટે સાચું લક્ષણ તે $\text{દ્વિકીય}$ છે તે છે。

(C) $Nephrolepis$ એ ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિ છે,જે અપુષ્પી (cryptogam) વનસ્પતિઓ છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
જોકે,$Nephrolepis$ એ ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,દ્વિઅંગી (bryophyte) નથી. દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓ અલગ જૂથ છે (જેમ કે મોસ અને લીવરવર્ટ્સ).
તેથી,કારણ $(R)$ ખોટું છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $A$. ડ્રાયોપ્ટેરિસ (હંસરાજ) એ સામાન્ય ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે, જે સમબીજાણુક છે $(s)$.
$2$. $B$. સેલાજીનેલા એ વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે $(r)$.
$3$. $C$. ઈકવીસેટમ એ સમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે $(p)$.
$4$. $D$. રહાનિયા એ લુપ્ત થયેલી અશ્મિભૂત ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે $(q)$.
આમ, સાચો ક્રમ $A-s, B-r, C-p, D-q$ છે.

(A) હંસરાજ $(Dryopteris)$ નો પ્રદેહ (prothallus) હૃદય આકારનો,પ્રકાશસંશ્લેષી અને સ્વતંત્ર જન્યુજનક છે.
તે ઉભયલિંગી છે,જેનો અર્થ છે કે તે નર અને માદા બંને પ્રજનન અંગો ધરાવે છે.
પ્રજનન અંગો,એટલે કે પુંધાની (નર) અને અંડધાની (માદા),સામાન્ય રીતે પ્રદેહની વક્ષ (નીચેની) સપાટી પર જોવા મળે છે.
આ સ્થાન પ્રજનન રચનાઓના રક્ષણમાં મદદ કરે છે અને ફલનને સરળ બનાવે છે,કારણ કે પુંજન્યુઓને અંડધાની તરફ તરવા માટે પાણીના સ્તરની જરૂર હોય છે.

(D) ઘણી ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુપર્ણો (બીજાણુ ધારણ કરતા પર્ણો) એક વિશિષ્ટ અને સઘન રચના બનાવે છે જેને શંકુ (strobili) કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,Selaginella અને Equisetum માં).
આ રચનાઓ મધ્ય અક્ષની આસપાસ બીજાણુપર્ણોના સમૂહ દ્વારા બને છે.

(C) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે. આ બીજાણુજનક અવસ્થા તેમના જીવનચક્રની મુખ્ય કે પ્રભાવી અવસ્થા છે,જ્યારે જન્યુજનક (gametophyte) અવસ્થા નાની અને અસ્પષ્ટ હોય છે. તેથી,મુખ્ય અવસ્થા વનસ્પતિ દેહ (બીજાણુજનક) છે.

(C) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે.
આ અંગોમાં બીજાણુધાનીઓ (sporangia) હોય છે જે બીજાણુપર્ણો (sporophylls) પર ગોઠવાયેલી હોય છે.
કેટલીક વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુપર્ણો ભેગા મળીને શંકુ (strobili/cones) જેવી રચના બનાવે છે.
બીજાણુધાનીઓમાં બીજાણુ માતૃકોષો અર્ધીકરણ દ્વારા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આમ,બીજાણુજનક અવસ્થા બીજાણુનિર્માણ માટે જવાબદાર છે,જે તેમના જીવનચક્રના અલિંગી પ્રજનનનો એક ભાગ છે.
તેથી,વિકલ્પ $(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.

(B) ત્રિઅંગી વનસ્પતિના જીવનચક્રમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે.
આ અંગોમાં વાહક પેશીઓ આવેલી હોય છે.
ત્રિઅંગીમાં બીજાણુજનક અવસ્થા એ પ્રભાવી અવસ્થા છે.
રંગસૂત્રીય દ્રષ્ટિએ,બીજાણુજનક દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે કારણ કે તે નર અને માદા જન્યુઓના જોડાણ (ફલન) દ્વારા બને છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ત્રિઅંગી વનસ્પતિના જીવનચક્રમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે.
બીજાણુજનક અર્ધીકરણ દ્વારા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે એકકીય $(n)$ હોય છે.
આ બીજાણુઓ અંકુરિત થઈને એક નાની,બહુકોષીય,મુક્તજીવી અને પ્રકાશસંશ્લેષી સુકાય જેવી રચના બનાવે છે જેને પ્રધેહ (prothallus) કહે છે.
પ્રધેહ એ ત્રિઅંગીના જીવનચક્રની જન્યુજનક અવસ્થાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
કારણ કે પ્રધેહ એકકીય બીજાણુઓમાંથી સમભાજન દ્વારા વિકાસ પામે છે,તેથી જન્યુજનક અવસ્થા એકકીય $(n)$ હોય છે.

