Axial skeleton Questions in Gujarati

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. પ્રથમ બે કે ત્રણ કટિ કશેરુકાઓમાં,સેન્ટ્રમની વક્ષ બાજુએ એક નાનો,એકી,મધ્યવર્તી પ્રવર્ધ આવેલો હોય છે,જેને હાયપોપોફિસિસ કહેવામાં આવે છે. આ રચના સ્નાયુઓના જોડાણ માટે વધારાની જગ્યા પૂરી પાડે છે.

(B) પાંસળીના કરોડરજ્જુ તરફના છેડા પર બે જોડાણ બિંદુઓ હોય છે.
$1$. શીર્ષ (Capitulum) એ ઉરોદરીય કશેરુકાઓના દેહ (body) સાથે જોડાય છે.
$2$. ટ્યુબરક્યુલમ (Tuberculum) એ ઉરોદરીય કશેરુકાઓના અનુપ્રસ્થ પ્રવર્ધ (transverse process) સાથે જોડાય છે.
તેથી,પાંસળીનો જે ભાગ અનુપ્રસ્થ પ્રવર્ધ સાથે જોડાય છે તે ટ્યુબરક્યુલમ છે.

(B) મનુષ્યના કરોડસ્તંભમાં શરૂઆતના વિકાસ દરમિયાન કુલ $33$ કરોડિકાઓ હોય છે,જે પુખ્ત વયે જોડાઈને $26$ હાડકાં બનાવે છે.
કરોડરજ્જુનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$1$. ગ્રીવા કરોડિકાઓ $(C)$: $7$
$2$. ઉરસ કરોડિકાઓ $(T)$: $12$
$3$. કટિ કરોડિકાઓ $(L)$: $5$
$4$. ત્રિકાસ્થિ કરોડિકાઓ $(S)$: $5$ (પુખ્ત વયે જોડાઈને $1$ હાડકું બને છે)
$5$. પૂંછડીના મણકા $(C)$: $3-5$ (પુખ્ત વયે જોડાઈને $1$ હાડકું બને છે)
આમ,સાચું સૂત્ર $C_7 T_{12} L_5 S_5 C_{3-5} = 33-35$ છે.

(B) કેન્સેલસ અસ્થિ,જેને સ્પોન્જી અથવા ટ્રેબેક્યુલર અસ્થિ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અસ્થિ પેશીનો એક છિદ્રાળુ પ્રકાર છે જે લાંબા અસ્થિઓના છેડા પર અને કરોડરજ્જુ તથા ચપટા અસ્થિઓની અંદર જોવા મળે છે.
તેમાં ટ્રેબેક્યુલી નામના અસ્થિ પ્લેટોનું જાળીદાર માળખું હોય છે,જે અસ્થિને હલકું રાખીને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે.
તેથી,કેન્સેલસ અસ્થિ માટેનો સાચો શબ્દ સ્પોન્જી અસ્થિ છે.

(C) પ્રીઝાયગાપોફિસિસ અને પોસ્ટઝાયગાપોફિસિસ એ કરોડરજ્જુના મણકાના ચેતા કમાન (neural arches) પર જોવા મળતી સાંધાની પ્રવર્ધક રચનાઓ છે.
તેઓ એકબીજા સાથે જોડાઈને પાસપાસેના મણકા વચ્ચે ઝાયગાપોફિસિયલ સાંધા બનાવે છે.
આ સાંધાઓ કરોડરજ્જુને અતિશય કે અયોગ્ય રીતે વળતા અટકાવીને અને પાસપાસેના મણકાને ખસી જતા રોકીને કરોડસ્તંભને સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે,જે કરોડરજ્જુનું રક્ષણ કરે છે.

(A) $Hyoid$ અસ્થિ એ મુખગુહાના તળિયે આવેલું $U$ આકારનું હાડકું છે. તે અન્ય કોઈ હાડકા સાથે જોડાયેલું નથી,પરંતુ ટેમ્પોરલ હાડકાંમાંથી અસ્થિબંધ (ligaments) દ્વારા લટકતું હોય છે. તે જીભના સ્નાયુઓ અને મુખના તળિયાના સ્નાયુઓને જોડાણ પૂરું પાડે છે,તેથી તેને સામાન્ય રીતે જીભનું હાડકું કહેવામાં આવે છે.

