Appendicular skeleton Questions in Gujarati

(B) સસ્તન પ્રાણીઓની શરીરરચનામાં $''Innominate''$ શબ્દનો ઉપયોગ બે સંદર્ભમાં થાય છે:
$1$. $Innominate$ અસ્થિ: પેલ્વિક ગર્ડલ (શ્રણી મેખલા) ના દરેક અર્ધ ભાગને $innominate$ અસ્થિ (અથવા $coxal$ અસ્થિ) કહેવામાં આવે છે,જે $ilium$,$ischium$ અને $pubis$ ના જોડાણથી બને છે.
$2$. $Innominate$ ધમની: આ $brachiocephalic$ ટ્રંકનું બીજું નામ છે,જે એઓર્ટિક આર્ચની પ્રથમ શાખા છે.
તેથી,તે કંકાલના એક ભાગ અને એક ધમનીને લાગુ પડે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના નિતંબ મેખલા (pelvic girdle) બે નિતંબ અસ્થિઓ (coxal bones) ધરાવે છે. દરેક નિતંબ અસ્થિ (જેને $innominate$ અસ્થિ અથવા $hip$ અસ્થિ પણ કહેવાય છે) ત્રણ અસ્થિઓના જોડાણથી બને છે: ઇલિયમ $(ilium)$,ઇશિયમ $(ischium)$ અને પ્યુબિસ $(pubis)$. પુખ્તાવસ્થામાં આ ત્રણેય અસ્થિઓ જોડાઈને એક રચના બનાવે છે,જે કંકાલતંત્રનો એક ભાગ છે.

(A) $Scapula$ (સ્કંધાસ્થિ) એ ઉરસના પૃષ્ઠ ભાગમાં $2^{nd}$ અને $7^{th}$ પાંસળીઓની વચ્ચે આવેલું એક મોટું,ત્રિકોણાકાર અસ્થિ છે.
દરેક $Scapula$ માં એક સહેજ ઉપસેલી ધાર હોય છે જેને કરોડ કહેવાય છે,જે એક સપાટ અને વિસ્તૃત પ્રવર્ધ તરીકે બહાર આવે છે,જેને $Acromion$ પ્રવર્ધ કહેવામાં આવે છે.
$Clavicle$ (કોલર બોન) આ $Acromion$ પ્રવર્ધ સાથે જોડાઈને ખભાના સાંધાની રચના બનાવે છે.

(D) સસલામાં,ત્રિજ્યા (radius) અને અલ્ના (ulna) અલગ-અલગ હાડકાં છે,પરંતુ તે બંને છેડે (પ્રોક્સિમલ અને ડિસ્ટલ) અસ્થિબંધ (ligaments) દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. આ ગોઠવણી અગ્રબાહુના મર્યાદિત પરિભ્રમણની મંજૂરી આપે છે.

(C) સ્કૅપુલા એ છાતીના પાછળના ભાગમાં $2^{nd}$ અને $7^{th}$ પાંસળીઓની વચ્ચે આવેલું એક મોટું,ત્રિકોણાકાર,ચપટું હાડકું છે.
તેમાં એક છીછરી સાંધાની સપાટી હોય છે જેને ગ્લેનોઇડ પોલાણ (Glenoid cavity) કહેવામાં આવે છે.
ગ્લેનોઇડ પોલાણ હ્યુમરસ (ઉપરના હાથનું હાડકું) ના શીર્ષ સાથે જોડાઈને ખભાનો સાંધો બનાવે છે.

(C) પટેલા, જેને સામાન્ય રીતે ઘૂંટણની ઢાંકણી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે સીસેમોઇડ અસ્થિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
સીસેમોઇડ અસ્થિઓ નાના, ગોળાકાર અસ્થિઓ છે જે સ્નાયુબંધ (tendons) અથવા સાંધાના આવરણમાં જોવા મળે છે.
પટેલા એ $quadriceps \text{ } femoris$ સ્નાયુના સ્નાયુબંધમાં વિકસિત થાય છે, જે ઘૂંટણના સાંધાને સુરક્ષા આપે છે અને સ્નાયુની કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
સસ્તન પ્રાણીઓના દરેક ઉર્ધ્વબાહુ (upper arm) માં એક લાંબુ અસ્થિ હોય છે જેને $Humerus$ (પ્રગંડ અસ્થિ) કહેવામાં આવે છે.
$Humerus$ નો અગ્ર છેડો ફૂલેલો,ગોળાકાર અને લીસો હોય છે,જેને અસ્થિનું 'શીર્ષ' (head) કહેવાય છે.
આ શીર્ષ અંસમેખલા (pectoral girdle) ની ગ્લેનોઇડ ગુહા (glenoid cavity) માં ગોઠવાય છે,જે ખભાનો સાંધો બનાવે છે.

