M Phase Questions in Gujarati

(B) $G_2$ તબક્કો (ગેપ $2$ તબક્કો) એ કોષચક્રનો બીજો વૃદ્ધિ તબક્કો છે,જે $DNA$ સ્વયંજનન ($S$ તબક્કો) પછી અને ભાજન ($M$ તબક્કો) પહેલાં આવે છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,કોષ વૃદ્ધિ કરવાનું ચાલુ રાખે છે,પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરે છે અને કોષ વિભાજન દરમિયાન ત્રાકતંતુઓ બનાવવા માટે જરૂરી સૂક્ષ્મનલિકાઓનું નિર્માણ કરે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે રંગસૂત્રિકાઓ ભાજનાવસ્થા (Anaphase) દરમિયાન છૂટી પડે છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે તારાકેન્દ્રનું સ્વયંજનન $S$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે $G_1$ એ આંતરાવસ્થાનો પ્રારંભિક તબક્કો છે.

(D) કોષચક્ર મુખ્યત્વે બે તબક્કામાં વહેંચાયેલું છે: આંતરાવસ્થા અને $M$ તબક્કો (ભાજન અવસ્થા).
આંતરાવસ્થા એ કોષ વિભાજન માટેની તૈયારીનો સમયગાળો છે અને તે ત્રણ પેટા-તબક્કાઓ ધરાવે છે: $G_1$ તબક્કો (Gap $1$),$S$ તબક્કો (સંશ્લેષણ),અને $G_2$ તબક્કો (Gap $2$).
$M$ તબક્કો એવો તબક્કો છે જેમાં વાસ્તવિક કોષ વિભાજન થાય છે.
તેથી,$M$ તબક્કો એ આંતરાવસ્થાનો ભાગ નથી.

(B) દોહિત્ર રંગસૂત્રિકાઓનું છૂટા પડવાની પ્રક્રિયા કોષચક્રના $M$ તબક્કા દરમિયાન,ખાસ કરીને ભાજનોત્તર અવસ્થા $(Anaphase)$ માં થાય છે.
ભાજનોત્તર અવસ્થા દરમિયાન,દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે અને દોહિત્ર રંગસૂત્રિકાઓ (જેને હવે બાળ રંગસૂત્રો કહેવાય છે) ત્રાકતંતુઓ દ્વારા કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચાય છે.
$G_1$,$S$,અને $G_2$ તબક્કાઓ આંતરાવસ્થા $(Interphase)$ નો ભાગ છે,જેમાં કોષ વિભાજન માટે તૈયારી કરે છે પરંતુ રંગસૂત્રોનું વિભાજન થતું નથી.

(D) કોષચક્ર મુખ્ય બે તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલું છે: આંતરાવસ્થા (Interphase) અને $M$ તબક્કો (ભાજન અવસ્થા).
આંતરાવસ્થા ત્રણ પેટા-તબક્કાઓ ધરાવે છે: $G_1$ તબક્કો,$S$ તબક્કો અને $G_2$ તબક્કો.
$M$ તબક્કો એ કોષ વિભાજનનો વાસ્તવિક સમયગાળો છે,જેમાં સમભાજન (કોષકેન્દ્ર વિભાજન) અને કોષરસ વિભાજનનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,$M$ તબક્કો એ સમભાજનનો તબક્કો દર્શાવે છે.

(D) $M$ તબક્કો (સમભાજન તબક્કો) એવો તબક્કો છે જેમાં વાસ્તવિક કોષ વિભાજન થાય છે.
તેમાં મુખ્યત્વે બે પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. કોષકેન્દ્ર વિભાજન (Karyokinesis): કોષકેન્દ્રનું વિભાજન.
$2$. કોષરસ વિભાજન (Cytokinesis): કોષરસનું વિભાજન.
$DNA$ સ્વયંજનન એ આંતરાવસ્થાના $S$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે,$M$ તબક્કા દરમિયાન નહીં.
તેથી,કોષકેન્દ્ર વિભાજન અને કોષરસ વિભાજન બંને $M$ તબક્કાની ઘટનાઓ છે.

(D) કોષચક્રના $M$-તબક્કા (ભાજન અવસ્થા) દરમિયાન,કોષ કોષકેન્દ્ર વિભાજન (કેરિયોકિનેસિસ) અને કોષરસ વિભાજન (સાયટોકિનેસિસ) માંથી પસાર થાય છે. આ તબક્કા દરમિયાન,રંગસૂત્રદ્રવ્ય અત્યંત ઘટ્ટ રંગસૂત્રોમાં સંકોચાય છે,જે $DNA$ ને પ્રત્યાંકન (transcription) માટે અપ્રાપ્ય બનાવે છે. પરિણામે,આનુવંશિક દ્રવ્યનું સચોટ વિભાજન સુનિશ્ચિત કરવા માટે $M$-તબક્કા દરમિયાન $RNA$ સંશ્લેષણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે અથવા સંપૂર્ણપણે બંધ થઈ જાય છે.