(B) ત્રિઅંગી $(Pteridophytes)$ વનસ્પતિમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોય છે.
જન્યુજનક અવસ્થા નાની,અસ્પષ્ટ અને મુક્તજીવી હોય છે,જેને $Prothallus$ (પ્રતલ્લસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Prothallus$ એ હૃદયાકાર,પ્રકાશસંશ્લેષી અને બહુકોષીય રચના છે જે પ્રજનન અંગો ($Antheridia$ અને $Archegonia$) ધરાવે છે.

(B) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ તેમના દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બીજાણુઓના પ્રકારને આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
મોટાભાગની ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જેને સમબીજાણુક (homosporous) કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,ઇક્વીસેટમ,ડ્રાયોપ્ટેરિસ,ટેરિસ).
સેલાજીનેલા અને સાલ્વિનીયા જેવી પ્રજાતિઓ વિષમબીજાણુક (heterosporous) છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: મહાબીજાણુ અને લઘુબીજાણુ.
રહાનિયા એક લુપ્ત પ્રજાતિ છે,પરંતુ તેને સામાન્ય રીતે સમબીજાણુક માનવામાં આવે છે. જોકે,પ્રમાણિત જીવવિજ્ઞાનના અભ્યાસક્રમના સંદર્ભમાં,ઇક્વીસેટમ એ સમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) ટેરિડોફાઈટા (Pteridophyta) ઉપસમુદાયને ચાર વર્ગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યો છે:
$1$. સાયલોપ્સિડા (Psilopsida) (દા.ત.,Psilotum)
$2$. લાયકોપ્સિડા (Lycopsida) (દા.ત.,Selaginella)
$3$. સ્ફેનોપ્સિડા (Sphenopsida) (દા.ત.,Equisetum)
$4$. ટેરોપ્સિડા (Pteropsida) (દા.ત.,Dryopteris,Pteris,Adiantum)

(A) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થાય છે. બીજાણુજનક બીજાણુધાનીઓ ધરાવે છે જે બીજાણુપર્ણ (sporophylls) તરીકે ઓળખાતા પર્ણ જેવા ઉપાંગો પર ઉદ્ભવે છે. બીજાણુધાનીની અંદર,બીજાણુ માતૃકોષો અર્ધીકરણ દ્વારા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. આમ,બંને વિધાનો સાચાં છે અને બીજાણુપર્ણની હાજરી આ વનસ્પતિઓમાં બીજાણુધાનીની રચનાત્મક ગોઠવણી સમજાવે છે.

(B) સેલાજીનેલા એ $Pteridophyta$ (ત્રિઅંગી) વિભાગની વનસ્પતિ છે,$Gymnospermae$ (અનાવૃત બીજધારી) ની નહીં. તેથી,વિધાન $X$ ખોટું છે કારણ કે તે વનસ્પતિનું ખોટું વર્ગીકરણ કરે છે.
સેલાજીનેલા ખરેખર વિષમબીજાણુક છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુઓ અને ગુરુબીજાણુઓ. તેથી,વિધાન $Y$ સાચું છે.

(A) આકૃતિમાં ત્રિઅંગી (Pteridophyte) વનસ્પતિનો પ્રોથેલસ દર્શાવેલ છે.
ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં નર જન્યુઓ (પુજન્યુઓ) કશાધારી હોય છે અને તેમને ફલન માટે માદા જન્યુઓ (સ્ત્રીજન્યુધાની) સુધી પહોંચવા માટે પાણીની જરૂર પડે છે.
તેથી,આ વનસ્પતિઓમાં ફલનની પ્રક્રિયા માટે પાણી અનિવાર્ય છે.

(D) આકૃતિમાં ફર્ન દર્શાવેલ છે,જે ત્રિઅંગી (Pteridophyta) સમૂહનું લાક્ષણિક સભ્ય છે.
ફર્ન એ વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ છે જે બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને તેમાં બીજ કે પુષ્પો હોતા નથી.
તેમનું વનસ્પતિ શરીર સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં સુસ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત હોય છે.
તેથી,સાચો સમૂહ ત્રિઅંગી (Pteridophytes) છે.

