Blood and Blood Group Questions in Gujarati

(D) હિપેરીન એ એક પોલીસેકેરાઈડ છે જે ગંઠન અવરોધક (anticoagulant) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે માસ્ટ કોષો અને બેસોફિલ્સ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તે થ્રોમ્બિન અને અન્ય ગંઠન કારકોની પ્રવૃત્તિને અવરોધીને રુધિરવાહિનીઓની અંદર રુધિરના ગંઠન (clotting) ને અટકાવે છે,જેનાથી રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં રુધિરની પ્રવાહિતા જળવાઈ રહે છે.

(B) વિવિધ $WBC$ (શ્વેતકણો) નો જીવનકાળ નોંધપાત્ર રીતે અલગ હોય છે.
$1$. ન્યુટ્રોફિલ્સ સામાન્ય રીતે $2-5$ દિવસ જીવે છે.
$2$. બેઝોફિલ્સનો જીવનકાળ આશરે $1-2$ દિવસનો હોય છે.
$3$. એસિડોફિલ્સ (ઈઓસિનોફિલ્સ) આશરે $8-12$ દિવસ જીવે છે.
$4$. મોનોસાઈટ્સનો જીવનકાળ $WBC$ માં સૌથી વધુ હોય છે,જે કેટલાક મહિનાઓથી લઈને વર્ષો સુધીનો હોઈ શકે છે કારણ કે તેઓ પેશીઓમાં મેક્રોફેજમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,મોનોસાઈટ્સનો જીવનકાળ સૌથી વધુ હોય છે.

(D) બેસોફિલ્સ એ કણિકામય શ્વેતકણોનો એક પ્રકાર છે જે બળતરા પ્રતિભાવોમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેમના કોષરસમાં કણિકાઓ હોય છે જે વિવિધ રાસાયણિક મધ્યસ્થીઓનો સંગ્રહ કરે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,બેસોફિલ્સ હિસ્ટામાઈનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે જવાબદાર છે,જે વાસોડિલેટર તરીકે કાર્ય કરે છે,અને હેપરિન,જે રુધિરવાહિનીઓમાં રુધિરને ગંઠાઈ જતું અટકાવવા માટે કુદરતી પ્રતિગંઠક (anticoagulant) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ બેસોફિલ્સ છે.

(B) રુધિર ગંઠાવવાની પ્રક્રિયા (coagulation) એ ઉત્સેચકીય પ્રતિક્રિયાઓની એક જટિલ શૃંખલા છે.
આ પ્રક્રિયામાં કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{++})$ ખૂબ જ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,પ્રોથ્રોમ્બિનનું થ્રોમ્બિનમાં રૂપાંતર કરવા માટે અને રુધિર ગંઠાવવાની પ્રક્રિયામાં વિવિધ ગંઠન કારકો (clotting factors) ને સક્રિય કરવા માટે $Ca^{++}$ જરૂરી છે.
તેથી,રુધિરની ગંઠન પ્રક્રિયા માટે $Ca^{++}$ અનિવાર્ય છે.

(A) રુધિરરસ એ આછા પીળા રંગનું,ચીકણું પ્રવાહી છે જે રુધિરનું આધારક (matrix) બનાવે છે.
તે રુધિરના કુલ કદના લગભગ $55\%$ ભાગ ધરાવે છે.
પાણી એ રુધિરરસનો મુખ્ય ઘટક છે,જે તેના કુલ કદના આશરે $90-92\%$ જેટલો ભાગ રોકે છે.
બાકીનો $8-10\%$ ભાગ પ્રોટીન,ગ્લુકોઝ,એમિનો એસિડ,લિપિડ્સ અને અન્ય અકાર્બનિક/કાર્બનિક પદાર્થોનો બનેલો હોય છે.

(B) અહીં વર્ણવેલ સ્થિતિ $Erythroblastosis \text{ } fetalis$ (એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફીટાલિસ) છે, જે માતા અને ગર્ભ વચ્ચે $Rh$ અસંગતતાને કારણે થાય છે.
આ સ્થિતિ ત્યારે ઉદ્ભવે છે જ્યારે માતા $Rh^-$ (Rh-નેગેટિવ) હોય અને પિતા $Rh^+$ (Rh-પોઝિટિવ) હોય.
જો ગર્ભ પિતા પાસેથી $Rh^+$ કારક વારસામાં મેળવે, તો પ્રથમ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન માતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ $Rh$ એન્ટિજન સામે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
ત્યારબાદની ગર્ભાવસ્થામાં, આ એન્ટિબોડીઝ જરાયુ (placenta) ઓળંગીને ગર્ભના રક્તકણોનો નાશ કરી શકે છે, જેનાથી ગંભીર એનિમિયા અથવા મૃત્યુ થઈ શકે છે.
તેથી, જો માતા $Rh^-$ અને પિતા $Rh^+$ હોય, તો ડોક્ટર એક કરતા વધુ બાળકો ન પેદા કરવાની સલાહ આપે છે.

