Bryophytes (General) Questions in Gujarati

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે: મોસમાં (જેમ કે $Funaria$) વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વિતીયક પ્રૌટોનેમામાં સંધિબીજાણુ અને કલિકાસર્જન દ્વારા થાય છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે: મોસમાં બીજાણુજનક (sporophyte) અવસ્થા અલિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર નથી; તે લિંગી પ્રજનન માટે અર્ધીકરણ દ્વારા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. મોસમાં અલિંગી પ્રજનન મુખ્યત્વે વાનસ્પતિક પ્રજનન દ્વારા થાય છે. તેથી,બીજાણુજનક અવસ્થા અલિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) પ્રોફેસર $Shiv$ $Ram$ $Kashyap$ $(1882-1934)$ ને ભારતીય બ્રાયોલોજીના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે ભારતમાં,ખાસ કરીને હિમાલયના પ્રદેશમાં લિવરવર્ટ્સ અને મોસના અભ્યાસમાં નોંધપાત્ર યોગદાન આપ્યું હતું. બ્રાયોફાઇટ્સના વર્ગીકરણ અને વિતરણ પરનું તેમનું કાર્ય ભારતીય વનસ્પતિશાસ્ત્રના સંશોધનમાં પાયારૂપ ગણાય છે.

(C) $Anthoceros$ (બ્રાયોફાઈટાના સભ્ય,ખાસ કરીને હોર્નવર્ટ્સ) ના નર અને માદા જન્યુજનક એકકીય $(n)$,સ્વયંપોષી (પ્રકાશસંશ્લેષી) અને સ્વતંત્ર મુક્તજીવી સજીવો છે.
તેની સરખામણીમાં,$Pinus$ (અનાવૃત બીજધારી) માં જન્યુજનક પરાવલંબી હોય છે,જ્યારે $Ricinus$ અને $Brassica$ (આવૃત બીજધારી) માં જન્યુજનક અત્યંત ઘટાડો પામેલા અને પરાવલંબી હોય છે જે મુક્તજીવી હોતા નથી.

(C) રોથમેલરે $(1951)$ દ્વિઅંગી (Bryophyta) વિભાગને $3$ વર્ગોમાં વિભાજીત કર્યા છે: $1$. હેપેટિકી (Hepaticae - લીવરવર્ટ્સ),$2$. એન્થોસેરોટી (Anthocerotae - હોર્નવર્ટ્સ),અને $3$. મસ્સી (Musci - મોસ).

(D) દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા થાય છે:
$1$. અવખંડન: વનસ્પતિ દેહ નાના ટુકડાઓમાં વિભાજિત થાય છે,જેમાંથી દરેક નવો છોડ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
$2$. આગંતુક શાખાઓ: આ એવી શાખાઓ છે જે સામાન્ય કક્ષકલિકાઓ સિવાયના ભાગોમાંથી ઉદ્ભવે છે,જે અલગ થઈને સ્વતંત્ર રીતે વૃદ્ધિ પામી શકે છે.
$3$. કુડમલી: આ વિશિષ્ટ અલિંગી પ્રજનન રચનાઓ છે જે ઘણા લીવરવર્ટ્સ (દા.ત.,માર્કેન્શિયા) માં જોવા મળે છે,જે પિતૃ વનસ્પતિથી અલગ થઈને નવા સજીવો બનાવે છે.
તેથી,આપેલ તમામ પદ્ધતિઓ દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે જવાબદાર છે.

(A) $Bryophytes$ (દ્વિઅંગી) નો વનસ્પતિ દેહ લીલ કરતા વધુ વિભેદિત હોય છે. તે સુકાયકીય (thalloid) અને જમીન પર પથરાયેલું અથવા સીધું (ઉભું) હોય છે,અને તે એકકોષીય કે બહુકોષીય $rhizoids$ (મૂલાંગો) દ્વારા આધાર સાથે જોડાયેલું હોય છે. તેમાં સાચા મૂળ,પ્રકાંડ કે પર્ણોનો અભાવ હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $Riccia$,જે $Hepaticopsida$ (લીવરવર્ટ્સ) વર્ગમાં આવે છે,તેમાં વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક $(n)$ હોય છે,જે પ્રભાવી,સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી તબક્કો છે. બીજાણુજનક $(2n)$ તબક્કો અત્યંત ઘટાડો પામેલો હોય છે અને માત્ર પ્રાવર (capsule) ધરાવે છે. તે પોષણ અને રક્ષણ માટે સંપૂર્ણપણે જન્યુજનક પર આધારિત છે. તેથી,તે જન્યુજનક પર પરપોષી અથવા આધારિત હોય છે.

