Human excretory system Questions in Gujarati

(B) મનુષ્યમાં,જમણી કિડની ડાબી કિડની કરતા થોડી નીચે આવેલી હોય છે. આ અસમપ્રમાણતાનું મુખ્ય કારણ યકૃત (Liver) નો મોટો જમણો ખંડ છે,જે ઉદરીય ગુહાના ઉપરના જમણા ભાગનો મોટો હિસ્સો રોકે છે,જેના કારણે જમણી કિડની નીચેની તરફ ધકેલાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. મૂત્રપિંડ શિરા ગાળણની પ્રક્રિયા પછી મૂત્રપિંડમાંથી રુધિરને દૂર લઈ જાય છે.
મૂત્રપિંડ એ રુધિરમાંથી યુરિયાને ગાળીને મૂત્ર બનાવવાનું કાર્ય કરે છે,તેથી મૂત્રપિંડ શિરા દ્વારા બહાર નીકળતા રુધિરમાં શરીરની અન્ય મુખ્ય શિરાઓની તુલનામાં યુરિયાનું પ્રમાણ સૌથી ઓછું હોય છે.

(A) મૂત્રપિંડ રુધિરના ગાળણ અને મૂત્ર નિર્માણની પ્રક્રિયા માટે હૃદય દ્વારા પમ્પ થતા રુધિરનો નોંધપાત્ર હિસ્સો મેળવે છે.
સરેરાશ,મૂત્રપિંડ કુલ કાર્ડિયાક આઉટપુટ (હૃદય દ્વારા પ્રતિ મિનિટ પમ્પ થતા રુધિરનું કદ) ના આશરે $20-25\%$ જેટલું રુધિર મેળવે છે.
રુધિરનો આ ઉચ્ચ પ્રવાહ ચયાપચયની નકામી નીપજોને દૂર કરવા અને શરીરના પ્રવાહીના બંધારણનું નિયમન કરવા માટે આવશ્યક છે.

(B) કોલમ્સ ઓફ બર્ટિની એ મૂત્રપિંડના બાહ્યક (renal cortex) નો ભાગ છે જે મૂત્રપિંડના પિરામિડની વચ્ચે મૂત્રપિંડના મજ્જક (renal medulla) માં વિસ્તરે છે. આ સ્તંભોમાં રુધિરવાહિનીઓ અને સંયોજક પેશીઓ હોય છે,જે મૂત્રપિંડને માળખાકીય આધાર પૂરો પાડે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
ઉત્સર્ગિકાઓ (nephrons) એ મૂત્રપિંડના રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમો છે.
દરેક માનવ મૂત્રપિંડમાં આશરે $1$ મિલિયન $(10^6)$ જેટલી ઉત્સર્ગિકાઓ આવેલી હોય છે.

(C) માલ્પિઘિયન કણ (જેને મૂત્રપિંડ કણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ નેફ્રોનનો પ્રારંભિક રુધિર ગાળણ ઘટક છે.
તે બે મુખ્ય રચનાઓનું બનેલું છે: ગ્લોમેર્યુલસ (કેશિકાઓનું જાળું) અને બાઉમેનની કોથળી (એક કપ જેવી કોથળી જે ગ્લોમેર્યુલસને ઘેરે છે).
તેથી,બાઉમેનની કોથળી અને ગ્લોમેર્યુલસ સાથે મળીને માલ્પિઘિયન કણ બનાવે છે.

(A) હેનલેનો પાશ એ મૂત્રપિંડના દરેક નેફ્રોનમાં મૂત્રનું વહન કરતી નલિકાનો $U$ આકારનો ભાગ છે.
તે પ્રતિપ્રવાહ ક્રિયાવિધિ (counter-current mechanism) દ્વારા મૂત્રના સાંદ્રણ કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે નેફ્રોનનો એક રચનાત્મક ભાગ હોવાથી,તે ઉત્સર્જન તંત્રનો એક અભિન્ન અંગ છે.

(C) મૂત્રપિંડ એ લાલાશ પડતા બદામી રંગની,વાલના આકારની રચનાઓ છે જે ઉદરીય ગુહાની પૃષ્ઠ બાજુની અંદરની દીવાલ પાસે,છેલ્લા ઉરસિય $(12^{th})$ અને ત્રીજા કટિ $(3^{rd})$ કશેરુકાના સ્તરની વચ્ચે સ્થિત હોય છે.
તેથી,મૂત્રપિંડનું સાચું શરીરરચનાત્મક સ્થાન $12^{th}$ ઉરસિય અને $3^{rd}$ કટિ કશેરુકાની વચ્ચે છે.

