Blood and Blood Group Questions in Gujarati

(B) રુધિરજૂથનું વિશ્લેષણ $ABO$ રુધિરજૂથના જનીનો $(I^A, I^B, i)$ ના વારસા પર આધારિત છે.
જો કોઈ પુરુષનું રુધિરજૂથ બાળકના જનીન પ્રકાર સાથે સુસંગત ન હોય,તો તે તેને પિતા તરીકે બાકાત કરી શકે છે,પરંતુ તે પિતૃત્વને ચોક્કસપણે સાબિત કરી શકતું નથી.
આનું કારણ એ છે કે વસ્તીમાં ઘણા વ્યક્તિઓ સમાન રુધિરજૂથ ધરાવે છે.
તેથી,રુધિરજૂથનું વિશ્લેષણ માત્ર એ સાબિત કરી શકે છે કે પુરુષ પિતા હોઈ શકે નહીં,પરંતુ તે સંપૂર્ણ નિશ્ચિતતા સાથે પિતૃત્વની પુષ્ટિ કરી શકતું નથી.

(D) $ABO$ રુધિરજૂથ પ્રણાલીની શોધ કાર્લ લેન્ડસ્ટેઇનર દ્વારા $1900$ માં કરવામાં આવી હતી.
તેમણે રક્તકણોની સપાટી પર એન્ટિજેન્સની હાજરી ઓળખી હતી.
આ મહત્વપૂર્ણ શોધ માટે તેમને $1930$ માં ફિઝિયોલોજી અથવા મેડિસિન માટે નોબેલ પુરસ્કાર આપવામાં આવ્યો હતો.

(C) રુધિરજૂથ માટે જનીન પ્રકાર $I^A I^A$ અથવા $I^A i$ હોઈ શકે છે. $O$ રુધિરજૂથ માટે જનીન પ્રકાર $ii$ હોય છે.
જો $A$ રુધિરજૂથ ધરાવતા પિતૃ સમયુગ્મી $(I^A I^A)$ હોય,તો સંતતિનો જનીન પ્રકાર $I^A i$ ($A$ રુધિરજૂથ) હશે.
જો $A$ રુધિરજૂથ ધરાવતા પિતૃ વિષમયુગ્મી $(I^A i)$ હોય,તો સંતતિના જનીન પ્રકાર $I^A i$ ($A$ રુધિરજૂથ) અને $ii$ ($O$ રુધિરજૂથ) હોઈ શકે છે.
તેથી,બાળકોમાં માત્ર $A$ અથવા $O$ રુધિરજૂથ હોવાની શક્યતા છે.

(C) બાળકનું રુધિરજૂથ $B$ છે,જેનો અર્થ છે કે બાળકની જનીન પ્રકાર $I^B I^B$ અથવા $I^B i$ છે.
પિતાનું રુધિરજૂથ $A$ હોવાથી,તેમની જનીન પ્રકાર $I^A I^A$ અથવા $I^A i$ છે.
પિતા બાળકના $B$ રુધિરજૂથ માટે જરૂરી $I^B$ એલીલ આપી શકતા નથી.
તેથી,$I^B$ એલીલ માતા પાસેથી જ વારસામાં મળવો જોઈએ.
$B$ રુધિરજૂથ (જનીન પ્રકાર $I^B I^B$ અથવા $I^B i$) અથવા $AB$ રુધિરજૂથ (જનીન પ્રકાર $I^A I^B$) ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં $I^B$ એલીલ હાજર હોય છે.
આમ,માતાનું રુધિરજૂથ $B$ અથવા $AB$ હોવું જોઈએ.

(A) $AB$ રુધિરજૂથને સાર્વત્રિક સ્વીકારનાર માનવામાં આવે છે.
આનું કારણ એ છે કે $AB$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિઓના રક્તકણોની સપાટી પર $A$ અને $B$ બંને એન્ટિજન હોય છે,પરંતુ તેમના પ્લાઝ્મામાં એન્ટિ-$A$ અને એન્ટિ-$B$ બંને એન્ટિબોડીઝનો અભાવ હોય છે.
પરિણામે,તેઓ કોઈપણ $ABO$ રુધિરજૂથ ($A, B, AB,$ અથવા $O$) ધરાવતી વ્યક્તિઓ પાસેથી રુધિર મેળવી શકે છે,કારણ કે તેમના શરીરમાં કોઈ પ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા થતી નથી.

