Axial skeleton Questions in Gujarati

(N/A) માનવ કંકાલને બે મુખ્ય ભાગોમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે:
$(i)$ અક્ષીય કંકાલ (Axial skeleton): તેમાં ખોપરી,કરોડસ્તંભ,ઉરોસ્થિ અને પાંસળીઓનો સમાવેશ થાય છે.
$(ii)$ ઉપાંગ કંકાલ (Appendicular skeleton): તેમાં હાથ અને પગના અસ્થિઓ તેમજ તેમના મેખલાઓનો સમાવેશ થાય છે.

(8) કપાલ (Cranium) કુલ $8$ હાડકાંનું બનેલું છે:
$1$ ફ્રન્ટલ (Frontal) હાડકું
$2$ પેરિએટલ (Parietal) હાડકાં
$2$ ટેમ્પોરલ (Temporal) હાડકાં
$1$ ઓક્સિપિટલ (Occipital) હાડકું
$1$ સ્ફેનોઇડ (Sphenoid) હાડકું
$1$ એથમોઇડ (Ethmoid) હાડકું
કુલ = $8$ હાડકાં.

(A) કપાલ (મગજનું બોક્સ) $8$ કપાલના હાડકાંનું બનેલું છે જે મગજનું રક્ષણ કરે છે.
આ હાડકાં નીચે મુજબ છે:
$1$ ફ્રન્ટલ હાડકું
$2$ પેરિએટલ હાડકાં
$2$ ટેમ્પોરલ હાડકાં
$1$ ઓક્સિપિટલ હાડકું
$1$ સ્ફેનોઇડ હાડકું
$1$ એથમોઇડ હાડકું
કુલ = $8$ હાડકાં.
નોંધ: મૂળ પ્રશ્નમાં આપેલી યાદી વાસ્તવમાં ચહેરાના હાડકાં ($14$ કુલ) દર્શાવે છે,કપાલના હાડકાં નહીં.

(B) $8^{th}$,$9^{th}$ અને $10^{th}$ પાંસળીઓની જોડી સીધી રીતે ઉરોસ્થિ (sternum) સાથે જોડાયેલી હોતી નથી,પરંતુ તે કાચવત કાસ્થિ (hyaline cartilage) ની મદદથી $7^{th}$ પાંસળી સાથે જોડાય છે.
તેથી તેમને વર્ટીબ્રોકોન્ડ્રલ (ખોટી) પાંસળીઓ કહેવામાં આવે છે.

(C) $11$મી અને $12$મી જોડીની પાંસળીઓ વક્ષ બાજુએ ઉરોસ્થિ (sternum) સાથે કે અન્ય પાંસળીઓ સાથે જોડાયેલી હોતી નથી,તેથી તેમને તરતી પાંસળીઓ (floating ribs) કહેવામાં આવે છે.

(D) ગ્રીવા મણકા (Cervical vertebrae) અનન્ય છે કારણ કે તેમના દરેક અનુપ્રસ્થ પ્રવર્ધમાં $transverse \text{ } foramen$ (અનુપ્રસ્થ છિદ્ર) હોય છે, જે કરોડરજ્જુની ધમની અને શિરા માટે માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે. અન્ય પ્રકારના મણકા, જેમ કે ઉરોસ્થિ (thoracic), કટિ (lumbar), ત્રિક (sacral) અથવા પૂંછડીના મણકા (coccygeal) માં આ $transverse \text{ } foramen$ હોતું નથી.

(D) ન્યુક્લિયસ પલ્પૉસસ એ આંતરકશેરુકા તકતી (intervertebral disc) ની અંદર આવેલો એક જેલી જેવો,નરમ મધ્ય ભાગ છે. તેને ભ્રૂણીય નોટોકોર્ડનો અવશેષ માનવામાં આવે છે,જે કરોડસ્તંભને આંચકા શોષવાની ક્ષમતા અને લવચીકતા પ્રદાન કરે છે.