(D) મનુષ્યમાં મૂત્રપિંડ $Metanephros$ પ્રકારના હોય છે.
ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,મૂત્રપિંડનો વિકાસ નેફ્રોજેનિક કોર્ડના પશ્ચ ભાગમાંથી થાય છે,જેને $Metanephros$ કહેવામાં આવે છે.
$Pronephros$ એ સૌથી આદિમ પ્રકાર છે જે સાયક્લોસ્ટોમ્સ અને કેટલાક પૃષ્ઠવંશીઓના ભ્રૂણીય તબક્કામાં જોવા મળે છે.
$Mesonephros$ પુખ્ત માછલીઓ અને ઉભયજીવીઓમાં જોવા મળે છે.
$Metanephros$ એ સરીસૃપ,પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓમાં જોવા મળતો વિકસિત પ્રકાર છે,જે કાયમી મૂત્રપિંડની હાજરી દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.

(A) $Bowman's$ કોથળીની અંદરની દીવાલ વિશિષ્ટ કોષો દ્વારા બનેલી હોય છે જેને $Podocytes$ કહેવામાં આવે છે.
આ કોષો એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે તેમની વચ્ચે કેટલીક સૂક્ષ્મ જગ્યાઓ રહે છે,જેને ગાળણ સ્લિટ્સ (filtration slits) અથવા સ્લિટ છિદ્રો કહેવામાં આવે છે.
$Podocytes$ ગ્લોમેરુલસની રુધિરકેશિકાઓની આસપાસ વીંટળાયેલા હોય છે અને રુધિરના અલ્ટ્રાફિલ્ટ્રેશન (ultrafiltration) ની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) સસ્તન પ્રાણીઓના મૂત્રપિંડને બહારના બાહ્યક (Cortex) અને અંદરના મજ્જક (Medulla) ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે.
$1$. મૂત્રપિંડના બાહ્યકમાં માલ્પિઘિયન કાય,નિકટવર્તી ગૂંચળાદાર નલિકા $(PCT)$ અને દૂરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકા $(DCT)$ આવેલા હોય છે.
$2$. હેનલેનો પાશ,સંગ્રહણ નલિકાઓ અને બેલિનીની નલિકાઓ મુખ્યત્વે મૂત્રપિંડના મજ્જક ભાગમાં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) માનવ મૂત્રપિંડ એ મેટાનેફ્રિક પ્રકારનું મૂત્રપિંડ છે.
માનવ મૂત્રપિંડમાં,નેફ્રોન્સ એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે ગ્લોમેર્યુલી મૂત્રપિંડના બાહ્યક (cortex) માં આવેલા હોય છે,જ્યારે હેન્લેનો પાશ મૂત્રપિંડના મજ્જક (medulla) માં વિસ્તરેલો હોય છે.
તેથી,ગ્લોમેર્યુલી બાહ્યકમાં કેન્દ્રિત હોય છે તે વિધાન સાચું છે.

(D) મૂત્રપિંડ નલિકા (Uriniferous tubule) એ મૂત્રપિંડનો રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ છે.
તે મુખ્ય બે ભાગો ધરાવે છે: ગ્લોમેર્યુલસ અને મૂત્રપિંડ નલિકા.
મૂત્રપિંડ નલિકામાં બાઉમેનની કોથળી,નિકટવર્તી ગૂંચળાદાર નલિકા $(PCT)$,હેનલેનો પાશ અને દૂરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકા $(DCT)$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,હેનલેનો પાશ એ મૂત્રપિંડ નલિકાનો એક ભાગ છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,જેમાં સસલું પણ સામેલ છે,મૂત્રાશય પેશાબનો કામચલાઉ સંગ્રહ કરે છે. ત્યારબાદ પેશાબ મૂત્રમાર્ગ (Urethra) નામની નળી દ્વારા શરીરની બહાર નીકળે છે. તેથી,મૂત્રાશય મૂત્રમાર્ગમાં ખુલે છે.