(D) . એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફીટાલિસ એ $Rh$-નેગેટિવ માતા અને $Rh$-પોઝિટિવ ગર્ભ વચ્ચેની $Rh$ અસંગતતાને કારણે થતી સ્થિતિ છે.
પ્રથમ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,માતાના રક્તમાં ગર્ભના $Rh$ એન્ટિજેન્સનો સંપર્ક થાય છે,જેના પરિણામે એન્ટિ-$Rh$ એન્ટિબોડીઝનું નિર્માણ થાય છે.
ત્યારબાદની ગર્ભાવસ્થામાં,આ એન્ટિબોડીઝ જરાયુ (placenta) ઓળંગીને ગર્ભના રક્તકણોનો નાશ કરી શકે છે,જેના કારણે ગંભીર એનિમિયા અને કમળો થાય છે,જે ગર્ભ અથવા નવજાત શિશુના મૃત્યુનું કારણ બની શકે છે.

(D) $O$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિના રુધિરરસમાં $anti-A$ અને $anti-B$ બંને એન્ટિબોડીઝ હોય છે,પરંતુ તેમના રક્તકણોની સપાટી પર $A$ કે $B$ એન્ટિજન હોતા નથી. તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ $A$ અથવા $B$ એન્ટિજનને બહારના પદાર્થ તરીકે ઓળખે છે,તેથી તેઓ ફક્ત $O$ રુધિરજૂથ ધરાવતા દાતાઓ પાસેથી જ રુધિર મેળવી શકે છે (જેમાં બંને એન્ટિજનનો અભાવ હોય છે). તેથી,$O$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિ માત્ર $O$ જૂથના દાતાઓ પાસેથી જ રુધિર મેળવી શકે છે.

(C) $AB$ રુધિર જૂથ ધરાવતી વ્યક્તિઓના રક્તકણોની સપાટી પર $A$ અને $B$ બંને એન્ટિજન હોય છે,પરંતુ તેમના પ્લાઝ્મામાં $anti-A$ અને $anti-B$ બંને એન્ટિબોડીઝનો અભાવ હોય છે.
આ એન્ટિબોડીઝના અભાવને કારણે,તેઓ $A$ અથવા $B$ એન્ટિજન સામે રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા (એગ્લુટિનેશન) પેદા કરી શકતા નથી.
જો કે,તેમની પાસે $A$ અને $B$ બંને એન્ટિજન હોવાથી,તેઓ ફક્ત $AB$ દાતાઓ પાસેથી જ રુધિર મેળવી શકે છે,જેથી પ્રાપ્તકર્તામાં કોઈ રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા ન થાય.
તેથી,$AB$ દાતાનું રુધિર ફક્ત $AB$ રુધિર જૂથ ધરાવતી વ્યક્તિને જ સુરક્ષિત રીતે આપી શકાય છે.

(C) $Rh$ ફેક્ટર એ રક્તકણોની સપાટી પર જોવા મળતું એક એન્ટિજન છે.
તે સૌપ્રથમ $Rhesus$ વાંદરા $(Macaca \text{ mulatta})$ માં શોધાયું હતું, જેના પરથી '$Rh$' નામ પડ્યું છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $(c)$ છે.

(C) વ્યક્તિનું રુધિર જૂથ રક્તકણોની સપાટી પર હાજર ચોક્કસ એન્ટિજેન્સ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
$AB$ રુધિર જૂથ ધરાવતી વ્યક્તિના રક્તકણો પર $A$ અને $B$ બંને એન્ટિજેન્સ હાજર હોય છે.
તેમની પાસે બંને એન્ટિજેન્સ હોવાથી,તેમના રુધિર પ્લાઝ્મામાં કોઈ પણ એન્ટિ-$A$ કે એન્ટિ-$B$ એન્ટિબોડીઝ હોતા નથી.
તેથી,જે વ્યક્તિમાં $A$ અને $B$ એન્ટિજેન્સ હોય અને કોઈ એન્ટિબોડીઝ ન હોય,તે $AB$ રુધિર જૂથ ધરાવે છે.

