Meiosis Questions in Gujarati

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન,સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સનું અલગીકરણ ખાસ કરીને ભાજનોત્તર અવસ્થા $II$ (Anaphase $II$) દરમિયાન થાય છે.
ભાજનોત્તર અવસ્થા $I$ માં,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે અને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે,જ્યારે સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ સેન્ટ્રોમિયર પર જોડાયેલા રહે છે.
ભાજનોત્તર અવસ્થા $II$ માં,દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે,જેનાથી સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ અલગ થઈ શકે છે અને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.

(A) અર્ધસૂત્રીભાજન-$I$ દરમિયાન,ખાસ કરીને ભાનાવસ્થા-$I$ (anaphase-$I$) માં,સમમૂલક રંગસૂત્રો અલગ થાય છે અને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે. આ વિશ્લેષણની પ્રક્રિયા રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરવા માટે પાયારૂપ છે. વધુમાં,પૂર્વાવસ્થા-$I$ (prophase-$I$) દરમિયાન થતી વ્યતિકરણ (crossing over) ની પ્રક્રિયામાં સમમૂલક રંગસૂત્રોની અ-સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે,જે અસ્તિત્વમાં રહેલી સહલગ્નતા (linkage) ને તોડે છે અથવા ખોરવે છે. તેથી,અર્ધસૂત્રીભાજન દરમિયાન સમમૂલક રંગસૂત્રોનું અલગ થવું અને સહલગ્નતાનું ખોરવાવું બંને પ્રક્રિયાઓ થાય છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે.
વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓમાં,આ પ્રક્રિયા પ્રજનન અંગો સુધી મર્યાદિત છે જ્યાં જન્યુજનન (gametogenesis) થાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,અર્ધીકરણ પરાગાશય (લઘુબીજાણુધાની) અને અંડક (ગુરુબીજાણુધાની) માં થાય છે,જે અનુક્રમે પરાગરજ અને ભ્રૂણપુટ ઉત્પન્ન કરે છે.
પ્રરોહાગ્ર,પર્ણ કલિકાઓ અને વાનસ્પતિક ભાગો વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે સમવિભાજન (mitosis) કરે છે,અર્ધીકરણ નહીં.

(A) અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની ઝાયગોટીન અવસ્થા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાઈને જોડી બનાવે છે. સમજાત રંગસૂત્રોની આ જોડાવાની પ્રક્રિયાને સૂત્રયુગ્મન (Synapsis) કહેવામાં આવે છે.
આ જોડાયેલા રંગસૂત્રોને બાયવેલેન્ટ અથવા ટેટ્રાડ કહેવામાં આવે છે.
વ્યતિકરણ (Crossing over) ત્યારબાદ પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.

(C) અર્ધીકરણ એ એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે જે આનુવંશિક ભિન્નતામાં પરિણમે છે.
$1$. વ્યતિકરણ (Crossing over) પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે,જ્યાં સમજાત રંગસૂત્રોની અ-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ આનુવંશિક દ્રવ્યની આપ-લે કરે છે,જેનાથી જનીનોના નવા સંયોજનો બને છે.
$2$. સૂત્રયુગ્મન (Synapsis) એ પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની ઝાયગોટીન અવસ્થા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બનવાની પ્રક્રિયા છે. જોકે સૂત્રયુગ્મન એ વ્યતિકરણ માટેની પૂર્વશરત છે,પરંતુ વાસ્તવિક આનુવંશિક પુનઃસંયોજન જે બાળ કોષોને પિતૃ કોષથી અલગ બનાવે છે તે વ્યતિકરણને કારણે થાય છે.
આમ,વ્યતિકરણ એ આનુવંશિક ભિન્નતા માટેનું મુખ્ય કારણ છે અને તે સૂત્રયુગ્મન પર આધારિત હોવાથી,બંને પ્રક્રિયાઓ બાળ કોષોના પિતૃ કોષ કરતા અલગ આનુવંશિક બંધારણ માટે જવાબદાર છે.