(B) $Acetabulum$ (એસીટાબ્યુલમ) એ નિતંબના હાડકા (પેલ્વિક ગર્ડલ) ની બાજુની સપાટી પર આવેલી કપ-આકારની ગુહા છે.
તે ત્રણ હાડકાંના જોડાણથી બને છે: $ilium$ (ઇલિયમ),$ischium$ (ઇશિયમ) અને $pubis$ (પ્યુબિસ).
આ ગુહા $femur$ (સાથળના હાડકા) ના શીર્ષના જોડાણ માટેની જગ્યા પૂરી પાડે છે,જે નિતંબનો સાંધો બનાવે છે.

(A) સેસામોઇડ અસ્થિ એ એક નાનું,ગોળાકાર અસ્થિ છે જે કંડરા (Tendon) અથવા સ્નાયુની અંદર જડાયેલું હોય છે.
તે કંડરામાં અસ્થિભવન (ossification) ની પ્રક્રિયા દ્વારા વિકસે છે,જ્યાં તે સાંધા પરથી પસાર થાય છે,જે ઘર્ષણ ઘટાડવા અને દબાણને નિયંત્રિત કરવાનું કાર્ય કરે છે.
માનવ શરીરમાં સેસામોઇડ અસ્થિનું સૌથી સામાન્ય ઉદાહરણ પિટેલા (ઘૂંટણની વાટકી) છે,જે ક્વાડ્રિસેપ્સ સ્નાયુના કંડરામાં જડાયેલું હોય છે.

(B) પેલ્વિક ગર્ડલ બે કોક્સલ હાડકાંનું બનેલું હોય છે. દરેક કોક્સલ હાડકું ત્રણ હાડકાંના જોડાણથી બને છે: $Ilium$,$Ischium$ અને $Pubis$। ત્રિકાસ્થિ (sacrum) એ કરોડરજ્જુના પાયામાં આવેલું એક મોટું,ત્રિકોણાકાર હાડકું છે,જે પાંચ સેક્રલ કરોડરજ્જુના જોડાણથી બને છે. સેક્રલ કરોડરજ્જુના અનુપ્રસ્થ પ્રવર્ધો પેલ્વિક ગર્ડલના $Ilium$ ભાગ સાથે જોડાઈને સેક્રો-ઇલિયાક સાંધો બનાવે છે,જે પેલ્વિક પ્રદેશને સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.

(A) પેલ્વિક ગર્ડલ (નિતંબ મેખલા) બે કોક્સલ હાડકાંની બનેલી હોય છે. દરેક કોક્સલ હાડકું ત્રણ હાડકાંના જોડાણથી બને છે: $Ilium$ (ઈલિયમ),$Ischium$ (ઈશ્ચિયમ) અને $Pubis$ (પ્યુબિસ).
આ ત્રણેય હાડકાં જ્યાં જોડાય છે ત્યાં એક ખાડો હોય છે જેને $Acetabulum$ (એસીટાબ્યુલમ) કહેવામાં આવે છે,જેની સાથે સાથળનું હાડકું (ફીમર) જોડાય છે.

(B) માનવ કંકાલ તંત્રને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે: અક્ષીય કંકાલ અને ઉપાંગીય કંકાલ.
$(1)$ અક્ષીય કંકાલમાં ખોપરી,કરોડસ્તંભ,પાંસળીઓ અને ઉરોસ્થિનો સમાવેશ થાય છે.
$(2)$ ઉપાંગીય કંકાલમાં પેક્ટોરલ ગર્ડલ,પેલ્વિક ગર્ડલ અને અંગોના (હાથ અને પગના) હાડકાંનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,પેક્ટોરલ અને પેલ્વિક ગર્ડલ તથા અંગોના હાડકાં મળીને ઉપાંગીય કંકાલ બનાવે છે.