(A) બાઉમેનની કોથળી એ કપ આકારની,બેવડી દીવાલ ધરાવતી રચના છે જે નેફ્રોન (મૂત્રપિંડ નલિકા) ની શરૂઆત બનાવે છે.
તે ગ્લોમેર્યુલસને ઘેરે છે,જે રુધિરકેશિકાઓનો ગુચ્છ છે.
બાઉમેનની કોથળી અને ગ્લોમેર્યુલસ સાથે મળીને માલ્પિઘિયન કાય (renal corpuscle) બનાવે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય રુધિરનું અલ્ટ્રાફિલ્ટ્રેશન (અતિગાળણ) કરવાનું છે,જેમાં પાણી,ક્ષાર,ગ્લુકોઝ અને નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો રુધિરમાંથી ગળાઈને નેફ્રોનની લ્યુમેનમાં જાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
મૂત્રપિંડ (Kidney) મુખ્યત્વે બે ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: બહારનો ભાગ જેને બાહ્યક (Cortex) કહેવાય છે અને અંદરનો ભાગ જેને મજ્જા (Medulla) કહેવાય છે.
ગ્લોમેર્યુલી,બાઉમેન્સ કેપ્સ્યુલની સાથે મળીને (જેને રીનલ કોર્પસલ કહેવાય છે),તે ફક્ત બાહ્યક (Cortex) માં જ જોવા મળે છે.
મૂત્રપિંડની મજ્જામાં હેન્લેનો પાશ (Loop of Henle) અને સંગ્રહણ નલિકાઓ હોય છે,જ્યારે રીનલ કેપ્સ્યુલ એ મૂત્રપિંડનું સૌથી બહારનું આવરણ છે.

(D) એમ્નિયોટ્સ $(\text{સરીસૃપ}, \text{પક્ષીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓ})$ માં, ભ્રૂણીય અવસ્થા દરમિયાન મૂત્રપિંડ $\text{મેસોનેફ્રોસ}$ પ્રકારના હોય છે, પરંતુ પુખ્ત અવસ્થામાં તે $\text{મેટાનેફ્રોસ}$ માં વિકસિત થાય છે.
$\text{મેટાનેફ્રોસ}$ એ મૂત્રપિંડનો સૌથી વિકસિત પ્રકાર છે, જે મૂત્રવાહિનીની હાજરી અને જટિલ ગાળણ તંત્ર દ્વારા લાક્ષણિક છે, જે સ્થળજ જીવન માટે અનુકૂલન છે.

(A) સસ્તન પ્રાણીઓના મૂત્રપિંડમાં,નેફ્રોન્સને તેમના બાહ્યક (cortex) માં સ્થાનના આધારે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: કોર્ટિકલ નેફ્રોન્સ અને જક્ષ્ટામેડ્યુલરી નેફ્રોન્સ.
કોર્ટિકલ નેફ્રોન્સ સંખ્યામાં વધુ હોય છે,જે કુલ નેફ્રોન્સના આશરે $80\%$ જેટલા હોય છે.
જક્ષ્ટામેડ્યુલરી નેફ્રોન્સ સંખ્યામાં ઓછા હોય છે,જે કુલ નેફ્રોન્સના આશરે $20\%$ જેટલા હોય છે.
તેથી,જક્ષ્ટામેડ્યુલરી નેફ્રોન્સની સરખામણીમાં કોર્ટિકલ નેફ્રોન્સની સંખ્યા વધારે હોય છે.

(A) નેફ્રોન,જેને મૂત્રપિંડ નલિકા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે મૂત્રપિંડનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે.
તે મુખ્ય બે ભાગો ધરાવે છે: ગ્લોમેરુલસ અને મૂત્રપિંડ નલિકા.
મૂત્રપિંડ નલિકાની શરૂઆત એક બેવડી દીવાલવાળી કપ જેવી રચનાથી થાય છે જેને બાઉમેનની કોથળી કહેવામાં આવે છે,જે ગ્લોમેરુલસને ઘેરી લે છે.
તેથી,બાઉમેનની કોથળી એ મૂત્રપિંડ નલિકાનો એક અભિન્ન ભાગ છે.

(A) મૂત્રપિંડ મુખ્યત્વે બે ભાગોમાં વહેંચાયેલું છે: બહારનો ભાગ $Cortex$ (બાહ્યક) અને અંદરનો ભાગ $Medulla$ (મજ્જક).
બાઉમેન્સ કેપ્સ્યુલ,ગ્લોમેર્યુલસ અને ગૂંચળાદાર નલિકાઓ ($PCT$ અને $DCT$) મૂત્રપિંડના $Cortex$ ભાગમાં આવેલા હોય છે.
$Medulla$ માં મુખ્યત્વે હેનલેનો પાશ અને સંગ્રહણ નલિકાઓ જોવા મળે છે.
તેથી,તમામ બાઉમેન્સ કેપ્સ્યુલ $Cortex$ માં જોવા મળે છે.