(D) માનવ પાંસળી પિંજરમાં કુલ $12$ જોડ પાંસળીઓ હોય છે.
$1$ થી $7$ નંબરની પાંસળીઓને સાચી પાંસળીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે સીધી રીતે ઉરોસ્થિ (sternum) સાથે જોડાયેલી હોય છે.
$8, 9,$ અને $10$ નંબરની પાંસળીઓને ખોટી પાંસળીઓ (vertebrochondral ribs) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ઉરોસ્થિને બદલે $7$ મી પાંસળી સાથે જોડાય છે.
છેલ્લી બે જોડ ($11$ મી અને $12$ મી) પાંસળીઓ ઉરોસ્થિ સાથે આગળના ભાગે જોડાયેલી હોતી નથી,તેથી તેમને તરતી પાંસળીઓ (floating ribs) કહેવામાં આવે છે.

(B) ઊંટની લાંબી ગરદન મુખ્યત્વે બે મણકા વચ્ચે અસ્થિમય તકતીઓ (bony plates) અથવા ગ્રીવા મણકાના વિશિષ્ટ બંધારણને કારણે હોય છે,જે ગરદનને લંબાઈ અને મજબૂતી પ્રદાન કરે છે.

(D) $Sella \text{ turcica}$, જેને 'ટર્કિશ સેડલ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે માનવ ખોપરીના $sphenoid$ અસ્થિમાં આવેલો એક ખાડા જેવો ભાગ છે.
તે ખાસ કરીને $basi-sphenoid$ વિસ્તારમાં સ્થિત છે.
આ ખાડો પિટ્યુટરી ગ્રંથિ (hypophysis) ને ધારણ કરવાનું કાર્ય કરે છે.

(C) સસ્તન પ્રાણીનું ઉરોસ્થિ (છાતીનું હાડકું) એ છાતીના મધ્ય ભાગમાં આવેલું સપાટ હાડકું છે.
તે સ્ટર્નેબ્રી તરીકે ઓળખાતા અનેક ખંડોનું બનેલું હોય છે.
મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓમાં,ઉરોસ્થિ $6$ સ્ટર્નેબ્રી,એક ઝિફિસ્ટર્નમ (પશ્ચ ખંડ) અને એક ઝિફોઇડ કાસ્થિ (ઝિફિસ્ટર્નમના અંતે આવેલો કાસ્થિમય ભાગ) ધરાવે છે.
તેથી,સાચી રચનામાં $6$ સ્ટર્નેબ્રી,એક ઝિફિસ્ટર્નમ અને એક ઝિફોઇડ કાસ્થિનો સમાવેશ થાય છે.

(D) $Foramen \ magnum$ એ ખોપરીના તળિયે આવેલું એક મોટું છિદ્ર છે જેમાંથી કરોડરજ્જુ પસાર થાય છે.
તે $Occipital \ bone$ (પશ્ચકપાલ અસ્થિ) માં આવેલું છે.
$Occipital \ condyles$ એ $Occipital \ bone$ પરના બે ઉપસેલા ભાગો છે જે $Atlas$ (પ્રથમ ગ્રીવા મણકા,$C1$) સાથે જોડાય છે,જે માથાને હલાવવાની (નમવાની) ગતિમાં મદદ કરે છે.
તેથી,આ બંને રચનાઓ $Occipital \ bone$ ની લાક્ષણિકતાઓ છે.

(D) $Atlas$ મણકો એ પ્રથમ ગ્રીવા મણકો $(C1)$ છે.
તે અજોડ છે કારણ કે તેમાં $centrum$ (કાયા) અને $spinous$ પ્રવર્ધનો અભાવ હોય છે.
તેના બદલે,તે અસ્થિના વલય જેવું બનેલું હોય છે જેમાં બે પાર્શ્વ ભાગો હોય છે જે ખોપરીને ટેકો આપે છે.
તેમાં માથાને ફેરવતા સ્નાયુઓના જોડાણ માટે સુવિકસિત $transverse$ પ્રવર્ધ હોય છે.

(D) $Nucleus \ pulposus$ એ આંતરકશેરુકા તક્તિ (intervertebral disc) નો અંદરનો જેલી જેવો ભાગ છે.
તે ભ્રૂણીય મેરુદંડ (embryonic notochord) માંથી ઉતરી આવેલ છે,જે સસ્તન પ્રાણીઓમાં આંતરકશેરુકા તક્તિઓના મધ્ય ભાગમાં જળવાઈ રહે છે.
તે કરોડસ્તંભ માટે આંચકા શોષક (shock absorber) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) ગ્રીવા કશેરુકાઓ એ કરોડસ્તંભના ગરદનના ભાગમાં આવેલા હાડકાં છે.
લગભગ તમામ સસ્તન પ્રાણીઓમાં,ગરદનની લંબાઈને ધ્યાનમાં લીધા વિના,ગ્રીવા કશેરુકાઓની સંખ્યા હંમેશા $7$ હોય છે.