(C) પર્ણનો કોષ એ દૈહિક કોષ છે,જે દ્વિતીય (diploid) $(2n)$ હોય છે. આપેલ છે કે પર્ણના કોષમાં $8$ રંગસૂત્રો છે,એટલે કે $2n = 8$,જેનો અર્થ છે કે એકકીય (haploid) સંખ્યા $(n)$ $4$ છે.
જન્યુઓ અર્ધીકરણ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને તે એકકીય $(n)$ હોય છે,તેથી તેમાં $4$ રંગસૂત્રો હશે.
યુગ્મનજ બે એકકીય જન્યુઓના જોડાણથી બને છે $(n + n = 2n)$,તેથી તેમાં પણ $8$ રંગસૂત્રો હશે.

(A) અર્ધીકરણ એ એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે જે દ્વિકીય $(2n)$ કોષોમાં એકકીય $(n)$ જન્યુઓ અથવા બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
$A$. બીજાણુ માતૃકોષો દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે,જે અર્ધીકરણ દ્વારા એકકીય $(n)$ બીજાણુઓ (લઘુબીજાણુ અથવા ગુરુબીજાણુ) ઉત્પન્ન કરે છે.
$B$. લઘુબીજાણુઓ પહેલેથી જ એકકીય હોય છે અને તેમાં અર્ધીકરણ થતું નથી.
$C$. ગુરુબીજાણુઓ પહેલેથી જ એકકીય હોય છે અને તેમાં અર્ધીકરણ થતું નથી.
$D$. ટેપેટમના કોષો દ્વિકીય દૈહિક કોષો છે જે વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ આપે છે અને તેમાં અર્ધીકરણ થતું નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે. કાયઝમેટા એ $X$ આકારની રચનાઓ છે જે સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) ના સ્થાનો દર્શાવે છે. આ રચનાઓ અર્ધીકરણ (meiosis) ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ (prophase-$I$) ના ડીપ્લોટીન તબક્કા દરમિયાન સૌપ્રથમ વખત દ્રશ્યમાન થાય છે,કારણ કે આ સમયે સાયનેપ્ટોનેમલ સંકુલનું વિઘટન થાય છે અને સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થવાનું શરૂ કરે છે.

(B) વ્યતિકરણ એ સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યોની આપ-લે છે.
તે અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન ઉપ-અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
આ અવસ્થા દરમિયાન,બાયવેલેન્ટ રંગસૂત્રો સ્પષ્ટપણે ચતુષ્ક (tetrads) તરીકે દેખાય છે,અને રિકોમ્બિનેશન નોડ્યુલ્સ વ્યતિકરણની પ્રક્રિયાને મધ્યસ્થ કરે છે.

(D) અર્ધીકરણ દરમિયાન સમાનધર્મી રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લેને $Crossing \ over$ (વ્યતિકરણ) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા અર્ધીકરણની $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) ના $Pachytene$ (સ્થૂલપટ્ટ) તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
જોકે આ પ્રક્રિયા $Pachytene$ માં થાય છે, પરંતુ તેના પરિણામે બનતી $X$ આકારની રચનાઓ, જેને $Chiasmata$ (કાયઝમેટા) કહેવાય છે, તે $Prophase-I$ ના $Diplotene$ (દ્વિપટ્ટ) તબક્કા દરમિયાન દૃશ્યમાન થાય છે.

(D) વ્યતીકરણ એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જે અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના પેકીટીન તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
તેમાં સમજાત રંગસૂત્રોના નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે.
આ પ્રક્રિયા જનીનિક પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે,જે સંતતિમાં જનીનિક વિવિધતા વધારે છે.
તેથી,સાચો જવાબ બાયવેલન્ટના નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ છે.

(B) પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન,સમમૂલક રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
પુનઃસંયોજન ગ્રંથિકાઓ (recombination nodules) દેખાય છે,અને જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે.

(B) સિનેપ્સિસની પ્રક્રિયા,જેમાં સમાનધર્મી (homologous) રંગસૂત્રોની જોડી બને છે,તે $Zygotene$ તબક્કા દરમિયાન શરૂ થાય છે.
જ્યારે રંગસૂત્રોની સમગ્ર લંબાઈ પર સિનેપ્સિસ પૂર્ણ થાય છે,ત્યારે બાયવેલેન્ટ્સ (bivalents) સંપૂર્ણ રીતે રચાય છે.
સિનેપ્સિસ પૂર્ણ થયા પછી,કોષ $Pachytene$ તબક્કામાં પ્રવેશ કરે છે.
$Pachytene$ તબક્કામાં,બાયવેલેન્ટ રંગસૂત્રો ટેટ્રાડ્સ (tetrads) તરીકે સ્પષ્ટપણે દેખાય છે અને સમાનધર્મી રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) ની પ્રક્રિયા થાય છે.

