Pteridophytes (General) Questions in Gujarati

(B) ટેરિડોફાઇટા અને અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં સાથી કોષોનો અભાવ હોય છે. તેના બદલે,વિશિષ્ટ પ્રકારના મૃદુતકીય કોષો જોવા મળે છે જેને $Albuminous$ $cells$ (આલ્બ્યુમિનસ કોષો) અથવા $Strasburger$ $cells$ કહેવામાં આવે છે.
આ કોષો ચાલની કોષો (sieve cells) સાથે દેહધાર્મિક રીતે જોડાયેલા હોય છે અને સાથી કોષોની જેમ પોષક તત્વોના વહન અને ચયાપચયમાં મદદરૂપ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) ઝાયલેમ વાહિનીઓ એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. તે સામાન્ય રીતે ટેરિડોફાઇટ્સ અને અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં ગેરહાજર હોય છે ($Ephedra$,$Gnetum$,$Selaginella$ અને $Pteridium$ જેવા કેટલાક અપવાદો સિવાય).
સાથી કોષો એ વિશિષ્ટ પેરેન્કાઇમા કોષો છે જે આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના ફ્લોએમમાં ચાલની નલિકાઓ સાથે સંકળાયેલા હોય છે. તે ટેરિડોફાઇટ્સ અને અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં ગેરહાજર હોય છે,જેની જગ્યાએ તેમાં આલ્બ્યુમિનસ કોષો જોવા મળે છે.

(B) ટ્રેબેક્યુલી એ અંતઃસ્તરના રૂપાંતરણ દ્વારા બને છે. $Selaginella$ ના પ્રકાંડમાં,અંતઃસ્તરના કોષો ત્રિજ્યાવર્તી રીતે લંબાય છે અને તેમાં કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓ વિકસે છે,જે ટ્રેબેક્યુલી તરીકે ઓળખાતી રચનાઓ બનાવે છે. આ ટ્રેબેક્યુલી મધ્યરંભ (stele) અને બાહ્યક (cortex) વચ્ચેના અંતરને જોડે છે,જે મધ્યરંભને આધાર પૂરો પાડે છે.

(C) $Protostele$ શબ્દ $Jeffrey$ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
તે સ્ટીલનો સૌથી સરળ અને સૌથી આદિમ પ્રકાર છે,જેમાં જલવાહક (xylem) નો મધ્ય ભાગ અન્નવાહક (phloem) દ્વારા ઘેરાયેલો હોય છે.
$Actinostele$ એ $Protostele$ નો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જેમાં મધ્યમાં આવેલ જલવાહકનો ભાગ આડછેદમાં તારા આકારનો દેખાય છે.
તેથી,$Actinostele$ એ $Protostele$ નું રૂપાંતરણ છે.

(A) એમ્ફિક્રિબલ અથવા હેડ્રોસેન્ટ્રિક વાહકપેશી પુલ એ બંધ પ્રકારના વાહકપેશી પુલ છે, જેમાં જલવાહક પેશી કેન્દ્રમાં હોય છે અને તે સંપૂર્ણપણે અન્નવાહક પેશી દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે.
આ પ્રકારના વાહકપેશી પુલ અમુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ (Pteridophytes) માં જોવા મળે છે, જેમ કે $Selaginella$ અને અન્ય હંસરાજ (Ferns).
તેની સામે, $Dracaena$, $Cucurbita$ અને $Zea mays$ એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ છે, જેમાં સામાન્ય રીતે સહસ્થ (collateral) અથવા દ્વિ-સહસ્થ (bicollateral) વાહકપેશી પુલ જોવા મળે છે.

(A) $Mesarch$ જલવાહક પેશીમાં,$protoxylem$ (આદિદારુ) બધી બાજુઓથી $metaxylem$ (અનુદારુ) દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે. જલવાહક પેશીની આ પ્રકારની ગોઠવણી $ferns$ (ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ) નું લાક્ષણિક લક્ષણ છે અને તે સામાન્ય રીતે તેમના પ્રકાંડમાં જોવા મળે છે.