(B) દ્વિઅંગીઓને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જમીન પર રહે છે પરંતુ લિંગી પ્રજનન માટે પાણી પર આધાર રાખે છે. તેઓ લીલ (જે મુખ્યત્વે જલીય છે) અને ત્રિઅંગી (જે વાહક પેશીઓ ધરાવતી પ્રથમ સ્થળજ વનસ્પતિઓ છે) વચ્ચેની ઉત્ક્રાંતિની કડી દર્શાવે છે. તેથી,દ્વિઅંગીઓ લીલ અને ત્રિઅંગી વચ્ચેનું મધ્યવર્તી સ્થાન ધરાવે છે.

(D) બ્રાયોફાઇટ્સને મુખ્ય ત્રણ વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. $Hepaticopsida$ (લિવરવર્ટ્સ)
$2$. $Anthocerotopsida$ (હોર્નવર્ટ્સ)
$3$. $Bryopsida$ (મોસ)
આપેલ ત્રણેય વિકલ્પો બ્રાયોફાઇટ્સના વર્ગો હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) દ્વિઅંગીઓમાં (Bryophytes),મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ એકકીય જન્યુજનક (Gametophyte) હોય છે.
ફલન પછી,યુગ્મનજ વિકાસ પામીને બીજાણુજનક (Sporophyte) બનાવે છે.
બીજાણુજનક દ્વિકીય હોય છે અને અર્ધીકરણ દ્વારા એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આમ,બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરતી અવસ્થા બીજાણુજનક (Sporophyte) છે.

(A) દ્વિઅંગીઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ એકકીય $(n)$ હોય છે.
તે જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,તેથી તેને જન્યુજનક કહેવામાં આવે છે.
બીજાણુંજનક બહુકોષીય હોય છે અને પોષણ માટે જન્યુજનક પર આધાર રાખે છે.
તેથી,દ્વિઅંગીઓના જીવનચક્રમાં પ્રભાવી અવસ્થા જન્યુજનક અવસ્થા છે.

(C) બ્રાયોફાઇટ્સમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક $(n)$ છે,જે પ્રભાવી અને સ્વતંત્ર અવસ્થા છે.
બીજાણુજનક $(2n)$ એ ગૌણ અવસ્થા છે,જે બહુકોષીય છે અને પોષણ માટે જન્યુજનક પર આધારિત છે.
તેથી,બીજાણુજનક એ બ્રાયોફાઇટ્સના જીવનચક્રમાં ગૌણ અવસ્થા દર્શાવે છે.

(D) દ્વિઅંગીઓમાં વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક હોય છે.
લિંગી પ્રજનન અંડજન્યુ પ્રકારનું હોય છે.
નર પ્રજનન અંગને પુજન્યુધાની કહે છે,જે દ્વિ-કશાધારી પુજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
માદા પ્રજનન અંગને સ્ત્રીજન્યુધાની કહે છે,જે ફ્લાસ્ક આકારની હોય છે અને એક અંડકોષ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,લિંગી પ્રજનનમાં પુજન્યુધાની અને સ્ત્રીજન્યુધાની બંને ભાગ લે છે.

(B) દ્વિઅંગીઓને 'વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવી' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જમીન પર રહી શકે છે પરંતુ લિંગી પ્રજનન માટે પાણી પર આધાર રાખે છે. તેઓ સામાન્ય રીતે ભેજવાળી જગ્યાઓ,જેમ કે ભીની દીવાલો,ભીની જમીન અને ભેજયુક્ત ખડકો પર જોવા મળે છે.

(B) દ્વિઅંગીઓના જીવનચક્રમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક $(n)$ હોય છે.
બીજાણુજનક $(2n)$ અર્ધીકરણ દ્વારા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
અર્ધીકરણ એ ન્યૂનકારી વિભાજન હોવાથી,પરિણામી બીજાણુઓ એકકીય $(n)$ હોય છે.