(D) મનુષ્યમાં કુલ $12$ જોડ પાંસળીઓ હોય છે.
પ્રથમ $7$ જોડ પાંસળીઓને સાચી પાંસળીઓ (true ribs) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે સીધી રીતે ઉરોસ્થિ (sternum) સાથે જોડાયેલી હોય છે.
$8^{\text{th}}$,$9^{\text{th}}$ અને $10^{\text{th}}$ જોડને ખોટી પાંસળીઓ (false ribs) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે સીધી રીતે ઉરોસ્થિ સાથે જોડાતી નથી પરંતુ $7^{\text{th}}$ પાંસળી સાથે જોડાય છે.
છેલ્લી બે જોડ,એટલે કે $11^{\text{th}}$ અને $12^{\text{th}}$ જોડ,ઉરોસ્થિ સાથે જોડાયેલી હોતી નથી,તેથી તેને તરતી પાંસળીઓ (floating ribs) કહેવામાં આવે છે.

(A) જે પાંસળીઓ પૃષ્ઠ બાજુએ ઉરોદર મણકા સાથે અને વક્ષ બાજુએ સીધી રીતે હાયલિન કાસ્થિની મદદથી ઉરોસ્થિ સાથે જોડાયેલી હોય છે,તેને સાચી પાંસળીઓ (True ribs) કહેવામાં આવે છે.
આ પાંસળીઓની પ્રથમ $7$ જોડ હોય છે.
તેમને વર્ટીબ્રોસ્ટર્નલ પાંસળીઓ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(A) $Sternum$ (ઉરોસ્થિ) ને સામાન્ય રીતે છાતીનું હાડકું (breast bone) કહેવામાં આવે છે.
તે એક સાંકડી,લાંબી અને ચપટી રચના છે,જે છાતીના આગળના ભાગમાં મધ્યમાં ત્વચાની બરાબર નીચે આવેલી હોય છે.
તે હૃદય અને ફેફસાં માટે રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે અને પાંસળીઓ માટે જોડાણ બિંદુ પૂરું પાડે છે.
તે સ્ત્રીઓની સરખામણીમાં પુરુષોમાં વધુ લાંબું હોય છે.

(C) ચેતા નલિકા એ કરોડસ્તંભમાં જોવા મળતી એક મધ્યસ્થ ગુહા છે. તે દરેક કરોડરજ્જુના ચેતા કમાન (neural arch) દ્વારા બને છે અને કરોડરજ્જુ (spinal cord) માટે માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) કરોડસ્તંભ માનવ શરીરમાં ઘણા મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે:
$1$. તે કરોડરજ્જુનું રક્ષણ કરે છે,જે કરોડસ્તંભની નળીમાંથી પસાર થાય છે.
$2$. તે ખોપરી માટે સ્થિર આધાર પૂરો પાડીને માથાને ટેકો આપે છે.
$3$. તે પાંસળીઓ અને પીઠના સ્નાયુઓ માટે જોડાણ બિંદુ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે શરીરની સ્થિતિ અને હલનચલનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો કરોડસ્તંભના સાચા કાર્યો છે.

(B) પ્રથમ સર્વાઇકલ કરોડરજ્જુના મણકાને $ATLAS$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ખોપરીના પાયામાં આવેલા ઓક્સિપિટલ કોન્ડાઇલ્સ સાથે જોડાય છે અને માથાને આધાર આપે છે.

(A) માનવ કરોડસ્તંભ $26$ શ્રેણીબદ્ધ ગોઠવાયેલા એકમોનો બનેલો છે જેને કરોડરજ્જુના મણકા (vertebrae) કહેવામાં આવે છે.
ભ્રૂણ અવસ્થામાં,તે $33$ હતા પરંતુ પાછળથી તેઓ જોડાઈને $26$ મણકા બનાવે છે.
તે ખોપરીના પાયાથી શરૂ થાય છે અને ધડનું મુખ્ય માળખું બનાવે છે.
દરેક મણકામાં એક મધ્યસ્થ પોલાણ હોય છે જેને ચેતાનાલ (neural canal) કહેવાય છે,જેમાંથી કરોડરજ્જુ પસાર થાય છે.