(B) રુધિરમાં મોટા,અપરિપક્વ અને કોષકેન્દ્રયુક્ત રક્તકણો (મેગાલોબ્લાસ્ટ્સ) ની હાજરી એ મેગાલોબ્લાસ્ટિક એનીમિયાનું મુખ્ય લક્ષણ છે.
આ સ્થિતિ મુખ્યત્વે વિટામિન $B_{12}$ (કોબોલેમાઈન) અને ફોલિક એસિડ (વિટામિન $B_9$) ની ઉણપને કારણે થાય છે.
આ બંને વિટામિન્સ $DNA$ સંશ્લેષણ અને અસ્થિમજ્જામાં રક્તકણોના પરિપક્વતા માટે અનિવાર્ય છે.
જ્યારે આ વિટામિન્સની ઉણપ હોય છે,ત્યારે રક્તકણોની પરિપક્વતાની પ્રક્રિયા અટકી જાય છે,જેના પરિણામે અપરિપક્વ અને કોષકેન્દ્રયુક્ત કોષો રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
તેથી,આહારમાં ફોલિક એસિડ અને કોબોલેમાઈન ઉમેરવાથી રક્તકણોની યોગ્ય પરિપક્વતા થાય છે અને આ પ્રકારના એનીમિયાના લક્ષણોમાં રાહત મળે છે.

(A) રુધિરના આસૃતિ સંતુલનને જાળવી રાખવા માટે પ્લાઝ્મા પ્રોટીન આવશ્યક છે।
$Albumin$ એ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું પ્લાઝ્મા પ્રોટીન છે, જે કુલ પ્લાઝ્મા પ્રોટીનના લગભગ $54\%$ જેટલું હોય છે।
તે મુખ્યત્વે કલિલિય આસૃતિ દબાણ (જેને $oncotic$ દબાણ પણ કહેવાય છે) જાળવવા માટે જવાબદાર છે, જે રુધિરવાહિનીઓમાંથી પ્રવાહીને આસપાસના પેશીઓમાં જતું અટકાવે છે।
$Globulins$ રક્ષણાત્મક પ્રક્રિયાઓમાં સામેલ છે, $Fibrinogen$ રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે, અને $Thrombin$ એ રુધિર જામવાની પ્રક્રિયામાં વપરાતો ઉત્સેચક છે।

(B) રુધિર ગંઠાવાની પ્રક્રિયા (coagulation) એ રુધિર ગંઠાઈ જવાના પરિબળોની એક જટિલ શ્રેણીબદ્ધ પ્રક્રિયા છે.
$Ca^{++}$ (કેલ્શિયમ આયનો) એ વિવિધ ગંઠાઈ જવાના પરિબળોને સક્રિય કરવા માટે આવશ્યક સહ-પરિબળો છે,જેમાં પ્રોથ્રોમ્બિનનું થ્રોમ્બિનમાં રૂપાંતર પણ સામેલ છે.
વિટામિન $K$ એ યકૃતમાં ગંઠાઈ જવાના ઘણા પરિબળો જેવા કે પરિબળ $II$,$VII$,$IX$ અને $X$ ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
તેથી,રુધિર ગંઠાવાની પ્રક્રિયા માટે $Ca^{++}$ અને વિટામિન $K$ બંને જરૂરી છે.

(C) રુધિરકણિકાઓ (ત્રાકકણો) એ અસ્થિમજ્જામાં આવેલા મેગાકેરિયોસાઇટ્સમાંથી ઉત્પન્ન થતા કોષીય ટુકડાઓ છે.
જ્યારે રુધિરવાહિનીઓને ઈજા થાય છે,ત્યારે રુધિરકણિકાઓ વિવિધ પદાર્થો મુક્ત કરે છે,જેમાં થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટિન (જેને પ્લેટલેટ ફેક્ટર $3$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) નો સમાવેશ થાય છે.
રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા (blood coagulation) શરૂ કરવા માટે થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટિન આવશ્યક છે,જે વધુ પડતા રક્તસ્ત્રાવને રોકવા માટે રુધિરની ગંઠ બનાવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,રુધિરકણિકાઓ એ થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટિનનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.

(B) શ્વેત રુધિર કણિકાઓ (leukocytes) નો જીવનકાળ કોષના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે.
મોટાભાગના ગ્રેન્યુલોસાઇટ્સ (ન્યુટ્રોફિલ્સ,ઇઓસિનોફિલ્સ અને બેસોફિલ્સ) નો જીવનકાળ ટૂંકો હોય છે,જે સામાન્ય રીતે થોડા કલાકોથી લઈને થોડા દિવસો સુધીનો હોય છે.
લિમ્ફોસાઇટ્સ મહિનાઓ અથવા વર્ષો સુધી જીવી શકે છે.
જો કે,સામાન્ય રીતે,મોટાભાગની શ્વેત રુધિર કણિકાઓનો જીવનકાળ $10$ દિવસ કરતા ઓછો હોય છે,ત્યારબાદ તેઓ નાશ પામે છે અથવા તેમનું કાર્ય પૂર્ણ કરે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સૌથી યોગ્ય જવાબ $10$ દિવસ કરતા ઓછો છે.