(B) દ્વિઅંગીઓમાં,વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક (gametophyte) હોય છે,જે જીવનચક્રનો પ્રભાવી તબક્કો છે.
$1$. જન્યુજનક સ્વભાવે એકકીય $(n)$ હોય છે.
$2$. તે જીવનચક્રનો પ્રાથમિક તબક્કો છે,ગૌણ નથી.
$3$. તે સ્વયંપોષી છે,જેનો અર્થ છે કે તે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવી શકે છે.
$4$. તે લિંગી અંગો ધરાવે છે અને લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,તે 'ગૌણ' છે તે વિધાન અસંગત છે.

(B) સૌ પ્રથમ ભૂમિનિવાસી વનસ્પતિઓ $Bryophytes$ (દ્વિઅંગી) છે.
$Bryophytes$ ને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ જમીન પર રહે છે પરંતુ લિંગી પ્રજનન માટે પાણી પર આધાર રાખે છે.
જોકે $Pteridophytes$ (ત્રિઅંગી) એ વાહક પેશીઓ ($xylem$ અને $phloem$) ધરાવતી પ્રથમ ભૂમિનિવાસી વનસ્પતિઓ હતી,પરંતુ ઐતિહાસિક રીતે $Bryophytes$ ને જમીન પર વસવાટ કરનાર વનસ્પતિઓના પ્રથમ સમૂહ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) $Bryophytes$ (બ્રાયોફાઇટ્સ) ના લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$1$. તેમાં માદા પ્રજનન અંગ તરીકે $Archegonia$ (સ્ત્રીધાની) હાજર હોય છે.
$2$. $Bryophytes$ માં જન્યુજનક અવસ્થા ($Gametophytic$ phase) પ્રભાવી અને સ્વતંત્ર હોય છે,જ્યારે બીજાણુજનક અવસ્થા ($Sporophytic$ phase) જન્યુજનક પર નિર્ભર અથવા પરોપજીવી હોય છે.
$3$. તેમનો વનસ્પતિ દેહ સુકાયક $(Thalloid)$ પ્રકારનો હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) દ્વિઅંગીઓમાં જીવનચક્રમાં જન્યુજનક અવસ્થા પ્રભાવી હોય છે. મુખ્ય વનસ્પતિદેહ એકકીય $(n)$ હોય છે અને તેને જન્યુજનક કહેવામાં આવે છે. તે જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે જોડાઈને યુગ્મનજ બનાવે છે. યુગ્મનજ વિકાસ પામીને બીજાણુજનક $(2n)$ બનાવે છે,જે પોષણ અને આધાર માટે જન્યુજનક પર આધારિત હોય છે. તેથી,પુખ્ત વનસ્પતિદેહ જન્યુજનક છે.

(D) $Bryophyta$ (દ્વિઅંગી) ને વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેઓ જમીન પર સફળતાપૂર્વક વસવાટ કરનાર પ્રથમ વનસ્પતિ સમૂહ હતા,જોકે તેમને ફલન માટે પાણીની જરૂરિયાત રહે છે. જોકે $Lichens$ (લાઇકેન) ઘણીવાર ખુલ્લા ખડકો પર પ્રાથમિક અનુક્રમણમાં અગ્રગામી જાતિઓ તરીકે કાર્ય કરે છે,પરંતુ ઉત્ક્રાંતિના ક્રમમાં $Bryophyta$ એ જમીન પરની વનસ્પતિઓનો પ્રથમ મુખ્ય સમૂહ છે.

(A) વનસ્પતિ સૃષ્ટિનું વર્ગીકરણ વાહકપેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) ની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. દ્વિઅંગીઓ (Bryophytes) એ અવાહક વનસ્પતિઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં પાણી અને પોષક તત્વોના વહન માટે વિશિષ્ટ પેશીઓનો અભાવ હોય છે.
$2$. ત્રિઅંગીઓ,અનાવૃતબીજધારીઓ અને આવૃતબીજધારીઓ એ વાહકપેશીધારી વનસ્પતિઓ છે.
તેથી,દ્વિઅંગીઓ એવો વનસ્પતિસમૂહ છે જે વાહકપેશીઓ ધરાવતો નથી.