(C) સ્કેપ્યુલા એ ઉરોદરના પૃષ્ઠ ભાગમાં બીજા અને સાતમા પાંસળીની વચ્ચે આવેલું એક મોટું ત્રિકોણાકાર ચપટું અસ્થિ છે. સ્કેપ્યુલાના પૃષ્ઠ,ચપટા,ત્રિકોણાકાર ભાગ પર એક સહેજ ઉપસેલી ધાર હોય છે જેને કરોડ (spine) કહેવાય છે,જે એક ચપટા,વિસ્તૃત પ્રવર્ધ તરીકે બહાર આવે છે જેને એક્રોમિયન કહેવાય છે. એક્રોમિયનની નીચે એક ખાડો હોય છે જેને ગ્લેનોઇડ ગુહા કહેવાય છે,જે હ્યુમરસના શીર્ષ સાથે જોડાઈને ખભાનો સાંધો બનાવે છે. કોરાકોઇડ પ્રવર્ધ એ સ્કેપ્યુલાના અગ્ર ભાગની બાજુની ધાર પર આવેલી એક નાની હૂક જેવી રચના છે.

(A) માનવ હાથ નીચે મુજબના હાડકાંનો બનેલો છે:
$1$ હ્યુમરસ (ઉપલા હાથનું હાડકું),
$1$ રેડિયસ અને $1$ અલ્ના (અગ્રબાહુના હાડકાં),
$8$ કાર્પલ્સ (કાંડાના હાડકાં),
$5$ મેટાકાર્પલ્સ (હથેળીના હાડકાં),અને
$14$ ફેલેન્જીસ (આંગળીઓના હાડકાં).
કુલ = $1 + 1 + 1 + 8 + 5 + 14 = 30$ હાડકાં.
તેથી,જમણા હાથમાં હાડકાંની કુલ સંખ્યા $30$ છે.

(C) $Sesamoid$ (સીસેમોઇડ) હાડકું એ એક નાનું,ગોળાકાર હાડકું છે જે કંડરા અથવા સ્નાયુની અંદર સ્થિત હોય છે. આ હાડકાં સામાન્ય રીતે તાણ અથવા ઘર્ષણને કારણે બને છે,જે કંડરાને સરકવા માટે સપાટી પૂરી પાડે છે,જેનાથી સાંધાની યાંત્રિક કાર્યક્ષમતા વધે છે. માનવ શરીરમાં $Sesamoid$ હાડકાનું સૌથી સામાન્ય ઉદાહરણ $Patella$ (ઢીંચણનું હાડકું) છે,જે $Quadriceps$ $femoris$ સ્નાયુના કંડરામાં વિકસે છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓમાં અંસમેખલા બે હાડકાંની બનેલી હોય છે: જત્રુ (clavicle) અને સ્કંધાસ્થિ (scapula).
દરેક સ્કંધાસ્થિ એ છાતીના પાછળના ભાગમાં બીજા અને સાતમા પાંસળીની વચ્ચે આવેલું મોટું,ત્રિકોણાકાર,ચપટું હાડકું છે.
સ્કંધાસ્થિના પૃષ્ઠ ભાગ પર એક સહેજ ઉપસેલી ધાર હોય છે જેને કરોડ (spine) કહેવાય છે,જે આગળ વધીને એક ચપટા,વિસ્તૃત પ્રવર્ધમાં ફેરવાય છે જેને એક્રોમિયન પ્રવર્ધ કહેવામાં આવે છે.
જત્રુ (clavicle) આ એક્રોમિયન પ્રવર્ધ સાથે જોડાય છે.

(D) અંસમેખલા (ખભાનો મેખલા) બે અસ્થિઓની બનેલી છે: જત્રુ (clavicle) અને સ્કંધાસ્થિ (scapula).
દરેક સ્કંધાસ્થિમાં એક ખાડો હોય છે જેને ગ્લેનોઇડ ગુહા કહેવામાં આવે છે,જે હ્યુમરસના શીર્ષ સાથે જોડાઈને ખભાનો સાંધો બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,એસીટેબ્યુલમ એ નિતંબ મેખલા (pelvic girdle) માં જોવા મળતો કપ જેવો ખાડો છે જે ફીમરના શીર્ષ સાથે જોડાય છે.
ઉરોસ્થિ એ અક્ષીય કંકાલનો ભાગ છે,અને હાયલમ એ એક સામાન્ય શરીરરચનાત્મક શબ્દ છે જે એવા ખાડા કે ખાંચ માટે વપરાય છે જ્યાંથી વાહિનીઓ અને ચેતાઓ અંગમાં પ્રવેશ કરે છે.