(C) કાયઝમાટા એ અર્ધીકરણ દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે બનતી $X$-આકારની રચનાઓ છે.
આ સ્થાનો એવા બિંદુઓ દર્શાવે છે જ્યાં વ્યતિકરણ (Crossing over) થાય છે,જેમાં સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) અર્ધીકરણ એ એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે જે ચાર આનુવંશિક રીતે અલગ બાળ કોષોમાં પરિણમે છે.
$1$. વ્યતિકરણ (crossing over) અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ દરમિયાન થાય છે,જેમાં સમાન રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે,જે જનીનિક પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે.
$2$. સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ (independent assortment) ભાજનાવસ્થા-$I$ દરમિયાન થાય છે,જ્યાં સમાન રંગસૂત્રોની જોડી મેટાફેઝ પ્લેટ પર યાદચ્છિક રીતે ગોઠવાય છે,જેના પરિણામે જનન કોષોમાં માતૃ અને પિતૃ રંગસૂત્રોના વિવિધ સંયોજનો જોવા મળે છે.
તેથી,વ્યતિકરણ અને સ્વતંત્ર વિશ્લેષણ બંને બાળ કોષોમાં જોવા મળતી જનીનિક વિવિધતામાં ફાળો આપે છે.

(A) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પિતૃ કોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે અને ચાર જનન કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
પિતૃ કોષમાં $40$ રંગસૂત્રો હોવાથી,અર્ધીકરણ પછી,ચાર સંતતિ કોષોમાંથી દરેક $40 / 2 = 20$ રંગસૂત્રો ધરાવશે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયાને સાયનેપ્સિસ કહેવામાં આવે છે.
આ ઘટના અર્ધીકરણના $Prophase-I$ ના $Zygotene$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાની નજીક આવે છે અને જોડ બનાવે છે,જેને બાયવેલેન્ટ (bivalents) અથવા ટેટ્રાડ (tetrads) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ છે.
વ્યતિકરણ (Crossing over) એ એક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના પેકીટીન તબક્કા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ જનીનિક દ્રવ્યના ખંડોની આપ-લે કરે છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે જનીનિક પુનઃસંયોજન થાય છે,જે સંતતિમાં જનીનિક વિવિધતા લાવવામાં મદદરૂપ થાય છે.

(C) વ્યતિકરણ (Crossing over) એ સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે છે.
તે અર્ધસૂત્રીભાજન (Meiosis) ના $Prophase-I$ ના $Pachytene$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
કારણ કે $Pachytene$ એ $Zygotene$ પછી અને $Diplotene$ પહેલા આવે છે,તેથી વ્યતિકરણની પ્રક્રિયા $Zygotene$ અને $Diplotene$ ની વચ્ચેના સમયગાળામાં પૂર્ણ થાય છે.

(C) અર્ધીકરણ-$I$ એ ન્યૂનકારી વિભાજન છે જેમાં બાળકોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થઈ જાય છે.
આપેલ છે કે સજીવમાં દ્વિકીય $(2n)$ રંગસૂત્રોની સંખ્યા $44$ છે.
અર્ધીકરણ-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે અને દરેક બાળકોષને દરેક સમજાત જોડમાંથી માત્ર એક જ રંગસૂત્ર મળે છે.
તેથી,અર્ધીકરણ-$I$ પછી દરેક બાળકોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $n = 44 / 2 = 22$ રંગસૂત્રો હશે.

(A) લેમ્પબ્રશ રંગસૂત્રો એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારના રંગસૂત્રો છે જે મોટાભાગના પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓ (સસ્તન પ્રાણીઓ સિવાય) અને કેટલાક અપૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના અંડકોષોમાં જોવા મળે છે. તે અત્યંત વિસ્તૃત હોય છે અને અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થાની $diplotene$ (દ્વિપટ્ટી) અવસ્થા દરમિયાન સૌથી સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે. આ અવસ્થા દરમિયાન,રંગસૂત્રો લેટરલ લૂપ્સની હાજરીને કારણે 'લેમ્પબ્રશ' જેવો દેખાવ દર્શાવે છે,જે સક્રિય ટ્રાન્સક્રિપ્શનના સ્થાનો છે.