(B) ભ્રૂણધારી વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જે તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન ભ્રૂણ ઉત્પન્ન કરે છે. વનસ્પતિઓમાં જલીય જીવનમાંથી સ્થળજ જીવન તરફનું સંક્રમણ દ્વિઅંગીઓ (Bryophytes) સાથે શરૂ થયું હતું. તેઓ વનસ્પતિઓનું પ્રથમ જૂથ છે જે યુગ્મનજ (zygote) માંથી બહુકોષીય ભ્રૂણનું નિર્માણ દર્શાવે છે,જે માદા પ્રજનન અંગની અંદર જળવાઈ રહે છે. તેથી,દ્વિઅંગીઓને પ્રથમ ભ્રૂણધારી વનસ્પતિઓ માનવામાં આવે છે.

(C) દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક (gametophyte) હોય છે,જે એકકીય $(n)$ છે.
આ જન્યુજનક અવસ્થા સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવી શકે છે.
તેથી,પોષણની દૃષ્ટિએ જન્યુજનક અવસ્થા સ્વયંપોષી હોય છે.

(A) $Bryophytes$ માં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક (gametophyte) હોય છે,જે સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે. બીજાણુજનક (sporophyte) અવસ્થા મુક્તજીવી હોતી નથી,પરંતુ તે પ્રકાશસંશ્લેષી જન્યુજનક સાથે જોડાયેલી હોય છે અને તેના પરથી પોષણ મેળવે છે. તેથી,પોષણની દૃષ્ટિએ બીજાણુજનક અવસ્થા પરપોષી હોય છે.

(C) દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓના જીવનચક્રમાં,પ્રભાવી અવસ્થા જન્યુજનક (gametophyte) હોય છે.
આ અવસ્થા એકકીય $(n)$ હોય છે કારણ કે તે સમભાજન દ્વારા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
ફલન પછી બનતી બીજાણુજનક (sporophyte) અવસ્થા દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે.
તેથી,જન્યુજનક અવસ્થાનું રંગસૂત્રીય બંધારણ એકકીય હોય છે.

(A) બ્રાયોફાઇટ્સમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક $(n)$ હોય છે,જે પ્રભાવી અવસ્થા છે અને તે જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરીને લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે.
બીજાણુજનક $(2n)$ અવસ્થા પોષણ માટે જન્યુજનક પર આધારિત હોય છે અને તે અર્ધીકરણ દ્વારા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરીને અલિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે.

(D) બ્રાયોફાઇટ્સમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા થાય છે.
$1$. આગંતુક શાખાઓ: આ નાની શાખાઓ છે જે વનસ્પતિના દેહ પરથી વિકસે છે અને અલગ થઈને નવી વનસ્પતિ બનાવે છે.
$2$. કંદ: આ સંગ્રહ અંગો છે જે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં નવી વનસ્પતિમાં વિકસી શકે છે.
$3$. કુડમલી (જેમા): આ વિશિષ્ટ અલિંગી પ્રજનન રચનાઓ છે જે ઘણા લીવરવર્ટ્સ (દા.ત.,માર્કેન્શિયા) માં જોવા મળે છે,જે પિતૃ વનસ્પતિથી અલગ થઈને નવા સજીવોમાં વૃદ્ધિ પામે છે.
તેથી,બ્રાયોફાઇટ્સમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન માટે આ તમામ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ થાય છે.

(C) દ્વિઅંગીઓ (બ્રાયોફાઇટ્સ) એ અવાહક પેશીવિહીન ભૂમિગત વનસ્પતિઓ છે. આ વનસ્પતિઓમાં,નર લિંગી અંગને $Antheridium$ (પુંજન્યુધાની) કહેવામાં આવે છે,જે દ્વિ-કશાધારી પુજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. માદા લિંગી અંગને $Archegonium$ (સ્ત્રીજન્યુધાની) કહેવામાં આવે છે,જે કુંજાકાર હોય છે અને એક અંડકોષ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,દ્વિઅંગીઓમાં પ્રજનન આ બંને લિંગી અંગો દ્વારા થાય છે.