(C) $Protostele$ એ સ્ટેલનો સૌથી સરળ પ્રકાર છે,જેની લાક્ષણિકતા જલવાહક પેશીના નક્કર કેન્દ્રીય ભાગની આસપાસ અન્નવાહક પેશીનું સ્તર છે.
તેને સ્ટેલનો સૌથી આદિમ પ્રકાર માનવામાં આવે છે.
$Protosteles$ સામાન્ય રીતે આદિમ વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓના પ્રકાંડમાં જોવા મળે છે,ખાસ કરીને $Pteridophyta$ જૂથના ઘણા સભ્યોમાં (જેમ કે $Lycopodium$ અને $Selaginella$).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) એક્ટોફ્લોઇક સાયફનોસ્ટીલ એ સ્ટીલનો એક પ્રકાર છે જેમાં ફ્લોએમ માત્ર ઝાયલેમની બહારની બાજુએ મર્યાદિત હોય છે અને તેને સંપૂર્ણપણે ઘેરી લે છે.
આ ગોઠવણી અમુક ટેરિડોફાઇટ્સની લાક્ષણિકતા છે.
તેના ઉદાહરણોમાં $Osmunda$ અને $Equisetum$ નો સમાવેશ થાય છે.

(B) નિમ્ન કક્ષાની વાહક વનસ્પતિઓ (જેમ કે ત્રિઅંગીઓ) માં અગ્રસ્થ કોષ સામાન્ય રીતે ચતુષ્ફલકીય અથવા પિરામિડ આકારનો હોય છે.
જોકે તે ચાર બાજુઓ ધરાવે છે (એક પાયો અને ત્રણ પાર્શ્વ બાજુઓ),જ્યારે તેને $T.S.$ (આડછેદ) માં જોવામાં આવે છે,ત્યારે તે ત્રણ બાજુઓ ધરાવતા ત્રિકોણ જેવો દેખાય છે.
તેથી,તેને સામાન્ય રીતે ત્રણ બાજુવાળો અગ્રસ્થ કોષ કહેવામાં આવે છે.

(A) જ્યારે બીજાણુધાની એક જ પ્રારંભિક કોષમાંથી વિકસે છે,ત્યારે તેને $Leptosporangiate$ પ્રકાર કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રકારમાં,બીજાણુધાનીની દીવાલ સામાન્ય રીતે એક સ્તરીય હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,જ્યારે બીજાણુધાની કોષોના સમૂહમાંથી વિકસે છે,ત્યારે તેને $Eusporangiate$ કહેવામાં આવે છે.

(A) $Azolla$ (અઝોલા) એ એક જલીય ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે જે $Anabaena$ $azollae$ (એનાબીના અઝોલી) નામના સાયનોબેક્ટેરિયા સાથે સહજીવન ધરાવે છે.
આ સાયનોબેક્ટેરિયા $Azolla$ ના પર્ણના પોલાણમાં વસવાટ કરે છે અને વાતાવરણીય નાઇટ્રોજનનું સ્થાપન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
તેથી,ડાંગરના ખેતરોમાં નાઇટ્રોજનની પ્રાપ્યતા વધારવા માટે $Azolla$ નો જૈવિક ખાતર તરીકે વ્યાપકપણે ઉપયોગ થાય છે.

(C) $\text{ત્રિઅંગી } (Pteridophytes)$ વનસ્પતિનું શરીર સાચા મૂળ, પ્રકાંડ અને પર્ણમાં વિભેદિત હોય છે.
$\text{એકાંગી } (Thallophyta)$ (જેમ કે લીલ) નું શરીર સુકાયક (thallus) જેવું હોય છે જેમાં કોઈ વિભેદન હોતું નથી.
$\text{દ્વિઅંગી } (Bryophytes)$ માં મૂળ, પ્રકાંડ અને પર્ણ જેવી રચનાઓ હોય છે, પરંતુ તેમાં સાચા વાહક પેશીઓ કે સાચા મૂળ, પ્રકાંડ અને પર્ણનો અભાવ હોય છે.
$\text{લાઇકેન}$ એ લીલ અને ફૂગનું સહજીવન છે અને તેમાં સાચા મૂળ, પ્રકાંડ કે પર્ણ હોતા નથી.