(B) રુધિર ગંઠાવવાની પ્રક્રિયા (coagulation) એ વિવિધ ગંઠન કારકો સાથે સંકળાયેલી એક જટિલ પ્રક્રિયા છે.
$1$. વિટામિન $K$ એ યકૃતમાં પ્રોથ્રોમ્બિન જેવા ગંઠન કારકોના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
$2$. કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{2+})$ એ ગંઠન પ્રક્રિયામાં મહત્વપૂર્ણ સહકારક (cofactor) તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. ફાઈબ્રીનોજન એ રુધિરરસનું પ્રોટીન છે જે ગંઠાઈ જવા માટે અદ્રાવ્ય ફાઈબ્રીન તંતુઓમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$4$. વિટામિન $D$ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ હોમિયોસ્ટેસિસ અને હાડકાના સ્વાસ્થ્ય સાથે સંકળાયેલું છે,અને તે રુધિર ગંઠાવવાની પ્રક્રિયામાં સીધી ભૂમિકા ભજવતું નથી.

(C) ડાયોપેડેસીસ એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા શ્વેતકણો $(WBCs)$ રુધિરકેશિકાઓની એન્ડોથેલિયલ કોષોની વચ્ચેથી પસાર થઈને આસપાસના પેશીઓમાં સ્થળાંતર કરે છે. આ રોગપ્રતિકારક તંત્ર માટે ચેપ અથવા સોજાવાળી જગ્યાએ પહોંચવા માટેની એક મહત્વપૂર્ણ પદ્ધતિ છે.

(C) રૂધિર પ્લાઝમામાં મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના પ્રોટીન હોય છે: $1$. ફાઈબ્રિનોજન,$2$. ગ્લોબ્યુલિન,અને $3$. આલ્બ્યુમિન.
$1$. ફાઈબ્રિનોજન મુખ્યત્વે રૂધિર ગંઠાવવાની ક્રિયામાં મદદ કરે છે.
$2$. ગ્લોબ્યુલિન મુખ્યત્વે શરીરની સંરક્ષણાત્મક પ્રક્રિયાઓમાં (એન્ટિબોડીઝના નિર્માણ દ્વારા) સંકળાયેલા છે.
$3$. આલ્બ્યુમિન આસૃતિ સમતુલા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,ગ્લોબ્યુલિન પ્રોટીન મુખ્યત્વે સંરક્ષણાત્મક પ્રક્રિયાઓ સાથે સંકળાયેલા છે.

(B) પુખ્ત વયના મનુષ્યોમાં,રુધિરકોષોનું ઉત્પાદન (હિમેટોપોએસીસ) શરીરના ચોક્કસ અસ્થિઓ પૂરતું મર્યાદિત હોય છે,જેમ કે ઉરોસ્થિ (sternum),પાંસળીઓ,કરોડસ્તંભના મણકા,નિતંબનું અસ્થિ (pelvis) અને લાંબા અસ્થિઓ જેવા કે સાથળનું અસ્થિ (femur) અને પ્રગંડિકા (humerus) ના છેડાઓ. તેથી,રુધિરકોષો શરીરના માત્ર કેટલાક અસ્થિઓ દ્વારા જ ઉત્પન્ન થાય છે.

(B) એક સ્વસ્થ પુખ્ત માનવમાં,ઈરીથ્રોસાઈટ્સ (રક્તકણો) ની સરેરાશ સંખ્યા પ્રતિ $mm^3$ રુધિરમાં આશરે $5$ મિલિયન થી $5.5$ મિલિયન જેટલી હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$5$ મિલિયન એ સરેરાશ સંખ્યાનું સૌથી સચોટ પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(A) માનવ રુધિરની $pH$ સહેજ આલ્કલાઇન (બેઝિક) હોય છે,જે સામાન્ય રીતે $7.35$ થી $7.45$ ની વચ્ચે હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$7.4$ એ માનવ રુધિરની સરેરાશ $pH$ દર્શાવતું પ્રમાણિત મૂલ્ય છે.

(C) $ABO$ રુધિરજૂથ પદ્ધતિ રક્તકણો $(RBCs)$ ની સપાટી પર રહેલા ચોક્કસ એન્ટીજનની હાજરી કે ગેરહાજરી પર આધારિત છે.
આ એન્ટીજનને એન્ટીજન $A$ અને એન્ટીજન $B$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જે વ્યક્તિમાં એન્ટીજન $A$ હોય છે તેનું રુધિરજૂથ $A$ હોય છે,જેમાં એન્ટીજન $B$ હોય છે તેનું રુધિરજૂથ $B$ હોય છે,જેમાં બંને હોય છે તેનું રુધિરજૂથ $AB$ હોય છે અને જેમાં એકપણ એન્ટીજન હોતા નથી તેનું રુધિરજૂથ $O$ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) એલર્જીક પ્રતિક્રિયા દરમિયાન, શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ એલર્જન સામે પ્રતિક્રિયા આપે છે।
$Eosinophils$ (જેને $Acidophils$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ શ્વેતકણોનો એક પ્રકાર છે જે પરોપજીવી ચેપ સામે લડવામાં અને એલર્જીક બળતરાના પ્રતિભાવોને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે।
જ્યારે એલર્જીક પ્રતિક્રિયા થાય છે, ત્યારે હિસ્ટામાઈન અને અન્ય બળતરા પેદા કરતા પદાર્થોની અસરોને તટસ્થ કરવા માટે રુધિરમાં $Eosinophils$ ની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે।
તેથી, સાચો જવાબ $A$ છે।