(A) વનસ્પતિ સૃષ્ટિને તેમના લક્ષણોના આધારે વિવિધ જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. $Funaria$ (ફ્યુનારિયા) એ એક જાણીતી મોસ છે,જે $Bryophyta$ (દ્વિઅંગી) જૂથમાં આવે છે.
$2$. $Rhynia$ (રહાનિયા) એ વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓનું લુપ્ત પ્રજાતિ છે.
$3$. $Selaginella$ (સેલાજીનેલા) એ ત્રિઅંગી (Pteridophyte) વનસ્પતિ છે.
$4$. $Sargassum$ (સરગાસમ) એ બદામી લીલ છે,જે $Phaeophyceae$ જૂથમાં આવે છે.
તેથી,$Funaria$ એ સાચો જવાબ છે.

(C) આકૃતિમાં લિવરવર્ટનો સુકાય (thallus) દર્શાવેલ છે,જે દ્વિઅંગી (Bryophytes) સમૂહનો સભ્ય છે.
Riccia અથવા Marchantia જેવા લિવરવર્ટ્સ સુકાયકાય શરીર ધરાવે છે જે પૃષ્ઠવક્ષીય રીતે ચપટું હોય છે અને આધાર સાથે જોડાયેલું હોય છે.
તેથી,સાચો સમૂહ દ્વિઅંગી છે.

(A) આકૃતિમાં લિવરવર્ટ $Riccia$ (રિકસિયા) નો સુકાય દર્શાવેલ છે.
$Riccia$ એ માર્ચેશિયલ્સ શ્રેણીના લિવરવર્ટ્સનું એક પ્રજાતિ છે.
તેનું સુકાય લીલું,પૃષ્ઠવક્ષીય રીતે ચપટું અને દ્વિભાજી શાખાઓ ધરાવતું હોય છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ગુલાબ જેવી રચના (rosette-like structure) બનાવે છે.

(B) આકૃતિમાં થેલસ જેવી રચના દર્શાવવામાં આવી છે,જે દ્વિઅંગીઓ (Bryophytes) (જેમ કે લીવરવર્ટ્સ,દા.ત. માર્કેન્શિયા) માં જન્યુજનક અવસ્થાની લાક્ષણિકતા છે. દ્વિઅંગીઓમાં,વનસ્પતિ દેહ એકકીય જન્યુજનક હોય છે,જે જીવનચક્રની મુખ્ય અવસ્થા દર્શાવે છે. બીજાણુજનક પોષણ માટે જન્યુજનક પર આધારિત હોય છે અને તે મુખ્ય અવસ્થા નથી.

(B) આ આકૃતિ મોસ $Funaria$ (ફ્યુનારિયા) ના જન્યુજનક (gametophyte) ને દર્શાવે છે.
$Funaria$ એ બ્રાયોફાઇટા વિભાગ હેઠળના બ્રાયોપ્સિડા વર્ગની એક સામાન્ય મોસ છે.
તે પર્ણમય જન્યુજનક અવસ્થા ધરાવે છે,જેમાં મધ્ય અક્ષ પર સર્પાકાર રીતે ગોઠવાયેલા પર્ણો હોય છે અને તેની સાથે જોડાયેલ બીજાણુજનક (sporophyte) હોય છે,જે ફૂટ (foot),સીટા (seta) અને કેપ્સ્યુલ (capsule) ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) આપેલ આકૃતિ મોસ (દા.ત. ફ્યુનારિયા) દર્શાવે છે,જે દ્વિઅંગી (Bryophyta) સમૂહમાં આવે છે.
દ્વિઅંગીઓમાં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક (Gametophyte) હોય છે,જે એકકીય $(n)$ અને સ્વયંપોષી (પ્રકાશસંશ્લેષી) હોય છે.
બીજાણુજનક (Sporophyte) પોષણ માટે જન્યુજનક પર આધારિત હોય છે અને તે દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે.
તેથી,એકકીય અને સ્વયંપોષી અવસ્થા જન્યુજનક છે.

(A) $Funaria$ (મોસ) જેવા દ્વિઅંગી (Bryophytes) વનસ્પતિઓના જીવનચક્રમાં,પ્રભાવી અવસ્થા જન્યુજનક હોય છે.
$1$. જન્યુજનક અવસ્થા એકકીય $(n)$ અને સ્વયંપોષી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવી શકે છે.
$2$. $Parmelia$ એ લાઈકેન છે,જે લીલ અને ફૂગનું સહજીવન છે.
$3$. $Strigula$ પણ એક લાઈકેન છે.
$4$. $Rhynia$ એ અશ્મિભૂત ત્રિઅંગી (Pteridophyte) વનસ્પતિ છે.
તેથી,$Funaria$ એ સાચો જવાબ છે.