(A) $\text{નેફ્રોન}$ એ મૂત્રપિંડનો રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમ છે, જે રુધિરમાંથી નકામા પદાર્થોને દૂર કરે છે.
દરેક મૂત્રપિંડમાં અંદાજે દસ લાખ જેટલા નેફ્રોન આવેલા હોય છે.
તે મુખ્યત્વે બે ભાગોનો બનેલો છે: $\text{બાઉમેનની}$ કોથળી અને મૂત્રપિંડ નલિકા.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) માનવ ઉત્સર્જન તંત્રની આકૃતિના આધારે:
$A$ એ મૂત્રપિંડ (Kidney) દર્શાવે છે.
$B$ એ ઉદરીય મહાધમની (Abdominal aorta) દર્શાવે છે.
$C$ એ મૂત્રવાહિની (Ureters) દર્શાવે છે.
$D$ એ મૂત્રાશય (Urinary bladder) દર્શાવે છે.
$E$ એ મૂત્રમાર્ગ (Urethra) દર્શાવે છે.
$F$ એ મૂત્રપિંડ નિવાપ (Renal pelvis) દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) માનવ મૂત્રની $pH$ રેન્જ સામાન્ય રીતે $5.0$ થી $7.5$ ની વચ્ચે હોય છે.
સામાન્ય માનવ મૂત્ર થોડું એસિડિક હોય છે,જેનું સરેરાશ $pH$ મૂલ્ય આશરે $6.0$ હોય છે.

(B) સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
એક સામાન્ય તંદુરસ્ત પુખ્ત મનુષ્ય $24$ કલાકના સમયગાળામાં આશરે $1.5$ લિટર મૂત્રનો ત્યાગ કરે છે.
આ પ્રમાણ પાણીના સેવન, પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ અને વ્યક્તિની શારીરિક સ્થિતિના આધારે બદલાઈ શકે છે.

(A) મૂત્ર નિર્માણની પ્રક્રિયા ગ્લોમેરુલસમાં રુધિરના ગાળણથી શરૂ થાય છે.
રુધિર મૂત્રપિંડ ધમનીની એક ઝીણી શાખા દ્વારા ગ્લોમેરુલસમાં પ્રવેશે છે,જેને $Afferent$ $arteriole$ (આગમનકારી ધમનિકા) કહેવામાં આવે છે.
આ વાહિની નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરો ધરાવતું રુધિર બોમેનની કોથળીમાં લઈ જાય છે.
ગાળણ પછી,રુધિર $Efferent$ $arteriole$ (બહિર્ગામી ધમનિકા) દ્વારા ગ્લોમેરુલસમાંથી બહાર નીકળે છે.
તેથી,બોમેનની કોથળીમાં રુધિર લઈ જતી સાચી વાહિની $Afferent$ $arteriole$ છે.

(C) મૂત્રપિંડ પ્રતિ મિનિટ આશરે $1100-1200 \text{ ml}$ રુધિર મેળવે છે,જે હૃદયના દરેક ક્ષેપક દ્વારા પ્રતિ મિનિટ પમ્પ થતા રુધિરના આશરે $1/5$ થી $1/4$ ભાગ જેટલું હોય છે.
પ્રતિ કલાકના પ્રવાહની ગણતરી કરતા: $1200 \text{ ml/મિનિટ} \times 60 \text{ મિનિટ} = 72,000 \text{ ml/કલાક}$.
$72,000 \text{ ml/કલાક} = 72$ લિટર/કલાક.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$50$ લિટર/કલાક એ મૂત્રપિંડના રુધિર પ્રવાહની શ્રેણીની સૌથી નજીકનું મૂલ્ય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. અભિવાહી ધમનિકા રુધિરને ગ્લોમેરુલસમાં લાવે છે,જ્યારે અપવાહી ધમનિકા રુધિરને તેમાંથી દૂર લઈ જાય છે. અલ્ટ્રાફિલ્ટ્રેશન (અતિગાળણ) માટે ગ્લોમેરુલસમાં ઉચ્ચ જળસ્થિતિક દબાણ જાળવી રાખવા માટે,અભિવાહી ધમનિકાનો વ્યાસ અપવાહી ધમનિકા કરતા ઘણો મોટો હોય છે. તેથી,અપવાહી ધમનિકા એ અભિવાહી ધમનિકા કરતા સાંકડી હોય છે.