(A) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,જીવનચક્રમાં એકકીય જન્યુજનક અને દ્વિકીય બીજાણુજનક અવસ્થાઓ વચ્ચે એકાંતરણ જોવા મળે છે.
$Bryophytes$ (જેમ કે $Funaria$ અને $Anthoceros$) માં,જન્યુજનક અવસ્થા પ્રભાવી,સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે.
$Pteridophytes$ (જેમ કે $Nephrolepis$) માં,બીજાણુજનક અવસ્થા પ્રભાવી હોય છે,અને જન્યુજનક અવસ્થા નાની,અસ્પષ્ટ અને ટૂંકા ગાળાની રચના છે,જેને બીજાણુજનક અવસ્થાની તુલનામાં ગૌણ ગણી શકાય.
તેથી,$Nephrolepis$ માં જન્યુજનક અવસ્થા ગૌણ છે.

(B) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ તેમના દ્વારા ઉત્પન્ન થતા બીજાણુઓના પ્રકારના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
મોટાભાગની ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જેને સમબીજાણુક (homosporous) કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,Psilotum,Equisetum,Dryopteris).
કેટલીક ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ,જેવી કે Selaginella અને Salvinia,બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,મહાબીજાણુ (મોટા) અને લઘુબીજાણુ (નાના),અને તેમને વિષમબીજાણુક (heterosporous) કહેવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,Equisetum એ સમબીજાણુક ત્રિઅંગી છે,જ્યારે Selaginella અને Marsilea એ વિષમબીજાણુક છે.

(D) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,નર પ્રજનન અંગને પુજન્યુધાની (Antheridium) કહેવામાં આવે છે અને માદા પ્રજનન અંગને સ્ત્રીજન્યુધાની (Archegonium) કહેવામાં આવે છે. આ બંને અંગો અનુક્રમે નર અને માદા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરીને લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે. તેથી,$(B)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.

(D) વનસ્પતિ સૃષ્ટિનું વર્ગીકરણ વાહકપેશીઓ ($xylem$ અને $phloem$) ની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. એકાંગી (લીલ) માં વાહકપેશીઓનો અભાવ હોય છે.
$2$. દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓ અવાહકપેશીધારી છે.
$3$. ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ એ સૌ પ્રથમ વનસ્પતિ સમૂહ છે જેમાં પાણી અને પોષકતત્વોના વહન માટે સુવિકસિત વાહકપેશીઓ ($xylem$ અને $phloem$) વિકસી હતી.
$4$. અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પણ વાહકપેશીઓ હોય છે,પરંતુ ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ આ લક્ષણ ધરાવતો પ્રથમ સમૂહ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) $Rhynia$ (ર્હાનિયા) એ $Psilophytopsida$ વર્ગની એક જાણીતી અશ્મિભૂત ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે. તેને અશ્મિ રેકોર્ડમાં જોવા મળતી સૌથી જૂની વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓમાંની એક માનવામાં આવે છે,જે $Devonian$ સમયગાળાની છે. $Dryopteris$,$Equisetum$ અને $Selaginella$ એ જીવંત પ્રજાતિઓ છે,જ્યારે $Rhynia$ એ લુપ્ત થયેલી પ્રજાતિ છે.

(C) વનસ્પતિઓમાં,ખાસ કરીને અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) અને ત્રિઅંગી (Pteridophytes) માં,જે પર્ણો બીજાણુધાની (બીજાણુ ઉત્પન્ન કરતી રચના) ધારણ કરે છે તેને બીજાણુપર્ણ (Sporophylls) કહેવામાં આવે છે.
લઘુબીજાણુઓ લઘુબીજાણુપર્ણ પર અને મહાબીજાણુઓ મહાબીજાણુપર્ણ પર ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,બીજાણુ ઉત્પન્ન કરતા પર્ણો માટેનો સામાન્ય શબ્દ બીજાણુપર્ણ છે.