(A) આકૃતિમાં દર્શાવેલ વનસ્પતિ એક ફર્ન (Fern) છે,જે ત્રિઅંગી (Pteridophyta) સમૂહમાં આવે છે.
ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે.
બીજાણુજનક અવસ્થા સ્વાયત્ત,પ્રકાશસંશ્લેષી અને જીવનચક્રની મુખ્ય પ્રભાવી અવસ્થા છે.
જન્યુજનક (prothallus) અવસ્થા નાની,અસ્પષ્ટ અને બહુકોષીય હોય છે,પરંતુ તે મુખ્ય પ્રભાવી અવસ્થા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ બીજાણુજનક છે.

(A) આકૃતિમાં દર્શાવેલ વનસ્પતિ $Selaginella$ છે.
$Selaginella$ એ એક ત્રિઅંગી (Pteridophyte) વનસ્પતિ છે જે વિષમબીજાણુકતા (Heterospory) દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુઓ (Microspores) અને ગુરુબીજાણુઓ (Megaspores).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) આકૃતિમાં એવી વનસ્પતિ દર્શાવવામાં આવી છે જેનું પ્રકાંડ ગાંઠોવાળું (jointed) હોય છે,ગાંઠો પર પર્ણોનું ચક્ર (whorls) હોય છે અને ટોચ પર શંકુ (strobilus) જોવા મળે છે. આ રચના $Equisetum$ પ્રજાતિની લાક્ષણિકતા છે,જે $Pteridophyta$ વિભાગના $Sphenopsida$ વર્ગમાં આવે છે.

(C) આકૃતિમાં દર્શાવેલ વનસ્પતિ ઇક્વિસેટમ $(Equisetum)$ છે,જે ત્રિઅંગી (Pteridophytes) સમૂહમાં આવે છે.
ત્રિઅંગીઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક $(2n)$ હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોય છે.
ત્રિઅંગીઓમાં જન્યુજનક $(n)$ અવસ્થા નાની,અસ્પષ્ટ અને સામાન્ય રીતે ટૂંકજીવી હોય છે,જેને ઘણીવાર પ્રથેલસ $(prothallus)$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ જન્યુજનક છે.

(B) આકૃતિમાં દર્શાવેલ વનસ્પતિ ઇક્વિસેટમ (Equisetum) છે,જે ત્રિઅંગી (Pteridophytes) ના સ્ફેનોપ્સિડા (Sphenopsida) વર્ગમાં આવે છે.
ઇક્વિસેટમ એ સમબીજાણુક (homosporous) વનસ્પતિ છે,જેનો અર્થ છે કે તે માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(C) ટેરિડોફાઇટ્સમાં પ્રજનન બીજાણુઓના નિર્માણ દ્વારા થાય છે. મોટાભાગના ટેરિડોફાઇટ્સ સમબીજાણુક (એક પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે) હોય છે,જ્યારે કેટલાક વિષમબીજાણુક (બે પ્રકારના બીજાણુઓ: લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ ઉત્પન્ન કરે છે) હોય છે. પુંજન્યુધાની એ લિંગી પ્રજનનમાં ભાગ લેતું નર પ્રજનન અંગ છે,અલિંગી પ્રજનનનું અંગ નથી. લઘુબીજાણુધાની એ લઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરતી રચના છે,જે વિષમબીજાણુક જીવનચક્રનો ભાગ છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી 'પુંજન્યુધાની' સૌથી અલગ છે કારણ કે તે લિંગી પ્રજનન સાથે સંકળાયેલું અંગ છે.

(A) બીજ વિકાસની પ્રક્રિયાને વનસ્પતિઓમાં બીજ ધારણ કરવાની ક્ષમતા (seed habit) માટે ઉત્ક્રાંતિના પૂર્વગામી તરીકે ગણવામાં આવે છે.
$1$. વિષમ બીજાણુકતા એ વનસ્પતિ દ્વારા બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ (લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ) ઉત્પન્ન કરવાની પ્રક્રિયા છે.
$2$. વિષમ બીજાણુક વનસ્પતિઓમાં,ગુરુબીજાણુ પિતૃ બીજાણુજનક પર અમુક સમય માટે જળવાઈ રહે છે.
$3$. યુગ્મનજમાંથી યુવાન ભ્રૂણનો વિકાસ પિતૃ બીજાણુજનક પર જળવાઈ રહેલા માદા જન્યુજનકની અંદર થાય છે.
$4$. આ ઘટના બીજ ધારણ કરવાની ક્ષમતા માટે પૂર્વગામી છે,જે ઉત્ક્રાંતિમાં એક મહત્વનું પગલું ગણાય છે. આ પ્રકારની લાક્ષણિકતા $Selaginella$ અને $Salvinia$ જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(C) ફર્નરી એ એક વિશિષ્ટ બગીચો અથવા વનસ્પતિ ઉદ્યાનનો એક વિભાગ છે જે ફર્ન (ફર્ન) ના ઉછેર અને પ્રદર્શન માટે સમર્પિત છે.
ફર્ન એ ત્રિઅંગી (Pteridophytes) તરીકે ઓળખાતા વનસ્પતિ સમૂહનો ભાગ છે.
તેથી,ફર્નરી એ મુખ્યત્વે ત્રિઅંગીઓનો ઉછેર છે.