(A) કુડમલી (gemmae) એ વિશિષ્ટ લીલી,બહુકોષીય,અલિંગી કલિકાઓ છે જે લીવરવર્ટ્સ (દા.ત.,$Marchantia$) ના સુકાય પર આવેલા નાના કપ જેવા આકારના ભાગોમાં વિકસે છે,જેને કુડમલી કપ (gemma cups) કહેવાય છે.
આ કુડમલી પિતૃ દેહથી અલગ થઈને અંકુરણ પામે છે અને નવા સજીવોનું નિર્માણ કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં વાનસ્પતિક રચનાઓનું નિર્માણ થાય છે જે જન્યુઓના જોડાણ વગર નવા છોડમાં વિકસે છે,તેથી તેને વાનસ્પતિક પ્રજનન (અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) $\text{દ્વિઅંગી}$ (Bryophytes) માં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ એકકીય જન્યુજનક $(n)$ હોય છે.
આ જન્યુજનક અવસ્થા સ્વતંત્ર, પ્રકાશસંશ્લેષી અને જીવનચક્રની પ્રભાવી અવસ્થા છે.
તેની સામે, $\text{ત્રિઅંગી}$, $\text{અનાવૃત્ત બીજધારી}$ અને $\text{આવૃત બીજધારી}$ (જેમાં $\text{એકદળી}$ નો સમાવેશ થાય છે) માં પ્રભાવી અવસ્થા દ્વિતીય બીજાણુજનક $(2n)$ હોય છે, જ્યારે જન્યુજનક અવસ્થા અત્યંત ટૂંકી અને બીજાણુજનક પર આધારિત હોય છે.

(A) આપેલ ચાર્ટ અપુષ્પી વનસ્પતિઓને ત્રણ જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરે છે: થેલોફાઈટા (એકાંગી),બ્રાયોફાઈટા (દ્વિઅંગી) અને ટેરિડોફાઈટા (ત્રિઅંગી).
'$X$' એ બ્રાયોફાઈટા જૂથનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,માર્કેન્શિયા એ બ્રાયોફાઈટા (લીવરવર્ટ) નું જાણીતું ઉદાહરણ છે.
રહાનિયા એ અશ્મિભૂત ટેરિડોફાઈટ છે,બેનીટાઈટીસ એ લુપ્ત અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું જૂથ છે અને પાર્મેલિયા એ લાઈકેન (થેલોફાઈટા) છે.
તેથી,માર્કેન્શિયા સાચો જવાબ છે.

(C) $X:$ રોથમેલરે $(1951)$ દ્વિઅંગીને ત્રણ વર્ગોમાં વર્ગીકૃત કર્યા: હેપેટિકોપ્સીડા (Hepaticopsida),એન્થોસેરોટોપ્સીડા (Anthocerotopsida) અને બ્રાયોપ્સીડા (Bryopsida). આ વિધાન સાચું છે.
$Y:$ પ્રો. એસ.આર. કશ્યપને ભારતીય દ્વિઅંગી વિજ્ઞાનના પિતા માનવામાં આવે છે,આયંગરને નહીં. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.
$Z:$ એમ.ઓ.પી. આયંગરને ભારતીય લીલવિદ્યાના પિતા માનવામાં આવે છે,શિવરામ કશ્યપને નહીં. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.
આમ,માત્ર વિધાન $X$ સાચું છે,જ્યારે $Y$ અને $Z$ ખોટાં છે.

(D) : બ્રાયોફાઇટ્સમાં,$Sphagnum$ આર્થિક રીતે સૌથી મહત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. તેને લોકપ્રિય રીતે બોગ મોસ (bog moss) અથવા પીટ મોસ (peat moss) કહેવામાં આવે છે. તે બહુવર્ષાયુ છે અને તેની વૃદ્ધિ વર્ષો સુધી ચાલુ રહે છે.
તેના જૂના ભાગો મૃત્યુ પામે છે પરંતુ એસિડના સ્ત્રાવને કારણે તેનું વિઘટન થતું નથી,જે એન્ટિબેક્ટેરિયલ અને એન્ટિફંગલ ક્રિયાઓ માટે જવાબદાર છે.
મૃત અવશેષોનો વધતો જથ્થો વર્ષો સુધી એકઠો થાય છે અને કાર્બનથી સમૃદ્ધ એક ઘટ્ટ ઘેરા રંગનો સમૂહ બનાવે છે જેને પીટ કહેવામાં આવે છે.
પીટનો ઉપયોગ બળતણ તરીકે થાય છે. ઔદ્યોગિક ઉપયોગો માટે મેળવેલા પીટમાંથી પેરાફિન,એસિટિક એસિડ,પીટ ટાર અને એમોનિયા આડપેદાશો તરીકે મેળવવામાં આવે છે.