(A) માનવ ખોપરીને કપાલ (Cranium) અને ચહેરાના હાડકાંમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે.
$1$. કપાલમાં $8$ હાડકાં હોય છે: ફ્રન્ટલ,પેરિએટલ $(2)$,ટેમ્પોરલ $(2)$,ઓક્સિપિટલ,સ્ફેનોઇડ અને એથમોઇડ.
$2$. ચહેરાના ભાગમાં $14$ હાડકાં હોય છે,જેમાં મેક્સિલા $(2)$,મેન્ડિબલ $(1)$,ઝાયગોમેટિક $(2)$,નેઝલ $(2)$,લેક્રિમલ $(2)$,પેલેટાઇન $(2)$,ઇન્ફિરિયર નેઝલ કોન્ચી $(2)$ અને વોમર $(1)$ નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. તેથી,મેક્સિલા,મેન્ડિબલ અને ઝાયગોમેટિક એ ચહેરાના હાડકાં છે,કપાલના હાડકાં નથી. આમ,કપાલના હાડકાં વિશેનો વિકલ્પ અહીં ખોટો છે.

(C) Nucleus pulposus એ આંતરકશેરુકા તકતીનો મધ્યસ્થ નરમ ભાગ છે.
તે મેરુદંડ (notochord) ના અવશેષોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તે કરોડસ્તંભ માટે આંચકા શોષક (shock absorber) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) પ્રથમ સાત જોડ પાંસળીઓને સાચી પાંસળીઓ (true ribs) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે હાયલિન કાસ્થિ (hyaline cartilage) દ્વારા સીધી રીતે ઉરોસ્થિ (sternum) સાથે જોડાયેલી હોય છે.

(D) $1)$ મોટાભાગના સસ્તનોમાં $7$ ગ્રીવા કશેરુકાઓ હોય છે. તેના કેટલાક અપવાદો નીચે મુજબ છે:
$a.$ $2$-ટોડ સ્લોથ $= 6$ ગ્રીવા કશેરુકાઓ.
$b.$ મેનેટી $= 6$ ગ્રીવા કશેરુકાઓ.
$c.$ એન્ટિએટર $= 8$ ગ્રીવા કશેરુકાઓ.
$d.$ $3$-ટોડ સ્લોથ $= 9$ ગ્રીવા કશેરુકાઓ.
$2)$ ઉભયજીવીઓમાં માત્ર $1$ ગ્રીવા કશેરુકા હોય છે,જેને એટલાસ કહેવાય છે.
$3)$ સરીસૃપોમાં ગ્રીવા કશેરુકાઓની સંખ્યા અલગ-અલગ હોય છે,તે સતત $7$ હોતી નથી.

(B) માનવ ખોપરી કરોડસ્તંભના ઉપરના ભાગ સાથે બે ઓક્સિપિટલ કોન્ડાઇલ્સ (occipital condyles) ની મદદથી જોડાય છે.
આ બે ઓક્સિપિટલ કોન્ડાઇલ્સની હાજરીને કારણે,માનવ ખોપરીને ડાયકોન્ડિલિક (દ્વિ-કંદી) ખોપરી કહેવામાં આવે છે.

(B) મનુષ્યના કરોડસ્તંભમાં વિવિધ પ્રદેશોમાં ગોઠવાયેલા $33$ કરોડરજ્જુના મણકા હોય છે.
કરોડસ્તંભનું સૂત્ર $C_{7} T_{12} L_{5} S_{1} C_{1}$ છે.
$C_{7}$: $7$ ગ્રીવા મણકા (Cervical vertebrae).
$T_{12}$: $12$ ઉરોસ્થિ મણકા (Thoracic vertebrae).
$L_{5}$: $5$ કટિ મણકા (Lumbar vertebrae).
$S_{1}$: $1$ ત્રિકાસ્થિ મણકો (Sacral vertebra) (જે $5$ ત્રિકાસ્થિ મણકાના જોડાણથી બને છે).
$C_{1}$: $1$ પૂચ્છ મણકો (Coccygeal vertebra) (જે $4$ પૂચ્છ મણકાના જોડાણથી બને છે).