(B) જ્યારે એક $Rh^-$ સ્ત્રી $Rh^+$ પુરુષ સાથે લગ્ન કરે છે,ત્યારે પ્રથમ બાળક સામાન્ય રીતે $Rh^+$ હોય છે.
પ્રથમ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,પ્રસૂતિ સમયે ગર્ભના કેટલાક $Rh^+$ રક્તકણો માતાના રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં પ્રવેશી શકે છે.
આ સંપર્કને કારણે માતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ $Rh$ વિરોધી એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે.
જોકે,આ એન્ટિબોડીઝ પ્રથમ પ્રસૂતિ પછી જ નોંધપાત્ર માત્રામાં ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,પ્રથમ બાળક લગભગ હંમેશા સામાન્ય હોય છે અને જીવિત રહે છે.

(D) જે વ્યક્તિઓનું રુધિરજૂથ $O$ હોય છે,તેમના $RBC$ ની સપાટી પર $A$ કે $B$ એન્ટિજેન હોતા નથી.
તેમના રુધિરરસમાં $a$ (anti-$A$) અને $b$ (anti-$B$) બંને પ્રકારના એન્ટિબોડીઝ હાજર હોય છે.
તેમના $RBC$ પર એન્ટિજેનનો અભાવ હોવાથી,તેઓ કોઈપણ રુધિરજૂથ ધરાવતા વ્યક્તિમાં રુધિરનું દાન કરી શકે છે કારણ કે તે કોઈ પ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા જગાડતા નથી.
તેથી,$O$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિઓને સાર્વત્રિક દાતા માનવામાં આવે છે.

(B) $ABO$ રુધિર જૂથ પદ્ધતિ $RBC$ ની સપાટી પર રહેલા બે એન્ટિજન,એટલે કે એન્ટિજન '$A$' અને એન્ટિજન '$B$' ની હાજરી અથવા ગેરહાજરી પર આધારિત છે.
રુધિર જૂથ '$B$' માં,$RBC$ ની સપાટી પર એન્ટિજન '$B$' હોય છે.
રુધિર જૂથ '$B$' ધરાવતી વ્યક્તિના પ્લાઝ્મામાં એન્ટિજન '$A$' સામેના એન્ટિબોડી હોય છે,જેને એન્ટિ-$A$ અથવા '$a$' એન્ટિબોડી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,જે વ્યક્તિના $RBC$ પર એન્ટિજન '$B$' અને પ્લાઝ્મામાં એન્ટિબોડી '$a$' હોય છે,તે રુધિર જૂથ '$B$' ધરાવે છે.

(A) $ABO$ રુધિર જૂથ પ્રણાલીમાં,વ્યક્તિનું રુધિર જૂથ રક્તકણો $(RBCs)$ ની સપાટી પર રહેલા ચોક્કસ એન્ટિજનની હાજરી કે ગેરહાજરી દ્વારા નક્કી થાય છે.
રુધિર જૂથ $A$ ધરાવતી વ્યક્તિઓના રક્તકણોની સપાટી પર એન્ટિજન $A$ હોય છે.
આ વ્યક્તિઓ કુદરતી રીતે જે એન્ટિજનનો અભાવ હોય તેના વિરુદ્ધ એન્ટિબોડી ઉત્પન્ન કરે છે,જે આ કિસ્સામાં એન્ટિજન $B$ છે. તેથી,તેમના રુધિરરસમાં એન્ટિબોડી $b$ (જેને એન્ટિ-$B$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) હોય છે.
આમ,રુધિર જૂથ $A$ ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં એન્ટિજન $A$ અને એન્ટિબોડી $b$ હોય છે.

(B) $ABO$ રુધિરજૂથ પદ્ધતિમાં,રુધિરજૂથ રક્તકણો $(RBCs)$ ની સપાટી પર હાજર ચોક્કસ એન્ટિજન દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
$A$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિના રક્તકણોની સપાટી પર એન્ટિજન $A$ હોય છે.
તદનુસાર,પ્લાઝ્મા (સીરમ) માં ગેરહાજર એન્ટિજન સામે એન્ટિબોડી હોય છે,જે આ કિસ્સામાં એન્ટિબોડી-એન્ટિ-$B$ છે.
તેથી,$A$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિના રક્તકણો પર એન્ટિજન $A$ અને સીરમમાં એન્ટિબોડી-એન્ટિ-$B$ હોય છે.