(D) કોષચક્ર મુખ્ય બે તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલું છે: આંતરાવસ્થા અને $M$ તબક્કો (ભાજન).
આંતરાવસ્થાને $G_1$,$S$ અને $G_2$ તબક્કામાં વહેંચવામાં આવે છે.
$1$. $G_1$ તબક્કો: કોષ વૃદ્ધિ પામે છે અને $DNA$ ના સ્વયંજનન માટે તૈયારી કરે છે.
$2$. $S$ તબક્કો (સંશ્લેષણ તબક્કો): આ તબક્કામાં $DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે,એટલે કે કોષમાં $DNA$ ની માત્રા બમણી થાય છે.
$3$. $G_2$ તબક્કો: કોષ પ્રોટીન અને અંગિકાઓનું સંશ્લેષણ કરીને ભાજન માટે તૈયારી કરે છે.
$4$. $M$ તબક્કો: વાસ્તવિક કોષ વિભાજન થાય છે.
તેથી,'$DNA$ નું સ્વયંજનન $S$ તબક્કામાં થાય છે' તે વિધાન સાચું છે.

(B) યુકેરીયોટિક કોષોમાં,હીસ્ટોન પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ $DNA$ ના સ્વયંજનન (replication) સાથે ગાઢ રીતે જોડાયેલું હોય છે. કોષચક્રના $S$ તબક્કા (સંશ્લેષણ તબક્કો) દરમિયાન $DNA$ નું સ્વયંજનન થતું હોવાથી,હીસ્ટોન પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ પણ આ જ તબક્કા દરમિયાન થાય છે,જેથી નવું બનેલું $DNA$ તરત જ ક્રોમેટિનમાં પેક થઈ શકે.

(C) રંગસૂત્રોના અભ્યાસ માટે કોષવિભાજનને $Metaphase$ (ભાજનાવસ્થા) દરમિયાન અટકાવવામાં આવે છે.
$Metaphase$ દરમિયાન,રંગસૂત્રો સૌથી વધુ સંઘનિત (condensed) હોય છે અને સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે.
વૈજ્ઞાનિકો $Colchicine$ જેવા રસાયણોનો ઉપયોગ ત્રાકતંતુઓના નિર્માણને રોકવા માટે કરે છે,જે કોષને $Metaphase$ માં અટકાવે છે જેથી કેરિયોટાઇપિંગ અને રંગસૂત્રીય વિશ્લેષણ સરળ બને.

(A) ત્રાકતંતુઓ સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules) ના બનેલા હોય છે,જે મુખ્યત્વે $tubulin$ નામના પ્રોટીનમાંથી બને છે. કોષ વિભાજન (સમભાજન અને અર્ધીકરણ) દરમિયાન રંગસૂત્રોની હેરફેર માટે આ તંતુઓ આવશ્યક છે. તેથી,ત્રાકતંતુઓ સ્વભાવે પ્રોટીનયુક્ત હોય છે.

(A) સમભાજનની $Prophase$ (પૂર્વાવસ્થા) દરમિયાન,આંતરાવસ્થાના $S$-તબક્કા દરમિયાન જે તારાકેન્દ્રોનું સ્વયંજનન થયું હોય છે,તે કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે. આ ગતિ સૂક્ષ્મનલિકાઓના બહુલીકરણ દ્વારા શક્ય બને છે,જે સમભાજન ત્રાક (mitotic spindle) બનાવે છે.

(D) અંત્યાવસ્થા (Telophase) એ સમભાજનની અંતિમ અવસ્થા છે. આ અવસ્થા દરમિયાન,રંગસૂત્રો વિરુદ્ધ ધ્રુવો પર એકત્રિત થાય છે અને તેમની સ્વતંત્ર ઓળખ ગુમાવે છે.
રંગસૂત્રોના સમૂહની આસપાસ કોષકેન્દ્રપટલનું નિર્માણ થાય છે.
કોષકેન્દ્રિકા,ગોલ્ગી પ્રસાધન અને અંતઃકોષરસજાળ પુનઃસ્થાપિત થાય છે.