(A) અગ્રબાહુના $ulna$ અસ્થિના અગ્ર છેડે એક મોટો અને સ્પષ્ટ ઉપસેલો ભાગ જોવા મળે છે,જેને $olecranon$ $process$ કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે કોણી સીધી કરવામાં આવે છે,ત્યારે આ પ્રવર્ધ $humerus$ ના $olecranon$ $fossa$ માં ગોઠવાય છે,જે મિજાગરા સાંધો (hinge joint) બનાવે છે અને અગ્રબાહુના હલનચલનમાં મદદ કરે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. સસ્તન પ્રાણીઓમાં શ્ર્રોણી મેખલા બે નિતંબના હાડકાં (coxal bones) ની બનેલી હોય છે. દરેક નિતંબનું હાડકું ત્રણ હાડકાંના જોડાણથી બને છે: $Ilium$,$Pubis$ અને $Ischium$. આમ,આ બે નિતંબના હાડકાં મળીને હાડકાંની એક જોડી બનાવે છે જે શ્ર્રોણી મેખલાની રચના કરે છે.

(D) ઘણા પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓમાં,ખાસ કરીને ઉભયજીવીઓ અને કેટલાક સરીસૃપોમાં,પ્યુબિસની વક્ષ દીવાલ પર એક નાનું કાસ્થિમય અથવા અસ્થિમય બંધારણ જોવા મળે છે જેને $Epipubic$ હાડકું કહેવામાં આવે છે (કેટલાક સસ્તન પ્રાણીઓમાં તેને $marsupial$ હાડકું પણ કહેવાય છે). આપેલા અન્ય વિકલ્પો ખોટા છે: $Coracoid$ એ અંસમેખલાનો ભાગ છે,$Cotyloid$ એ એસીટાબ્યુલમ ગુહા સાથે સંબંધિત છે,અને $Pubic$ $symphysis$ એ બે પ્યુબિક હાડકાં વચ્ચેનું કાસ્થિમય સાંધાનું સ્થાન છે.

(D) . $Humerus$ (પ્રગંડ અસ્થિ) ત્રણ ભાગોમાં વિભાજિત થયેલ છે: શીર્ષ (head),શાફ્ટ (shaft) અને નીચેનો છેડો. તેના શાફ્ટના મધ્ય ભાગમાં $V$-આકારની ડેલ્ટોઇડ રિજ આવેલી હોય છે,જે ડેલ્ટોઇડ સ્નાયુના જોડાણ માટેનું સ્થાન છે.

(A) સસલાનું પેલ્વિક ગર્ડલ (શ્રણી મેખલા),અન્ય સસ્તન પ્રાણીઓની જેમ,બે સમાન ભાગોનું બનેલું હોય છે. દરેક ભાગ ત્રણ હાડકાંના જોડાણથી બને છે: ઈલિયમ (ilium),ઈશ્ચિયમ (ischium) અને પ્યુબિસ (pubis). આ ત્રણેય હાડકાં જોડાઈને એક જ સંરચના બનાવે છે જેને ઈનોમિનેટ (innominate) હાડકું અથવા નિતંબનું હાડકું (hip bone) કહેવામાં આવે છે.

(B) સસલાના પાછળના અંગમાં,ટાર્સલ હાડકાં બે હરોળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. અગ્રવર્તી હરોળમાં બે મોટા હાડકાં હોય છે: ટિબિયાલે (એસ્ટ્રાગાલસ) અને ફિબ્યુલારે (કેલ્કેનિયમ). કેલ્કેનિયમ એ સૌથી મોટું ટાર્સલ હાડકું છે અને તે પાછળની તરફ ઉપસીને સસલાનું એડીનું હાડકું બનાવે છે.

(B) નિતંબનું હાડકું (coxal bone) ત્રણ હાડકાંના જોડાણથી બને છે: ઇલિયમ (ilium),ઇશિયમ (ischium) અને પ્યુબિસ (pubis).
આ ત્રણેય હાડકાં એસેટાબ્યુલમ (acetabulum) પાસે એકબીજા સાથે જોડાય છે,જે એક કપ જેવો ખાડો છે અને તે સાથળના હાડકા (femur) ના શીર્ષ સાથે જોડાઈને નિતંબનો સાંધો બનાવે છે.