(C) જે કરોડરજ્જુના મણકાની આગળ અને પાછળ બંને સપાટીઓ બહિર્ગોળ હોય તેને $Amphicondylar$ અથવા $Amphi-convex$ મણકો કહેવામાં આવે છે.
જોકે,પ્રમાણિત જૈવિક વર્ગીકરણમાં,જે મણકા બંને છેડેથી સપાટ હોય તેને $Acoelous$ અથવા $Amphiplatyan$ કહેવામાં આવે છે.
$Procoelous$ મણકામાં આગળની સપાટી અંતર્ગોળ અને પાછળની સપાટી બહિર્ગોળ હોય છે.
$Amphicoelous$ મણકામાં બંને છેડે અંતર્ગોળ સપાટીઓ હોય છે.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$Acoelous$ એ બિન-અંતર્ગોળ સપાટીઓ માટે વપરાતો શબ્દ છે,તેથી અહીં સાચો વિકલ્પ $C$ ગણી શકાય.

(D) . $Pterygoid$ એ ખોપરીનું એક જોડમાં રહેલું હાડકું છે,જે નાસિકા ગુહાની પાર્શ્વ દીવાલો અને મુખ ગુહાની પાછળની છત બનાવવામાં મદદ કરે છે.
$Atlas$ એ પ્રથમ ગ્રીવા કશેરુકા છે.
$Coracoid$ એ અંસમેખલા (pectoral girdle) નું હાડકું છે.
$Arytenoid$ એ સ્વરપેટી (larynx) સાથે સંકળાયેલી કાસ્થિ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
પક્ષીઓમાં,પાછળના થોરાસિક,લમ્બર,સેક્રલ અને આગળના કોડલ કરોડરજ્જુઓ એકબીજા સાથે જોડાઈને એક રચના બનાવે છે જેને $Synsacrum$ કહેવામાં આવે છે.
આ રચના હાડપિંજરને મજબૂતી આપે છે,જે ઉડવા માટે અને પાછળના અંગો પર શરીરનું વજન ટેકવવા માટે ખૂબ જ જરૂરી છે.

(C) કરોડસ્તંભ $26$ ક્રમિક રીતે ગોઠવાયેલા એકમોનો બનેલો છે જેને મણકા (vertebrae) કહેવામાં આવે છે.
તેમના સ્થાનના આધારે તેમને વિવિધ પ્રદેશોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ગ્રીવા મણકા એ ગરદનના પ્રદેશમાં આવેલા પ્રથમ $7$ મણકા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) માનવ કરોડસ્તંભ $33$ કરોડમણકાનો બનેલો હોય છે જે વિવિધ પ્રદેશોમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
તેમાં $7$ ગ્રીવા (cervical),$12$ ઉરસ (thoracic),$5$ કટિ (lumbar),$1$ ત્રિકાસ્થિ (sacral - સંયુક્ત) અને $1$ પૂચ્છાસ્થિ (coccygeal - સંયુક્ત) કરોડમણકાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,કટિ કરોડમણકાની સંખ્યા $5$ છે,જે ઉદરીય પ્રદેશમાં આવેલા હોય છે.

(C) મનુષ્યમાં કુલ $12$ જોડી પાંસળીઓ હોય છે.
તેનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. પ્રથમ $7$ જોડીને સાચી પાંસળીઓ (true ribs) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે સીધી રીતે ઉરોસ્થિ (sternum) સાથે જોડાયેલી હોય છે.
$2$. $8^{th}$, $9^{th}$ અને $10^{th}$ જોડીને ખોટી પાંસળીઓ (false ribs) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે સીધી રીતે ઉરોસ્થિ સાથે જોડાતી નથી પરંતુ $7^{th}$ પાંસળી સાથે જોડાય છે.
$3$. છેલ્લી $2$ જોડી ($11^{th}$ અને $12^{th}$) ને તરતી પાંસળીઓ (floating ribs) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ઉરોસ્થિ સાથે જોડાયેલી હોતી નથી.

(C) એક્સિસ કરોડરજ્જુનો મણકો એ ગ્રીવા પ્રદેશનો બીજો મણકો છે. તે $Odontoid$ $process$ (અથવા $dens$) તરીકે ઓળખાતા અગ્રણી,દાંત જેવા પ્રવર્ધ દ્વારા ઓળખાય છે. આ પ્રવર્ધ એટલાસ મણકા $(C1)$ માં ગોઠવાય છે અને માથાના પરિભ્રમણ માટે ધરી તરીકે કાર્ય કરે છે. $Odontoid$ $process$ ભ્રૂણવિજ્ઞાનની દ્રષ્ટિએ એટલાસ મણકાના સેન્ટ્રમમાંથી ઉતરી આવે છે.