(B) સમવિભાજનમાં, કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા વિવિધ તબક્કાઓમાંથી પસાર થાય છે।
$\text{ભાજનોત્તરાવસ્થા}$ $(Anaphase)$ દરમિયાન, દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે, જેના કારણે રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) એકબીજાથી છૂટા પડે છે।
આ છૂટા પડેલા રંગસૂત્રો, જે હવે બાળ રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખાય છે, તે ત્રાકતંતુઓના ટૂંકા થવાને કારણે કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચાય છે।
તેથી, રંગસૂત્રિકાઓના છૂટા પડવા માટેનો સાચો તબક્કો $\text{ભાજનોત્તરાવસ્થા}$ છે।

(A) ભાજનોત્તરાવસ્થા એ સમભાજનનો એક તબક્કો છે જે નીચેની ઘટનાઓ દ્વારા લાક્ષણિક છે:
$1$. દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજન પામે છે,જેનાથી બે રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે.
$2$. આ રંગસૂત્રિકાઓ,જે હવે બાળ રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખાય છે,તે ત્રાકતંતુઓ ટૂંકા થવાથી વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
$3$. વિકલ્પ $A$ ભાજનોત્તરાવસ્થા માટે ખોટો છે કારણ કે સેન્ટ્રોમિયરનું ત્રાકતંતુઓ સાથે જોડાણ પ્રોમેટાફેઝ અથવા મેટાફેઝ દરમિયાન થાય છે,ભાજનોત્તરાવસ્થામાં નહીં.

(A) સમભાજનના અંત્યાવસ્થા $(Telophase)$ તબક્કા દરમિયાન, જે રંગસૂત્રો તેમના સંબંધિત ધ્રુવો પર પહોંચ્યા છે તે ઘટ્ટ થવાનું બંધ કરે છે અને તેમની વ્યક્તિગત ઓળખ ગુમાવે છે.
તેઓ ધીમે ધીમે ઉકેલાઈને લાંબા થાય છે અને પાતળા તંતુઓની જાળી બનાવે છે જેને રંગસૂત્ર દ્રવ્ય $(Chromatin \text{ material})$ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા કોષકેન્દ્રની આંતરાવસ્થા $(Interphase)$ સ્થિતિમાં પાછા ફરવાનું સૂચવે છે.

(C) સમવિભાજનની $Prophase$ (પૂર્વાવસ્થા) દરમિયાન,આંતરાવસ્થાના કોષકેન્દ્રમાં છૂટી જાળ સ્વરૂપે રહેલું રંગસૂત્રદ્રવ્ય સંઘનન પામે છે. આ સંઘનનની પ્રક્રિયાને કારણે રંગસૂત્રતંતુઓ સ્પષ્ટ અને ઘટ્ટ રંગસૂત્રો તરીકે દ્રશ્યમાન થાય છે. તેથી,પૂર્વાવસ્થાની શરૂઆતમાં રંગસૂત્રજાળ રંગસૂત્રો તરીકે જોવા મળે છે.

(B) કોષવિભાજનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ખાસ કરીને ભાજનોત્તરાવસ્થામાં,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે. એકવાર રંગસૂત્રિકાઓ અલગ થઈ જાય અને તેમની પાસે પોતાનું સ્વતંત્ર સેન્ટ્રોમિયર આવી જાય,ત્યારે તેમને સત્તાવાર રીતે બાળ રંગસૂત્રો (daughter chromosomes) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ત્યારબાદ આ રંગસૂત્રો કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.

(A) અંત્યાવસ્થા $(Telophase)$ દરમિયાન,જે રંગસૂત્રો પોતપોતાના ધ્રુવો પર પહોંચી ગયા હોય છે,તે ફરીથી લાંબા અને પાતળા બનીને પોતાની સ્વતંત્રતા ગુમાવે છે. વ્યક્તિગત રંગસૂત્રો હવે જોઈ શકાતા નથી અને રંગસૂત્ર દ્રવ્ય બંને ધ્રુવો પર એકત્રિત થાય છે. આ તબક્કે નીચેની મુખ્ય ઘટનાઓ જોવા મળે છે:
$1$. રંગસૂત્રોના સમૂહની ફરતે કોષકેન્દ્રપટલનું નિર્માણ થાય છે.
$2$. કોષકેન્દ્રિકા,ગોલ્ગી પ્રસાધન અને અંતઃકોષરસજાળનું પુનઃનિર્માણ થાય છે.
આમ,અંત્યાવસ્થાના અંતે બે નવા બાળ કોષકેન્દ્રોનું નિર્માણ થાય છે.

(C) આપેલ આકૃતિ સમભાજનની ભાજનોત્તર અવસ્થા (Anaphase) દર્શાવે છે.
આ અવસ્થામાં,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે.
નિર્દેશ '$a$' એ ત્રાકતંતુઓ (spindle fibers) દર્શાવે છે જે રંગસૂત્રોને ધ્રુવો તરફ ખેંચે છે.
નિર્દેશ '$b$' એ કાઈનેટોકોર દર્શાવે છે,જે સેન્ટ્રોમિયર પર આવેલી પ્રોટીનયુક્ત રચના છે જ્યાં ત્રાકતંતુઓ જોડાય છે.