(B) $ABO$ રુધિર જૂથ પદ્ધતિ રક્તકણો $(RBCs)$ ની સપાટી પર હાજર બે સપાટીના એન્ટિજેન્સ,એટલે કે એગ્લુટિનોજન $A$ અને એગ્લુટિનોજન $B$ ની હાજરી અથવા ગેરહાજરી પર આધારિત છે.
આ એન્ટિજેન્સ વ્યક્તિના રુધિર જૂથને નક્કી કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિના રક્તકણોની સપાટી પર $A$ એન્ટિજન હોય છે અને તેમના રુધિરરસમાં એન્ટિ-$B$ એન્ટિબોડીઝ હોય છે.
તેથી,તેઓ $A$ રુધિરજૂથ (સમાન એન્ટિજન) અથવા $O$ રુધિરજૂથ (કોઈ એન્ટિજન નથી,સાર્વત્રિક દાતા) ધરાવતી વ્યક્તિઓ પાસેથી રુધિર મેળવી શકે છે.
$B$ અથવા $AB$ રુધિરજૂથમાંથી રુધિર મેળવવાથી $B$ એન્ટિજનની હાજરીને કારણે રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા થાય છે,જેના પર પ્રાપ્તકર્તાના એન્ટિ-$B$ એન્ટિબોડીઝ હુમલો કરે છે.

(D) આ સ્થિતિ $Erythroblastosis \text{ } foetalis$ (એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફીટાલિસ) નું વર્ણન કરે છે, જે $Rh$ અસંગતતાને કારણે થાય છે।
$1$. માતા $Rh - ve$ હોવી જોઈએ જેથી તેની રોગપ્રતિકારક શક્તિ $Rh$ એન્ટિજેન્સ સામે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરી શકે।
$2$. ગર્ભ $Rh$ એન્ટિજેન ($Rh + ve$ ગર્ભ) વારસામાં મેળવે તે માટે પિતા $Rh + ve$ હોવા જોઈએ।
$3$. પ્રથમ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન, માતા $Rh + ve$ ગર્ભના $Rh$ એન્ટિજેન્સના સંપર્કમાં આવે છે, જેના પરિણામે તેના લોહીમાં $Rh$ વિરોધી એન્ટિબોડીઝ બને છે।
$4$. બીજી ગર્ભાવસ્થામાં, આ એન્ટિબોડીઝ પ્લેસેન્ટાને ઓળંગીને ગર્ભના રક્તકણોનો નાશ કરે છે, જેથી ગંભીર એનિમિયા થાય છે। આમ, આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે।

(C) મોનોસાઇટ્સ એ કણિકાવિહીન શ્વેતકણોનો એક પ્રકાર છે. તેમની મુખ્ય લાક્ષણિકતા તેમનું મોટું,મૂત્રપિંડ (kidney) આકારનું અથવા વાલના દાણા જેવું કોષકેન્દ્ર છે. લિમ્ફોસાઇટ્સમાં સામાન્ય રીતે મોટું,ગોળાકાર કોષકેન્દ્ર હોય છે જે કોષનો મોટાભાગનો વિસ્તાર રોકે છે. ન્યુટ્રોફિલ્સમાં બહુખંડીય કોષકેન્દ્ર ($2-5$ ખંડ) હોય છે,અને ઇઓસિનોફિલ્સમાં સામાન્ય રીતે દ્વિખંડીય કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.

(D) જો માતા-પિતાના રુધિરજૂથ $A$ અને $B$ હોય,તો તેઓ $O$ એલીલ માટે વિષમયુગ્મી હોઈ શકે છે (જન્યુપ્રકાર $I^A i$ અને $I^B i$).
જ્યારે આ માતા-પિતા વચ્ચે સંકરણ થાય છે,ત્યારે તેમના સંતાનો માટે શક્ય જન્યુપ્રકારો $I^A I^B$ ($AB$ રુધિરજૂથ),$I^A i$ ($A$ રુધિરજૂથ),$I^B i$ ($B$ રુધિરજૂથ) અને $ii$ ($O$ રુધિરજૂથ) છે.
આમ,કુલ $4$ શક્ય પરિણામો છે,જેમાંથી માત્ર $1$ પરિણામ $O$ રુધિરજૂથ ધરાવે છે.
તેથી,$O$ રુધિરજૂથ ધરાવતું બાળક થવાની સંભાવના $4$ માંથી $1$ છે.