(B) સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે. સ્ત્રીઓમાં પેલ્વિક ગર્ડલ (શ્રણી મેખલા) પુરુષોની સરખામણીમાં વધુ પહોળી અને છીછરી હોય છે. આ શારીરિક અનુકૂલન પ્રસૂતિ (બાળકના જન્મ) ની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે જરૂરી છે,કારણ કે તે જન્મ નહેર (birth canal) ને મોટું બનાવે છે.

(C) મનુષ્યના હાથમાં $5$ આંગળીઓ હોય છે.
દરેક આંગળી (તર્જની,મધ્યમા,અનામિકા અને કનિષ્ઠિકા) માં $3$ અસ્થિઓ (phalanges) હોય છે,જ્યારે અંગૂઠામાં $2$ અસ્થિઓ હોય છે.
તેથી,મનુષ્યના હાથનું આંગળીઓનું સૂત્ર $2, 3, 3, 3, 3$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. હાથના અંગૂઠાને $Pollex$ કહેવામાં આવે છે,જ્યારે પગના અંગૂઠાને $Hallux$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સસ્તન પ્રાણીની નિતંબ મેખલા (pelvic girdle) બે કોક્સલ અસ્થિઓની બનેલી હોય છે. દરેક કોક્સલ અસ્થિ ત્રણ અસ્થિઓના જોડાણથી બને છે: $Ilium$ (નિતંબ અસ્થિ),$Ischium$ (આસન અસ્થિ),અને $Pubis$ (જઘન અસ્થિ).
આ ત્રણેય અસ્થિઓ એસીટાબ્યુલમ (acetabulum) નામના ખાડામાં મળે છે,જ્યાં સાથળના હાડકા (femur) નો અગ્રભાગ જોડાય છે.
$Pubis$ અને $Ischium$ અસ્થિઓની વચ્ચે એક મોટું,અંડાકાર છિદ્ર હોય છે જેને ઓબ્ટ્યુરેટર ફોરામેન (obturator foramen) કહેવામાં આવે છે,જેમાંથી ચેતાઓ અને રુધિરવાહિનીઓ પસાર થાય છે.

(C) માનવ કંકાલ તંત્રને બે મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: અક્ષીય કંકાલ અને અનુબંધિત કંકાલ.
$1$. અક્ષીય કંકાલમાં ખોપરી,કરોડસ્તંભ,ઉરોસ્થિ અને પાંસળીઓનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. અનુબંધિત કંકાલમાં ઉપાંગોના હાડકાં (અગ્ર ઉપાંગ અને પશ્ચ ઉપાંગ) અને તેમની સંબંધિત મેખલાઓ (અંસમેખલા અને નિતંબ મેખલા) નો સમાવેશ થાય છે.
$3$. એમ્ફીસીલસ કરોડરજ્જુ એ કરોડસ્તંભનો ભાગ છે,જે અક્ષીય કંકાલનો હિસ્સો છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(D) $Ulna$ (અલ્ના) એ અગ્રબાહુનું એક જાડું અને લાંબું હાડકું છે. તેમાં એક કપ જેવી રચના હોય છે જેને $sigmoid$ $notch$ (સિગ્મોઇડ નોચ) અથવા $olecranon$ $notch$ (ઓલેક્રેનન નોચ) કહેવામાં આવે છે,જે $Humerus$ (હ્યુમરસ) ના દૂરસ્થ છેડા સાથે જોડાઈને કોણીનો સાંધો બનાવે છે.