(B) મનુષ્યની ખોપરી કરોડસ્તંભના ઉપરના ભાગ સાથે બે ઓક્સિપિટલ કોન્ડાઈલ્સની મદદથી જોડાય છે. આ પ્રકારની ખોપરીને ડાયકોન્ડિલિક (dicondylic) ખોપરી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) પુખ્ત મનુષ્યમાં કરોડસ્તંભ $26$ કરોડરજ્જુના મણકા (vertebrae) દ્વારા બનેલો છે,જે નીચે મુજબ ગોઠવાયેલા છે:
$1$. ગ્રીવા મણકા (Cervical vertebrae): $7$
$2$. ઉરોદરીય મણકા (Thoracic vertebrae): $12$
$3$. કટિ મણકા (Lumbar vertebrae): $5$
$4$. ત્રિકાસ્થિ (Sacrum): $1$ ($5$ ત્રિકાસ્થિ મણકાના જોડાણથી બનેલ)
$5$. પૂંછડીના મણકા (Coccyx): $1$ ($4$ પૂંછડીના મણકાના જોડાણથી બનેલ)
આમ,કુલ સંખ્યા $7 + 12 + 5 + 1 + 1 = 26$ કરોડરજ્જુના મણકા થાય છે.

(A) મનુષ્યમાં સેક્રલ અને કોક્સિજિયલ (પુચ્છાસ્થિ) મણકા જોડાયેલા હોય છે.
$I.$ સેક્રલ મણકા: પ્રથમ $5$ સેક્રલ મણકા જોડાઈને એક સિંગલ હાડકું બનાવે છે જેને સેક્રમ (ત્રિકાસ્થિ) કહેવાય છે. તે પેલ્વિક ગર્ડલના ઇલિયમ સાથે જોડાઈને તેને મજબૂતી આપે છે.
$II.$ કોક્સિજિયલ મણકા: સામાન્ય રીતે $3$ થી $4$ પૂંછડીના મણકા જોડાઈને એક નાનું,ત્રિકોણાકાર હાડકું બનાવે છે જેને કોક્સિક્સ (પુચ્છાસ્થિ) કહેવાય છે. તે મનુષ્યમાં અવશેષી પૂંછડી તરીકે ઓળખાય છે.
થોરાસિક,સર્વાઇકલ અને લમ્બર મણકા હલનચલન કરી શકે તેવા (જોડાયેલા ન હોય તેવા) મણકા છે.

(D) પાંસળી પિંજર એ એક અસ્થિમય રચના છે જે હૃદય અને ફેફસાંનું રક્ષણ કરે છે. તે મુખ્ય ત્રણ ઘટકોના સંયોજનથી બને છે:
$(i)$ $12$ જોડ પાંસળીઓ.
$(ii)$ $12$ ઉરોદિય કશેરુકાઓ.
$(iii)$ ઉરોસ્થિ (Sternum),જે છાતીના મધ્ય ભાગમાં આવેલું હોય છે.

(C) સાચી પાંસળીઓ એવી પાંસળીઓ છે જે પૃષ્ઠ બાજુએ કરોડસ્તંભ સાથે અને વક્ષ બાજુએ ઉરોસ્થિ સાથે જોડાય છે.
પ્રથમ સાત જોડ પાંસળીઓને સાચી પાંસળીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે હાયલિન કાસ્થિ દ્વારા સીધી ઉરોસ્થિ સાથે જોડાયેલી હોય છે.

(D) માનવ ખોપરીમાં કુલ $29$ હાડકાં હોય છે. તેમનું વિતરણ નીચે મુજબ છે:
$1.$ મસ્તિષ્ક અસ્થિ (Cranial bones): $8$
$2.$ ચહેરાના અસ્થિ (Facial bones): $14$
$3.$ હાયોઇડ અસ્થિ (Hyoid bone): $1$
$4.$ મધ્યકર્ણના અસ્થિ (Ear ossicles): દરેક કાનમાં $3$,એટલે કે કુલ $6$ $(3 \times 2 = 6)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $8, 14, 1$ અને $6$ છે.