(C) ભાજનોત્તરાવસ્થા $(Anaphase)$ દરમિયાન,દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે. આ રંગસૂત્રિકાઓ,જેને હવે બાળ રંગસૂત્રો કહેવામાં આવે છે,તે વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે. કારણ કે દરેક મૂળ રંગસૂત્ર બે ભાગમાં વિભાજિત થાય છે,તેથી દરેક ધ્રુવ પર પહોંચતા રંગસૂત્રોની સંખ્યા માતૃકોષમાં રહેલા રંગસૂત્રોની સંખ્યા જેટલી જ હોય છે.

(B) કોષ વિભાજન દરમિયાન,ખાસ કરીને સમભાજનના તબક્કામાં,ત્રાકતંતુઓ રંગસૂત્રો સાથે એક વિશિષ્ટ પ્રોટીનયુક્ત રચના દ્વારા જોડાય છે જેને $Kinetochore$ (કાઈનેટોકોર) કહેવામાં આવે છે.
આ રચનાઓ સેન્ટ્રોમિયરની સપાટી પર આવેલી હોય છે.
તેઓ ભાજન અવસ્થા (Anaphase) દરમિયાન રંગસૂત્રોના ધ્રુવો તરફના સ્થળાંતરમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) સમભાજનની પ્રક્રિયા $Prophase$ (પૂર્વાવસ્થા) થી શરૂ થાય છે. $Prophase$ ના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન,કોષકેન્દ્રપટલ,કોષકેન્દ્રિકા,ગોલ્ગી પ્રસાધન અને અંતઃકોષરસજાળ અદ્રશ્ય થઈ જાય છે. આ ઘટના $Prophase$ થી $Metaphase$ (ભાજનાવસ્થા) તરફના સંક્રમણને દર્શાવે છે,જેનાથી રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાઈ શકે છે.

(B) કોષવિભાજન (સમભાજન) ની પ્રક્રિયા વિવિધ તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલી છે। $\text{પૂર્વાવસ્થા}$ દરમિયાન રંગસૂત્રોનું સંઘનન થાય છે। $\text{ભાજનાવસ્થા}$ દરમિયાન, રંગસૂત્રો કોષના વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે અને ધ્રુવોમાંથી નીકળતા ત્રાકતંતુઓ રંગસૂત્રોના કાઈનેટોકોર્સ સાથે જોડાય છે। તેથી, કાઈનેટોકોર્સનું ત્રાકતંતુઓ સાથે જોડાણ એ $\text{ભાજનાવસ્થા}$ ની લાક્ષણિક ઘટના છે।

(B) સમભાજનની પૂર્વાવસ્થાના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન, $\text{કોષકેન્દ્રીકા}$ અને $\text{કોષકેન્દ્રપટલ}$ વિઘટિત થવાનું શરૂ કરે છે. પૂર્વાવસ્થાના અંત સુધીમાં, $\text{કોષકેન્દ્રપટલ}$ સંપૂર્ણપણે અદ્રશ્ય થઈ જાય છે અને $\text{કોષકેન્દ્રીકા}$ સમગ્ર કોષમાં પ્રસરી જાય છે. આનાથી ત્રાકતંતુઓ કોષરસમાં રહેલા રંગસૂત્રો સાથે જોડાઈ શકે છે.

(D) પૂર્વાવસ્થા એ સમવિભાજનની પ્રથમ અવસ્થા છે. તે રંગસૂત્રીય દ્રવ્યના સંકોચનની શરૂઆત દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. રંગસૂત્ર દ્રવ્યના સંકોચનની પ્રક્રિયા દરમિયાન રંગસૂત્ર દ્રવ્ય છૂટું પડે છે. દરેક રંગસૂત્ર બે રંગસૂત્રિકાઓનું બનેલું જોવા મળે છે જે સેન્ટ્રોમિયર (રંગસૂત્રબિંદુ) પર જોડાયેલ હોય છે.

(D) પૂર્વાવસ્થા એ સમભાજનની પ્રથમ અવસ્થા છે. આ અવસ્થા દરમિયાન નીચે મુજબની ઘટનાઓ જોવા મળે છે:
$1$. રંગસૂત્રદ્રવ્યનું સંઘનન થઈને તે ઘટ્ટ રંગસૂત્રોમાં ફેરવાય છે.
$2$. આંતરાવસ્થાના $S$-તબક્કા દરમિયાન જે તારાકેન્દ્રનું સ્વયંજનન થયું હોય છે,તે કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે.
$3$. કોષકેન્દ્રિકા અને કોષકેન્દ્રપટલ અદ્રશ્ય થવા લાગે છે.
$4$. તેથી,તારાકેન્દ્રોનું વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરવું એ પૂર્વાવસ્થાની લાક્ષણિકતા છે.