(B) મૂત્રપિંડ શિરા ($Renal$ $vein$) એ મૂત્રપિંડમાં ગાળણ અને મૂત્ર નિર્માણની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા પછી રુધિરને મૂત્રપિંડમાંથી દૂર લઈ જાય છે.
મૂત્રપિંડ રુધિરમાંથી યુરિયા સહિતના ચયાપચયના નકામા પદાર્થોને ગાળી લે છે,તેથી મૂત્રપિંડ શિરા દ્વારા બહાર આવતા રુધિરમાં શરીરની અન્ય કોઈપણ મુખ્ય રુધિરવાહિનીની તુલનામાં યુરિયાનું પ્રમાણ સૌથી ઓછું હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) એક નેફ્રોન (અથવા મૂત્રપિંડ નલિકા) ગ્લોમેરુલસ અને મૂત્રપિંડ નલિકાની બનેલી હોય છે. મૂત્રપિંડ નલિકામાં બાઉમેનની કોથળી,નિકટવર્તી ગૂંચળાદાર નલિકા $(PCT)$,હેન્લેનો પાશ અને દૂરસ્થ ગૂંચળાદાર નલિકા $(DCT)$ નો સમાવેશ થાય છે. સંગ્રહ નલિકા એ એક અલગ રચના છે જે ઘણા નેફ્રોન્સની $DCT$ માંથી ગળાયેલ પ્રવાહી મેળવે છે. તેથી,સંગ્રહ નલિકા એ એકલ મૂત્રપિંડ નલિકાનો ભાગ નથી.

(A) જો એક કિડની કાઢી નાખવામાં આવે,તો બાકી રહેલી કિડની $compensatory\, hypertrophy$ (વળતરરૂપ હાયપરટ્રોફી) નામની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં,કાર્યરત કિડનીનું કદ અને ક્ષમતા વધે છે જેથી તે ગાળણ અને ઉત્સર્જનનું સંપૂર્ણ કાર્ય સંભાળી શકે,જેનાથી વ્યક્તિ જીવિત રહી શકે છે અને સામાન્ય જીવન જીવી શકે છે.

(A) રીનલ પિરામિડ એ કિડનીના મજ્જા (medulla) માં આવેલા શંકુ આકારના પેશીઓ છે.
તેમાં મુખ્યત્વે હેન્લેનો પાશ અને નેફ્રોનની સંગ્રહક નલિકાઓ (collecting tubules) હોય છે.
પિરામિડની અંદરની સંગ્રહક નલિકાઓ રીનલ પેપિલા (renal papillae) પાસે એકત્રિત થાય છે અને મૂત્રને માઇનર કેલિસીસમાં ઠાલવે છે,જે અંતે મૂત્રવાહિની (ureter) તરફ જાય છે.
તેથી,તેમનું મુખ્ય કાર્ય સંગ્રહક નલિકાઓને સમાવવાનું છે જે મૂત્રને રીનલ પેલ્વિસ તરફ લઈ જાય છે.

(B) ગ્લોમેર્યુલસ એ કેશિકાઓનું ઝૂમખું છે જે અભિવાહી ધમનિકા (afferent arteriole) દ્વારા બને છે,જે મૂત્રપિંડ ધમનીની એક સૂક્ષ્મ શાખા છે.
રુધિર અભિવાહી ધમનિકા દ્વારા ગ્લોમેર્યુલસમાં પ્રવેશે છે અને અપવાહી ધમનિકા (efferent arteriole) દ્વારા બહાર નીકળે છે.
ગ્લોમેર્યુલસ અને બાઉમેનની કોથળી (Bowman's capsule) સાથે મળીને મૂત્રપિંડ કણિકા (renal corpuscle) બનાવે છે,જેને માલ્પિઘિયન કણિકા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(A) $Rana$ $tigrina$ (દેડકા) માં,ઉત્સર્જન તંત્ર,જેમાં મૂત્રપિંડ અને મૂત્રવાહિનીઓનો સમાવેશ થાય છે,તે ગર્ભીય વિકાસ દરમિયાન મધ્યગર્ભસ્તર (mesodermal germ layer) માંથી ઉદ્ભવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,મૂત્રપિંડ મધ્યવર્તી મધ્યગર્ભસ્તર (intermediate mesoderm) માંથી વિકસે છે અને મૂત્રવાહિનીઓ (વુલ્ફિયન નલિકાઓ) પણ મધ્યગર્ભસ્તરીય પેશીમાંથી જ ઉદ્ભવે છે.
તેથી,મૂત્રપિંડ અને મૂત્રવાહિની બંને સંપૂર્ણપણે મધ્યગર્ભસ્તરીય ઉદ્ભવ ધરાવે છે.