(D) માતાનું રુધિરજૂથ $A$ છે, તેથી તેના સંભવિત જનીન પ્રકારો $I^A I^A$ અથવા $I^A i$ છે。
પિતાનું રુધિરજૂથ $AB$ છે, તેથી તેમનો જનીન પ્રકાર $I^A I^B$ છે。
જો આપણે $I^A I^A \times I^A I^B$ વચ્ચે સંકરણ કરાવીએ, તો સંતતિમાં $I^A I^A$ (જૂથ $A$) અને $I^A I^B$ (જૂથ $AB$) જનીન પ્રકારો મળી શકે છે。
જો આપણે $I^A i \times I^A I^B$ વચ્ચે સંકરણ કરાવીએ, તો સંતતિમાં $I^A I^A$ (જૂથ $A$), $I^A I^B$ (જૂથ $AB$), $I^A i$ (જૂથ $A$) અથવા $I^B i$ (જૂથ $B$) જનીન પ્રકારો મળી શકે છે。
બંને કિસ્સાઓમાં, $ii$ (જૂથ $O$) જનીન પ્રકાર શક્ય નથી કારણ કે પિતાએ બાળકને $I^A$ અથવા $I^B$ જનીન આપવું જ પડે। તેથી, બાળકનું રુધિરજૂથ $O$ હોઈ શકે નહીં。

(D) રુધિરધાન એ કુટુંબના સભ્યો જેવા જૈવિક સંબંધો દ્વારા મર્યાદિત નથી. સફળ રુધિરધાન માટેની મુખ્ય જરૂરિયાત દાતા અને પ્રાપ્તકર્તા વચ્ચે $ABO$ અને $Rh$ રુધિરજૂથ પ્રણાલીની સુસંગતતા છે. તેથી,જો બે વ્યક્તિઓના રુધિરજૂથ સુસંગત હોય,તો તેમના સંબંધને ધ્યાનમાં લીધા વિના,કોઈપણ બે વ્યક્તિઓ દાતા અને પ્રાપ્તકર્તા બની શકે છે.

(A) રુધિરજૂથનું નિર્ધારણ રક્તકણોની સપાટી પર રહેલા એન્ટિજનની હાજરી દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$1$. જો રુધિર એન્ટિસિરમ $A$ સાથે ગંઠાઈ જાય,તો તેમાં એન્ટિજન $A$ હોય છે,તેથી રુધિરજૂથ $A$ છે.
$2$. જો રુધિર એન્ટિસિરમ $B$ સાથે ગંઠાઈ જાય,તો તેમાં એન્ટિજન $B$ હોય છે,તેથી રુધિરજૂથ $B$ છે.
$3$. જો રુધિર એન્ટિસિરમ $A$ અને $B$ બંને સાથે ગંઠાઈ જાય,તો તેમાં એન્ટિજન $A$ અને $B$ બંને હોય છે,તેથી રુધિરજૂથ $AB$ છે.
$4$. જો રુધિર કોઈ પણ એન્ટિસિરમ સાથે ગંઠાઈ ન જાય,તો તેમાં કોઈ એન્ટિજન હોતા નથી,તેથી રુધિરજૂથ $O$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ માં આપેલું વિધાન સાચું છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$ABO$ રુધિર જૂથ પ્રણાલીમાં,રુધિર ચઢાવવાની પ્રતિક્રિયા ત્યારે થાય છે જ્યારે દાતાના એન્ટિજન પ્રાપ્તકર્તાના એન્ટિબોડીઝ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
ગ્રુપ $O$ ધરાવતી વ્યક્તિના પ્લાઝ્મામાં એન્ટિ-$A$ અને એન્ટિ-$B$ બંને એન્ટિબોડીઝ હોય છે.
જો ગ્રુપ $A$ નું રુધિર (જેમાં $A$ એન્ટિજન હોય છે) ગ્રુપ $O$ ના પ્રાપ્તકર્તાને આપવામાં આવે,તો પ્રાપ્તકર્તાના એન્ટિ-$A$ એન્ટિબોડીઝ દાતાના $A$ એન્ટિજન સાથે પ્રતિક્રિયા કરશે,જેનાથી રુધિર ગંઠાઈ જવાની (agglutination) પ્રક્રિયા થશે.
વિકલ્પ $A$,$B$,અને $C$ સુસંગત રુધિર ચઢાવવાના કિસ્સાઓ છે જેમાં આવી કોઈ પ્રતિક્રિયા થતી નથી.