(C) માનવ ખોપરી (ક્રેનિયમ) $8$ અસ્થિઓની બનેલી હોય છે. જેમાં $1$ ફ્રન્ટલ અસ્થિ,$2$ પેરિએટલ અસ્થિઓ,$2$ ટેમ્પોરલ અસ્થિઓ,$1$ ઓક્સિપિટલ અસ્થિ,$1$ સ્ફેનોઇડ અસ્થિ અને $1$ એથમોઇડ અસ્થિનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,ટેમ્પોરલ અસ્થિ જોડીમાં હોય છે (કુલ $2$),જે દર્શાવે છે કે 'ટેમ્પોરલ અસ્થિ $-1$' એ ખોટી રીતે જોડાયેલ વિકલ્પ છે.

(C) Axis (ધરી) એ ગ્રીવા પ્રદેશનો બીજો કરોડરજ્જુનો મણકો છે,જેને સ્પષ્ટ ઓડોન્ટોઇડ પ્રોસેસ દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે.
Axis મણકાની ઓડોન્ટોઇડ પ્રોસેસ પ્રથમ ગ્રીવા મણકા (એટલે કે,Atlas) ના ઓડોન્ટોઇડ ફોસામાં ગોઠવાય છે,જે પિવોટ સાંધો બનાવે છે જેના પર ખોપરી Atlas સાથે ફરે છે.

(A) માનવ કંકાલમાં હાડકાંની સાચી સંખ્યા નીચે મુજબ છે:
$1$. ઉરોસ્થિ (Sternum): માનવ શરીરમાં માત્ર $1$ ઉરોસ્થિ હોય છે.
$2$. શ્રણીમેખલા (Pelvis): શ્રણીમેખલા $2$ નિતંબના હાડકાં (coxal bones) ની બનેલી હોય છે.
$3$. પાંસળીઓ (Ribs): કુલ $12$ જોડ પાંસળીઓ હોય છે,જેની કુલ સંખ્યા $24$ થાય છે.
$4$. મુખ (Face): ચહેરાના કંકાલમાં $14$ હાડકાં હોય છે.
આથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી માત્ર વિકલ્પ $A$ (ઉરોસ્થિ $-1$) સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ સાચો છે.

(A) તરતી પાંસળીઓ $2$ જોડ હોય છે, જે $11$ મી અને $12$ મી પાંસળીઓ છે.
જો પાંસળી ઉરોસ્થિ (sternum) અથવા અન્ય કોઈ પાંસળી સાથે જોડાયેલી ન હોય, તો તેને તરતી પાંસળી કહેવામાં આવે છે.
સાચી પાંસળીઓ: પ્રથમ $7$ જોડ પાંસળીઓ આગળના ભાગમાં ઉરોસ્થિ સાથે જોડાયેલી હોય છે, જેને સાચી પાંસળીઓ કહેવાય છે.
ખોટી પાંસળીઓ: નીચેની $3$ જોડ પાંસળીઓ ($8$ મી, $9$ મી અને $10$ મી) સીધી રીતે ઉરોસ્થિ સાથે જોડાતી નથી, પરંતુ તે $7$ મી પાંસળી સાથે જોડાયેલી હોય છે.

(C) માનવ કંકાલને બે મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: અક્ષીય કંકાલ અને ઉપાંગીય કંકાલ.
અક્ષીય કંકાલ શરીરની મધ્ય રેખાંશીય ધરી બનાવે છે અને તેમાં $80$ હાડકાં હોય છે.
આમાં ખોપરી ($22$ હાડકાં),કરોડસ્તંભ ($26$ હાડકાં),પાંસળી પિંજર ($24$ પાંસળીઓ + $1$ ઉરોસ્થિ = $25$ હાડકાં),હાયોઇડ અસ્થિ ($1$ હાડકું) અને કાનના અસ્થિકાઓ ($6$ હાડકાં) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,અક્ષીય કંકાલમાં હાડકાંની કુલ સંખ્યા $80$ છે.

(D) ખોપરી (મગજનું બોક્સ) $8$ મસ્તિષ્ક હાડકાંની બનેલી છે:
$1.$ ફ્રન્ટલ (Frontal) હાડકું $(1)$
$2.$ પેરિએટલ (Parietal) હાડકાં $(2)$
$3.$ ટેમ્પોરલ (Temporal) હાડકાં $(2)$
$4.$ ઓસિપિટલ (Occipital) હાડકું $(1)$
$5.$ એથમોઇડ (Ethmoid) હાડકું $(1)$
$6.$ સ્ફેનોઇડ (Sphenoid) હાડકું $(1)$
કુલ = $1 + 2 + 2 + 1 + 1 + 1 = 8$ હાડકાં.