(A) અંતઃકંકાલ શરીરને માળખાકીય આધાર અને આંતરિક અંગોને રક્ષણ પૂરું પાડે છે,તેમજ સ્નાયુઓ જોડાવા માટેની જગ્યા પૂરી પાડે છે,જે પ્રચલનમાં મદદ કરે છે.
તેમાં અસ્થિમજ્જા પણ હોય છે,જે $RBCs$ (રક્તકણો) ના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.
જોકે ખોપરીના કેટલાક હાડકાં (જેમ કે મધ્યકર્ણના અસ્થિઓ) સાંભળવાની પ્રક્રિયામાં સામેલ છે,પરંતુ અંતઃકંકાલ પોતે દ્રષ્ટિનું કાર્ય કરતું નથી.
તેથી,દ્રષ્ટિ એ અંતઃકંકાલનું કાર્ય નથી.

(A) માનવ શરીરમાં $12$ જોડ પાંસળીઓ હોય છે.
પ્રથમ સાત જોડ પાંસળીઓને સાચી પાંસળીઓ (true ribs) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે હાયલિન કાસ્થિ દ્વારા સીધી રીતે સ્ટર્નમ (ઉરોસ્થિ) સાથે જોડાયેલી હોય છે.
$8$ મી,$9$ મી અને $10$ મી જોડ પાંસળીઓ સીધી રીતે સ્ટર્નમ સાથે જોડાતી નથી પરંતુ $7$ મી પાંસળી સાથે જોડાય છે,તેથી તેમને ખોટી પાંસળીઓ (false ribs) કહેવામાં આવે છે.
છેલ્લી બે જોડ ($11$ મી અને $12$ મી) વક્ષ બાજુએ જોડાયેલી હોતી નથી અને તેને તરતી પાંસળીઓ (floating ribs) કહેવામાં આવે છે.

(C) હેવર્સિયન સિસ્ટમ (અથવા ઓસ્ટિઓન) એ સઘન અસ્થિ (compact bone) નો પાયાનો કાર્યાત્મક એકમ છે. તે સસ્તન પ્રાણીઓના લાંબા અસ્થિઓ,જેમ કે ફીમર (સાથળનું હાડકું),ની લાક્ષણિકતા છે,જે માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે અને અસ્થિ મેટ્રિક્સ દ્વારા પોષક તત્વો અને નકામા પદાર્થોના વહનમાં મદદ કરે છે.

(A) પક્ષીઓમાં,કંકાલ તંત્ર ઉડવા માટે અત્યંત અનુકૂલિત હોય છે. પેલ્વિક ગર્ડલ એક વિશિષ્ટ સંયુક્ત હાડકાની રચના સાથે જોડાયેલ હોય છે જેને $Synsacrum$ કહેવામાં આવે છે.
આ રચના છેલ્લા થોરાસિક મણકા,તમામ લમ્બર મણકા,સેક્રલ મણકા અને પ્રથમ થોડા કોડલ મણકાના જોડાણથી બને છે.
$Synsacrum$ એક મજબૂત માળખું પૂરું પાડે છે જે શરીરના વજનને ટેકો આપે છે અને પેલ્વિક ગર્ડલ તથા પાછળના અંગો માટે સ્થિર જોડાણ બિંદુ પ્રદાન કરે છે,જે દ્વિપાદી ગતિ અને ઉતરાણ માટે આવશ્યક છે.

(B) માનવ કંકાલ તંત્ર મુખ્યત્વે હાડકાં અને કાસ્થિઓનું બનેલું હોય છે.
પુખ્ત મનુષ્યમાં કંકાલ તંત્ર $206$ હાડકાંનું બનેલું હોય છે.

(C) માનવ કંકાલ તંત્રમાં, ઉપલા અને નીચલા અંગો વચ્ચે સમાન અથવા અનુરૂપ અસ્થિઓની સરખામણી કરવામાં આવે છે.
$1$. $\text{હ્યુમરસ}$ (હાથનું અસ્થિ) એ $\text{ફીમર}$ (સાથળનું અસ્થિ) ને અનુરૂપ છે.
$2$. $\text{પેક્ટોરલ}$ મેખલા એ $\text{પેલ્વિક}$ મેખલાને અનુરૂપ છે.
$3$. $\text{કાર્પલ્સ}$ (કાંડાના અસ્થિઓ) એ $\text{ટાર્સલ્સ}$ (ઘૂંટીના અસ્થિઓ) ને અનુરૂપ છે.
$4$. $\text{એટલાસ}$ એ પ્રથમ ગ્રીવા મણકો છે, જ્યારે $\text{કોક્સિક્સ}$ એ કરોડસ્તંભનો અંતિમ ભાગ (પૂંછડીનું અસ્થિ) છે. તેઓ અંગો કે મેખલામાં કોઈ સમાન કાર્ય કે સ્થાન ધરાવતા નથી, તેથી આ સાચો વિકલ્પ છે.