(D) મૂત્રપિંડ નલિકાઓ (નેફ્રોન્સ) એ મૂત્રપિંડના રચનાત્મક અને કાર્યાત્મક એકમો છે. દરેક મૂત્રપિંડમાં આશરે $1$ મિલિયન જેટલી મૂત્રપિંડ નલિકાઓ આવેલી હોય છે. તે રુધિરના ગાળણ અને મૂત્ર નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(A) $1$. પોડોસાઇટ્સ એ બાઉમેનની કોથળીની અંદરની દીવાલમાં આવેલા વિશિષ્ટ કોષો છે જે એવી રીતે ગોઠવાય છે કે જેથી ગાળણ છિદ્રો (filtration slits) બને છે,જે રુધિરના અતિગાળણ (ultrafiltration) માટે જરૂરી છે.
$2$. હેન્લેનો પાશ મુખ્યત્વે મૂત્રના સાંદ્રતા માટે જવાબદાર છે,મોટાભાગના પદાર્થોનું પુનઃશોષણ (જે નિકટવર્તી ગૂંચળામય નલિકામાં થાય છે) માટે નહીં.
$3$. દૂરસ્થ ગૂંચળામય નલિકા $(DCT)$ એ $Na^+$ અને પાણીના શરતી પુનઃશોષણ અને હાઇડ્રોજન તથા પોટેશિયમ આયનોના પસંદગીયુક્ત સ્ત્રાવમાં સામેલ છે.
$4$. અંતર્વાહી ધમનિકા રુધિરને ગ્લોમેરુલસમાં લાવે છે,જ્યારે બહિર્વાહી ધમનિકા રુધિરને ગ્લોમેરુલસથી દૂર લઈ જાય છે.

(C) મનુષ્યોમાં,બે મૂત્રપિંડ ઉદરીય ગુહામાં કરોડરજ્જુની બંને બાજુએ આવેલા હોય છે.
ઉદરીય ગુહાની જમણી બાજુએ યકૃત (liver) ની હાજરીને કારણે,જમણું મૂત્રપિંડ થોડું નીચેની તરફ ધકેલાયેલું હોય છે.
પરિણામે,ડાબું મૂત્રપિંડ જમણા મૂત્રપિંડ કરતાં થોડા ઊંચા સ્તરે સ્થિત હોય છે.

(B) $\text{મૂત્રપિંડશિરા}$ $(Renal \text{ } vein)$ રુધિરમાંથી ગાળણ અને પુનઃશોષણની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ રુધિરને મૂત્રપિંડમાંથી દૂર લઈ જાય છે。
મૂત્રપિંડ રુધિરમાંથી યુરિયા જેવા ચયાપચયી કચરાને દૂર કરવા માટે જવાબદાર હોવાથી, $\text{મૂત્રપિંડશિરા}$ દ્વારા બહાર આવતા રુધિરમાં અન્ય મુખ્ય રુધિર વાહિનીઓની તુલનામાં યુરિયાનું પ્રમાણ સૌથી ઓછું હોય છે。
$\text{મૂત્રપિંડધમની}$ $(Renal \text{ } artery)$ યુરિયાના ઊંચા પ્રમાણ સાથે રુધિરને મૂત્રપિંડમાં લાવે છે, જ્યારે $\text{યકૃતશિરા}$ અને $\text{યકૃત } \text{નિવાહિકાશિરા}$ યકૃત સાથે સંબંધિત રુધિરના વહન સાથે સંકળાયેલી છે, જ્યાં યુરિયાનું ઉત્પાદન થાય છે。

(D) મનુષ્યના શરીરમાં બે મૂત્રપિંડ હોય છે,જે રુધિરને ગાળવા અને હોમિયોસ્ટેસિસ જાળવવા માટે પૂરતા છે. જો એક મૂત્રપિંડ દૂર કરવામાં આવે (નેફ્રેક્ટોમી),તો બાકી રહેલ મૂત્રપિંડ 'કોમ્પેન્સેટરી હાઇપરટ્રોફી' નામની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે. આનો અર્થ એ છે કે બાકી રહેલ મૂત્રપિંડ ગાળણનું સંપૂર્ણ કાર્ય સંભાળવા માટે કદમાં વધારો કરે છે અને તેની કાર્યક્ષમતા વધારે છે,જેનાથી વ્યક્તિ કોઈપણ ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા વિના જીવી શકે છે.