(B) મુખગુહાના તળિયે આવેલું એકી $U-$આકારનું અસ્થિ,જેના પર જીભ ટકેલી હોય છે,તેને હાયોઇડ અસ્થિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તે અક્ષીય કંકાલનો એક ભાગ છે અને તે અન્ય કોઈ અસ્થિ સાથે જોડાયેલું હોતું નથી.

(D) ફોરામેન મેગ્નમ એ ઓક્સિપિટલ અસ્થિમાં જોવા મળતું એક મોટું છિદ્ર છે.
તે એક મહત્વપૂર્ણ માર્ગ તરીકે કાર્ય કરે છે જેના દ્વારા મગજનો મેડ્યુલા ઓબ્લોન્ગાટા કરોડરજ્જુ સાથે જોડાય છે.

(B) $Hyoid$ (હાયોઇડ) હાડકાને જીભના હાડકા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે જીભના સ્નાયુઓ આ એકમાત્ર હાડકા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
$Mandible$ (મેન્ડિબલ) એ નીચેના જડબાનું હાડકું છે.
$Coccyx$ (કોક્સિક્સ) એ પૂંછડીનું હાડકું છે,જે કરોડરજ્જુના મણકાના જોડાણથી બને છે.

(A) માનવ કરોડસ્તંભમાં ચાર કુદરતી વળાંકો હોય છે: ગ્રીવા (cervical),ઉરોસ્થિ (thoracic),કટિ (lumbar) અને ત્રિકાસ્થિ (sacral).
આમાંથી,ગ્રીવા અને કટિના વળાંકો અગ્રવર્તી રીતે બહિર્મુખ (convex) હોય છે.
ઉરોસ્થિ અને ત્રિકાસ્થિના વળાંકો અગ્રવર્તી રીતે અંતર્મુખ (concave) હોય છે.
તેથી,કુલ $2$ અગ્રવર્તી અંતર્મુખ વળાંકો (ઉરોસ્થિ અને ત્રિકાસ્થિ) અને $2$ અગ્રવર્તી બહિર્મુખ વળાંકો (ગ્રીવા અને કટિ) હોય છે.
શારીરિક પરિભાષામાં,'અગ્રવર્તી વળાંકો' સામાન્ય રીતે અગ્રવર્તી રીતે અંતર્મુખ વળાંકોને દર્શાવે છે.
આમ,આવા કુલ $2$ વળાંકો છે.

(B) કરોડસ્તંભ વિવિધ પ્રકારના મણકાઓનો બનેલો હોય છે: ગ્રીવા,વક્ષીય,કટિ,ત્રિકાસ્થિ અને અનુત્રિકાસ્થિ.
આ પૈકી,કટિ (Lumbar) મણકા સૌથી મોટા અને ભારે હોય છે કારણ કે તેઓ શરીરના ઉપરના ભાગનું વજન સહન કરે છે અને હલનચલન માટે સ્થિરતા પૂરી પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) મનુષ્યમાં કરોડરજ્જુના મણકા એમ્ફીપ્લેટિયન પ્રકારના હોય છે,જેમાં સેન્ટ્રમની આગળની અને પાછળની બંને સપાટીઓ સપાટ હોય છે. આ પ્રકારના મણકાને એમ્ફીપ્લેટિયન અથવા એકોઇલસ (acoelous) મણકા કહેવામાં આવે છે.
તેની સરખામણીમાં,પ્રોકોઇલસ મણકાની આગળની સપાટી અંતર્ગોળ હોય છે (જે દેડકા અને સરીસૃપમાં જોવા મળે છે),એમ્ફીકોઇલસ મણકા બંને બાજુથી અંતર્ગોળ હોય છે (જે માછલીઓમાં જોવા મળે છે),અને હેટરોકોઇલસ મણકાની સાંધાની સપાટીઓ ઘોડાની કાઠી જેવી હોય છે (જે પક્ષીઓમાં જોવા મળે છે).