(B) કરોડસ્તંભમાં,નજીકના બે મણકા વચ્ચેનું જોડાણ $zygapophyses$ (ઝાયગાપોફિસિસ) તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આગળના મણકાના $post-zygapophyses$ (અધઃ સાંધાકીય પ્રવર્ધ) પાછળના મણકાના $pre-zygapophyses$ (ઉર્ધ્વ સાંધાકીય પ્રવર્ધ) સાથે જોડાય છે.
આ ગોઠવણીમાં,આગળના મણકાના $post-zygapophyses$ પાછળના મણકાના $pre-zygapophyses$ ની ઉપર ગોઠવાય છે,જે કરોડસ્તંભને સ્થિરતા આપે છે અને અતિશય હલનચલનને મર્યાદિત કરીને લવચીકતા જાળવી રાખે છે.

(A) લાંબા હાડકાના મધ્ય ભાગને $Diaphysis$ (ડાયાફિસિસ) કહેવામાં આવે છે.
લાંબા હાડકાના વિસ્તૃત છેડાઓને $Epiphysis$ (એપિફિસિસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Hypapophysis$ એ કરોડરજ્જુના મણકા પરની વક્ષ પ્રક્રિયા છે અને $Zygapophysis$ એ કરોડરજ્જુના મણકાના સાંધાના ભાગો છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(A) પૃષ્ઠવંશીઓમાં કંકાલનું મુખ્ય કાર્ય ગુરુત્વાકર્ષણ સામે શરીરને માળખાકીય આધાર આપવાનું છે.
જોકે અમુક હાડકાં (જેમ કે સસ્તન પ્રાણીઓમાં કાનના હાડકાં) સાંભળવાની પ્રક્રિયામાં સામેલ હોય છે અને હાયોઇડ હાડકું અવાજ ઉત્પન્ન કરવામાં ભૂમિકા ભજવે છે,પરંતુ સમગ્ર કંકાલ તંત્રનું મૂળભૂત અને મુખ્ય કાર્ય શરીરને મજબૂત માળખું પૂરું પાડવું,આંતરિક અંગોનું રક્ષણ કરવું અને હલનચલન માટે સ્નાયુઓને જોડાણ આપવાનું છે.

(A) મનુષ્યમાં $Humerus$ (પ્રગંડ અસ્થિ) માં $olecranon$ $fossa$ ના પાયાના ભાગે $supratrochlear$ $foramen$ (છિદ્ર) આવેલું હોય છે.
આ છિદ્રમાંથી $brachial$ $artery$ (બાહુધમની) અને $median$ $nerve$ (મધ્યસ્થ ચેતા) પસાર થાય છે.
તેથી,આ વિશિષ્ટ છિદ્રની હાજરી એ $Humerus$ અસ્થિનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(A) જ્યારે હાડકાને $10\%$ $KOH$ (પોટેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ) ના દ્રાવણમાં $3$ દિવસ સુધી રાખવામાં આવે છે,ત્યારે હાડકું પોતે અપરિવર્તિત રહે છે કારણ કે તેનું ખનિજયુક્ત મેટ્રિક્સ (કેલ્શિયમ ક્ષાર) આલ્કલાઇન દ્રાવણ સામે પ્રતિરોધક હોય છે. જો કે,તેની આસપાસના સ્નાયુઓ,ચરબી અને સંયોજક પેશીઓ $KOH$ દ્વારા ઓગળી જાય છે,જે એક પ્રબળ બેઝ છે. આ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ ઘણીવાર પ્રયોગશાળામાં હાડપિંજર તૈયાર કરવા માટે હાડકાંને સાફ કરવા માટે કરવામાં આવે છે.

(A) લાલ અસ્થિમજ્જા એ રુધિરકોષોના નિર્માણ (hematopoiesis) માટેનું સ્થાન છે.
પુખ્ત વયના લોકોમાં,તે મુખ્યત્વે લાંબા હાડકાં જેવા કે $humerus$ (પ્રગંડિકા) અને $femur$ (સાથળનું હાડકું) ના છેડાઓ (epiphyses) પર આવેલા સ્પોન્જી અસ્થિ પેશીમાં જોવા મળે છે,તેમજ ઉરોસ્થિ (sternum) અને પાંસળીઓ જેવા ચપટા હાડકાઓમાં પણ જોવા મળે છે.
લાંબા હાડકાના મધ્યભાગ (diaphysis) માં સામાન્ય રીતે પીળી અસ્થિમજ્જા હોય છે,જે મુખ્યત્વે મેદપૂર્ણ પેશી (adipose tissue) ની બનેલી હોય છે.