(D) સસલાં અને મોટાભાગના અન્ય પૃષ્ઠવંશીઓના રુધિરમાં, $\text{ન્યુટ્રોફિલ્સ}$ (કેટલીક જાતિઓમાં $\text{હેટરોફિલ્સ}$ તરીકે પણ ઓળખાય છે) એ શ્વેત રુધિરકણો $(WBCs)$ નો સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો પ્રકાર છે。
તેઓ રોગકારક જીવાણુઓ અને કોષીય કચરાનું ભક્ષણ કરીને જન્મજાત રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે。
મનુષ્યોમાં, $\text{ન્યુટ્રોફિલ્સ}$ કુલ $WBC$ ગણતરીના $60-65\%$ જેટલા હોય છે, જે તમામ શ્વેતકણોના પ્રકારોમાં સૌથી વધુ છે。

(A) વિટામિન $B_{12}$ (સાયનોકોબાલામિન) અને ફોલિક એસિડ એ ઈરીથ્રોસાઈટ્સ (રક્તકણો) ની પરિપક્વતા માટે આવશ્યક પરિબળો છે.
વિટામિન $B_{12}$ ની ઉણપને કારણે પર્નિસિયસ એનિમિયા (pernicious anemia) થાય છે,જેમાં રક્તકણોની પરિપક્વતા અવરોધાય છે,જેના પરિણામે મોટા,અપરિપક્વ અને બિનકાર્યક્ષમ રક્તકણો ઉત્પન્ન થાય છે.

(D) રુધિર કોષરસ (પ્લાઝમા) એ રુધિરનો પ્રવાહી ઘટક છે જે રક્તકણો,શ્વેતકણો અને ત્રાકકણિકાઓ જેવા તમામ કોષીય ઘટકોને દૂર કર્યા પછી બાકી રહે છે. ત્રાકકણિકાઓ (થ્રોમ્બોસાઇટ્સ) એ રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં ભાગ લેતા કોષીય ટુકડાઓ છે. પ્લાઝમાની વ્યાખ્યા જ રુધિરના કોષવિહીન પ્રવાહી ભાગ તરીકે કરવામાં આવે છે,તેથી તેમાં ત્રાકકણિકાઓ હોતી નથી. ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલીન અને આલ્બ્યુમીન એ દ્રાવ્ય પ્રોટીન છે જે પ્લાઝમામાં ઓગળેલા હોય છે.

(A) શ્વેતકણો $(WBCs)$ ને તેમના કોષરસમાં કણિકાઓની હાજરી કે ગેરહાજરીના આધારે બે મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: કણિકામય (granulocytes) અને અકણિકામય (agranulocytes).
$1$. કણિકામય કોષોના કોષરસમાં કણિકાઓ હોય છે અને તેમાં ન્યુટ્રોફિલ્સ,ઇઓસીનોફિલ્સ અને બેઝોફિલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. અકણિકામય કોષોના કોષરસમાં કણિકાઓનો અભાવ હોય છે અને તેમાં લિમ્ફોસાઈટ્સ અને મોનોસાઈટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,લિમ્ફોસાઈટ્સ એ અકણિકામય કોષો છે,કણિકામય કોષો નથી.

(A) અસ્થિમજ્જામાં રુધિરકોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયાને $Hemopoiesis$ (હિમોપોએસીસ) કહેવામાં આવે છે.
$Hemolysis$ (હિમોલાયસીસ) એટલે રક્તકણોનો નાશ થવાની પ્રક્રિયા.
$Thrombopoiesis$ (થ્રોમ્બોપોએસીસ) એ રુધિર ત્રાકકણો (platelets) બનવાની ચોક્કસ પ્રક્રિયા છે.
$Erythroblastosis$ (ઇરિથ્રોબ્લાસ્ટોસીસ) એ રુધિરમાં અપરિપક્વ રક્તકણોની હાજરી સૂચવે છે, જે ઘણીવાર $Erythroblastosis \text{ } fetalis$ સાથે સંકળાયેલ છે.

(A) રુધિર ગંઠાવવાની (coagulation) પ્રક્રિયા એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જેમાં વિવિધ ગંઠન કારકો સંકળાયેલા હોય છે.
$1$. હિપેરીન એ રુધિરમાં રહેલું કુદરતી પ્રતિ-ગંઠનકારક (anticoagulant) છે,જે રુધિરવાહિનીઓની અંદર રુધિરને ગંઠાતું અટકાવે છે. તેથી,તે રુધિર ગંઠાવવાની પ્રક્રિયામાં મદદ કરતું નથી,પરંતુ તેને અવરોધે છે.
$2$. પ્રોથ્રોમ્બિન એ એક પૂર્વગામી પ્રોટીન છે જે થ્રોમ્બિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે ફાઈબ્રિન જાળી બનાવવા માટે આવશ્યક છે.
$3$. $Ca^{2+}$ આયનો ગંઠન પ્રક્રિયાના અનેક તબક્કાઓ માટે મહત્વપૂર્ણ સહ-કારકો છે.
$4$. $O_2$ (હવા) ના સંપર્કમાં આવવું એ એક ભૌતિક પરિબળ છે જે રુધિર વાહિનીની બહાર નીકળતા રુધિરના ગંઠાવવાની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે.
આમ,હિપેરીન સાચો જવાબ છે.