(C) $Sphagnum$ અને $Funaria$ એ $Bryophyta$ વિભાગના $Bryopsida$ વર્ગમાં આવે છે. તેઓ સામાન્ય રીતે મોસ (mosses) છે. તેમનું વનસ્પતિ શરીર ત્રિજ્યાવર્તી સંમિતિ ધરાવે છે અને મુખ્યત્વે પર્ણમય હોય છે.
$Salvinia$ એ $Pteridophyta$ વિભાગમાં આવે છે. તેનું બીજાણુજનક (sporophyte) વનસ્પતિ શરીર સાચા પર્ણો,પ્રકાંડ અને મૂળ ધરાવે છે.
$Marchantia$ એ $Bryophyta$ વિભાગના $Hepaticopsida$ વર્ગમાં આવે છે. તેમને લીવરવર્ટ્સ (liverworts) પણ કહેવામાં આવે છે. તેમનું વનસ્પતિ શરીર પૃષ્ઠવક્ષીય રીતે ચપટું સુકાયક (thallus) હોય છે.

(A) $Marchantia$ એ એક દ્વિસદની (dioecious) વનસ્પતિ છે.
નર વનસ્પતિઓ એન્થેરિડિયોફોર (antheridiophores) ધરાવે છે અને માદા વનસ્પતિઓ આર્કીગોનિયોફોર (archegoniophores) ધરાવે છે.
એન્થેરિડિયોફોર એક દંડ અને તકતી જેવા ભાગનો બનેલો હોય છે જેને રિસેપ્ટેકલ (receptacle) કહેવાય છે.
આર્કીગોનિયોફોર એક દંડ અને તેના અગ્ર ભાગે તકતી જેવા રિસેપ્ટેકલનો બનેલો હોય છે.

(A) આપેલી આકૃતિ $Marchantia$ (બ્રાયોફાઈટા) ના માદા સુકાયની છે.
આકૃતિમાં:
$(a)$ સ્ત્રીધાનીધર દર્શાવે છે,જે માદા પ્રજનન અંગો (સ્ત્રીધાની) ધરાવતો દંડ છે.
$(b)$ માદા સુકાય દર્શાવે છે,જે મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ છે.
$(c)$ જેમા કપ દર્શાવે છે,જે અલિંગી પ્રજનનમાં ભાગ લેતી રચના છે.
$(d)$ મૂલાંગો દર્શાવે છે,જે મૂળ જેવી રચનાઓ છે જે જમીન સાથે જકડાઈ રહેવા અને પાણી તથા ખનિજોના શોષણમાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(a)$ છે.

(D) $Sphagnum$ એ એક દ્વિઅંગી (bryophyte) વનસ્પતિ છે,જેમાં પ્રભાવી અવસ્થા અથવા મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ એ સ્વતંત્ર અને મુક્તજીવી જન્યુજનક છે.
બીજાણુજનક (sporophyte) એ જન્યુજનક પર પરોપજીવી હોય છે.
$Pinus$ (અનાવૃત બીજધારી),રાઈ અને એરંડા (આવૃત બીજધારી) માં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ બીજાણુજનક હોય છે.
જન્યુજનક અત્યંત ઘટાડો પામેલ હોય છે અને સંપૂર્ણપણે બીજાણુજનક પર આધારિત હોય છે.