(A) ઘૂંટી,જેને ટાર્સસ પણ કહેવામાં આવે છે,તેમાં $6$ ટાર્સલ હાડકાં હોય છે જે ગ્લાઈડિંગ સાંધાઓ દ્વારા ત્રણ હરોળમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$1^{st}$ (પ્રોક્સિમલ) હરોળમાં બે હાડકાં હોય છે: બહારનું કેલ્કેનિયમ (એડીનું હાડકું) અને અંદરનું ટેલસ (જેને એસ્ટ્રાગાલસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે).
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) . પટેલા એ એક સપાટ,ત્રિકોણાકાર અસ્થિ છે જે ઘૂંટણના સાંધાને ઢાંકે છે અને તેનું રક્ષણ કરે છે. તેને સામાન્ય રીતે ઘૂંટણની વાટકી (knee cap) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) $Olecranon$ પ્રક્રિયા એ $Ulna$ (અગ્રબાહુનું અસ્થિ) ના પ્રોક્સિમલ છેડે આવેલી એક મોટી,જાડી અને વળાંકવાળી અસ્થિ રચના છે.
તે એન્ડોકોન્ડ્રલ અસ્થિભવન (endochondral ossification) ની પ્રક્રિયા દ્વારા બને છે,જેમાં કાસ્થિનું રૂપાંતર અસ્થિ પેશીમાં થાય છે.
તેથી,તેને કાસ્થિમય અસ્થિ (cartilaginous bone) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. સસ્તન પ્રાણીઓમાં,અંસમેખલાના દરેક અર્ધ ભાગમાં ત્રણ મુખ્ય અસ્થિ ઘટકો હોય છે: સ્કેપ્યુલા (અંસફલક),સુપ્રા સ્કેપ્યુલા અને કોરાકોઇડ પ્રવર્ધ. આ ઘટકો સામૂહિક રીતે તે માળખું બનાવે છે જે અગ્ર ઉપાંગોને આધાર આપે છે.

(D) પેલ્વિક ગર્ડલ (નિતંબ મેખલા) નો દરેક અર્ધ ભાગ (કોક્સલ અસ્થિ) ત્રણ અસ્થિઓના જોડાણથી બને છે: ઈલિયમ,ઈશ્ચિયમ અને પ્યુબિસ. આ ત્રણેય અસ્થિઓ ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન એકબીજા સાથે જોડાઈને એક સિંગલ કોક્સલ અસ્થિ બનાવે છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
મનુષ્યના દરેક પશ્ચપાદમાં $30$ હાડકાં હોય છે.
આ હાડકાંનું વિતરણ નીચે મુજબ છે:
$1$ ઉર્વસ્થિ (Femur - સાથળનું હાડકું),
$1$ જાનુફલક (Patella - ઘૂંટણનું હાડકું),
$1$ અંતઃજંઘાસ્થિ (Tibia),
$1$ બહિર્જંઘાસ્થિ (Fibula),
$7$ ઘૂંટીના હાડકાં (Tarsals),
$5$ પદતલના હાડકાં (Metatarsals),
$14$ આંગળીઓના હાડકાં (Phalanges).
કુલ = $1 + 1 + 1 + 1 + 7 + 5 + 14 = 30$ હાડકાં.

(B) $Astragalus$ (જેને $talus$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) અને $calcaneum$ (એડીનું હાડકું) એ મનુષ્ય અને અન્ય સસ્તન પ્રાણીઓના $Hind$ limb (પશ્ચ ઉપાંગ) ના ઘૂંટીના ભાગમાં જોવા મળતા ટાર્સલ હાડકાં છે। આ હાડકાં ટાર્સસનો ભાગ છે, જેમાં કુલ $7$ હાડકાં હોય છે।

(D) માનવ કંકાલતંત્રને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે: અક્ષીય કંકાલ અને ઉપાંગિય કંકાલ.
$(1)$ અક્ષીય કંકાલમાં ખોપરી,કરોડસ્તંભ,ઉરોસ્થિ અને પાંસળીઓનો સમાવેશ થાય છે.
$(2)$ ઉપાંગિય કંકાલમાં અંસમેખલા અને નિતંબમેખલા,તેમજ અગ્ર ઉપાંગો (હાથ) અને પશ્ચ ઉપાંગો (પગ) ના હાડકાંનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,અગ્ર અને પશ્ચ ઉપાંગોના હાડકાં એ ઉપાંગિય કંકાલનો ભાગ છે.