(C) વ્યતિકરણ એ સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થવાની પ્રક્રિયા છે. તે અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના પેકીટીન તબક્કા દરમિયાન થાય છે. તેથી,તે બે સમજાત રંગસૂત્રો વચ્ચે થાય છે.

(B) વ્યતિકરણ (Crossing over) એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જે અર્ધસૂત્રીભાજન $(meiosis)$ ના $prophase-I$ ની $pachytene$ અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન, સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે, જે જનીનિક પુનઃસંયોજન અને સંતતિમાં વિવિધતા લાવે છે.
અર્ધસૂત્રીભાજન એ કોષ વિભાજનનો એવો પ્રકાર છે જે જનનકોષો ઉત્પન્ન કરે છે, તેથી વ્યતિકરણ માત્ર અર્ધસૂત્રીભાજન પામતા કોષોમાં જ જોવા મળે છે.

(C) જનીનોનું વિશ્લેષણ,ખાસ કરીને રંગસૂત્રીય નકશા અને સહલગ્નતાના અભ્યાસના સંદર્ભમાં,અર્ધીકરણની $Prophase$ (પૂર્વાવસ્થા) દરમિયાન,ખાસ કરીને $Prophase-I$ માં કરવામાં આવે છે. આ અવસ્થા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બને છે (સૂત્રયુગ્મન) અને વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે,જે જનીનિક દ્રવ્યના પુનઃસંયોજન માટે જવાબદાર છે. આ પ્રક્રિયા જનીનિક સહલગ્નતા અને નકશા બનાવવા માટે પાયારૂપ છે.

(D) વ્યતિકરણ એ જૈવિક પ્રક્રિયા છે જે અર્ધીકરણ (meiosis) ના $prophase-I$ ની $pachytene$ અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે $DNA$ ના ખંડોની આપ-લે થાય છે.
આ આપ-લે જનીનિક પુનઃસંયોજન (genetic recombination) તરફ દોરી જાય છે,જે લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોમાં વિવિધતા માટે જવાબદાર છે.

(C) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પિતૃ કોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે અને ચાર જનન કોષો (gametes) ઉત્પન્ન કરે છે.
મનુષ્યમાં,દૈહિક કોષમાં રંગસૂત્રોની દ્વિકીય સંખ્યા $2n = 46$ હોય છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન,કોષ બે ક્રમિક વિભાજન (અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$)માંથી પસાર થાય છે,જેમાં $DNA$ નું ફરીથી સ્વયંજનન થતું નથી.
પરિણામે,દરેક બાળ કોષ (જનન કોષ) માં રંગસૂત્રોની સંખ્યા $46$ થી ઘટીને $23$ થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $23$ છે.

(B) $Meiosis-I$ ના $Zygotene$ તબક્કા દરમિયાન,સમલક્ષી રંગસૂત્રોની જોડ બનવાની પ્રક્રિયા થાય છે,જેને $Synapsis$ (સૂત્રયુગ્મન) કહેવામાં આવે છે. આ તબક્કા દરમિયાન,સમલક્ષી રંગસૂત્રો એકબીજા પ્રત્યે મહત્તમ આકર્ષણ દર્શાવે છે જેથી બાયવેલેન્ટ (દ્વિસૂત્રી) અથવા ટેટ્રાડ (ચતુષ્ક) રચાય છે.

(B) અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ને પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પેકીટીન,ડિપ્લોટીન અને ડાયકિનેસિસ.
ઝાયગોટીન તબક્કા દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજા સાથે જોડાવવાની શરૂઆત કરે છે,જેને $synapsis$ (સૂત્રયુગ્મન) કહેવામાં આવે છે.
આ જોડાયેલા સમજાત રંગસૂત્રોને $bivalents$ (ચતુષ્ક) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,ચતુષ્કનું નિર્માણ એ $Zygotene$ તબક્કાની લાક્ષણિકતા છે.

