Root Questions in Gujarati

(C) પ્રાથમિક મૂળ અને તેની શાખાઓ સોટીમય મૂળતંત્ર બનાવે છે.
દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,પ્રાથમિક મૂળ ભ્રૂણમૂળ (radicle) ના લંબાણથી બને છે અને તે વૃદ્ધિ પામીને સોટીમય મૂળ બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,એકદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે તંતુમય મૂળતંત્ર (adventitious root system) જોવા મળે છે,જેમાં મૂળ ભ્રૂણમૂળ સિવાયના વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાંથી ઉદભવે છે.

(B) $Rafflesia$ એ એક હોલોપેરાસાઇટિક (સંપૂર્ણ પરોપજીવી) વનસ્પતિ છે. તેમાં હરિતદ્રવ્યનો અભાવ હોય છે અને તે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકતી નથી. તેના મૂળનો અગ્રભાગ યજમાન વનસ્પતિના મૂળ સાથે ચૂષક (haustorial) સંપર્ક બનાવે છે અને તેમાંથી પાણી અને પોષક તત્વોનું શોષણ કરે છે. તેથી,તેને સંપૂર્ણ મૂળ પરોપજીવી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) ઓર્કિડ $(Orchid)$ માં,નબળા પ્રકાંડ ધરાવતી વનસ્પતિના દરેક ગાંઠ (node) પરથી ઘણા ટૂંકા,શાખિત,અસ્થાનિક મૂળ ઉદ્ભવે છે જે વનસ્પતિને આધાર પર ચઢવામાં મદદ કરે છે; આ મૂળને આસંજક મૂળ (clinging roots) કહેવામાં આવે છે.

(A) મૂલરોમ એ મૂળના અધિસ્તરીય કોષોના એકકોષીય પ્રવર્ધો છે. તેઓ જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજ ક્ષારોના શોષણ માટે ઉપલબ્ધ સપાટીના ક્ષેત્રફળમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે. તેથી,મૂલરોમ એ પાણીના શોષણ માટેના પ્રાથમિક સ્થાનો છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
ન્યુમેટોફોર્સ (શ્વસનમૂળ) એ ક્ષારયુક્ત દલદલીય વિસ્તારોમાં (મેન્ગ્રોવ્સ) ઉગતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ શ્વસનમૂળ છે.
આવા વાતાવરણમાં,જમીન ઘણીવાર પાણીથી ભરેલી અને ઓક્સિજનની ઉણપવાળી હોય છે.
આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે,સોટીમૂળની કેટલીક શાખાઓ આડી દ્વિતીયક મૂળમાંથી હવામાં ઉપરની તરફ ઊભી વધે છે જેથી વાયુ વિનિમય સરળતાથી થઈ શકે.
આ વિશિષ્ટ મૂળને ન્યુમેટોફોર્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) જે મૂળ ભ્રૂણમૂળ સિવાયના વનસ્પતિના કોઈપણ ભાગમાંથી વિકસે છે તેને અસ્થાનિક મૂળ કહેવામાં આવે છે. ઘણી વનસ્પતિઓમાં,ખાસ કરીને એકદળી વનસ્પતિઓમાં,પ્રાથમિક મૂળ (જે ભ્રૂણમૂળમાંથી ઉદભવે છે) ટૂંકા ગાળા માટે હોય છે અને તેનું સ્થાન પ્રકાંડ,ગાંઠો અથવા પર્ણોમાંથી ઉદભવતા મૂળ લે છે.

(A) $Hydrophytes$ (જલોદભિદ) વનસ્પતિઓમાં મૂળતંત્ર ખૂબ જ નબળી રીતે વિકસિત અથવા ઘટાડો પામેલું હોય છે,કારણ કે આ વનસ્પતિઓ પાણી અને પોષક તત્વો સીધા જ તેમના શરીરની સપાટી દ્વારા આસપાસના જલીય પર્યાવરણમાંથી મેળવે છે. ઘણી તરતી $Hydrophytes$ વનસ્પતિઓમાં મૂળ ખૂબ જ નાના હોય છે,અને કેટલીક નિમગ્ન (પાણીમાં ડૂબેલી) $Hydrophytes$ વનસ્પતિઓમાં મૂળ સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોઈ શકે છે.