(D) : મોટાભાગના ટેરિડોફાઇટ્સમાં બધા બીજાણુઓ સમાન પ્રકારના હોય છે; આવા છોડને સમબીજાણુક (homosporous) કહેવામાં આવે છે. $Selaginella$ અને $Salvinia$ જેવી પ્રજાતિઓ જે બે પ્રકારના બીજાણુઓ,મહા (મોટા) અને લઘુ (નાના) બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,તેમને વિષમબીજાણુક (heterosporous) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. મહાબીજાણુઓ અને લઘુબીજાણુઓ અંકુરિત થઈને અનુક્રમે માદા અને નર જન્યુજનક બનાવે છે. આ છોડમાં માદા જન્યુજનક પિતૃ બીજાણુજનક (sporophyte) પર વિવિધ સમયગાળા માટે જળવાઈ રહે છે. યુગ્મનજ (zygote) નો વિકાસ થઈને તેમાંથી નાનો ભ્રૂણ માદા જન્યુજનકની અંદર બને છે. આ ઘટના બીજ સ્વભાવ માટે પૂર્વગામી છે,જેને ઉત્ક્રાંતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.

(D) : બ્રાયોફાઇટ્સમાં,જીવનચક્રનો પ્રભાવી તબક્કો ગેમેટોફાઇટિક (જન્યુજનક) વનસ્પતિ દેહ છે.
તેનાથી વિપરીત,વાસ્ક્યુલર વનસ્પતિઓ (ત્રિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) માં સ્પોરોફાઇટિક (બીજાણુજનક) વનસ્પતિ દેહ તેમના જીવનચક્રનો પ્રભાવી તબક્કો છે.
પરિણામે,વાસ્ક્યુલર વનસ્પતિઓમાં ગેમેટોફાઇટ અત્યંત ઘટાડો પામેલ,કદમાં નાનો અને બ્રાયોફાઇટ્સના પ્રમાણમાં મોટા અને સ્વતંત્ર ગેમેટોફાઇટ્સની તુલનામાં નાના પ્રજનન અંગો (પુજન્યુધાની અને સ્ત્રીજન્યુધાની) ધરાવે છે.

(D) : મોટાભાગના ત્રિઅંગીઓમાં (pteridophytes) બધા બીજાણુઓ સમાન પ્રકારના હોય છે; આવા છોડને સમબીજાણુક (homosporous) કહેવામાં આવે છે.
$Selaginella$ અને $Salvinia$ જેવા પ્રજાતિઓ જે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,મહાલઘુ (મોટા) અને લઘુ (નાના) બીજાણુઓ,તેમને વિષમબીજાણુક (heterosporous) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
મહાલઘુબીજાણુઓ અને લઘુબીજાણુઓ અંકુરિત થઈને અનુક્રમે માદા અને નર જન્યુજનક બનાવે છે.
આ છોડમાં માદા જન્યુજનક પિતૃ બીજાણુજનક પર વિવિધ સમયગાળા માટે જળવાઈ રહે છે.
યુગ્મનજનું યુવાન ભ્રૂણમાં વિકાસ માદા જન્યુજનકની અંદર થાય છે.
આ ઘટના બીજ સ્વભાવની પૂર્વગામી છે,જેને ઉત્ક્રાંતિમાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું માનવામાં આવે છે.