(C) પલ્લવપર્ણો એ પ્રરોહ અથવા શાખા પર ઉત્પન્ન થતા પ્રથમ પર્ણો છે. ઘણી વનસ્પતિઓમાં,ખાસ કરીને અમુક અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) અને કેટલાક ત્રિઅંગી (Pteridophytes) માં,આ પર્ણો સામાન્ય રીતે કદમાં સૂક્ષ્મ,ભીંગડા જેવા અને રંગમાં બદામી હોય છે. તે વિકસતા પ્રરોહાગ્ર અથવા કલિકા માટે રક્ષણાત્મક રચના તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) ત્રિઅંગી $(Pteridophytes)$ માં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક $(2n)$ હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોય છે.
જન્યુજનક અવસ્થા નાની,અસ્પષ્ટ,બહુકોષીય,મુક્તજીવી અને સામાન્ય રીતે પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે,પરંતુ કેટલાક કિસ્સાઓમાં તે ભૂમિગત અને ટૂંકજીવી હોઈ શકે છે.
આવૃત બીજધારી અને અનાવૃત બીજધારીમાં,જન્યુજનક અવસ્થા અત્યંત ગૌણ અને બીજાણુજનક પર આધારિત હોય છે.
દ્વિઅંગીમાં,જન્યુજનક અવસ્થા પ્રભાવી,સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી તબક્કો છે.
તેથી,ગૌણ,એકકીય,ટૂંકજીવી અને ભૂમિગત જન્યુજનક અવસ્થા એ ત્રિઅંગીનું લક્ષણ છે.

(D) એક-દ્વિવિધ (haplo-diplontic) જીવનચક્રમાં બહુકોષીય એકકીય જન્યુજનક અને બહુકોષીય દ્વિકીય બીજાણુજનક અવસ્થાઓ એકાંતરે જોવા મળે છે.
આ પ્રકારનું જીવનચક્ર દ્વિઅંગી (Bryophytes) અને ત્રિઅંગી (Pteridophytes) વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં એક-દ્વિવિધ જીવનચક્ર જોવા મળે છે,જેમાં બંને અવસ્થાઓ બહુકોષીય હોય છે અને ઘણીવાર સ્વતંત્ર રીતે જીવી શકે છે,જોકે બીજાણુજનક અવસ્થા પ્રભાવી હોય છે.

(C) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ એ વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ છે જે બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને બીજ કે પુષ્પો ઉત્પન્ન કરતી નથી. દ્વિઅંગીઓ (Bryophytes) અને બીજધારી વનસ્પતિઓ (અનાવૃત અને આવૃત બીજધારી) ની જેમ,ત્રિઅંગીઓ પણ તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન ભ્રૂણનું નિર્માણ કરે છે. તેથી,તેમને ભ્રૂણધારી (Embryophytes) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. તેઓ વનસ્પતિઓનો પ્રથમ સમૂહ છે જે સુવિકસિત વાહક પેશીતંત્ર ($Xylem$ અને $Phloem$) ધરાવે છે.

(D) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે.
આ બીજાણુજનક સ્વતંત્ર,દીર્ધજીવી અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે.
તે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલું હોય છે.
તેથી,'પરોપજીવી' હોવું એ ત્રિઅંગીના મુખ્ય વનસ્પતિ દેહની લાક્ષણિકતા નથી,કારણ કે તેઓ સ્વયંપોષી હોય છે.

(D) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુપર્ણ (બીજાણુધાની ધરાવતા પર્ણો) બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
ઉત્પન્ન થતા બીજાણુઓના પ્રકારના આધારે,ત્રિઅંગીઓને બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. સમબીજાણુક: જે વનસ્પતિઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે (દા.ત.,$Dryopteris$).
$2$. વિષમબીજાણુક: જે વનસ્પતિઓ બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ,મહાબીજાણુ અને લઘુબીજાણુ ઉત્પન્ન કરે છે (દા.ત.,$Selaginella$,$Salvinia$).
તેથી,ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ સમબીજાણુક અથવા વિષમબીજાણુક હોઈ શકે છે.

(C) $1$. ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ (જેમ કે હંસરાજ) માં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોય છે.
$2$. આ બીજાણુજનક અવસ્થા જીવનચક્રમાં દીર્ધજીવી અને મુખ્ય (પ્રભાવી) હોય છે.
$3$. જન્યુજનક અવસ્થા,જેને પ્રધેહ (prothallus) કહેવામાં આવે છે,તે નાની,અસ્પષ્ટ અને બહુકોષીય હોય છે,જે સામાન્ય રીતે હૃદયાકાર અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે.
$4$. તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે બીજાણુજનક એ પ્રભાવી અવસ્થા છે.
$5$. વિધાન $R$ ખોટું છે કારણ કે બીજાણુજનક એ સુકાયક નથી; જન્યુજનક (પ્રધેહ) એ સુકાયક જેવી રચના છે.