(A) કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓ,જે $Fabaceae$ (અગાઉ $Leguminosae$) કુળમાં આવે છે,તેના મૂળમાં નાની,ગોળાકાર ફૂલેલી રચનાઓ જોવા મળે છે જેને મૂળગંડિકાઓ (root nodules) કહેવામાં આવે છે.
આ ગંડિકાઓ વનસ્પતિના મૂળ અને નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરતા બેક્ટેરિયા જેમ કે $Rhizobium$ વચ્ચેના સહજીવનને કારણે બને છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વટાણા ($Pisum$ $sativum$) એ $Fabaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે,તેથી તેમાં ગાંઠયુક્ત મૂળ જોવા મળે છે.
ઘઉં,રાઈ અને ડાંગર એ કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓ નથી અને તેમાં મૂળગંડિકાઓ બનતી નથી.

(C) મૂળ ટોપ એ આંગળીના ટેરવા જેવી,મૃદુતકીય,બહુકોષીય રચના છે જે મૂળના અગ્રભાગને ઢાંકે છે.
જેમ જેમ મૂળ જમીનમાં નીચેની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે,તેમ તે જમીનના કણો સાથે ઘર્ષણનો સામનો કરે છે.
મૂળ ટોપ આ નાજુક મૂળના વર્ધમાન પ્રદેશને યાંત્રિક ઈજાથી બચાવે છે.
તેના બહારના કોષો સતત ઘસાઈ જાય છે અને તેના પાયામાં રહેલી વર્ધમાન પેશીની પ્રવૃત્તિ દ્વારા નવા કોષો દ્વારા બદલાતા રહે છે.

(D) શંકુ આકારના મૂળ એ માંસલ સોટીમૂળના રૂપાંતરણનો એક પ્રકાર છે.
આ મૂળમાં,આધાર ભાગ પહોળો હોય છે અને ટોચ તરફ ક્રમશઃ સાંકડો થતો જાય છે,જે તેને શંકુ જેવો આકાર આપે છે.
ગાજર $(Daucus \ carota)$ એ શંકુ આકારના મૂળનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
શક્કરિયું એ કંદમૂળ છે,ડહાલિયા એ ગુચ્છાદાર મૂળ છે અને શતાવરી પણ ગુચ્છાદાર મૂળ ધરાવે છે.

(C) $Napiform$ (ભમરડા આકારના) મૂળનો આધાર ખૂબ જ ફૂલેલો અને લગભગ ગોળાકાર હોય છે,જે ટોચ તરફ અચાનક સાંકડો થઈ જાય છે,જેનાથી તેને ભમરડા જેવો આકાર મળે છે.
$Napiform$ મૂળ ધરાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Turnip$ (સલગમ) અને $Beet$ (બીટ) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) તર્કુ આકારના મૂળ એ સોટીમૂળનું એક પ્રકારનું રૂપાંતરણ છે જે મધ્યમાં ફૂલેલું હોય છે અને આધાર તેમજ ટોચ બંને તરફ ક્રમશઃ સાંકડું થતું જાય છે, જે તર્કુ (spindle) જેવો આકાર ધારણ કરે છે.
આ પ્રકારના મૂળ $Raphanus \text{ } sativus$ (મૂળો) માં જોવા મળે છે.
તેની સામે, $Daucus \text{ } carota$ (ગાજર) માં શંકુ આકારના મૂળ જોવા મળે છે, જ્યારે $Solanum \text{ } tuberosum$ (બટાટા) અને $Colocasia$ માં પ્રકાંડના કંદ જોવા મળે છે.

(B) $\text{સોટીમય } \text{મૂળ } \text{તંત્ર } (Tap \text{ } root \text{ } system)$ એ એક એવું મૂળ તંત્ર છે જેમાં ભ્રૂણના $\text{આદિમૂળ } (radicle)$ માંથી વિકસિત થયેલ પ્રાથમિક મૂળ મુખ્ય મધ્ય અક્ષ બનાવે છે。
આ મુખ્ય અક્ષને $\text{સોટીમય } \text{મૂળ}$ કહેવામાં આવે છે, જે વિવિધ ક્રમની પાર્શ્વ શાખાઓ ધરાવે છે, જેમ કે દ્વિતીયક મૂળ, તૃતીયક મૂળ અને મૂળરોમ。

(A) કેટલીક વનસ્પતિઓમાં,મૂળ પ્રકાંડની નીચેની ગાંઠોમાંથી ઉદ્ભવે છે અને વધારાનો આધાર આપવા માટે જમીનમાં પ્રવેશે છે.
આ મૂળ તંબુના દોરડા જેવું કાર્ય કરે છે. આવા મૂળને સ્ટીલ્ટ મૂળ અથવા આધાર મૂળ કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,$Pandanus$ (કેવડો) અને $Zea$ $mays$ (મકાઈ).