(C) અર્ધસૂત્રીભાજન-$I$ ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પૂર્વાવસ્થા-$I$ ને પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પેકાયટીન,ડીપ્લોટીન અને ડાયાકાઈનેસીસ.
ડાયાકાઈનેસીસ એ અર્ધસૂત્રીભાજનની પૂર્વાવસ્થા-$I$ નો અંતિમ તબક્કો છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,રંગસૂત્રો સંપૂર્ણપણે ઘટ્ટ બને છે અને સમજાત રંગસૂત્રોને અલગ કરવા માટે ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ થાય છે.
પૂર્વાવસ્થા-$I$ થી ભાજનાવસ્થા-$I$ માં પ્રવેશતી વખતે,કોષકેન્દ્રિકા અદ્રશ્ય થઈ જાય છે અને કોષકેન્દ્ર પટલ તૂટી જાય છે.

(C) અર્ધીકરણની $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) ની $Diplotene$ (દ્વિપટ્ટ) અવસ્થા દરમિયાન,$synaptonemal$ સંકુલનું વિઘટન થાય છે. બાયવેલેન્ટના પુનઃસંયોજિત સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થવાનું શરૂ કરે છે,પરંતુ વ્યતિકરણ (crossing over) ના સ્થાનો પર તે જોડાયેલા રહે છે. આ $X$-આકારની રચનાઓને $chiasmata$ (રંગસૂત્રીય સ્વસ્તિક) કહેવામાં આવે છે. તેથી,$chiasmata$ સ્પષ્ટપણે $Diplotene$ અવસ્થા દરમિયાન જોવા મળે છે.

(B) અર્ધીકરણ $I$ એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી થાય છે.
પૂર્વાવસ્થા $I$ એ અર્ધીકરણ $I$ નો સૌથી લાંબો અને સૌથી જટિલ તબક્કો છે.
તેને વધુ પાંચ પેટા-તબક્કાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: લેપ્ટોટીન,ઝાયગોટીન,પેકીટીન,ડીપ્લોટીન અને ડાયાકીનેસિસ.
આ તબક્કાઓમાં સિનેપ્સિસ,વ્યતિકરણ (crossing over) અને વ્યતિકરણની ગાંઠો (chiasmata) બનવા જેવી મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ થાય છે,જે અર્ધીકરણ $I$ ના અન્ય તબક્કાઓની સરખામણીમાં ઘણો વધારે સમય લે છે.

(D) $Meiosis-I$ (અર્ધીકરણ-$I$) માં,ખાસ કરીને $Anaphase-I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે,પરંતુ રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) તેમના રંગસૂત્રબિંદુઓ પર જોડાયેલી રહે છે.
$Meiosis-II$ (અર્ધીકરણ-$II$) માં,ખાસ કરીને $Anaphase-II$ દરમિયાન,દરેક રંગસૂત્રનું રંગસૂત્રબિંદુ વિભાજિત થાય છે,જેનાથી રંગસૂત્રિકાઓ અલગ થઈને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
તેથી,રંગસૂત્રબિંદુનું વિભાજન એ $Anaphase-II$ ની લાક્ષણિકતા છે અને તે $Anaphase-I$ માં જોવા મળતું નથી.

(D) અર્ધીકરણ-$I$ $(Meiosis-I)$ માં,ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ $(Anaphase-I)$ ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા સમયુગ્મી રંગસૂત્રોનું વિસંયોજન છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,ત્રાકતંતુઓ સંકોચાય છે,જેનાથી સમયુગ્મી રંગસૂત્રો કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચાય છે.
જોકે,ભાજનોત્તરાવસ્થા-$I$ દરમિયાન ગુણસૂત્રબિંદુઓનું વિભાજન થતું નથી; તે અખંડ રહે છે,જેનાથી રંગસૂત્રિકાઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલી રહે છે.
ગુણસૂત્રબિંદુનું વિભાજન અર્ધીકરણ-$II$ $(Meiosis-II)$ ની ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ $(Anaphase-II)$ અથવા સમભાજન $(Mitosis)$ ની ભાજનોત્તરાવસ્થા દરમિયાન થાય છે.

(A) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પિતૃકોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે અને ચાર જનનકોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
અર્ધીકરણ બે ક્રમિક કોષકેન્દ્રીય વિભાજન ધરાવે છે: અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$.
અર્ધીકરણ-$I$ ને ખાસ કરીને 'ન્યૂનકારી વિભાજન' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા દ્વિકીય $(2n)$ માંથી એકકીય $(n)$ માં ઘટાડવામાં આવે છે.
અર્ધીકરણ-$II$ ને સમવિભાજન કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા પિતૃકોષ જેટલી જ જળવાઈ રહે છે,જે સમસૂત્રીભાજન જેવું જ છે.