(C) સિનસેક્રમ એ પક્ષીઓમાં (મરઘીમાં) કરોડસ્તંભના કેટલાક મણકાઓના જોડાણથી બનતું એક સંયુક્ત હાડકું છે.
તેમાં આશરે $16$ જોડાયેલા મણકા હોય છે,જેમાં છેલ્લા ઉરોદરીય (thoracic),તમામ કટિ (lumbar),તમામ ત્રિકાસ્થિ (sacral) અને શરૂઆતના કેટલાક પૂંછડીના (caudal) મણકાઓનો સમાવેશ થાય છે.
આ રચના પેલ્વિક ગર્ડલ (નિતંબ મેખલા) અને ઇલિયમ હાડકાંને મજબૂત આધાર પૂરો પાડે છે,જે પક્ષીઓના હલનચલન અને ઉડાન દરમિયાન વજન સહન કરવા માટે આવશ્યક છે.

(B) ટ્રાન્સવર્સ લિગામેન્ટ એ એક મજબૂત પટ્ટી છે જે $Atlas$ (પ્રથમ ગ્રીવા કરોડરજ્જુ) ના વલયની આજુબાજુ વિસ્તરેલી હોય છે.
તે $Atlas$ ના ન્યુરલ ફોરામેનને બે ભાગમાં વિભાજિત કરે છે:
$1$. એક નાનો અગ્ર ભાગ જેને ઓડોન્ટોઇડ ફોસા કહેવામાં આવે છે,જે $Axis$ કરોડરજ્જુના ઓડોન્ટોઇડ પ્રોસેસ $(dens)$ ને સમાવે છે.
$2$. એક મોટો પશ્ચ ભાગ,જે કરોડરજ્જુના પસાર થવા માટે વર્ટીબ્રલ ફોરામેન તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) . $Zygapophysis$ એ યુગ્મ પ્રવર્ધો છે જે કરોડસ્તંભના મણકાઓને એકબીજા સાથે જોડવા માટે સાંધાની સપાટીઓ પૂરી પાડે છે. તે કરોડસ્તંભના મણકાઓને ખસી જવાથી (dislocation) પણ અટકાવે છે.

(D) કરોડરજ્જુની ચેતા કમાન સામાન્ય રીતે ઘણી પ્રક્રિયાઓને જન્મ આપે છે।
$1$. $\text{Neural spine}$ (અથવા $\text{Spinous process}$) એ મધ્યવર્તી, પાછળની તરફ નીકળતી પ્રક્રિયા છે જે ચેતા કમાનના પૃષ્ઠ ભાગમાંથી ઉદ્ભવે છે।
$2$. $\text{Hypapophysis}$ એ કેટલીક કરોડરજ્જુમાં જોવા મળતી વક્ષ પ્રક્રિયા છે।
$3$. $\text{Metapophysis}$ અને $\text{Anapophysis}$ એ સ્નાયુઓના જોડાણ માટે અમુક સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતી વધારાની પ્રક્રિયાઓ છે।
$4$. $\text{Post-zygapophysis}$ એ પછીની કરોડરજ્જુ સાથે જોડાણ માટેની એક જોડીમાં રહેલી પ્રક્રિયા છે।
તેથી, પાછળની તરફ નીકળતી પ્રક્રિયા એ $\text{Neural spine}$ છે।

(A) એપિફિસિયલ પ્લેટ,જેને એપિફિસિયલ ડિસ્ક અથવા ગ્રોથ પ્લેટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે લાંબા હાડકાંના ડાયાફિસિસ (શાફ્ટ) અને એપિફિસિસ (છેડા) વચ્ચે આવેલી હાયલિન કાર્ટિલેજની એક સ્તર છે.
વૃદ્ધિના સમયગાળા દરમિયાન,આ પ્લેટમાં રહેલા કોન્ડ્રોસાઇટ્સ ઝડપથી વિભાજન અને અસ્થિભવન (ossification) પામે છે,જેના કારણે હાડકાની લંબાઈમાં વધારો થાય છે.
તેથી,એપિફિસિયલ ડિસ્ક મુખ્યત્વે હાડકાની લંબાઈ વધારવા માટે જવાબદાર છે.

(D) મનુષ્યમાં $12$ જોડી મસ્તિષ્ક ચેતાઓ અને $12$ જોડી પાંસળીઓ જોવા મળે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,મનુષ્યમાં $12$ જોડી પાંસળીઓ (સાચી,ખોટી અને તરતી પાંસળીઓ) હોય છે અને મગજમાંથી નીકળતી $12$ જોડી મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે.
તેની સરખામણીમાં,દેડકામાં $10$ જોડી મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે અને માછલીઓમાં પણ $10$ જોડી મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે.