(C) $Nephrolepis$ (ફર્ન) એ ત્રિઅંગી (Pteridophyte) વનસ્પતિ છે,જે એક પ્રકારની અપુષ્પી વનસ્પતિ છે. તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે.
દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓ (Bryophytes) એ અવાહક પેશીવિહીન વનસ્પતિઓ છે જેમ કે મોસ અને લીવરવર્ટ્સ. $Nephrolepis$ એ ત્રિઅંગી વનસ્પતિ હોવાથી,વિધાન $R$ ખોટું છે.
આમ,$A$ સાચું છે અને $R$ ખોટું છે.

(A) $S$ સાચું છે: ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ બીજાણુ ઉત્પન્ન કરતી વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ છે,જેમાં બીજાણુઓ બીજાણુધાની તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ રચનાઓમાં બને છે.
$R$ સાચું છે: આ બીજાણુધાનીઓ સામાન્ય રીતે બીજાણુપર્ણ તરીકે ઓળખાતા પર્ણ જેવી રચનાઓ પર જોવા મળે છે.
આમ,બીજાણુધાનીમાં બીજાણુઓનું સર્જન $(S)$ એ બીજાણુધાની બીજાણુપર્ણ પર હોવાને કારણે $(R)$ થાય છે,તેથી $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) : $Equisetum$ એ ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે. અન્ય ત્રિઅંગીઓની જેમ,તેમાં પુજન્યુધાની (નર) અને સ્ત્રીજન્યુધાની (માદા) જેવા લિંગી અંગો ઉત્પન્ન થાય છે. તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે.
$R$: ત્રિઅંગીઓમાં મુખ્ય અવસ્થા બીજાણુજનક (sporophyte) છે,જે દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે. જન્યુજનક (prothallus) અવસ્થા નાની,અસ્પષ્ટ અને સામાન્ય રીતે અલ્પજીવી હોય છે. તે દીર્ધજીવી હોતી નથી. તેથી,વિધાન $R$ ખોટું છે.

(C) $Selaginella$ એ એક ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિ છે જે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ,તેથી તે વિષમબીજાણુક છે.
આ બીજ નિર્માણની પ્રક્રિયા તરફનું એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિનું પગલું છે.
જોકે,$Selaginella$ માં શંકુ (strobili) સામાન્ય રીતે દ્વિલિંગી હોય છે,જેમાં લઘુબીજાણુપર્ણ અને ગુરુબીજાણુપર્ણ બંને જોવા મળે છે.
તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે,પરંતુ કારણ $R$ ખોટું છે.

(B) $1$. $Equisetum$ એ ત્રિઅંગી (Pteridophyte) વનસ્પતિ છે અને તેમાં વાહકપેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) હાજર હોય છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. $Selaginella$ એ જાણીતી વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,જે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
$3$. $Fern$ સામાન્ય રીતે પ્રકાંડ (rhizomes) અથવા અસ્થાનિક કલિકાઓ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન કરે છે,કલિકા (gemmae) દ્વારા નહીં (જે $Marchantia$ જેવી લીવરવર્ટ્સની લાક્ષણિકતા છે). તેથી,વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$4$. $Rhynia$ એ અશ્મિભૂત ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,દ્વિઅંગી નથી. તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.

(D) સાચી જોડ $Equisetum$ - વિષમ બીજાણુકતા દ્વારા અલિંગી પ્રજનન છે.
$Equisetum$ (હોર્સટેલ) એ ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે જે બે પ્રકારના બીજાણુઓ (લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ) ઉત્પન્ન કરે છે,જેને વિષમ બીજાણુકતા કહેવાય છે.
$Strychnos$ એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે,બીજાણુ દ્વારા પ્રજનન કરતી નથી.
બ્રેડ મોલ્ડ $(Rhizopus)$ બીજાણુધાની બીજાણુઓ દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે,કણી બીજાણુ દ્વારા નહીં.
$Anthoceros$ (દ્વિઅંગી) માં વાનસ્પતિક પ્રજનન કંદ અથવા જૂના ભાગોના મૃત્યુ અને સડવાથી થાય છે,કુડમલી દ્વારા નહીં (કુડમલી એ $Marchantia$ નું લક્ષણ છે).