(B) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પિતૃ કોષમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે અને ચાર જનન કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
અર્ધીકરણમાં,એક દ્વિકીય $(2n)$ કોષ બે ક્રમિક કોષકેન્દ્ર વિભાજન (અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$) માંથી પસાર થાય છે,જેમાં $DNA$ નું ફરીથી સ્વયંજનન થતું નથી.
પરિણામે,એક પિતૃ કોષમાંથી ચાર એકકીય $(n)$ બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.

(D) અર્ધીકરણ $(Meiosis)$ એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પિતૃકોષ કરતાં અડધા રંગસૂત્રો ધરાવતા ચાર બાળકોષો ઉત્પન્ન કરે છે. તે જન્યુજનન દરમિયાન જનનકોષોમાં જોવા મળે છે.
$1$. બીજાંડ,પરાગકોશ અને લઘુબીજાણુધાની એ પ્રજનન અંગો છે જ્યાં એકકીય બીજાણુઓ અથવા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે અર્ધીકરણ થાય છે.
$2$. પ્રરોહાગ્ર એ વર્ધનશીલ પેશીનો ભાગ છે,જ્યાં વનસ્પતિના વિકાસ અને વૃદ્ધિ માટે કોષો સમવિભાજન $(Mitosis)$ દ્વારા વિભાજન પામે છે.
તેથી,પ્રરોહાગ્રમાં અર્ધીકરણ થતું નથી.

(B) અર્ધસૂત્રીભાજન દરમિયાન,આંતરાવસ્થાના $S$-તબક્કામાં રંગસૂત્રોનું સ્વયંજનન થાય છે,જેના પરિણામે દરેક રંગસૂત્ર બે ભગિની અર્ધરંગસૂત્રો (sister chromatids) ધરાવે છે.
ભાજનોત્તરાવસ્થા $- I$ માં,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે,પરંતુ દરેક રંગસૂત્ર હજુ પણ બે અર્ધરંગસૂત્રો ધરાવે છે.
ભાજનોત્તરાવસ્થા $- II$ માં,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે અને ભગિની અર્ધરંગસૂત્રો અલગ પડે છે. એકવાર અલગ થયા પછી,દરેક અર્ધરંગસૂત્રને એક સ્વતંત્ર રંગસૂત્ર ગણવામાં આવે છે,જે એક જ અર્ધરંગસૂત્ર ધરાવે છે.
તેથી,ભાજનોત્તરાવસ્થા $- II$ માં દરેક રંગસૂત્ર એક અર્ધરંગસૂત્ર ધરાવતું જોવા મળે છે.

(B) $Meiosis-I$ ($\text{અર્ધીકરણ-I}$) દરમિયાન, ખાસ કરીને $Anaphase-I$ ($\text{ભાજનોત્તરાવસ્થા-I}$) માં, સમયુગ્મી રંગસૂત્રો કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે। સમયુગ્મી રંગસૂત્રોના આ રીતે અલગ થવાની પ્રક્રિયાને $Disjunction$ ($\text{વિયોજન}$) કહેવામાં આવે છે। $Synapsis$ ($\text{સૂત્રયુગ્મન}$) એ $Prophase-I$ ($\text{પૂર્વાવસ્થા-I}$) ના $Zygotene$ ($\text{ઝાયગોટીન}$) તબક્કા દરમિયાન થાય છે, જ્યારે $Crossing$ $over$ ($\text{વ્યતિકરણ}$) એ $Prophase-I$ ના $Pachytene$ ($\text{પેકીટીન}$) તબક્કા દરમિયાન થાય છે।

(A) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય (haploid) બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તેમાં બે ક્રમિક કોષકેન્દ્રીય વિભાજનનો સમાવેશ થાય છે,જેને અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જોકે,$DNA$ નું સ્વયંજનન આંતરાવસ્થા (interphase) ના $S$-તબક્કા દરમિયાન માત્ર એક જ વાર થાય છે,જે અર્ધીકરણ-$I$ પહેલા આવે છે.
તેથી,કોષકેન્દ્રનું વિભાજન બે વખત થાય છે,પરંતુ $DNA$ નું સ્વયંજનન ફક્ત એક જ વાર થાય છે.