(C) આત્મસાતકારી અથવા પ્રકાશસંશ્લેષી મૂળ એ વિશિષ્ટ મૂળ છે જે હરિતદ્રવ્ય ધરાવે છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
આ મૂળ સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને પાણીમાંથી કાર્બોદિતોનું સંશ્લેષણ કરે છે.
આ અનુકૂલન દર્શાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Trapa$, $Tinospora$, $Taeniophyllum$ અને $Podostemon$ નો સમાવેશ થાય છે.

(D) મૂળ એ વનસ્પતિ શરીરનો ભૂગર્ભ ભાગ છે જેમાં ગાંઠો અને આંતરગાંઠોનો અભાવ હોય છે.
ગાંઠો અને આંતરગાંઠો એ પ્રકાંડની લાક્ષણિકતાઓ છે.
તેથી,મૂળમાં ગાંઠો કે આંતરગાંઠો હોતી નથી.

(B) મૂળ પોકેટ એ મુક્ત તરતી જલીય વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી મૂળ ટોપ (root cap) ની રૂપાંતરિત રચના છે.
તે પાણીમાં વનસ્પતિને સંતુલિત રાખવાનું કાર્ય કરે છે.
મૂળ ટોપથી વિપરીત,જો મૂળ પોકેટને નુકસાન થાય તો તે ફરીથી ઉત્પન્ન થઈ શકતા નથી.
ઉદાહરણોમાં $Pistia$,$Eichhornia$ અને $Lemna$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) મૂળનું પ્રાથમિક કાર્ય જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોનું શોષણ કરવાનું છે.
$B$ (ગાજરના શંકુ આકારના મૂળ) ના કિસ્સામાં,મૂળ ખોરાક સંગ્રહ માટે રૂપાંતરિત થાય છે,પરંતુ તે હજુ પણ શોષણનું પ્રાથમિક કાર્ય કરે છે.
$A$ (ચણાના ગાંઠામૂળ) માં,મૂળ નાઈટ્રોજન સ્થાપનનું કાર્ય કરે છે પરંતુ પાણી અને ખનિજોનું શોષણ પણ ચાલુ રાખે છે.
$D$ (મકાઈના આધારમૂળ) માં,મૂળ યાંત્રિક આધાર આપે છે પરંતુ પાણી અને ખનિજોનું શોષણ પણ કરે છે.
જો કે,$C$ (વડના આધારમૂળ) માં,આ હવાઈ મૂળ છે જે વૃક્ષને માળખાકીય આધાર આપે છે. જોકે તે આધાર માટે રૂપાંતરિત છે,પરંતુ તે જમીનમાંથી પાણી અને ખનિજોના શોષણનું પ્રાથમિક કાર્ય કરતા નથી કારણ કે તે ઘણીવાર હવાઈ હોય છે અને છોડ શોષણ માટે અન્ય મૂળ પ્રણાલીઓ પર આધાર રાખે છે.

(B) એકદળી વનસ્પતિઓમાં,પ્રાથમિક મૂળ અલ્પજીવી હોય છે અને તે પ્રકાંડના તલભાગમાંથી ઉદ્ભવતા અસંખ્ય મૂળ દ્વારા બદલાય છે.
આ મૂળ તંતુમય મૂળતંત્ર બનાવે છે,જે એકદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે (દા.ત.,ઘઉં,ડાંગર).
તેનાથી વિપરીત,સોટીમય મૂળ દ્વિદળી વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.

(A) અધિપાદપીય મૂળ એ અધિપાદપ (epiphytes) વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ હવાઈ મૂળ છે,જેમ કે $Orchid$,જે આધાર માટે અન્ય વનસ્પતિઓ પર ઉગે છે પરંતુ તેમાંથી પોષક તત્વો મેળવતા નથી. આ મૂળ ઘણીવાર લીલા અને પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે,અને તે વાતાવરણમાંથી ભેજ શોષવા માટે $velamen$ નામની વિશિષ્ટ પેશી ધરાવે છે. આધારક મૂળ (clinging roots) એ અસ્થાનિક મૂળ છે જે વેલાઓને આધાર સાથે ચોંટવામાં મદદ કરે છે,જે સામાન્ય રીતે $Pothos$ (મની પ્લાન્ટ) અને $Hedera$ (આઈવી) માં જોવા મળે છે.