(A) માનવ કંકાલ તંત્રને બે મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચવામાં આવે છે: અક્ષીય કંકાલ અને ઉપાંગ કંકાલ.
$1$. અક્ષીય કંકાલમાં ખોપરી,કરોડસ્તંભ,પાંસળીઓ અને ઉરોસ્થિનો સમાવેશ થાય છે,જે શરીરની મધ્ય ધરી બનાવે છે.
$2$. ઉપાંગ કંકાલમાં ઉપાંગો (હાથ અને પગ) અને મેખલાઓ (અંસમેખલા અને નિતંબ મેખલા) નો સમાવેશ થાય છે,જે ઉપાંગોને અક્ષીય કંકાલ સાથે જોડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $Humerus$ એ ઉપલા હાથનું હાડકું છે. તે અગ્રબાહુના $Ulna$ સાથે જોડાય છે.
$Trochlea$ ની ઉપરના ભાગમાં આગળની તરફ બે ખાડાઓ આવેલા હોય છે,જેને $Coronoid$ $fossa$ અને $Radial$ $fossa$ કહેવાય છે,જે અનુક્રમે $Ulna$ નો $Coronoid$ $process$ અને $Radius$ ના શીર્ષને સ્વીકારે છે.
પાછળની તરફ એક મોટો ખાડો હોય છે જેને $Olecranon$ $fossa$ કહેવાય છે,જે કોણીના વિસ્તરણ દરમિયાન $Ulna$ ના $Olecranon$ $process$ ને સ્વીકારે છે.

(C) અગ્રબાહુમાં આવેલ અલ્ના (ulna) અસ્થિમાં એક મુખ્ય પ્રવર્ધ હોય છે જેને ઓલેક્રેનન પ્રક્રિયા (olecranon process) કહેવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા,કોરોનોઇડ પ્રક્રિયા સાથે મળીને એક ઊંડી,$C$-આકારની ખાંચ બનાવે છે જેને સિગ્મોઇડ નોચ (અથવા ટ્રોક્લિયર નોચ) કહેવાય છે. આ નોચ હ્યુમરસના ટ્રોક્લિયા સાથે જોડાઈને કોણીનો સાંધો બનાવે છે.

(B) પેલ્વિક ગર્ડલ (નિતંબ મેખલા) બે કોક્સલ અસ્થિઓનું બનેલું છે. દરેક કોક્સલ અસ્થિ ત્રણ અસ્થિઓના જોડાણથી બને છે: ઇલિયમ,ઇશિયમ અને પ્યુબિસ. પેલ્વિક ગર્ડલ કરોડસ્તંભના ત્રિકાસ્થિ (Sacral) પ્રદેશ સાથે સેક્રોઇલિયાક સાંધા દ્વારા જોડાય છે. સેક્રમ એ કરોડના પાયામાં આવેલું એક મોટું,ત્રિકોણાકાર અસ્થિ છે જે કરોડસ્તંભને પેલ્વિક ગર્ડલ સાથે જોડે છે,જે શરીરના નીચેના ભાગને સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.

(B) આપેલી આકૃતિમાં,નામકરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. સાથળના અસ્થિને 'Femu' તરીકે દર્શાવેલ છે,જે 'Femur' ની જોડણીની ભૂલ છે.
$2$. નીચેના પગના પાર્શ્વ અસ્થિને 'Fibul' તરીકે દર્શાવેલ છે,જે 'Fibula' ની જોડણીની ભૂલ છે.
$3$. નીચેના પગના મધ્યસ્થ અસ્થિને 'Tibia' તરીકે યોગ્ય રીતે દર્શાવેલ છે.
$4$. ઘૂંટીના અસ્થિઓને 'Tarsa' તરીકે દર્શાવેલ છે,જે 'Tarsals' ની જોડણીની ભૂલ છે.
$5$. આંગળીઓના અસ્થિઓને 'Phalanges' તરીકે યોગ્ય રીતે દર્શાવેલ છે.
ડાબા પશ્ચપાદની શરીરરચનાત્મક સ્થિતિ જોતા:
- Fibula એ પાર્શ્વ અસ્થિ છે અને Tibia એ મધ્યસ્થ અસ્થિ છે. આકૃતિમાં,'Fibula' અને 'Tibia' ના નામકરણ અદલાબદલી થયેલ છે. 'Fibul' લેબલ મધ્યસ્થ તરફ (Tibia) નિર્દેશ કરે છે અને 'Tibia' લેબલ પાર્શ્વ તરફ (Fibula) નિર્દેશ કરે છે.
- તેથી,જે અસ્થિઓ તેમના સ્થાનની દ્રષ્ટિએ ખોટા લેબલ થયેલ છે તે Fibula અને Tibia છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,'Femur અને fibula' એ સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ છે કારણ કે તેમાં જોડણીની ભૂલ અને સ્થાનની અદલાબદલી બંનેનો સમાવેશ થાય છે.