(A) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ $(Pteridophytes)$ માં,જે વનસ્પતિઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે તેને $Homosporous$ (સમબીજાણુક) વનસ્પતિઓ કહેવામાં આવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Psilotum$ અને $Equisetum$ નો સમાવેશ થાય છે. તેનાથી વિપરીત,જે વનસ્પતિઓ બે પ્રકારના બીજાણુઓ (લઘુબીજાણુ અને ગુરુબીજાણુ) ઉત્પન્ન કરે છે તેને $Heterosporous$ (વિષમબીજાણુક) વનસ્પતિઓ કહેવામાં આવે છે,જેમ કે $Selaginella$ અને $Salvinia$.

(A) $Dryopteris$ (એક પ્રકારની હંસરાજ) નો પ્રદેહ એ હૃદય આકારનો,પ્રકાશસંશ્લેષી અને સ્વતંત્ર જન્યુજનક છે.
હંસરાજમાં,પ્રજનન અંગો,એટલે કે પુંધાની (નર) અને અંડધાની (માદા),સામાન્ય રીતે પ્રદેહની વક્ષ અથવા નીચેની સપાટી પર જોવા મળે છે.
આ સ્થાન નાજુક પ્રજનન અંગોને સૂકાઈ જવાથી બચાવે છે અને પાણીની હાજરીમાં કશાધારી શુક્રકોષોને અંડકોષ તરફ ગતિ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,પુંધાની અને અંડધાની બંને પ્રદેહની નીચેની સપાટી પર આવેલા હોય છે.

(B) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક $(2n)$ હોય છે.
આ બીજાણુજનક બીજાણુધાની ધરાવે છે,જેમાં બીજાણુ-માતૃકોષો $(2n)$ આવેલા હોય છે.
આ બીજાણુ-માતૃકોષોમાં રિડક્શન વિભાજન (અર્ધીકરણ) થાય છે,જેના પરિણામે એકકીય $(n)$ બીજાણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ બીજાણુ-માતૃકોષ છે.

(A) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત હોય છે.
જન્યુજનક,જેને $prothallus$ (પ્રતંતુ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે નાનું,અસ્પષ્ટ,બહુકોષીય અને સામાન્ય રીતે મુક્તજીવી હોય છે.
તે પ્રકાશસંશ્લેષી છે અને તેને વૃદ્ધિ પામવા માટે ઠંડી,ભેજવાળી અને છાયાવાળી જગ્યાઓની જરૂર હોય છે.
જન્યુજનક નર અને માદા પ્રજનન અંગો ધરાવે છે,જેને અનુક્રમે $antheridia$ (પુજન્યુધાની) અને $archegonia$ (સ્ત્રીજન્યુધાની) કહેવામાં આવે છે.

(D) $\text{ત્રિઅંગી}$ (Pteridophytes) વનસ્પતિઓમાં, બીજાણુજનક અવસ્થા બીજાણુધાનીઓ ધરાવે છે જે પર્ણ જેવી રચનાઓ દ્વારા આધારિત હોય છે, જેને બીજાણુપર્ણ (sporophylls) કહેવામાં આવે છે。
કેટલીક $\text{ત્રિઅંગી}$ વનસ્પતિઓ જેવી કે $Selaginella$ માં, આ બીજાણુપર્ણો ભેગા મળીને શંકુ (strobili) જેવી રચના બનાવે છે。
આ બીજાણુપર્ણો ઘણીવાર લીલા અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે, જે વનસ્પતિના ઉર્જા ઉત્પાદનમાં ફાળો આપે છે。
તેથી, પ્રકાશસંશ્લેષી બીજાણુપર્ણ એ $\text{ત્રિઅંગી}$ વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે。