(C) સ્ટીલ્ટ મૂળ એ અસ્થાનિક મૂળ છે જે છોડને યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડે છે. $Pandanus$ $(Screw\, pine)$ માં,આ મૂળ ત્રાંસા વધતા પ્રકાંડની નીચેની ગાંઠોમાંથી ઉદ્ભવે છે જેથી છોડને ટેકો મળે અને તે પડી ન જાય.

(A) $Ipomoea\, batatas$ (શક્કરિયા) માં,ખોરાકનો સંગ્રહ કરવાને કારણે અસ્થાનિક મૂળ ફૂલીને માંસલ બને છે. તેને મૂળ કંદ (Root tuber) કહેવામાં આવે છે. પ્રકાંડ કંદથી વિપરીત,તેમાં ગાંઠો કે આંતરગાંઠો હોતી નથી અને તે મૂળમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(A) મકાઈ $(Zea \, mays)$ માં, પ્રકાંડની નીચલી ગાંઠોમાંથી વિકસતા મૂળને આધારક મૂળ (stilt roots) કહેવામાં આવે છે. આ એક પ્રકારના અસ્થાનિક મૂળ છે જે છોડને વધારાનો આધાર પૂરો પાડે છે, જેથી તે જમીનમાં ટટ્ટાર રહી શકે. આ મૂળ તંતુમય સ્વરૂપના હોય છે અને પ્રકાંડની તલસ્થ ગાંઠોમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
લગભગ તમામ દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,ભ્રૂણમૂળના સીધા લંબાણથી પ્રાથમિક મૂળનું નિર્માણ થાય છે,જેને સોટીમય મૂળતંત્ર ($Tap$ root system) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રાથમિક મૂળ જમીનની અંદર વૃદ્ધિ પામે છે અને તેના પર વિવિધ ક્રમના પાર્શ્વ મૂળ ઉદ્ભવે છે.

(C) શક્કરિયા $(Ipomoea \text{ } batatas)$ નો ખાવાલાયક ભાગ અસ્થાનિક મૂળ છે. આ મૂળ ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે ફૂલીને માંસલ બને છે, તેથી તેને શાકભાજી તરીકે ખાવામાં આવે છે.

(B) સીંગ વર્ગની વનસ્પતિઓ $Fabaceae$ કુળમાં આવે છે.
આ વનસ્પતિઓ $Rhizobium$ જેવા નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા સાથે સહજીવન ધરાવે છે.
આ બેક્ટેરિયા મૂળ પર નાની ગાંઠોમાં વસવાટ કરે છે જેને મૂળગંડિકાઓ (root nodules) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સીંગ વર્ગની વનસ્પતિઓ ગાંઠામૂળ ધરાવે છે જે જૈવિક નાઈટ્રોજન સ્થાપનમાં મદદ કરે છે.

(D) આધારક મૂળ (Stilt roots) મકાઈ અને શેરડી જેવા છોડના લાંબા,અશાખિત પ્રકાંડને વધારાનો આધાર પૂરો પાડે છે. તે ખોરાકનો સંગ્રહ કરતા નથી. તેની સામે,કંદમૂળ,ભમરડા આકારના અને શંકુ આકારના મૂળ એ સોટીમૂળ અથવા અસ્થાનિક મૂળના એવા રૂપાંતરણો છે જે ખાસ કરીને ખોરાક સંગ્રહ માટે અનુકૂલિત થયેલા હોય છે.

(C) અધિપાદપીય મૂળ $Vanda$ જેવા અધિપાદપ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
આ મૂળ હવામાં મુક્ત રીતે લટકે છે અને તેમાં $velamen$ નામની વિશિષ્ટ વાદળી જેવી પેશી હોય છે.
$Velamen$ ભેજગ્રાહી (hygroscopic) સ્વભાવ ધરાવે છે,જે વનસ્પતિને વાતાવરણમાંથી સીધો ભેજ અને આદ્રતા શોષવામાં મદદ કરે છે.
આ મૂળમાં સામાન્ય રીતે મૂળરોમ અને મૂળટોપનો અભાવ હોય છે.