(A) અર્ધીકરણની ભાજનાવસ્થા-$I$ દરમિયાન,સમલક્ષી રંગસૂત્રોની જોડ (દ્વિસંયોજકો અથવા ચતુષ્ક) વિષુવવૃત્તીય તલ (ભાજનાતલ) પર ગોઠવાય છે.
આ ગોઠવણી એક વિશિષ્ટ લક્ષણ છે જે તેને સમભાજનથી અલગ પાડે છે,જેમાં વ્યક્તિગત રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્ત પર ગોઠવાય છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે દ્વિસંયોજકો એ રચનાઓ છે જે આ તબક્કા દરમિયાન વિષુવવૃત્ત પર ગોઠવાય છે.

(C) અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ એ સમભાજનની પૂર્વાવસ્થાની તુલનામાં ખૂબ જ જટિલ અને લાંબી અવસ્થા છે। રંગસૂત્રોના વર્તનને આધારે તેને પાંચ પેટા-અવસ્થાઓમાં વહેંચવામાં આવે છે:
$1$. લેપ્ટોટીન: રંગસૂત્રો સ્પષ્ટ અને ઘટ્ટ દોરી જેવા દેખાય છે.
$2$. ઝાયગોટીન: સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બને છે, જેને સાયનેપ્સિસ કહેવાય છે.
$3$. પેકાયટીન: સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભગિની રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
$4$. ડિપ્લોટીન: સાયનેપ્ટોનેમલ સંકુલનું વિઘટન થાય છે અને સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થવાનું શરૂ કરે છે, જેનાથી વ્યતિકરણની જગ્યાએ વ્યતિકરણ-ચોકડી (chiasmata) દેખાય છે.
$5$. ડાયાકાઈનેસીસ: આ અંતિમ અવસ્થા છે જેમાં રંગસૂત્રો સંપૂર્ણપણે ઘટ્ટ બને છે અને ભાજનાવસ્થા-$I$ માટે ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ થાય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ લેપ્ટોટીન $\rightarrow$ ઝાયગોટીન $\rightarrow$ પેકાયટીન $\rightarrow$ ડિપ્લોટીન $\rightarrow$ ડાયાકાઈનેસીસ છે।

(C) વ્યતિકરણ એ સમજાત રંગસૂત્રોની અ-ભાતૃ રંગસૂત્રિકાઓ (non-sister chromatids) વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે છે.
તે અર્ધીકરણ-$I$ ની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ની પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
આ અવસ્થા દરમિયાન,દ્વિસૂત્રી રંગસૂત્રો ચતુસૂત્રી (tetrads) તરીકે સ્પષ્ટ દેખાય છે અને પુનઃસંયોજનની પ્રક્રિયા રીકોમ્બિનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા થાય છે.

(D) અર્ધીકરણ-$I$ ની પ્રક્રિયા નીચે મુજબના ક્રમમાં થાય છે:
$1$. $c$. સૂત્રયુગ્મન: ઝાયગોટીન અવસ્થા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની જોડ બને છે.
$2$. $b$. વ્યતિકરણ: પેકીટીન અવસ્થા દરમિયાન જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે.
$3$. $e$. સૂત્રયુગ્મન સંકુલનું દ્રવીકરણ: ડીપ્લોટીન અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
$4$. $a$. સ્વસ્તિક ચોકડીઓનું ટર્મિનલાઈઝેશન: ડાયાકીનેસિસ અવસ્થા દરમિયાન થાય છે.
$5$. $d$. રંગસૂત્રોનું વિયોજન: એનાફેઝ-$I$ દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $c \rightarrow b \rightarrow e \rightarrow a \rightarrow d$ છે.

(A) $Meiosis-I$ ની $Diplotene$ અવસ્થા દરમિયાન, સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થવાનું શરૂ કરે છે, સિવાય કે જ્યાં વ્યતિકરણ (crossing over) થયું હોય. આ $X$ આકારની રચનાઓને $Chiasmata$ કહેવામાં આવે છે. ત્યારબાદની અવસ્થા, $Diakinesis$ માં, $Chiasmata$ રંગસૂત્રોના છેડાઓ તરફ ખસે છે. $Chiasmata$ ના દ્વિકીયના છેડાઓ તરફ સરકવાની આ પ્રક્રિયાને $Terminalization$ (અંતિમકરણ) કહેવામાં આવે છે.