(A) ન્યુટ્રોફિલ્સ એ શ્વેતકણો $(WBCs)$ નો સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો પ્રકાર છે,જે કુલ $WBC$ ના આશરે $60-65\%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે.
તેઓ તેમના બહુખંડીય કોષકેન્દ્ર દ્વારા ઓળખાય છે,જેમાં સામાન્ય રીતે $3$ થી $5$ ખંડો હોય છે,તેથી જ તેમને બહુરૂપી કોષકેન્દ્રીય શ્વેતકણો $(PMNLs)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
એસિડોફિલ્સ (ઇઓસિનોફિલ્સ) માં સામાન્ય રીતે દ્વિખંડીય કોષકેન્દ્ર હોય છે.
બેઝોફિલ્સમાં વળેલું અથવા $S$-આકારનું કોષકેન્દ્ર હોય છે.
લિમ્ફોસાઈટ્સમાં મોટું,ગોળાકાર કોષકેન્દ્ર હોય છે જે કોષના મોટાભાગના કદને રોકે છે.
તેથી,ન્યુટ્રોફિલ્સના કોષકેન્દ્રમાં ખંડોની સંખ્યા મહત્તમ હોય છે.

(B) હિમોગ્લોબિન એ રક્તકણોમાં જોવા મળતું મેટાલોપ્રોટીન છે. હિમોગ્લોબિનના હિમ સમૂહમાં રહેલો આયર્ન પરમાણુ ફેરસ અવસ્થામાં હોય છે,જે $Fe^{2+}$ છે. આ અવસ્થા આયર્નને ઓક્સિજન સાથે પ્રતિવર્તી રીતે જોડાઈને ઓક્સીહિમોગ્લોબિન બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે. જો આયર્ન $Fe^{3+}$ (ફેરિક) અવસ્થામાં હોય,તો તે મેથેમોગ્લોબિન બનાવે છે,જે ઓક્સિજન સાથે અસરકારક રીતે જોડાઈ શકતું નથી.

(B) રુધિર ત્રાકકણિકા,જેને થ્રોમ્બોસાઇટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અસ્થિમજ્જામાં મેગાકેરિયોસાઇટ્સમાંથી ઉત્પન્ન થતા કોષીય ટુકડાઓ છે.
તેઓ રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા (coagulation) માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
પરિભ્રમણમાં માનવ રુધિર ત્રાકકણિકાનો સરેરાશ જીવનકાળ આશરે $9$ થી $12$ દિવસનો હોય છે.
આ સમયગાળા પછી,તેમને બરોળ અને યકૃત દ્વારા રુધિર પરિભ્રમણમાંથી દૂર કરવામાં આવે છે.

(D) પુખ્ત સસ્તન રક્તકણો $(RBCs)$ માં કોષકેન્દ્ર અને અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,જે તેમને કોષ વિભાજનની પ્રક્રિયા કરતા અટકાવે છે. તેવી જ રીતે,મોટાભાગના પુખ્ત રુધિર કોષો જેવા કે રક્તકણો (erythrocytes) અંતિમ રીતે વિભેદિત થયેલા હોય છે અને તેમની પાસે વિભાજન કરવાની ક્ષમતા હોતી નથી. તેથી,તેઓ વિભાજન પામતા નથી.

(A) $ABO$ રુધિરજૂથ પદ્ધતિ રક્તકણો $(RBCs)$ ની સપાટી પર બે સપાટીય એન્ટીજન, $A$ અને $B$ ની હાજરી અથવા ગેરહાજરી પર આધારિત છે。
જે વ્યક્તિઓનું રુધિરજૂથ $A$ હોય છે, તેમની પાસે $A$ એન્ટીજન હોય છે અને જેઓનું રુધિરજૂથ $B$ હોય છે, તેમની પાસે $B$ એન્ટીજન હોય છે。
જે વ્યક્તિઓનું રુધિરજૂથ $AB$ હોય છે, તેમની પાસે $A$ અને $B$ બંને એન્ટીજન હોય છે。
જે વ્યક્તિઓનું રુધિરજૂથ $O$ હોય છે, તેમના $RBCs$ પર $A$ કે $B$ બંનેમાંથી કોઈ પણ એન્ટીજન હોતા નથી。
$\text{O}$ શબ્દ જર્મન શબ્દ $\text{ohne}$ પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ $\text{વગર}$ (without) થાય છે, જે $A$ અને $B$ બંને એન્ટીજનની ગેરહાજરી સૂચવે છે。