(C) ભાજનોત્તરાવસ્થા $(Anaphase)$ દરમિયાન,દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે. કાઇનેટોકોર સાથે જોડાયેલા ત્રાકતંતુઓ ટૂંકા થાય છે,જે બાળ રંગસૂત્રોને કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચે છે. આ ગતિવિધિ સૂક્ષ્મ નલિકાઓના વિઘટન (depolymerization) દ્વારા શક્ય બને છે.

(B) આ આકૃતિમાં રંગસૂત્રો કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ખેંચાતા જોવા મળે છે. રંગસૂત્રિકાઓ (જે હવે બાળ રંગસૂત્રો છે) નું વિષુવવૃત્તીય તલથી ધ્રુવો તરફનું આ લાક્ષણિક હલનચલન એ સમભાજનની $Anaphase$ (ભાજનોત્તરાવસ્થા) ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે. આ અવસ્થા દરમિયાન,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે.

(C) સમભાજન ($M$ તબક્કો) રંગસૂત્રો અને કોષકેન્દ્ર પટલની વર્તણૂકને આધારે ચાર મુખ્ય અવસ્થાઓમાં વહેંચાયેલું છે.
આ અવસ્થાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. પૂર્વાવસ્થા (Prophase): રંગસૂત્રદ્રવ્યનું સંઘનન થઈ રંગસૂત્રો બને છે અને કોષકેન્દ્ર પટલ અદ્રશ્ય થવાની શરૂઆત થાય છે.
$2$. ભાજનાવસ્થા (Metaphase): રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે.
$3$. ભાજનોત્તર અવસ્થા (Anaphase): રંગસૂત્રિકાઓ છૂટી પડે છે અને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
$4$. અંત્યાવસ્થા (Telophase): રંગસૂત્રો ધ્રુવો પર પહોંચે છે અને કોષકેન્દ્ર પટલનું પુનઃનિર્માણ થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $4$ છે.

(B) કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ખાસ કરીને $Mitosis$ (સમભાજન) ની $Metaphase$ (ભાજનાવસ્થા) અવસ્થામાં,રંગસૂત્રો તેમના મહત્તમ સંકોચન સ્તરે પહોંચે છે.
સંકોચનનું આ ઉચ્ચ સ્તર તેમને અલગ,ઘટ્ટ અને પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ સ્પષ્ટપણે દૃશ્યમાન બનાવે છે.
તેથી,રંગસૂત્રોને સ્પષ્ટ રીતે જોવા માટેની સાચી સ્થિતિ એ છે કે જ્યારે તેઓ પૂર્ણપણે સંકોચાયેલા હોય.

(D) ટેલોફેઝ એ કોષ વિભાજનનો અંતિમ તબક્કો છે. આ તબક્કા દરમિયાન,પ્રોફેઝ (પૂર્વાવસ્થા) માં થયેલી ઘટનાઓ ઉલટાઈ જાય છે. જે રંગસૂત્રો પ્રોફેઝમાં સંઘનિત થયા હતા,તે ટેલોફેઝમાં વિઘનિત થઈને પાછા ક્રોમેટિનમાં ફેરવાય છે. કોષકેન્દ્ર પટલ અને કોષકેન્દ્રિકાનું પુનઃનિર્માણ થાય છે. તેથી,'રંગસૂત્રો સંપૂર્ણ સંઘનન અનુભવે છે' તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે સંઘનનની પ્રક્રિયા પ્રોફેઝ દરમિયાન થાય છે.

(D) ભાજનાવસ્થા એ સમભાજન (Mitosis) નો બીજો તબક્કો છે. ભાજનાવસ્થાની શરૂઆત કોષકેન્દ્રપટલ અને કોષકેન્દ્રિકાના સંપૂર્ણ વિઘટન (અદ્રશ્ય થવા) દ્વારા થાય છે. આ પ્રક્રિયાને કારણે ત્રાકતંતુઓ રંગસૂત્રોના કાઇનેટોકોર સાથે જોડાઈ શકે છે,જે ત્યારબાદ ભાજનાવસ્થા પટ્ટિકા (વિષુવવૃત્તીય સમતલ) પર ગોઠવાય છે.