(A) ગ્રેટર ટ્રોકેન્ટર અને લેસર ટ્રોકેન્ટર એ $Femur$ (સાથળના હાડકા) ના ઉપરના છેડે આવેલા અસ્થિમય પ્રવર્ધો છે.
આ રચનાઓ સાથળ અને નિતંબના વિવિધ સ્નાયુઓના કંડરા (tendons) માટે જોડાણના સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) ખભાનો સાંધો એ કંદુક-ખલ્લિકા સાંધો (ball-and-socket joint) છે.
તે ભૂજાસ્થિ (Humerus) ના શીર્ષ અને સ્કંધ મેખલા (Scapula) ની ગ્લેનોઈડ પોલાણ વચ્ચેના જોડાણથી બને છે.
ગ્લેનોઈડ પોલાણ એ સ્કંધાસ્થિ પર આવેલો એક છીછરો ખાડો છે જે ખભાના સાંધાને હલનચલન માટે વિશાળ અવકાશ પૂરો પાડે છે.

(A) માનવ ઉપાંગ કંકાલ એ ઉપાંગો અને તેમના મેખલાઓનું બનેલું છે.
અગ્રઉપાંગ (હાથ) માં $Humerus$ (ભૂજાસ્થિ),$Radius$ અને $Ulna$ (અગ્રબાહુ),$Carpals$ (મણિબંધાસ્થિ),$Metacarpals$ (કરભાસ્થિ) અને $Phalanges$ (અંગુલિસ્થિ) નો સમાવેશ થાય છે.
$Femur$ (ઉર્વસ્થિ),$Tibia$ અને $Fibula$ એ પશ્વઉપાંગ (પગ) ના ભાગો છે.
તેથી,$Humerus$ એ અગ્રઉપાંગનું અસ્થિ છે.

(C) માનવીનું કંકાલતંત્ર બે મુખ્ય ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: અક્ષીય કંકાલતંત્ર અને ઉપાંગીય કંકાલતંત્ર.
$1$. હથોડી અને એરણ એ કર્ણાસ્થિઓ છે,જે સાચું છે.
$2$. ઉરોસ્થિ અને પાંસળીઓ એ અક્ષીય કંકાલતંત્રનો ભાગ છે,જે સાચું છે.
$3$. અક્ષક અને સ્કંધાસ્થિ એ અંસમેખલા (Pectoral girdle) નો ભાગ છે,નિતંબમેખલા (Pelvic girdle) નો નહીં. તેથી,આ જોડ ખોટી છે.
$4$. ભુજાસ્થિ અને અલ્ના એ અગ્ર ઉપાંગના અસ્થિઓ છે,જે ઉપાંગીય કંકાલતંત્રનો ભાગ છે,જે સાચું છે.

(A) ઢાંકણીનો ખાંચો (patellar groove),જેને પેટલર સપાટી અથવા ટ્રોક્લિયર ગ્રુવ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $Femur$ (ઉર્વસ્થિ) ના અગ્ર ભાગના નીચેના છેડે આવેલી એક લીસી અને સાંધાવાળી ખાંચ છે. આ ખાંચાને કારણે ઘૂંટણના સાંધાના વાળવા અને સીધા કરવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન $Patella$ (ઢાંકણી) સરળતાથી હલનચલન કરી શકે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) શ્રોણી મેખલા બે નિતંબાસ્થિ (coxal bones) ની બનેલી હોય છે. દરેક નિતંબાસ્થિ ત્રણ અસ્થિઓના જોડાણથી બને છે: નિતંબાસ્થિ (Ilium),આસનાસ્થિ (Ischium) અને પુરોનિતંબકાસ્થિ (Pubis). આ ત્રણેય અસ્થિઓ જોડાઈને એસીટાબ્યુલમ (acetabulum) બનાવે છે,જે એક ખાડો છે જેમાં સાથળનું અસ્થિ (femur) જોડાય છે. તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(A) મનુષ્યના કંકાલતંત્રમાં કુલ $206$ અસ્થિઓ હોય છે. માનવ શરીરનું સૌથી લાંબુ,મજબૂત અને વજનદાર અસ્થિ ઉર્વસ્થિ (Femur) છે,જેને સાથળનું અસ્થિ પણ કહેવામાં આવે છે. તે નિતંબથી ઘૂંટણ સુધી વિસ્તરેલું હોય છે અને હલનચલન દરમિયાન શરીરનું વજન સહન કરે છે.