(A) $Rh$ કારક એ રક્તકણોની સપાટી પર જોવા મળતું એક એન્ટિજન છે.
જો $Rh^-$ રુધિર ધરાવતી વ્યક્તિને $Rh^+$ દાતાનું રુધિર આપવામાં આવે,તો પ્રાપ્તકર્તાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ $Rh$ એન્ટિજનને બહારના પદાર્થ તરીકે ઓળખે છે.
આનાથી પ્રાપ્તકર્તામાં એન્ટિ-$Rh$ એન્ટિબોડીઝનું નિર્માણ થાય છે.
આ એન્ટિબોડીઝ દાતાના $Rh^+$ રક્તકણો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેના કારણે તેઓ એકબીજા સાથે ચોંટી જાય છે,જેને રુધિર ગંઠાવું (agglutination) કહેવાય છે.
તેથી,$X$ નું $Rh^+$ હોવું અને $Y$ નું $Rh^-$ હોવું આ અસંગતતા તરફ દોરી જાય છે.

(B) સાચો જવાબ $O$ છે.
$O$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિઓના રક્તકણોની સપાટી પર $A$ કે $B$ પ્રતિજન (antigens) હોતા નથી.
આ પ્રતિજનોના અભાવને કારણે,જ્યારે આ રુધિર અન્ય રુધિરજૂથ ધરાવતા દર્દીઓને આપવામાં આવે છે,ત્યારે તે કોઈ રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા (agglutination) પેદા કરતું નથી.
તેથી,$O$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિઓને 'સાર્વત્રિક દાતા' (universal donor) માનવામાં આવે છે,અને કટોકટીના સમયે તેમનું રુધિર $A$ રુધિરજૂથ ધરાવતા દર્દીને સુરક્ષિત રીતે આપી શકાય છે.

(A) $O$ રુધિરજૂથ ધરાવતા વ્યક્તિઓને સાર્વત્રિક દાતા (universal donor) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આનું કારણ એ છે કે તેમના રક્તકણોની સપાટી પર $A$ અને $B$ બંને પ્રતિજન (antigens) ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,જ્યારે તેમનું રુધિર અન્ય કોઈપણ રુધિરજૂથ ($A$,$B$,$AB$,અથવા $O$) ધરાવતા દર્દીઓમાં ચડાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે કોઈ રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયા (immune response) ઉત્તેજિત કરતું નથી.

(A) $Rh$ ફેક્ટર (અથવા $Rh$ એન્ટિજન) એ રક્તકણોની સપાટી પર જોવા મળતું એક પ્રોટીન છે. તે $ABO$ રુધિર જૂથ પદ્ધતિની સાથે માનવ રુધિર જૂથોના વર્ગીકરણમાં ઉપયોગમાં લેવાતું એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે. જે વ્યક્તિઓમાં આ એન્ટિજન હાજર હોય છે તેમને $Rh$ પોઝિટિવ $(Rh^+)$ કહેવામાં આવે છે,જ્યારે જેમનામાં તેનો અભાવ હોય છે તેમને $Rh$ નેગેટિવ $(Rh^-)$ કહેવામાં આવે છે. તેથી,તે સીધી રીતે રુધિર જૂથો સાથે સંબંધિત છે.

(C) $Rh$ ફેક્ટર (રિસસ ફેક્ટર) ની શોધ $1940$ માં કાર્લ લેન્ડસ્ટેનર અને એલેક્ઝાન્ડર એસ. વિનર દ્વારા કરવામાં આવી હતી. તેમણે રિસસ વાંદરાઓના રક્તકણોની સપાટી પર આ એન્ટિજનને ઓળખ્યું હતું,જે મોટાભાગના મનુષ્યોમાં પણ જોવા મળે છે.