(A) કોષચક્ર મુખ્ય બે તબક્કામાં વહેંચાયેલું છે: $Interphase$ (આંતરાવસ્થા) અને $M$ તબક્કો (સમભાજન).
$Interphase$ એ તૈયારીનો તબક્કો છે જેમાં કોષ વૃદ્ધિ પામે છે અને તેના $DNA$ નું સ્વયંજનન કરે છે,જેમાં $G_1$,$S$ અને $G_2$ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$Mitosis$ ($M$ તબક્કો) ચાર તબક્કાઓનો બનેલો છે: પૂર્વાવસ્થા,ભાજનાવસ્થા,ભાજનોત્તરાવસ્થા અને અંત્યાવસ્થા.
તેથી,$Interphase$ (આંતરાવસ્થા) એ સમભાજનનો ભાગ નથી.

(A) $Prophase$ (પૂર્વાવસ્થા) દરમિયાન,રંગસૂત્રદ્રવ્યનું ઘનીકરણ થઈ રંગસૂત્રો બને છે અને $S$ તબક્કા દરમિયાન જે તારાકેન્દ્રોનું સ્વયંજનન થયું હોય છે,તે કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે. જેમ જેમ તેઓ ગતિ કરે છે,તેમ તેમ તેમાંથી સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules) ઉત્સર્જિત થાય છે,જે સમભાજન ત્રાક તંતુઓ બનાવે છે. તેથી,તારાકેન્દ્રની ફરતે ત્રાક તંતુઓનું નિર્માણ $Prophase$ (પૂર્વાવસ્થા) દરમિયાન થાય છે.

(A) સમવિભાજન ($M$ તબક્કો) ને કોષકેન્દ્રીય ફેરફારોના આધારે મુખ્ય ચાર તબક્કામાં વહેંચવામાં આવે છે:
$1$. પૂર્વાવસ્થા (Prophase): રંગસૂત્રદ્રવ્યનું સંઘનન થઈ રંગસૂત્રો બને છે.
$2$. ભાજનાવસ્થા (Metaphase): રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે.
$3$. ભાજનોત્તર અવસ્થા (Anaphase): રંગસૂત્રિકાઓ છૂટી પડે છે અને વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
$4$. અંત્યાવસ્થા (Telophase): રંગસૂત્રોનું વિકુંડન થાય છે અને કોષકેન્દ્રપટલ પુનઃ નિર્માણ પામે છે.

(C) કોષચક્ર મુખ્યત્વે બે તબક્કાઓમાં વહેંચાયેલું છે: $\text{આંતરાવસ્થા}$ (Interphase) અને $M$ તબક્કો (સમભાજન).
$\text{આંતરાવસ્થા}$ એ તૈયારીનો તબક્કો છે જેમાં કોષ વૃદ્ધિ પામે છે અને તેના $DNA$ નું સ્વયંજનન કરે છે, પરંતુ તે સમભાજનનો ભાગ નથી.
સમભાજન ($M$ તબક્કો) ચાર અવસ્થાઓ ધરાવે છે: $\text{પૂર્વાવસ્થા}$ (Prophase), $\text{ભાજનાવસ્થા}$ (Metaphase), $\text{ભાજનોત્તરવસ્થા}$ (Anaphase) અને $\text{અંત્યાવસ્થા}$ (Telophase).
તેથી, $\text{આંતરાવસ્થા}$ એ સમભાજનનો તબક્કો નથી.

(B) સમભાજનમાં,દરેક તબક્કા ચોક્કસ રંગસૂત્રીય હલનચલન અને કોષીય ફેરફારો દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
$1$. પૂર્વાવસ્થા: રંગસૂત્રદ્રવ્યનું ઘનીકરણ થઈ રંગસૂત્રો બને છે અને કોષકેન્દ્રપટલ અદ્રશ્ય થવાનું શરૂ થાય છે.
$2$. ભાજનાવસ્થા: રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ (ભાજનાવસ્થા તલ) પર ગોઠવાય છે.
$3$. ભાજનોત્તરવાસ્થા: સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
પ્રશ્ન એક દ્રશ્ય નિરૂપણનો સંદર્ભ આપે છે,તેથી સાચી ઓળખ આપેલ આકૃતિની લાક્ષણિકતાઓ પર આધારિત છે. સામાન્ય રીતે,જો રંગસૂત્રો કેન્દ્રમાં ગોઠવાયેલા હોય,તો તે ભાજનાવસ્થા છે.

(A) પૂર્વાવસ્થા $(Prophase)$ એ સમભાજનની પ્રથમ અવસ્થા છે. પૂર્વાવસ્થા દરમિયાન,રંગસૂત્રદ્રવ્યનું સંકોચન થઈને ઘટ્ટ રંગસૂત્રો બને છે. આ રંગસૂત્રો બે રંગસૂત્રિકાઓના બનેલા હોય છે જે સેન્ટ્રોમિયર સાથે જોડાયેલા હોય છે. આ સંકોચનની પ્રક્રિયા રંગસૂત્રોની લંબ ધરીને અનુસરીને થાય છે,જે પૂર્વાવસ્થાની શરૂઆત સૂચવે છે.