(D) : $Elater$ એ એક કોષ (અથવા કોષ સાથે જોડાયેલી રચના) છે જે ભેજગ્રાહી $(hygroscopic)$ હોય છે,અને તેથી તે પર્યાવરણમાં ભેજના ફેરફારોના પ્રતિભાવમાં પોતાનો આકાર બદલે છે.
$Elaters$ વિવિધ સ્વરૂપોમાં જોવા મળે છે,પરંતુ તે હંમેશા વનસ્પતિના બીજાણુઓ સાથે સંકળાયેલા હોય છે.
જે વનસ્પતિઓમાં બીજ હોતા નથી,તેમાં તેઓ બીજાણુઓને નવા સ્થાને ફેલાવવાનું કાર્ય કરે છે.
લિવરવર્ટ્સમાં,$elaters$ એવા કોષો છે જે બીજાણુઓ સાથે બીજાણુજનક $(sporophyte)$ માં વિકસે છે.
તેઓ સંપૂર્ણ કોષો છે,જે સામાન્ય રીતે પરિપક્વતા સમયે સર્પાકાર જાડાઈ ધરાવે છે જે ભેજની માત્રાને પ્રતિભાવ આપે છે.
મોટાભાગના લિવરવર્ટ્સમાં,$elaters$ જોડાયેલા હોતા નથી,પરંતુ કેટલીક પર્ણમય પ્રજાતિઓમાં (જેમ કે $Frullania$) થોડા $elaters$ સ્પોરેન્જિયમ (બીજાણુ ધાની) ની અંદર જોડાયેલા રહે છે.
$Elaters$ તેમની ભેજગ્રાહી હિલચાલ દ્વારા બીજાણુઓના ફેલાવામાં મદદ કરે છે.

(C) $Sphagnum$ એ મોસનું એક પ્રજાતિ છે જેને સામાન્ય રીતે પીટ મોસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેના ભેજશોષક (hygroscopic) સ્વભાવને કારણે તેમાં લાંબા સમય સુધી પાણી જાળવી રાખવાની અદભૂત ક્ષમતા હોય છે.
આ ગુણધર્મને લીધે,તેનો ઉપયોગ જીવંત છોડ અને ફૂલોને દૂરના સ્થળોએ મોકલવા માટે પેકિંગ સામગ્રી તરીકે થાય છે,કારણ કે તે તેમને ભેજયુક્ત રાખે છે અને પરિવહન દરમિયાન તેમને સુકાઈ જતા અટકાવે છે.

(B) મોસ (બ્રાયોફાઇટ્સ) માં,મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ જન્યુજનક છે,જે સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે.
બીજાણુજનક તેના પોષણ અને આધાર માટે જન્યુજનક પર નિર્ભર હોય છે.
તે જન્યુજનક સાથે જોડાયેલું હોય છે અને તેમાંથી પોષક તત્વો મેળવે છે,જે તેને આંશિક રીતે પરોપજીવી બનાવે છે અથવા અસ્તિત્વ માટે જન્યુજનક પર નિર્ભર બનાવે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે બીજાણુજનક જન્યુજનક પર આંશિક રીતે પરોપજીવી છે.

(D) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,જીવનચક્રમાં એકકીય જન્યુજનક (haploid gametophyte) અને દ્વિકીય બીજાણુજનક (diploid sporophyte) વચ્ચે પેઢી એકાંતરણ જોવા મળે છે.
$1$. દ્વિઅંગીઓ (જેમ કે મોસ અને લીવરવર્ટ્સ) માં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ એકકીય જન્યુજનક અવસ્થા ધરાવે છે,જે પ્રભાવી અને સ્વતંત્ર હોય છે.
$2$. ત્રિઅંગીઓ,અનાવૃત બીજધારીઓ અને આવૃત બીજધારીઓમાં મુખ્ય વનસ્પતિ દેહ દ્વિકીય બીજાણુજનક હોય છે,જ્યારે જન્યુજનક અવસ્થા ખૂબ જ ટૂંકી અને બીજાણુજનક પર આધારિત હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (દ્વિઅંગીઓ) છે.

(C) $Marchantia$ એ એક દ્વિસદની (dioecious) દ્વિઅંગી વનસ્પતિ (liverwort) છે.
$Marchantia$ માં,નર પ્રજનન અંગો (પુજન્યુધાની - antheridia) જે દંડ જેવી રચના પર જોવા મળે છે તેને એન્થેરિડિયોફોર કહે છે.
માદા પ્રજનન અંગો (સ્ત્રીજન્યુધાની - archegonia) જે દંડ જેવી રચના પર જોવા મળે છે તેને આર્કીગોનિયોફોર કહે છે.
તેથી,આ રચનાઓ $Marchantia$ ની લાક્ષણિકતા છે.