(D) ત્રિઅંગી (Pteridophytes) વનસ્પતિઓને $4$ મુખ્ય વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. $Psilopsida$ (દા.ત.,$Psilotum$)
$2$. $Lycopsida$ (દા.ત.,$Selaginella$,$Lycopodium$)
$3$. $Sphenopsida$ (દા.ત.,$Equisetum$)
$4$. $Pteropsida$ (દા.ત.,$Dryopteris$,$Pteris$,$Adiantum$)
$Bryopsida$ એ દ્વિઅંગી (Bryophytes) વનસ્પતિઓનો વર્ગ છે,ત્રિઅંગીનો નહીં. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) બીજસ્થાનની ઉત્ક્રાંતિ એ વનસ્પતિઓમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિ પ્રક્રિયા છે.
$Selaginella$ અને $Salvinia$ માં,માદા જન્યુજનક સંપૂર્ણપણે સ્વતંત્ર હોતું નથી; તેના બદલે,તે પિતૃ બીજાણુજનક પર અમુક સમય માટે જળવાઈ રહે છે.
યુગ્મનજમાંથી તરુણ ભ્રૂણનો વિકાસ માદા જન્યુજનકની અંદર થાય છે,જે પિતૃ બીજાણુજનક સાથે જોડાયેલું રહે છે.
માદા જન્યુજનકની અંદર ભ્રૂણનું આ જાળવણી અને વિકાસ,જે પિતૃ વનસ્પતિ સાથે જોડાયેલું હોય છે,તે ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ (અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) માં જોવા મળતા બીજસ્થાન માટેનું પૂર્વગામી પગલું છે.

(A) અંડક એ વિશિષ્ટ રચનાઓ છે જે ફલન પછી બીજમાં વિકસે છે.
વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,ત્રિઅંગી (Pteridophytes) એ વાહક પેશીધારી અપુષ્પી વનસ્પતિઓ છે જે બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને તેમાં બીજ કે અંડક ઉત્પન્ન થતા નથી.
અનાવૃત્ત બીજધારી (Gymnosperms) અને આવૃત્ત બીજધારી (Angiosperms) એ બીજધારી વનસ્પતિઓ છે અને બંનેમાં અંડક જોવા મળે છે.
તેથી,અંડક ત્રિઅંગી (Pteridophytes) માં ગેરહાજર હોય છે.

(B) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓના જીવનચક્રમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (Sporophyte) હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે. આ બીજાણુજનક એ વનસ્પતિનો પ્રભાવી,સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી તબક્કો છે. જન્યુજનક તબક્કો નાનો,અસ્પષ્ટ અને સામાન્ય રીતે ટૂંકા ગાળાનો હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) જલીય હંસરાજ $Azolla$ એ $Salviniaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે. તે વિષમ બીજાણુક (heterosporous) ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે. આ જલીય હંસરાજમાં બીજાણુધાનીઓ એક વિશિષ્ટ,સખત,બદામ જેવી રચનામાં સુરક્ષિત હોય છે જેને સ્પોરોકાર્પ કહેવામાં આવે છે. $Selaginella$ એ વિષમ બીજાણુક ત્રિઅંગી છે પરંતુ તે મુખ્યત્વે જલીય નથી. $Pteridium$ અને $Equisetum$ એ સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે. તેથી,સાચો જવાબ $Azolla$ છે.

(B) ઘણા હંસરાજ (ફર્ન) માં,કુમળા પર્ણો (જે કુંતલાકાર વિન્યાસ ધરાવે છે) અને ગાંઠમૂળી (rhizomes) કથ્થઈ રંગના,સૂકા,ભીંગડા જેવા અને વાળ જેવી રચનાઓથી ઢંકાયેલા હોય છે,જેને શલ્કીરોમ (Ramenta) કહેવામાં આવે છે. આ રચનાઓ બાષ્પીભવન અને યાંત્રિક ઈજાઓ સામે રક્ષણ પૂરું પાડે છે.