(C) આંતરાવસ્થાની $S$-અવસ્થા દરમિયાન,$DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે,જેના પરિણામે જનીનિક દ્રવ્યનું બેવડું પ્રમાણ થાય છે. જોકે,રંગસૂત્રો આ સમયે લાંબા અને પાતળા તંતુમય સ્વરૂપે હોય છે. પૂર્વાવસ્થાના અંત સુધીમાં,રંગસૂત્રો અત્યંત ઘટ્ટ (condensed) બને છે અને સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ સ્પષ્ટ રીતે જોઈ શકાય છે. આ અવસ્થામાં દરેક રંગસૂત્ર બે રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) નું બનેલું દેખાય છે જે સેન્ટ્રોમિયર દ્વારા જોડાયેલી હોય છે.

(B) સમભાજનની $Prophase$ (પૂર્વાવસ્થા) દરમિયાન,રંગસૂત્રદ્રવ્યનું સંઘનન થઈને રંગસૂત્રો બને છે. જેમ જેમ $Prophase$ તેના અંત તરફ આગળ વધે છે,તેમ તેમ કોષકેન્દ્રપટલ અને કોષકેન્દ્રિકાનું વિઘટન થવાનું શરૂ થાય છે અને અંતે તે અદ્રશ્ય થઈ જાય છે. આ પ્રક્રિયા ત્રાકતંતુઓને રંગસૂત્રો સાથે જોડાવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(D) પૂર્વાવસ્થા એ સમભાજનની પ્રથમ અવસ્થા છે. પૂર્વાવસ્થા દરમિયાન,રંગસૂત્રદ્રવ્યનું ઘનીકરણ થઈ રંગસૂત્રો બને છે,તારાકેન્દ્રો વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે અને ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ શરૂ થાય છે. કોષકેન્દ્રપટલ અને કોષકેન્દ્રિકા પૂર્વાવસ્થાના અંતમાં વિઘટિત થવા લાગે છે અને પૂર્વાવસ્થાના અંત સુધીમાં અથવા પ્રોમેટાફેઝની શરૂઆતમાં સંપૂર્ણપણે અદ્રશ્ય થઈ જાય છે. જોકે,કોષકેન્દ્રપટલ અને કોષકેન્દ્રિકાનું સંપૂર્ણ અદ્રશ્ય થવું એ પ્રોમેટાફેઝમાં પ્રવેશ સૂચવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,કોષકેન્દ્રપટલ અને કોષકેન્દ્રિકાનું સંપૂર્ણ અદ્રશ્ય થવું એ પ્રક્રિયા પૂર્વાવસ્થાના અંતિમ તબક્કા સાથે સંકળાયેલી છે,જે તેને અન્ય વિકલ્પોની સરખામણીમાં પૂર્વાવસ્થા સાથે ઓછી સુસંગત બનાવે છે.

(A) પૂર્વાવસ્થા (Prophase) એ સમભાજનની પ્રથમ અવસ્થા છે. આ અવસ્થા દરમિયાન,રંગસૂત્રદ્રવ્ય ઘટ્ટ બનીને સુસ્પષ્ટ રંગસૂત્રોમાં ફેરવાય છે. દરેક રંગસૂત્ર બે રંગસૂત્રિકાઓનું બનેલું હોય છે જે સેન્ટ્રોમિયર સાથે જોડાયેલ હોય છે. આ તબક્કે ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ શરૂ થાય છે. વિકલ્પ $A$ એ રંગસૂત્રોના ઘનીકરણ અને ગોઠવણીનું વર્ણન કરે છે,જે પૂર્વાવસ્થાની લાક્ષણિકતા છે. વિકલ્પો $B$,$C$ અને $D$ આંતરાવસ્થા (Interphase) ના $S$ તબક્કા અને $G_2$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે,પૂર્વાવસ્થા દરમિયાન નહીં.

(B) સમભાજનની $Metaphase$ (ભાજનાવસ્થા) દરમિયાન,રંગસૂત્રો સૌથી વધુ ઘટ્ટ બને છે અને કોષના વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે. આ મહત્તમ ઘનીકરણને કારણે તેઓ પ્રકાશ સૂક્ષ્મદર્શક યંત્ર હેઠળ સ્પષ્ટપણે જોઈ શકાય છે,તેથી જ રંગસૂત્રોના આકાર અને સંખ્યાના અભ્યાસ માટે $Metaphase$ એ સૌથી આદર્શ અવસ્થા છે.