(B) રુધિર જ્યારે હવા અથવા અન્ય સપાટીના સંપર્કમાં આવે ત્યારે તે ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા કરે છે. રુધિરના સંગ્રહ અથવા રુધિરાધાન દરમિયાન આ પ્રક્રિયાને અટકાવવા માટે પ્રતિસ્કંદક (anticoagulants) ઉમેરવામાં આવે છે. $\text{સોડિયમ } \text{સાઈટ્રેટ}$ નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે પ્રતિસ્કંદક તરીકે થાય છે કારણ કે તે કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{2+})$ સાથે જોડાઈને તેમને નિષ્ક્રિય કરે છે, જે રુધિર ગંઠાવાની પ્રક્રિયા માટે અનિવાર્ય છે. મુક્ત કેલ્શિયમને દૂર કરીને, રુધિર ગંઠાવાની પ્રક્રિયા અટકાવવામાં આવે છે.

(D) એન્ટીકોએગ્યુલન્ટ (પ્રતિસ્કંદક) એ એવો પદાર્થ છે જે રુધિરના ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયાને અટકાવે છે.
$1$. હિપેરીન એ માસ્ટ કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું કુદરતી એન્ટીકોએગ્યુલન્ટ છે.
$2$. હિરુડીન એ જળો ($Hirudo$ $medicinalis$) ની લાળમાં જોવા મળતું શક્તિશાળી કુદરતી એન્ટીકોએગ્યુલન્ટ છે.
$3$. $EDTA$ (ઈથિલીન ડાયએમાઈન ટેટ્રાએસેટિક એસિડ) એ પ્રયોગશાળાઓમાં વપરાતું રાસાયણિક ચીલેટિંગ એજન્ટ છે,જે કેલ્શિયમ આયનોને દૂર કરીને રુધિરને ગંઠાઈ જતું અટકાવે છે.
આથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો એન્ટીકોએગ્યુલન્ટ છે.

(A) રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા (coagulation) એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જેમાં અનેક ઉત્સેચકીય પ્રતિક્રિયાઓ સામેલ છે.
જ્યારે ઈજા થાય છે,ત્યારે રુધિરકણિકાઓ (થ્રોમ્બોસાઈટ્સ) એવા કારકો મુક્ત કરે છે જે નિષ્ક્રિય પ્રોથ્રોમ્બિનને સક્રિય થ્રોમ્બિનમાં ફેરવે છે.
ત્યારબાદ થ્રોમ્બિન દ્રાવ્ય ફાઈબ્રિનોજનને અદ્રાવ્ય ફાઈબ્રિનના તંતુઓમાં ફેરવે છે.
આ ફાઈબ્રિનના તંતુઓ એક જાળી જેવી રચના બનાવે છે જે રુધિરકોષો (રુધિરકણિકાઓ સહિત) ને ફસાવીને ગંઠાઈ ગયેલું રુધિર (clot) બનાવે છે.
તેથી,ગંઠાઈ ગયેલા રુધિરની રચનામાં મુખ્યત્વે ફાઈબ્રિન અને રુધિરકણિકાઓ ભાગ લે છે.

(B) $AB$ રુધિર જૂથને સાર્વત્રિક રુધિર ગ્રાહી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે આ રુધિર જૂથ ધરાવતી વ્યક્તિઓના રક્તકણોની સપાટી પર $A$ અને $B$ બંને પ્રતિજન (antigens) હાજર હોય છે અને તેમના રુધિરરસ (plasma) માં $anti-A$ અને $anti-B$ બંને પ્રતિદ્રવ્યો (antibodies) ગેરહાજર હોય છે. તેથી,તેઓ કોઈપણ રુધિર જૂથ ($A$,$B$,$AB$,અથવા $O$) ધરાવતી વ્યક્તિ પાસેથી રુધિર મેળવી શકે છે,જેનાથી કોઈ રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા થતી નથી.

(D) $DLC$ (Differential Leukocyte Count) એ રુધિરમાં રહેલા દરેક પ્રકારના શ્વેતકણોની ટકાવારી માપે છે.
ન્યુટ્રોફિલ્સ એ શ્વેતકણોનો સૌથી વધુ જોવા મળતો પ્રકાર છે,જે સામાન્ય રીતે કુલ શ્વેતકણોની સંખ્યાના $60 - 65\%$ જેટલો હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $65\%$ એ સાચો જવાબ છે.

(C) એગ્લુટીનીન એ રુધિરના પ્લાઝમા અથવા સીરમમાં જોવા મળતા એન્ટિબોડીઝ છે.
જ્યારે તેઓ $RBC$ ની સપાટી પરના ચોક્કસ એન્ટિજેન્સ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે તેઓ રક્તકણોના સમૂહીકરણ (Agglutination) માટે જવાબદાર હોય છે.
તેથી,એગ્લુટીનીન સીરમમાં જોવા મળે છે.