(A) સેલા ટર્સિકા એ માનવ ખોપરીના સ્ફેનોઇડ અસ્થિમાં આવેલો એક ઘોડાની નાળ જેવો ખાડો છે.
તે પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (હાયપોફિસિસ) માટે રક્ષણાત્મક સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(B) $\rightarrow$ સ્થાન: પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં,મેરુદંડ (notochord) નો અગ્ર ભાગ ખોપરી અથવા મસ્તિષ્ક પેટી દ્વારા બદલાય છે.
$\rightarrow$ કાર્ય: મસ્તિષ્ક પેટીનું મુખ્ય કાર્ય મગજને યાંત્રિક ઈજાઓથી સુરક્ષિત રાખવાનું છે.

(C) માનવ ભ્રૂણમાં,કંકાલ તંત્ર મુખ્યત્વે કાસ્થિનું બનેલું હોય છે. જેમ જેમ ભ્રૂણનો વિકાસ થાય છે અને તે પુખ્ત બને છે,તેમ મોટાભાગની આ કાસ્થિ અસ્થિભવન (ossification) તરીકે ઓળખાતી પ્રક્રિયા દ્વારા ધીમે ધીમે અસ્થિમાં રૂપાંતરિત થાય છે. તેથી,પુખ્તમાં જોવા મળતા અસ્થિ મૂળભૂત રીતે ભ્રૂણમાં કાસ્થિ સ્વરૂપે હોય છે.

(A) માનવ ખોપરી (કપાલ) કુલ $8$ અસ્થિઓની બનેલી છે.
$1$. અગ્રકપાલી અસ્થિ (Frontal bone): $1$ (અયુગ્મ)
$2$. મધ્યકપાલી અસ્થિ (Parietal bones): $2$ (યુગ્મ)
$3$. શંખક અસ્થિ (Temporal bones): $2$ (યુગ્મ)
$4$. પશ્ચકપાલી અસ્થિ (Occipital bone): $1$ (અયુગ્મ)
$5$. સ્ફેનોઇડ અસ્થિ (Sphenoid bone): $1$ (અયુગ્મ)
$6$. એથમોઇડ અસ્થિ (Ethmoid bone): $1$ (અયુગ્મ)
આમ,અગ્રકપાલી અસ્થિ એ એકમાત્ર અયુગ્મ અસ્થિ છે,તેથી સાચો જવાબ $A$ છે.

(D) માનવ કંકાલતંત્રમાં કુલ $206$ અસ્થિઓ હોય છે,જે અક્ષીય કંકાલ ($80$ અસ્થિઓ) અને ઉપાંગીય કંકાલ ($126$ અસ્થિઓ) માં વિભાજિત છે.
અક્ષીય કંકાલમાં ખોપરી,કરોડસ્તંભ,પાંસળીઓ અને ઉરોસ્થિનો સમાવેશ થાય છે.
માનવ શરીરના ધડમાં કરોડસ્તંભ ($26$ અસ્થિઓ),પાંસળીઓ ($24$ અસ્થિઓ) અને ઉરોસ્થિ ($1$ અસ્થિ) નો સમાવેશ થાય છે.
આમ,ધડના અસ્થિઓની ગણતરી મુજબ $86$ એ પ્રમાણિત ઉત્તર તરીકે સ્વીકારવામાં આવે છે જેમાં ખભાના મેખલા અને નિતંબ મેખલાના અસ્થિઓનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે છે.

(A) માનવ ખોપરી વિવિધ અસ્થિઓની બનેલી છે:
$1$. ચહેરાના ભાગ $(P)$ માં $14$ અસ્થિઓ હોય છે.
$2$. કર્ણ અસ્થિઓ $(Q)$ માં દરેક કાનમાં $3$ અસ્થિઓ હોય છે,આમ કુલ $6$ અસ્થિઓ $(3 \times 2 = 6)$ થાય છે.
$3$. મસ્તક અથવા કપાલ $(R)$ માં $8$ અસ્થિઓ હોય છે.
$4$. હાયોઇડ અસ્થિ $(S)$ એ મુખગુહાના તળિયે આવેલું એક યુ-આકારનું અસ્થિ છે,જેની સંખ્યા $1$ છે.
આમ,સાચી જોડ: $P-II, Q-I, R-IV, S-III$.