(A) મૂત્રપિંડ ધમની મૂત્રપિંડમાં પ્રવેશીને નાની ધમનિકાઓમાં વિભાજિત થાય છે. જે રુધિરવાહિની બાઉમેનની કોથળીમાં પ્રવેશીને રુધિરકેશિકાગુચ્છ (glomerulus) બનાવે છે તેને $\text{અંતર્વાહી } \text{ધમનિકા}$ (Afferent arteriole) કહેવામાં આવે છે. જે રુધિરવાહિની રુધિરકેશિકાગુચ્છમાંથી રુધિરને બહાર લઈ જાય છે તેને $\text{બહિર્વાહી } \text{ધમનિકા}$ (Efferent arteriole) કહે છે. તેથી, સાચો જવાબ $\text{અંતર્વાહી } \text{ધમનિકા}$ છે.

(A) અંતર્વાહી ધમનિકા રુધિરને ગ્લોમેરુલસમાં લાવે છે અને બહિર્વાહી ધમનિકા રુધિરને ગ્લોમેરુલસમાંથી દૂર લઈ જાય છે. આ બંને વાહિનીઓ મૂત્રપિંડ ધમનીની શાખાઓ છે અને તેથી તે સ્વભાવે ધમની છે. તે શિરાઓ નથી.

(D) મૂત્રપિંડ નલિકા (Nephron) એ મૂત્રપિંડનો રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ છે. તે મુખ્ય બે ભાગો ધરાવે છે: મૂત્રપિંડકણિકા (ગ્લોમેરુલસ અને બાઉમેનની કોથળી) અને મૂત્રપિંડ નલિકા (સમીપસ્થ ગૂંચળામય નલિકા,હેન્લેનો પાશ અને દૂરસ્થ ગૂંચળામય નલિકા).
સંગ્રહણ નલિકાને મૂત્રપિંડ નલિકાનો ભાગ ગણવામાં આવતી નથી,કારણ કે તે ઘણી બધી મૂત્રપિંડ નલિકાઓમાંથી ગળાયેલું પ્રવાહી (filtrate) મેળવે છે અને તે મૂત્રપિંડ નલિકા જેવી જ ભ્રૂણીય રચનામાંથી ઉદ્ભવતી નથી. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) માલ્પિધિયન કાય,જેને રીનલ કોર્પસલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ગ્લોમેરુલસ અને બાઉમેનની કોથળી (Bowman's capsule) નું બનેલું હોય છે.
માનવ મૂત્રપિંડમાં,આ રચનાઓ ફક્ત મૂત્રપિંડના બાહ્યક (Cortex) પ્રદેશમાં જ જોવા મળે છે.
મૂત્રપિંડના મજ્જક (Medulla) માં હેન્લેનો પાશ અને સંગ્રહણ નલિકાઓ હોય છે,જ્યારે મૂત્રપિંડ નિવાપ (Pelvis) એ ગળણી આકારનો ભાગ છે જે મૂત્રનો સંગ્રહ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) બાઉમેનની કોથળી એ પ્યાલા આકારની રચના છે જે મૂત્રપિંડમાં ઉત્સર્ગ એકમ (નેફ્રોન) ની શરૂઆત બનાવે છે.
તે બે સ્તરોની બનેલી હોય છે: બહારનું દીવાલનું સ્તર (parietal layer) અને અંદરનું અંતરંગ સ્તર (visceral layer).
બાઉમેનની કોથળીનું દીવાલનું સ્તર સાદા લાદીસમ અધિચ્છદ (simple squamous epithelium) નું બનેલું હોય છે,જે ચપટા,ભીંગડા જેવા કોષોનું એક સ્તર છે.
આ પાતળું સ્તર રુધિરરસને કોથળીની અવકાશમાં અસરકારક રીતે ગાળવા માટે મદદરૂપ થાય છે.

(A) મૂત્રપિંડ એ મનુષ્યનું મુખ્ય ઉત્સર્જન અંગ છે.
દરેક મૂત્રપિંડમાં આશરે $1$ મિલિયન જેટલી જટિલ નલિકામય રચનાઓ આવેલી હોય છે,જેને ઉત્સર્ગએકમ અથવા નેફ્રોન કહેવામાં આવે છે.
નેફ્રોનને મૂત્રપિંડના રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે રુધિરના ગાળણ અને મૂત્ર નિર્માણની પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો જવાબ ઉત્સર્ગએકમ (નેફ્રોન) છે.