(D) $Rh$ અસંગતતાની સમસ્યા ત્યારે ઉદભવે છે જ્યારે $Rh^-$ રુધિર $Rh^+$ રુધિરના સંપર્કમાં આવે છે।
$1$. રુધિર ચઢાવતી વખતે: જો કોઈ $Rh^-$ વ્યક્તિને $Rh^+$ રુધિર આપવામાં આવે, તો તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિ $anti-Rh$ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે।
$2$. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન: જો કોઈ $Rh^-$ માતા ગર્ભમાં $Rh^+$ બાળક ધરાવતી હોય, તો પ્રસૂતિ દરમિયાન ગર્ભનું રુધિર માતાના રુધિર સાથે ભળી શકે છે, જેના કારણે માતાના શરીરમાં $anti-Rh$ એન્ટિબોડીઝ વિકસે છે, જે પછીની $Rh^+$ ગર્ભાવસ્થાને અસર કરી શકે છે (એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફેટાલિસ)।
ટેસ્ટ ટ્યુબમાં મિશ્રણ એ નિયંત્રિત પ્રયોગશાળાની પ્રક્રિયા છે અને તે ક્લિનિકલ પેથોલોજીના સંદર્ભમાં શારીરિક 'સમસ્યા' દર્શાવતું નથી।

(B) એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફીટાલિસમાં,માતાના રુધિરમાં ઉત્પન્ન થયેલા $Rh$ એન્ટિબોડીઝ જરાયુ (placenta) ઓળંગીને ગર્ભના રુધિરાભિસરણમાં પ્રવેશે છે.
આ એન્ટિબોડીઝ ગર્ભના $Rh$-પોઝિટિવ રક્તકણો પર હુમલો કરે છે અને તેનો નાશ કરે છે,જેના પરિણામે ગંભીર એનિમિયા અને કમળો થાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
મનુષ્યમાં રુધિર જૂથ એ આનુવંશિક લક્ષણ છે જે ચોક્કસ જનીનો દ્વારા નક્કી થાય છે.
આ લક્ષણો મેન્ડેલના આનુવંશિકતાના નિયમોને આધારે માતા-પિતા પાસેથી સંતાનોમાં ઉતરી આવે છે.
હિમ (હિમોગ્લોબિનનો રાસાયણિક ઘટક) અથવા કોષકેન્દ્રની હાજરી (જે પુખ્ત માનવ રક્તકણોમાં ગેરહાજર હોય છે) જેવા અન્ય ઘટકોને રુધિર જૂથના સંદર્ભમાં આનુવંશિક લક્ષણો ગણવામાં આવતા નથી.

(C) રક્તકણો અને પ્લાઝ્માના વિશ્લેષણ માટે,લોહી પ્રવાહી અવસ્થામાં રહેવું જોઈએ (એટલે કે લોહી ગંઠાઈ જવું જોઈએ નહીં).
$1$. હેપરિન એક કુદરતી એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ છે જે થ્રોમ્બિનને અવરોધીને લોહીને ગંઠાઈ જતું અટકાવે છે.
$2$. સોડિયમ ઓક્સાલેટ કેલ્શિયમ આયનો સાથે જોડાઈને એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે રક્ત ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
$3$. કેલ્શિયમ બાયકાર્બોનેટ એ કેલ્શિયમ આયનોનો સ્ત્રોત છે. કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{2+})$ રક્ત ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વના પરિબળો છે. લોહીના નમૂનામાં કેલ્શિયમ ઉમેરવાથી લોહી ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે,જેના કારણે પ્લાઝ્મા અને રક્તકણોને અલગ કરીને તેનું વિશ્લેષણ કરવું અશક્ય બને છે.
$4$. ઠંડી કરેલી ટેસ્ટ ટ્યુબનો ઉપયોગ ઘણીવાર ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ અને ઉત્સેચકીય પ્રતિક્રિયાઓને ધીમી કરવા માટે થાય છે,જે ટૂંકા ગાળાના સંગ્રહ માટે સ્વીકાર્ય છે.
તેથી,કેલ્શિયમ બાયકાર્બોનેટ ધરાવતી ટેસ્ટ ટ્યુબનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ નહીં.