(C) સમભાજનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,$Prophase$ (પૂર્વાવસ્થા) તબક્કામાં રંગસૂત્રદ્રવ્યનું સંઘનન થઈને રંગસૂત્રો બને છે.
ત્યારબાદ,$Metaphase$ (ભાજનાવસ્થા) દરમિયાન,રંગસૂત્રો કોષના વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે.
ખરેખર,$Prophase$ થી $Metaphase$ તરફ જતી વખતે (જેને ઘણીવાર $Prometaphase$ કહેવાય છે),ત્રાકતંતુઓ રંગસૂત્રોના $Kinetochores$ (કાઇનેટોકોર્સ) સાથે જોડાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Metaphase$ એ અવસ્થા છે જ્યાં જોડાણ સંપૂર્ણ રીતે સ્થાપિત થાય છે અને રંગસૂત્રો ગોઠવાયેલા હોય છે,તેથી કાઇનેટોકોર્સ ત્રાકતંતુઓ સાથે જોડાયેલા હોય તે માટે આ સૌથી યોગ્ય ઉત્તર છે.

(A) કોષ વિભાજન દરમિયાન,ખાસ કરીને ભાજનાવસ્થા (metaphase) માં,ત્રાકતંતુઓ સેન્ટ્રોમિયરની બાજુઓ પર હાજર નાની તકતી જેવી રચનાઓ સાથે જોડાય છે,જેને કાઈનેટોકોર્સ કહેવામાં આવે છે. આ રચનાઓ રંગસૂત્રોના ધ્રુવો તરફના હલનચલન માટે આવશ્યક છે.

(A) સમભાજનની ભાજનાવસ્થા દરમિયાન,રંગસૂત્રો કોષના વિષુવવૃત્તીય પ્રદેશમાં ગોઠવાય છે. ગોઠવણીના આ ચોક્કસ તલને $Metaphase \ plate$ અથવા $Equatorial \ plate$ (ભાજનતલ) કહેવામાં આવે છે. બંને ધ્રુવોમાંથી નીકળતા ત્રાકતંતુઓ સેન્ટ્રોમિયરના કાઇનેટોકોર સાથે જોડાય છે,જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે ભાજનોત્તર અવસ્થા (Anaphase) દરમિયાન રંગસૂત્રો અલગ થાય તે પહેલાં તેઓ કોષના કેન્દ્રમાં ચોકસાઈપૂર્વક ગોઠવાયેલા હોય.

(A) સમભાજનની ભાજનાવસ્થા (metaphase) દરમિયાન,રંગસૂત્રો કોષના વિષુવવૃત્તીય સમતલ પર ગોઠવાય છે. આ ગોઠવણીના સમતલને ભાજનતલ (metaphase plate) કહેવામાં આવે છે. આ ગોઠવણી બાળ કોષોમાં રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) ના સમાન વિતરણ માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(D) સમભાજનની ભાજનાવસ્થા (Metaphase) દરમિયાન,રંગસૂત્રો કોષના વિષુવવૃત્તીય પ્રદેશ પર ગોઠવાય છે. આ ગોઠવણીના તલને ભાજનતલ (Metaphase plate) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,કોષના વિષુવવૃત્તીય તલને ભાજનતલ કહેવામાં આવે છે.

(D) સમભાજનની પ્રક્રિયા વિવિધ તબક્કાઓ ધરાવે છે: પૂર્વાવસ્થા, ભાજનાવસ્થા, ભાજનોત્તરાવસ્થા અને અંત્યાવસ્થા.
$Anaphase$ દરમિયાન, દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે અને રંગસૂત્રિકાઓ અલગ પડે છે.
આ રંગસૂત્રિકાઓ, જે હવે બાળ રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખાય છે, તે કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરે છે.
તેથી, સાચો તબક્કો $Anaphase$ છે.

(D) ભાજનોત્તરાવસ્થા (Anaphase) એ સમભાજનનો એક તબક્કો છે જે નીચેની ઘટનાઓ દ્વારા ઓળખાય છે:
$1$. દરેક રંગસૂત્રનું સેન્ટ્રોમિયર વિભાજિત થાય છે,જેનાથી બે રંગસૂત્રિકાઓ (sister chromatids) છૂટી પડે છે.
$2$. આ રંગસૂત્રિકાઓ,જે હવે બાળ રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખાય છે,તે કોષના વિરુદ્ધ ધ્રુવો તરફ ગતિ કરવાનું શરૂ કરે છે.
$3$. ગતિ દરમિયાન,સેન્ટ્રોમિયર આગળ રહે છે અને રંગસૂત્રોની ભુજાઓ પાછળ રહે છે.
તેથી,સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન અને રંગસૂત્રિકાઓનું છૂટા પડવું એ ભાજનોત્તરાવસ્થાની મુખ્ય ઘટના છે.