(D) આગંતુક મૂળ (adventitious roots) આધારના તિરાડોમાં પ્રવેશીને વનસ્પતિને ઉપર ચઢવામાં મદદ કરે છે. આને આરોહી મૂળ કહેવામાં આવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં $Piper$ $betle$ (નાગરવેલ) અને $Pothos$ નો સમાવેશ થાય છે.

(B) શક્કરિયા $(Ipomoea \text{ } batatas)$ એ અસ્થાનિક મૂળનું રૂપાંતરણ છે.
આ મૂળ ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે ફૂલેલા અને માંસલ બને છે, જે કંદમૂળની લાક્ષણિકતા છે.

(D) સાચો જવાબ છે. બટાટા એ ભૂગર્ભ પ્રકાંડ (કંદ) નું રૂપાંતર છે,જ્યારે બીટ,ગાજર અને મૂળો એ ખોરાકનો સંગ્રહ કરતા સોટીમૂળના રૂપાંતરણોના ઉદાહરણો છે.

(A) હવામાં શોષક મૂળ,જેને વેલામેન મૂળ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અધિપાદપ (Epiphytes) માં જોવા મળતા વિશિષ્ટ મૂળ છે.
આ મૂળ હવામાં લટકેલા હોય છે અને તેમાં 'વેલામેન' નામની વાદળી જેવી પેશી હોય છે,જે વાતાવરણમાંથી ભેજનું શોષણ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(C) સંતુલિત મૂળ એ અમુક મુક્ત રીતે તરતી જલીય વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ અસ્થાનિક મૂળ છે.
આ મૂળ પાણીમાં નીચેની તરફ લટકે છે અને પાણીની સપાટી પર વનસ્પતિના શરીરનું સંતુલન અને સ્થિરતા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
સંતુલિત મૂળ ધરાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં $Lemna$ અને $Pistia$ નો સમાવેશ થાય છે.

(A) આરોહી મૂળ એ વિશિષ્ટ પ્રકારના અસ્થાનિક મૂળ છે જે વનસ્પતિને આધાર પર ચઢવામાં મદદ કરે છે.
વેનીલા $(Vanilla)$ પ્રજાતિમાં,વનસ્પતિ ગાંઠોમાંથી આરોહી મૂળ ઉત્પન્ન કરે છે જેથી તે વૃક્ષોની છાલ અથવા અન્ય આધાર સાથે જોડાઈ શકે અને સૂર્યપ્રકાશ મેળવવા માટે ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ કરી શકે.
વાન્ડા $(Vanda)$ માં અધિપાદપીય (epiphytic) મૂળ હોય છે,પોંગામિયા $(Pongamia)$ એક વૃક્ષ છે જેમાં સામાન્ય મૂળતંત્ર હોય છે,અને ટેનિયોફિલમ $(Taeniophyllum)$ એ પર્ણવિહીન ઓર્કિડ છે જેમાં પ્રકાશસંશ્લેષી મૂળ હોય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
કેટલીક આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓ,ખાસ કરીને અમુક જલીય અને પરોપજીવી પ્રજાતિઓમાં સાચા મૂળનો અભાવ હોય છે.
$Cuscuta$ (અમરવેલ) એક પરોપજીવી વનસ્પતિ છે જેમાં મૂળ હોતા નથી અને તે ચૂષકાંગો (haustoria) દ્વારા પોષણ મેળવે છે.
$Balanophora$ પણ એક મૂળ પરોપજીવી વનસ્પતિ છે જેમાં કાર્યક્ષમ મૂળનો અભાવ હોય છે.
$Utricularia$ (બ્લેડરવર્ટ) એક જલીય કીટાહારી વનસ્પતિ છે,જેમાં કેટલાક પર્ણો મૂળ જેવી રચનાઓમાં રૂપાંતરિત થાય છે જે મૂળનું કાર્ય કરે છે,કારણ કે તેમાં સાચા મૂળ હોતા નથી.
તેથી,આપેલી તમામ વનસ્પતિઓ મૂળવિહીન આવૃતબીજધારીઓના ઉદાહરણો છે.