(A) રુધિર ગંઠાવાની પ્રક્રિયા ઉત્સેચકીય પ્રતિક્રિયાઓની શ્રેણી (cascade) દ્વારા થાય છે.
$1$. જ્યારે ઈજા થાય છે,ત્યારે રુધિરકણિકાઓ (platelets) એવા ઘટકો મુક્ત કરે છે જે થ્રોમ્બોકાઈનેઝ ઉત્સેચકને સક્રિય કરે છે.
$2$. થ્રોમ્બોકાઈનેઝ નિષ્ક્રિય પ્રોથ્રોમ્બિનને સક્રિય થ્રોમ્બિનમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
$3$. ત્યારબાદ થ્રોમ્બિન રુધિરરસમાં રહેલા દ્રાવ્ય પ્રોટીન ફાઈબ્રીનોજન પર કાર્ય કરીને તેને અદ્રાવ્ય ફાઈબ્રીન તંતુઓમાં ફેરવે છે.
$4$. આ ફાઈબ્રીન તંતુઓ એક જાળી બનાવે છે જે રુધિર કોષોને પકડી રાખીને ગંઠાઈ ગયેલું રુધિર (clot) બનાવે છે.
આમ,ફાઈબ્રીનોજનનું ફાઈબ્રીનમાં રૂપાંતર થ્રોમ્બિન દ્વારા થાય છે,જે થ્રોમ્બોકાઈનેઝ દ્વારા સક્રિય થાય છે.

(B) શ્વેત રુધિરકોષો $(WBCs)$ ને કણિકામય અને અકણિકામય એમ બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
કણિકામય કોષોમાં, $Neutrophils$ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં $(60-65\%)$ જોવા મળે છે અને તે ભક્ષકકોષીય પ્રકૃતિ ધરાવે છે, જેનો અર્થ છે કે તેઓ શરીરમાં પ્રવેશતા બાહ્ય સજીવોનો નાશ કરે છે.
અકણિકામય કોષોમાં, $Monocytes$ સૌથી મોટા હોય છે અને તે પણ સક્રિય રીતે ભક્ષકકોષીય કાર્ય કરે છે, જે શરીરના સફાઈ કામદાર તરીકે ઓળખાય છે.
તેથી, $Neutrophils$ અને $Monocytes$ ને સૌથી સક્રિય ભક્ષકકોષીય શ્વેત રુધિરકોષો માનવામાં આવે છે.

(B) રુધિરમાં $RBC$ (રક્તકણો) ની સંખ્યામાં થતી અસામાન્ય વૃદ્ધિને $Polycythemia$ (પોલિસાયથેમિયા) કહેવામાં આવે છે.
$Anemia$ (એનીમિયા) એટલે $RBC$ અથવા હિમોગ્લોબિનની સંખ્યામાં ઘટાડો થવો.
$Leukemia$ (લ્યુકેમિયા) એ રુધિર અથવા અસ્થિમજ્જાનું કેન્સર છે,જેમાં શ્વેતકણો $(WBCs)$ ની સંખ્યામાં અસામાન્ય વધારો થાય છે.
$Sarcoma$ (સારકોમા) એ હાડકાં અથવા સ્નાયુઓ જેવા પેશીઓમાંથી ઉદ્ભવતું કેન્સરનો એક પ્રકાર છે.

(B) થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટીન એ રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા (blood coagulation) શરૂ કરતું એક મહત્વનું પરિબળ છે.
તે ઈજા પામેલા પેશીઓ અને રુધિરના ત્રાકકણો (platelets) દ્વારા મુક્ત કરવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ત્રાકકણો એ મુખ્ય રુધિર કોષો છે જે રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરવા માટે થ્રોમ્બોપ્લાસ્ટીન મુક્ત કરે છે.

(A) સ્વસ્થ મનુષ્યના રુધિરમાં $WBC$ (શ્વેતકણો) ની સરેરાશ સંખ્યા પ્રતિ $mm^3$ રુધિરમાં $6000$ થી $8000$ જેટલી હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$8000$ એ સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિમાં $WBC$ ની સંખ્યાનું સૌથી સચોટ પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(C) માનવ રક્તકણ $(RBC)$ નો સરેરાશ જીવનકાળ આશરે $120$ દિવસનો હોય છે.
આ સમયગાળા પછી, તેઓનું વિઘટન થાય છે અને બરોળ (spleen) દ્વારા પરિભ્રમણમાંથી દૂર કરવામાં આવે છે, જેને ઘણીવાર '$RBC$ નું કબ્રસ્તાન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) હિમેટોકિટ (જેને પેક્ડ સેલ વોલ્યુમ અથવા $PCV$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ રુધિરની તપાસ છે જે કુલ રુધિરના કદમાં રક્તકણો ($RBC$s) દ્વારા રોકાયેલા કદની ટકાવારી માપે છે.
તેની ગણતરી રક્તકણોના કદને રુધિરના નમૂનાના કુલ કદ વડે ભાગીને કરવામાં આવે છે.
તેથી,હિમેટોકિટ મૂલ્ય રુધિરમાં $RBC$ ની માત્રા સૂચવે છે.

(A) એક સ્વસ્થ માનવ પુખ્ત વ્યક્તિમાં,રુધિરના દર $100 \ ml$ દીઠ હિમોગ્લોબિનનું સરેરાશ પ્રમાણ આશરે $12-16 \ g$ હોય છે. આ પ્રોટીન સમગ્ર શરીરમાં ઓક્સિજનના વહન માટે આવશ્યક છે.