(D) : ટેરિડોફાઇટ્સને વાહક પેશીધારી અપુષ્પી ($Gk$ $kryptos$ = છુપાયેલું + $gamos$ = લગ્ન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ બીજને બદલે બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે. તેઓ પ્રથમ વાહક પેશીધારી ભૂમિ વનસ્પતિઓ છે.
$Equisetum$ એ ટેરિડોફાઇટ છે જે $Sphenopsida$ વર્ગમાં આવે છે. તેના તમામ વાનસ્પતિક ભાગોમાં વાહક પેશીઓ ($\text{એટલે કે}$, જલવાહકને સમકક્ષ હેડ્રોમ અને અન્નવાહકને સમકક્ષ લેપ્ટોમ) હોય છે જે ચોક્કસ સ્ટીલના જૂથોમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.

(A) : બીજાણુઓનું લઘુબીજાણુઓ અને મહાબીજાણુઓમાં વિભેદન,જેને વિષમ બીજાણુકતા (heterospory) કહેવામાં આવે છે,તે એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિનું પગલું છે. માદા જન્યુજનકના વિકાસ માટે મહાબીજાણુને પિતૃ બીજાણુજનક પર મહાબીજાણુધાનીમાં જ જાળવી રાખવાની પ્રક્રિયાને બીજ નિર્માણ માટેની આવશ્યક પૂર્વશરત માનવામાં આવે છે,જે સપુષ્પી વનસ્પતિઓ (spermatophytes) નું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. આ પ્રક્રિયા ભ્રૂણને પિતૃ વનસ્પતિ દ્વારા રક્ષણ અને પોષણ મેળવતા વિકાસ પામવાની મંજૂરી આપે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુજનક (sporophyte) બીજાણુધાનીની અંદર બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
મોટાભાગની ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુ ઉત્પન્ન કરે છે,જેને સમબીજાણુક (homosporous) કહેવાય છે (દા.ત.,$Equisetum$,$Adiantum$,$Dryopteris$).
જોકે,$Salvinia$,$Selaginella$,$Azolla$,$Marsilea$ અને $Isoetes$ જેવી કેટલીક પ્રજાતિઓ બે અલગ પ્રકારના બીજાણુ ઉત્પન્ન કરે છે,જેને વિષમબીજાણુક (heterosporous) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$Salvinia$ એ વિષમબીજાણુક છે.

(C) જે ઘટનામાં નર અને માદા પ્રજનન અંગો અલગ-અલગ સમયે પરિપક્વ થાય છે તેને ડાયકોગેમી (dichogamy) કહેવામાં આવે છે. વાસ્ક્યુલર ક્રિપ્ટોગામ્સ (જેમ કે ફર્ન) ના પ્રોથેલસમાં,એન્થેરોઝોઇડ્સ અને અંડકોષ અલગ-અલગ સમયે પરિપક્વ થાય છે. આ સમયનો તફાવત એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે એક પ્રોથેલસના શુક્રકોષ બીજાના અંડકોષને ફલિત કરે છે,જેનાથી સ્વ-ફલન અટકે છે અને પર-ફલનને પ્રોત્સાહન મળે છે.

(A) કોલસાના થર લાખો વર્ષો પહેલા જીવતા પ્રાચીન વનસ્પતિઓના અવશેષોમાંથી બને છે.
ખાસ કરીને,કાર્બોનિફેરસ સમયગાળા દરમિયાન દલદલીય જંગલોમાં ટેરિડોફાઇટ્સ (હંસરાજ અને તેના જેવી વનસ્પતિઓ) મોટી માત્રામાં ઉગતી હતી.
જ્યારે આ વનસ્પતિઓ મૃત્યુ પામી,ત્યારે તેઓ કાંપના સ્તરો નીચે દટાઈ ગઈ હતી અને લાખો વર્ષોના ગાળામાં ગરમી અને દબાણને કારણે તેઓ કોલસામાં રૂપાંતરિત થઈ ગઈ.
તેથી,ટેરિડોફાઇટ્સ કોલસાના થર માટે મુખ્ય જવાબદાર છે.

(D) ટેરિડોફાઇટ્સ એ બીજવિહીન વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓનો એક વૈવિધ્યસભર સમૂહ છે. તેમના બાહ્યાકાર અને ઉત્ક્રાંતિના લક્ષણોના આધારે,તેમને $4$ મુખ્ય વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે:
$1$. સાયલોપ્સિડા (દા.ત.,Psilotum)
$2$. લાયકોપ્સિડા (દા.ત.,Selaginella,Lycopodium)
$3$. સ્ફેનોપ્સિડા (દા.ત.,Equisetum)
$4$. ટેરોપ્સિડા (દા.ત.,Dryopteris,Pteris,Adiantum)
તેથી,સાચો જવાબ $4$ છે.