(B) $Cuscuta$ (અમરવેલ) એ સંપૂર્ણ પ્રકાંડ પરપજીવી વનસ્પતિ છે.
આ પરપજીવી વનસ્પતિ શોષક મૂળ (haustorial roots) વિકસાવે છે જે યજમાનના પેશીઓમાં પ્રવેશ કરે છે.
આ મૂળ યજમાનના જલવાહક અને અન્નવાહક બંને પેશીઓ સાથે જોડાણ સ્થાપિત કરે છે જેથી પાણી,ખનીજો અને કાર્બનિક ખોરાક મેળવી શકાય.

(A) ન્યુમેટોફોર્સ અથવા શ્વસનમૂળ એ વિશિષ્ટ પ્રકારના ઉર્ધ્વગામી,હવાઈ અને ઋણ ભૂઆવર્તી (negatively geotropic) મૂળ છે.
આ મૂળ ઓક્સિજનની ઉણપવાળી,પાણીથી ભરાયેલી અથવા ક્ષારયુક્ત જમીનમાં વાયુ વિનિમય માટે જમીનમાંથી બહાર આવે છે.
તે સામાન્ય રીતે મેન્ગ્રોવ વનસ્પતિઓ જેવી કે $Sonneratia$ અને $Heritiera$ માં જોવા મળે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
શોષક મૂળ (Haustorial roots),જેને પરોપજીવી અથવા ચૂષક મૂળ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પરોપજીવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા અસ્થાનિક મૂળનું એક રૂપાંતર છે.
આ મૂળ યજમાન વનસ્પતિના પેશીઓમાં પ્રવેશ કરે છે અને તેમાંથી પાણી અને પોષક તત્વો સીધા જ યજમાનની વાહક પેશીઓમાંથી મેળવે છે.

(B) ઓર્કિડ એ અધિપાદપ (epiphytes) છે જે આધાર માટે અન્ય વનસ્પતિઓ પર ઉગે છે.
તેમાં વિશિષ્ટ પ્રકારના હવાઈ મૂળ હોય છે જેને વેલામેન મૂળ અથવા પ્રકાશસંશ્લેષી મૂળ કહેવામાં આવે છે.
આ મૂળમાં વેલામેન નામની વાદળી જેવી પેશી હોય છે,જે વાતાવરણમાંથી ભેજ શોષવામાં મદદ કરે છે.
આ મૂળમાં હરિતદ્રવ્ય હોવાથી,તે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકે છે,તેથી તેમને પ્રકાશસંશ્લેષી મૂળ કહેવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
અધિપર્ણીય મૂળ એ અસ્થાનિક મૂળનો એક પ્રકાર છે જે સીધા પર્ણના પેશીઓમાંથી વિકસે છે.
$Begonia$ અને $Bryophyllum$ જેવી વનસ્પતિઓમાં,આ મૂળ વાનસ્પતિક પ્રજનનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે પર્ણની કિનારીઓ અથવા ઈજા પામેલા ભાગોમાંથી ઉદ્ભવે છે.
તેથી,તેમને પર્ણમાંથી ઉદ્ભવતા મૂળ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(C) ન્યુમેટોફોર્સ એ વિશિષ્ટ શ્વસનમૂળ છે જે વાતાવરણમાંથી ઓક્સિજન મેળવવા માટે જમીનની ઉપરની તરફ (ઋણ ભૂઆવર્તી) વૃદ્ધિ પામે છે.
આ મૂળ સામાન્ય રીતે મેન્ગ્રોવ અથવા દરિયા કિનારાના ક્ષારયુક્ત દલદલવાળા વિસ્તારોમાં ઉગતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Rhizophoraceae$ કુળ (દા.ત.,$Rhizophora$) ન્યુમેટોફોર્સ ધરાવવા માટે જાણીતું છે.