(A) વ્યતિકરણ એ જૈવિક પ્રક્રિયા છે જે અર્ધીકરણની $prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) ની $pachytene$ (સ્થૂલાવસ્થા) દરમિયાન થાય છે.
તેમાં સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે થાય છે.
દ્વિસંયોજક (bivalent) એ સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી છે,જેમાં દરેક રંગસૂત્ર બે સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ ધરાવે છે.
આ આપ-લે સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર રંગસૂત્રિકાઓ વચ્ચે થાય છે,જે જનીનિક પુનઃસંયોજન તરફ દોરી જાય છે.

(D) અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં વહેંચાયેલી છે: અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$.
અર્ધીકરણ-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ પડે છે,પરંતુ ગુણસૂત્રબિંદુઓ અકબંધ રહે છે.
અર્ધીકરણ-$II$,જે સમભાજન જેવું જ છે,તેમાં રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) અલગ પડે છે.
ગુણસૂત્રબિંદુનું વિભાજન દ્વિતીય ભાજનોત્તરાવસ્થા (Anaphase $II$) દરમિયાન થાય છે,જેનાથી રંગસૂત્રિકાઓ સ્વતંત્ર રંગસૂત્રો તરીકે વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.

(D) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરે છે,જેના પરિણામે ચાર એકકીય $(n)$ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તે ખાસ કરીને પ્રજનન કોષોમાં જોવા મળે છે જેને બીજાણુ માતૃકોષો (અથવા મિયોસાઇટ્સ) કહેવામાં આવે છે,જે જન્યુઓ અથવા બીજાણુઓના નિર્માણ દરમિયાન થાય છે.
ટાપેટલ કોષો પોષણ સાથે સંકળાયેલા દૈહિક કોષો છે,જ્યારે મહાબીજાણુઓ અને લઘુબીજાણુઓ એ અર્ધીકરણના ઉત્પાદનો છે,તે જગ્યા નથી જ્યાં અર્ધીકરણ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) એક ચતુષ્ક (bivalent) એ રંગસૂત્રોની એક સમજાત જોડ ધરાવે છે,જેમાં કુલ $4$ અર્ધરંગસૂત્રો (chromatids) હોય છે.
અર્ધસૂત્રીભાજન દરમિયાન,સમજાત જોડના બે અર્ધરંગસૂત્રો વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
કુલ $4$ અર્ધરંગસૂત્રોમાંથી માત્ર $2$ અર્ધરંગસૂત્રો જ વ્યતિકરણમાં ભાગ લે છે,તેથી બાકીના $2$ અર્ધરંગસૂત્રો વ્યતિકરણની પ્રક્રિયામાં ભાગ લેતા નથી.
આથી,વ્યતિકરણ ન પામતા અર્ધરંગસૂત્રોની સંખ્યા $2$ છે.

(A) સૂત્રયુગ્મન સંકુલ એ પ્રોટીનયુક્ત બંધારણ છે જે અર્ધીકરણની $Prophase-I$ (પૂર્વાવસ્થા-$I$) ના $Zygotene$ (ઝાયગોટીન) તબક્કા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની વચ્ચે રચાય છે.
તે સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી બનાવવાની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે,જેને સૂત્રયુગ્મન (synapsis) કહેવામાં આવે છે.
આ સંકુલ $Zygotene$ તબક્કા દરમિયાન હાજર રહે છે અને $Pachytene$ (પેકાયટીન) તબક્કા સુધી જળવાઈ રહે છે,જ્યાં તે જનીનિક પુનઃસંયોજન (crossing over) માં મદદ કરે છે.
જ્યારે સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થવાનું શરૂ કરે છે,ત્યારે $Diplotene$ (ડિપ્લોટીન) તબક્કા દરમિયાન તે વિઘટિત થવાનું શરૂ થાય છે.

(C) અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે: અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$.
અર્ધીકરણ-$I$ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ થાય છે,પરંતુ રંગસૂત્રબિંદુઓનું વિભાજન થતું નથી.
અર્ધીકરણ-$II$ દરમિયાન,રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) અલગ થાય છે અને આ પ્રક્રિયા સાથે રંગસૂત્રબિંદુનું વિભાજન થાય છે.
તેથી,રંગસૂત્રબિંદુનું વિભાજન ભાજનોત્તરાવસ્થા-$II$ દરમિયાન થાય છે.