(A) પ્રજાતિ $Selaginella$ એ $Pteridophyta$ વિભાગના $Lycopsida$ વર્ગમાં આવે છે.
$Selaginella$ ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા વિષમબીજાણુકતા છે,જેનો અર્થ છે કે તે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: લઘુબીજાણુઓ અને ગુરુબીજાણુઓ.
વધુમાં,$Selaginella$ ના પર્ણો નાના (microphylls) હોય છે અને તેના પર્ણના તલસ્થ ભાગે ઉપરની સપાટી પર એક નાની,ભીંગડા જેવી રચના જોવા મળે છે જેને $ligule$ (જીભ જેવી રચના) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,વિષમબીજાણુકતા અને $ligulate$ પર્ણો એ $Selaginella$ ની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા છે.

(C) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં પર્ણોના કદમાં વિવિધતા જોવા મળે છે.
$1$. લઘુપર્ણીય (Microphyllous) પર્ણો નાના હોય છે,જે $Selaginella$ માં જોવા મળે છે.
$2$. ગુરૂપર્ણીય (Macrophyllous) પર્ણો મોટા હોય છે,જે હંસરાજ (ferns) માં જોવા મળે છે.
તેથી,ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ લઘુપર્ણીય અથવા ગુરૂપર્ણીય હોઈ શકે છે.

(A) ઘણી ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુપર્ણ (બીજાણુ ધારણ કરતા પર્ણો) એક વિશિષ્ટ સઘન રચના બનાવે છે જેને શંકુ અથવા સ્ટ્રોબિલી (strobili or cones) કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,Selaginella અથવા Equisetum માં). આ રચનાઓ બીજાણુઓના ઉત્પાદન અને રક્ષણ માટે વિશિષ્ટ હોય છે.

(A) એધા $(Cambium)$ એ પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશી છે જે વનસ્પતિઓમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
દ્વિતીય વૃદ્ધિ એ મોટાભાગની દ્વિદળી આવૃત્ત બીજધારી અને અનાવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં દ્વિતીય વૃદ્ધિનો અભાવ હોય છે કારણ કે તેમની પાસે વાહક એધા હોતી નથી.
તેથી,ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં એધા ગેરહાજર હોય છે.

(A) ત્રિઅંગી (Pteridophytes) વનસ્પતિઓના વર્ગીકરણમાં,$Lycopsida$ વર્ગની વનસ્પતિઓ નાના પર્ણો ધરાવે છે,જેને $microphylls$ કહેવામાં આવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Selaginella$ અને $Lycopodium$ નો સમાવેશ થાય છે. તેની સામે,$Pteropsida$ વર્ગની વનસ્પતિઓ મોટા પર્ણો ધરાવે છે,જેને $megaphylls$ કહેવાય છે. તેથી,નાના પર્ણો ધરાવતી વનસ્પતિઓ માટે સાચો વર્ગ $Lycopsida$ છે.

(C) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે.
આ પર્ણો બીજાણુધાનીઓ ધરાવે છે જે બીજાણુપર્ણો (sporophylls) તરીકે ઓળખાતી પર્ણ જેવી રચનાઓ પર આધારિત હોય છે.
બીજાણુધાનીની અંદર,બીજાણુ માતૃકોષો અર્ધીકરણ દ્વારા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,બીજાણુ ઉત્પન્ન કરતો ભાગ બીજાણુજનકની બીજાણુધાની છે.

(B) $Dryopteris$ (હંસરાજ) માં,પ્રાથમિક મૂળ અલ્પજીવી હોય છે અને તે અસ્થાનિક મૂળ દ્વારા બદલાય છે જે પ્રકાંડ (rhizome) માંથી ઉદ્ભવે છે. આ અસ્થાનિક મૂળ વનસ્પતિના કાયમી મૂળ છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક હોય છે.
જ્યારે બીજાણુઓ બીજાણુધાનીમાંથી મુક્ત થાય છે,ત્યારે તેઓ યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં અંકુરિત થાય છે.
આ અંકુરણ પ્રક્રિયા એક નાનો,બહુકોષીય,મુક્તજીવી,મોટે ભાગે પ્રકાશસંશ્લેષી અને સુકાયક જેવો જન્યુજનક ઉત્પન્ન કરે છે,જેને પ્રતંગ (Prothallus) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,ત્રિઅંગી વનસ્પતિમાં બીજાણુનું અંકુરણ પ્રતંગના નિર્માણ માટે થાય છે.