(C) પૃષ્ઠવંશીઓમાં કરોડસ્તંભનો વિકાસ ભ્રૂણીય મેરુદંડ (Notochord) માંથી થાય છે. વિકાસ દરમિયાન,મેરુદંડ માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે અને તે એક આધાર તરીકે કાર્ય કરે છે જેની આસપાસ કરોડરજ્જુના મણકા (vertebrae) બને છે.

(C) હાડકાં મુખ્યત્વે ખનિજ મેટ્રિક્સના બનેલા હોય છે જે તેને મજબૂતી અને કઠિનતા પ્રદાન કરે છે. હાડકાના મેટ્રિક્સમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા તત્વો કેલ્શિયમ $(Ca)$ અને ફોસ્ફરસ $(P)$ છે. આ તત્વો હાઇડ્રોક્સિએપેટાઇટ સ્ફટિકો બનાવવા માટે જોડાય છે,જે હાડકાની પેશીઓનો મુખ્ય અકાર્બનિક ઘટક છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) સસ્તનોમાં બીજી ગ્રીવા કશેરૂકાને $Axis$ કશેરૂકા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમાં એક સ્પષ્ટ,ખીલા જેવો પ્રવર્ધ જોવા મળે છે જેને $Odontoid$ $process$ (અથવા $dens$) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રવર્ધ $Atlas$ (પ્રથમ ગ્રીવા કશેરૂકા) માં ગોઠવાય છે અને માથાના પરિભ્રમણ માટે ધરી (pivot) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) $1$. પ્રથમ કશેરૂકાને $Atlas$ કહે છે, જે ખોપરીના પશ્વ કપાલી કંદુક સાથે સંધાન રચે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. $11^{\text{મી}}$ અને $12^{\text{મી}}$ જોડ પાંસળીઓને તરતી પાંસળીઓ કહે છે કારણ કે તે વક્ષ બાજુએ ઉરોસ્થિ (Sternum) સાથે જોડાયેલી હોતી નથી. $9^{\text{મી}}$ અને $10^{\text{મી}}$ જોડ પાંસળીઓ કૂટ પાંસળીઓ છે. તેથી, વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. સ્કંધ ઉલૂખલ (Glenoid cavity) એ પ્રગંડ અસ્થિ (Humerus) ના શીર્ષ સાથે જોડાય છે, જાંઘના હાડકા (Femur) સાથે નહીં. જાંઘનું હાડકું નિતંબ મેખલાના એસીટાબ્યુલમ (Acetabulum) સાથે જોડાય છે. તેથી, વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$4$. ખોપરીના અસ્થિઓ સીવણ (Sutures) દ્વારા જોડાયેલા હોય છે, જે તંતુમય સાંધાનો એક પ્રકાર છે. જોકે, વિકલ્પ $A$ એ અક્ષીય કંકાલ માટે સૌથી પ્રમાણભૂત શરીરરચનાકીય તથ્ય છે.

(A) મનુષ્યમાં પાંસળીઓની $12$ જોડ હોય છે.
$1.$ પ્રથમ $7$ જોડને સાચી પાંસળીઓ (વર્ટીબ્રોસ્ટર્નલ પાંસળીઓ) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે હાયલિન કાસ્થિ દ્વારા સીધી ઉરોસ્થિ (sternum) સાથે જોડાયેલી હોય છે.
$2.$ $8^{th}, 9^{th}$ અને $10^{th}$ જોડની પાંસળીઓ સીધી ઉરોસ્થિ સાથે જોડાતી નથી,પરંતુ હાયલિન કાસ્થિની મદદથી $7^{th}$ પાંસળી સાથે જોડાય છે. આ પાંસળીઓને વર્ટીબ્રોકોન્ડ્રલ અથવા ખોટી પાંસળીઓ કહેવામાં આવે છે.
$3.$ $11^{th}$ અને $12^{th}$ જોડની પાંસળીઓ વક્ષ બાજુએ જોડાયેલી હોતી નથી,તેથી તેમને મુક્ત (floating) પાંસળીઓ કહેવામાં આવે છે.
આમ,$8^{th}, 9^{th}$ અને $10^{th}$ પાંસળીઓ એ વર્ટીબ્રોકોન્ડ્રલ પાંસળીઓ છે.