(B) $U$ આકારનું અસ્થિ હાયોઈડ (Hyoid) અસ્થિ છે.
તે મુખગુહાના તળિયે અને જીભના મૂળમાં આવેલું હોય છે.
તે શરીરના અન્ય કોઈ પણ અસ્થિ સાથે જોડાયેલું હોતું નથી.

(D) માનવ ખોપરી દ્વિ-કોન્ડાઈલિક (dicondylic) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં બે ઓસીપીટલ કોન્ડાઈલ હોય છે. આ કોન્ડાઈલ પશ્ચકપાલી અસ્થિ (Occipital bone) પર આવેલા હોય છે. તે એટલાસ કશેરુકા (પ્રથમ ગ્રીવા કશેરુકા,$C1$) સાથે જોડાઈને એટલાન્ટો-ઓસીપીટલ સાંધો બનાવે છે,જે માથાને ઉપર-નીચે હલાવવાની (nodding) ગતિ કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) આપેલ માનવ ખોપરીની આકૃતિમાં:
$P$ એ પશ્ચકપાલ અસ્થિ (Occipital bone) દર્શાવે છે.
$Q$ એ પાર્શ્વકપાલ અસ્થિ (Parietal bone) દર્શાવે છે.
$R$ એ શંખક અસ્થિ (Temporal bone) દર્શાવે છે.
$S$ એ નાસિકા અસ્થિ (Nasal bone) દર્શાવે છે.
આ અસ્થિઓમાંથી,પશ્ચકપાલ અસ્થિ $(P)$ એ એક અજોડ (unpaired) અસ્થિ છે જે ખોપરીના પાછળના ભાગમાં આવેલું હોય છે. પાર્શ્વકપાલ,શંખક અને નાસિકા અસ્થિઓ જોડમાં હોય છે (ખોપરીની દરેક બાજુએ એક). તેથી,સાચો જવાબ $P$ છે.

(A) મનુષ્યમાં કરોડસ્તંભ $26$ કશેરૂકાઓનો બનેલો છે. તેનું વિતરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. ગ્રીવા કશેરૂકા $(P)$: $7$ ગ્રીવા કશેરૂકાઓ હોય છે। $(P-IV)$
$2$. ઉરસીય કશેરૂકા $(Q)$: $12$ ઉરસીય કશેરૂકાઓ હોય છે। $(Q-II)$
$3$. કટિ કશેરૂકા $(R)$: $5$ કટિ કશેરૂકાઓ હોય છે। $(R-III)$
$4$. ત્રિક કશેરૂકા $(S)$: $5$ કશેરૂકાઓના જોડાણથી $1$ ત્રિકાસ્થિ બને છે। $(S-V)$
$5$. પુછાસ્થિ કશેરૂકા $(T)$: $4$ કશેરૂકાઓના જોડાણથી $1$ પુછાસ્થિ બને છે। $(T-I)$
તેથી,સાચી જોડ $P-IV, Q-II, R-III, S-V, T-I$ છે।

(B) આકૃતિમાં માનવ કરોડસ્તંભ દર્શાવેલ છે. $P$ તરીકે દર્શાવેલ અસ્થિ એ ત્રિકાસ્થિ (sacrum) છે.
મનુષ્યોમાં,ત્રિકાસ્થિ એ કરોડસ્તંભના પાયા પર આવેલું એક મોટું,ત્રિકોણાકાર અસ્થિ છે.
તે વિકાસ દરમિયાન $5$ ત્રિકાસ્થિ કરોડમણકાઓના જોડાણથી બને છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) પાંસળીપીંજર $12$ જોડ પાંસળીઓ,ઉરોસ્થિ $(sternum)$ અને ઉરસીય કશેરુકાઓનું બનેલું છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તેમાં $12$ જોડ પાંસળીઓ ($24$ પાંસળીઓ) અને $1$ ઉરોસ્થિ હોય છે,જે કુલ $25$ અસ્થિઓ બનાવે છે.
તેથી,પાંસળીપીંજર $25$ અસ્થિઓનું બનેલું છે.