(A) મૂત્ર નિર્માણની પ્રક્રિયામાં ગાળણ, પુનઃશોષણ અને સ્ત્રાવનો સમાવેશ થાય છે.
$1$. નિકટવર્તી ગૂંચળામય નલિકા $(PCT)$ માં $Na^+$ અને $K^+$ નું નોંધપાત્ર પુનઃશોષણ થાય છે.
$2$. હેન્લેના પાશમાં, ખાસ કરીને આરોહી ભુજામાં $Na^+$ અને $K^+$ નું પુનઃશોષણ થાય છે.
$3$. દૂરસ્થ ગૂંચળામય નલિકા $(DCT)$ માં એલ્ડોસ્ટેરોન જેવા અંતઃસ્ત્રાવોની અસર હેઠળ $Na^+$ અને $K^+$ નું શરતી પુનઃશોષણ થાય છે.
$4$. બાઉમેનની કોથળી એ રુધિરના અતિગાળણનું સ્થાન છે, જ્યાં પાણી અને નાના દ્રાવ્યો લ્યુમેનમાં ગળાય છે, પરંતુ અહીં આયનોનું કોઈ સક્રિય કે નિષ્ક્રિય પુનઃશોષણ થતું નથી.

(B) મૂત્રપિંડની અંદરની અંતર્ગોળ સપાટી પર એક ખાંચ હોય છે જેને $Hilum$ (નાભિ) કહેવામાં આવે છે.
આ $Hilum$ દ્વારા મૂત્રવાહિની,રુધિરવાહિનીઓ અને ચેતાઓ મૂત્રપિંડમાં દાખલ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) મૂત્રપિંડની અંદરની તરફની સપાટી અંતર્ગોળ હોય છે.
આ અંતર્ગોળ સપાટીના મધ્ય ભાગમાં આવેલી ખાંચને $Hilum$ (નાભિ) કહેવામાં આવે છે.
$Hilum$ દ્વારા મૂત્રવાહિની,રુધિરવાહિનીઓ અને ચેતાઓ મૂત્રપિંડમાં પ્રવેશ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) હેન્લેનો પાશ એ મૂત્રપિંડ નલિકા (nephron) નો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે જે મૂત્રના સાંદ્રણ માટે જવાબદાર છે.
તે મુખ્યત્વે સસ્તનો અને પક્ષીઓમાં જોવા મળે છે,જે પાણીના સંરક્ષણ માટે અતિસાંદ્ર (hypertonic) મૂત્ર ઉત્પન્ન કરવામાં સક્ષમ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સસ્તનોમાં હેન્લેનો પાશ ખૂબ જ વિકસિત અને લાંબો હોય છે,જે પાણીના કાર્યક્ષમ પુનઃશોષણ માટે પરવાનગી આપે છે,જે સ્થળજ જીવન માટે એક મુખ્ય અનુકૂલન છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (સસ્તનો) છે.

(D) પોડોસાઇટ એ મૂત્રપિંડમાં બાઉમેનની કોથળીના અંતઃસ્તરમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ અધિચ્છદીય કોષો છે.
આ કોષો એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે તેમની વચ્ચે કેટલીક સૂક્ષ્મ જગ્યાઓ રહે છે,જેને ગાળણ સ્લિટ્સ (filtration slits) અથવા સ્લિટ છિદ્રો કહેવામાં આવે છે.
આ પટલ દ્વારા રુધિરનું એટલી ઝીણવટપૂર્વક ગાળણ થાય છે કે પ્લાઝ્માના પ્રોટીન સિવાયના લગભગ તમામ ઘટકો બાઉમેનની કોથળીના પોલાણમાં પ્રવેશે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) મૂત્રપિંડમાં ગાળણ અને મૂત્ર નિર્માણની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ, $Renal \text{ } vein$ (મૂત્રપિંડ શિરા) દ્વારા રુધિર મૂત્રપિંડમાંથી બહાર નીકળે છે.
મૂત્રપિંડ રુધિરમાંથી યુરિયા અને અન્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોને દૂર કરીને મૂત્ર બનાવે છે, તેથી $Renal \text{ } vein$ દ્વારા બહાર આવતા રુધિરમાં શરીરની અન્ય તમામ મુખ્ય રુધિરવાહિનીઓની સરખામણીમાં યુરિયાનું પ્રમાણ સૌથી ઓછું હોય છે.
આથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.