(C) મનુષ્યના કરોડસ્તંભમાં કુલ $33$ કશેરૂકાઓ આવેલી હોય છે.
તેમાં કટિ કશેરૂકાઓ (Lumbar vertebrae) સૌથી મોટી અને વજનદાર હોય છે, કારણ કે તે શરીરના ઉપરના ભાગનું વજન સહન કરે છે અને સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.
શિરોધર કશેરૂકા $(Atlas)$ અને અક્ષીય કશેરૂકા $(Axis)$ એ ગ્રીવા કશેરૂકાઓ છે, જે કદમાં નાની હોય છે.
ઉરસીય કશેરૂકાઓ $(Thoracic \text{ vertebrae})$ કદમાં ગ્રીવા અને કટિ કશેરૂકાઓની વચ્ચેની હોય છે.
તેથી, કટિ કશેરૂકા એ સૌથી વજનદાર કશેરૂકા છે.

(C) પુચ્છાસ્થિ (Coccyx),જેને સામાન્ય રીતે ટેલબોન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે કરોડસ્તંભના સૌથી નીચેના ભાગે આવેલું એક નાનું,ત્રિકોણાકાર અસ્થિ છે. તે ચાર પુચ્છાસ્થિ કશેરુકાઓના જોડાણથી બને છે. તેથી,તે કરોડસ્તંભનો એક ભાગ છે.

(C) માનવ કંકાલ તંત્રમાં,પાંસળીઓ કુલ $12$ જોડ હોય છે.
તેમાંથી,પ્રથમ $7$ જોડને સાચી પાંસળીઓ,$8$મી,$9$મી અને $10$મી જોડને ખોટી (વર્ટિબ્રોકોન્ડ્રલ) પાંસળીઓ અને છેલ્લી $2$ જોડ ($11$મી અને $12$મી) ને તરતી પાંસળીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ઉરોસ્થિ (sternum) સાથે જોડાયેલી હોતી નથી.
તેથી,તરતી પાંસળીઓની કુલ સંખ્યા $2$ જોડ એટલે કે $4$ પાંસળીઓ થાય છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે ડાયાબીટીસના $3$ કરતા વધુ પ્રકારો છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે મનુષ્યમાં $7$ ગ્રીવા કશેરૂકાઓ હોય છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં $20$ પ્રમાણિત એમીનો એસિડ ભાગ લે છે.

(C) અક્ષીય કશેરૂકા એ $2^{nd}$ ગ્રીવા કશેરૂકા $(C_2)$ છે.
તેને દંતાકાર પ્રવર્ધ (Odontoid process) અથવા ડેન્સ (dens) તરીકે ઓળખાતા મજબૂત,દાંત જેવા પ્રવર્ધ દ્વારા ઓળખવામાં આવે છે,જે કશેરૂકાના દેહમાંથી ઉપરની તરફ નીકળે છે.
આ પ્રવર્ધ એક ધરી (pivot) તરીકે કાર્ય કરે છે જેની આસપાસ એટલાસ $(C_1)$ ફરે છે,જે માથાને આજુબાજુ ફેરવવાની ગતિમાં મદદ કરે છે.

(B) માનવ શરીરમાં કંકાલ અને ચેતાતંત્રની ચોક્કસ સંખ્યા નીચે મુજબ છે:
$1$. મસ્તિષ્ક ચેતાઓ: મનુષ્યમાં $12$ જોડ મસ્તિષ્ક ચેતાઓ હોય છે,$10$ નહીં.
$2$. તરતી પાંસળીઓ: $11$ મી અને $12$ મી જોડની પાંસળીઓ ઉરોસ્થિ (sternum) સાથે જોડાયેલી હોતી નથી,તેથી તેને તરતી પાંસળીઓ કહેવાય છે. આમ,કુલ $2$ જોડ તરતી પાંસળીઓ હોય છે.
$3$. અક્ષક અસ્થિઓ (Clavicles): માનવ શરીરમાં માત્ર $1$ જોડ અક્ષક અસ્થિઓ હોય છે.
$4$. લાળગ્રંથિઓ: મનુષ્યમાં $3$ જોડ મુખ્ય લાળગ્રંથિઓ (પેરોટિડ,સબમેન્ડિબ્યુલર અને સબલિંગ્યુઅલ) આવેલી હોય છે.
તેથી,સાચી જોડ 'તરતી પાંસળીઓ - $2$ જોડ' છે.

(C) માનવ કંકાલ તંત્રમાં પાંસળીઓની $12$ જોડ હોય છે,જે કુલ $24$ પાંસળીઓ બનાવે છે.
આ પાંસળીઓને ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: સાચી પાંસળીઓ ($1-7$ જોડ),ખોટી પાંસળીઓ ($8-10$ જોડ),અને તરતી પાંસળીઓ ($11-12$ જોડ).
તેથી,પાંસળીઓની કુલ સંખ્યા $12 \times 2 = 24$ છે.