(D) સ્તંભમૂળ (Prop roots), જેને પિલર રૂટ્સ અથવા સ્તંભાકાર મૂળ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે વિશિષ્ટ પ્રકારના આગંતુક મૂળ છે જે વૃક્ષની આડી ડાળીઓમાંથી નીચેની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે.
આ મૂળ અંતે જમીન સુધી પહોંચે છે અને જાડા થઈને સ્તંભ જેવી રચના બનાવે છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય વડના વૃક્ષ $(Ficus \text{ } benghalensis)$ ની ભારે અને ફેલાયેલી ડાળીઓને વધારાનો યાંત્રિક આધાર પૂરો પાડવાનું છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $Pothos$ $armatus$,$Acanthorhiza$ અને $Iriartea$ જેવી વનસ્પતિઓમાં,પ્રકાંડના તળિયેથી ઉદ્ભવતા કેટલાક અસ્થાનિક મૂળ સખત,અણીદાર અને કાંટા જેવા બની જાય છે.
આ પ્રકારના મૂળને 'મૂળ-કાંટા' (root-thorns) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) ચૂષક મૂળ,જેને હૌસ્ટોરિયા (haustoria) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પરોપજીવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ મૂળ છે.
$(d)$ $Viscum$ $(Mistletoe)$ માં,જે હરિતદ્રવ્ય ધરાવતી અર્ધ-પરોપજીવી વનસ્પતિ છે,આ મૂળ યજમાન વનસ્પતિમાં પ્રવેશ કરે છે અને માત્ર પાણી અને ખનિજોનું શોષણ કરવા માટે યજમાનના જલવાહક પેશી (xylem) સાથે જોડાણ સ્થાપિત કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ગુચ્છાદાર મૂળ એ અસ્થાનિક મૂળનો એક પ્રકાર છે જેમાં મૂળ ખોરાક સંગ્રહ કરવાને કારણે માંસલ અને ફૂલેલા બને છે.
આ મૂળ પ્રકાંડના આધાર પાસે ઝુમખામાં જોવા મળે છે.
તેના ઉદાહરણોમાં $Dahlia$,$Ruellia$ અને $Asparagus$ નો સમાવેશ થાય છે.

(D) તરતા મૂળ સફેદ અને વાદળી જેવા (spongy) હોય છે,જે પ્રકાંડની ગાંઠોમાંથી ઉદભવે છે અને હવા સંગ્રહિત કરે છે.
આ મૂળ વનસ્પતિને પાણીમાં તરવામાં મદદ કરે છે અને શ્વસનમાં પણ સહાયક છે.
આ પ્રકારના મૂળનું ઉદાહરણ $Jussiaea$ છે.

(C) પ્રોપ મૂળ, જેને સ્તંભ મૂળ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે વિશિષ્ટ મૂળ છે જે વનસ્પતિની ડાળીઓમાંથી નીચેની તરફ ઉગે છે જેથી પ્રકાંડને વધારાનો આધાર મળી શકે।
આ મૂળ વનસ્પતિના ભ્રૂણમૂળ (radicle) સિવાયના ભાગોમાંથી ઉદ્ભવે છે, તેથી તેને $\text{અસ્થાનિક}$ $\text{મૂળ}$ (Adventitious roots) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે।
પ્રોપ મૂળ ધરાવતી વનસ્પતિનું ઉદાહરણ $\text{વડ}$ ($Ficus$ $benghalensis$) છે।

(D) પ્રકાશસંશ્લેષી મૂળ,જેને એસિમિલેટરી (assimilation) મૂળ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે લીલા રંગના મૂળ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ટીનોસ્પોરા $(Tinospora)$ માં,અસ્થાનિક મૂળ પ્રકાંડમાંથી નીચે લટકે છે અને સૂર્યપ્રકાશના સંપર્કમાં આવતા તે લીલા થઈ જાય છે,જેનાથી તે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે.
જ્યુસિયા $(Jussiaea)$ માં તારક મૂળ (floating roots) જોવા મળે છે જે તેને તરતા રાખવામાં મદદ કરે છે.
રાઈઝોફોરા $(Rhizophora)$ માં શ્વસનમૂળ (pneumatophores) જોવા મળે છે જે શ્વસન માટે ઉપયોગી છે.
બ્રાયોફિલમ $(Bryophyllum)$ માં પર્ણ દ્વારા વાનસ્પતિક પ્રજનન થાય છે.

(D) ઘણી જલીય વનસ્પતિઓમાં મૂળ ટોપ (root cap) ને બદલે મૂળ પોકેટ (root pocket) જેવી વિશિષ્ટ રચનાઓ જોવા મળે છે.
આ મૂળના અગ્રભાગ પર ઢીલા,થિમ્બલ આકારના અથવા લંબાયેલા ટોપી જેવા આવરણો છે.
તે જલીય વાતાવરણમાં મૂળના અગ્રભાગને રક્ષણ આપે છે.
મૂળ પોકેટ ધરાવતી વનસ્પતિનું ઉદાહરણ જળકુંભી $(Eichhornia)$ છે.