(A) મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓમાં,પુખ્ત રક્તકણો $(RBCs)$ વર્તુળાકાર,દ્વિઅંતર્ગોળ અને કોષકેન્દ્રવિહીન હોય છે,જેથી હિમોગ્લોબિન માટે વધુ જગ્યા મળી રહે.
જોકે,ઊંટ (અને Camelidae કુળના અન્ય સભ્યો) આ બાબતમાં અપવાદ છે.
ઊંટમાં,$RBCs$ અંડાકાર અને કોષકેન્દ્રયુક્ત હોય છે.
આ વિશિષ્ટ આકાર તેમને નિર્જલીકરણ અને રુધિરની વધુ સ્નિગ્ધતા જેવી પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવામાં મદદ કરે છે.

(D) પ્રોથ્રોમ્બિન એ રુધિરરસ (પ્લાઝ્મા) પ્રોટીન છે જે યકૃત દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે અને રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
તે રુધિર ગંઠાવાની (coagulation) પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ઈજા દરમિયાન,થ્રોમ્બોકાઈનેઝ ઉત્સેચકની મદદથી પ્રોથ્રોમ્બિનનું રૂપાંતર થ્રોમ્બિનમાં થાય છે.
ત્યારબાદ થ્રોમ્બિન દ્રાવ્ય ફાઈબ્રિનોજનને અદ્રાવ્ય ફાઈબ્રિનના તંતુઓમાં ફેરવે છે,જે રુધિર ગંઠાઈ જવાની જાળી બનાવે છે.

(C) આલ્બ્યુમિન,ફાઈબ્રિનોજન અને પ્રોથ્રોમ્બિન જેવા પ્લાઝમા પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ યકૃતમાં થાય છે. જોકે,$\gamma$-ગ્લોબ્યુલીન (ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન અથવા એન્ટિબોડીઝ) નું સંશ્લેષણ પ્લાઝમા કોષો દ્વારા થાય છે,જે લસિકા અંગો (જેમ કે બરોળ,લસિકા ગાંઠો અને અસ્થિમજ્જા) માં જોવા મળતા વિભેદિત $B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ છે. તેથી,$\gamma$-ગ્લોબ્યુલીનના સંશ્લેષણ માટેનું સાચું સ્થાન લસિકા અંગો છે.

(A) રુધિરનું ગંઠન (coagulation) એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જે ઈજાગ્રસ્ત પેશીઓ અથવા રુધિરકણિકાઓ (platelets) માંથી મુક્ત થતા કારકો દ્વારા શરૂ થાય છે।
$Thromboplastin$ (જેને $Tissue Factor$ અથવા $Factor III$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ ક્ષતિગ્રસ્ત પેશીઓ દ્વારા મુક્ત થતું પ્રોટીન છે।
જ્યારે $Thromboplastin$ રુધિરપ્રવાહમાં દાખલ થાય છે, ત્યારે તે રુધિર ગંઠનની બાહ્ય પ્રક્રિયા (extrinsic pathway) ને સક્રિય કરે છે।
આ પ્રક્રિયા $Prothrombin$ નું $Thrombin$ માં રૂપાંતર કરે છે, જે ત્યારબાદ દ્રાવ્ય $Fibrinogen$ ને અદ્રાવ્ય $Fibrin$ તંતુઓમાં ફેરવે છે, જેના પરિણામે રુધિરનો ગઠ્ઠો બને છે।
તેથી, $Thromboplastin$ નું દાખલ થવું સીધી રીતે ગંઠનની પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે।

(B) શ્વેત રુધિર કણો $(WBCs)$ અથવા લ્યુકોસાઈટ્સને બે મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: કણિકામય (granulocytes) અને કણિકાવિહીન (agranulocytes).
ન્યુટ્રોફિલ્સ એ કુલ $WBCs$ માં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા કોષો છે,જે કુલ સંખ્યાના લગભગ $60-65\%$ જેટલા હોય છે.
બેઝોફિલ્સ સૌથી ઓછા પ્રમાણમાં જોવા મળે છે,જે લગભગ $0.5-1\%$ હોય છે.
મોનોસાઈટ્સ લગભગ $6-8\%$ હોય છે.
ઈઓસીનોફિલ્સ લગભગ $2-3\%$ હોય છે.
તેથી,ન્યુટ્રોફિલ્સ સૌથી વધુ સંખ્યામાં હાજર હોય છે.

(D) હેમેટોક્રિટ એ કુલ રુધિરના કદમાં લાલ રુધિર કોષો $(RBC)$ દ્વારા રોકાયેલા કદનો ગુણોત્તર છે.
તેને સામાન્ય રીતે 'પેક્ડ સેલ વોલ્યુમ' $(PCV)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તે રુધિરમાં લાલ રુધિર કોષોનું પ્રમાણ દર્શાવે છે,જેને સામાન્ય રીતે કુલ રુધિરના કદના ટકાવારી તરીકે વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.