(B) રુધિર જૂથ પ્રણાલીઓ રક્તકણોની સપાટી પર ચોક્કસ એન્ટિજેન્સની હાજરીના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$ABO$,$Rh$,$MN$,$Lewis$ અને $Duffy$ એ તમામ માનવ રુધિર જૂથ પ્રણાલીઓ છે જે ઇન્ટરનેશનલ સોસાયટી ઓફ બ્લડ ટ્રાન્સફ્યુઝન $(ISBT)$ દ્વારા માન્ય છે.
'બફ્સ' અને 'કિપ્સ' એ માનવ જીવવિજ્ઞાનમાં માન્ય રુધિર જૂથ પ્રણાલીઓ નથી.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(B) જે વ્યક્તિઓનું રુધિર જૂથ $O$ હોય છે,તેમના રક્તકણોની સપાટી પર $A$ કે $B$ પૈકી કોઈ પણ એન્ટિજેન હોતા નથી.
આ એન્ટિજેન્સનો અભાવ હોવાને કારણે,તેમના રુધિરરસ (પ્લાઝ્મા) માં $A$ અને $B$ બંને પ્રકારના એન્ટિબોડીઝ હાજર હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ એ છે કે રુધિર જૂથ $O$ માં કોઈ એન્ટિજેન હોતા નથી.

(A) $Rh$ કારક 'એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફીટાલિસ' (erythroblastosis foetalis) પ્રેરે છે,જ્યારે $Rh^-$ માતા તેના $Rh^+$ ગર્ભ સામે એન્ટિબોડી વિકસાવે છે.
પ્રસૂતિ દરમિયાન,માતાનું રુધિર ગર્ભના $Rh$ એન્ટિજનના સંપર્કમાં આવે છે,જેના પરિણામે માતાના રુધિરમાં એન્ટિ-$Rh$ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન થાય છે.
ત્યારબાદની ગર્ભાવસ્થામાં,આ એન્ટિબોડીઝ જરાયુ (placenta) ઓળંગીને ગર્ભના રક્તકણો પર હુમલો કરી શકે છે,જેના કારણે બાળકના રક્તકણોનું સમૂહીકરણ (agglutination) થાય છે અને તેનો નાશ થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા એ ગંઠન કારકોની એક જટિલ શ્રેણીબદ્ધ પ્રક્રિયા છે.
જ્યારે પેશીઓને ઈજા થાય છે અથવા રુધિરકણિકાઓ (platelets) સક્રિય થાય છે,ત્યારે તેઓ $Thromboplastin$ મુક્ત કરે છે.
$Thromboplastin$ એ $Ca^{2+}$ આયનોની હાજરીમાં નિષ્ક્રિય $Prothrombin$ ને સક્રિય $Thrombin$ માં રૂપાંતરિત કરવામાં ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,જો $Thromboplastin$ ને સીધું રુધિર પ્રવાહમાં દાખલ કરવામાં આવે,તો તે તે ચોક્કસ સ્થળે ગંઠન પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે,જેના પરિણામે રુધિર ગંઠાઈ જાય છે.

(A) $Rh^+$ પુરુષ અને $Rh^-$ સ્ત્રી વચ્ચેના લગ્ન ટાળવા જોઈએ કારણ કે તે સંતાનમાં એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફીટાલિસ (Erythroblastosis fetalis) ની સ્થિતિ પેદા કરી શકે છે.
જો માતા $Rh^-$ હોય અને ગર્ભ $Rh^+$ હોય,તો પ્રથમ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન માતાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ $Rh$ એન્ટિજેન સામે એન્ટિબોડીઝ વિકસાવી શકે છે.
ત્યારબાદની ગર્ભાવસ્થામાં,આ માતૃત્વના એન્ટિબોડીઝ પ્લેસેન્ટાને ઓળંગીને ગર્ભના રક્તકણોનો નાશ કરી શકે છે,જેનાથી નવજાત શિશુમાં ગંભીર એનિમિયા અને કમળો થઈ શકે છે.

(C) $O$ રુધિરજૂથને સાર્વત્રિક દાતા (universal donor) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેની રક્તકણોની સપાટી પર $A$ અને $B$ પ્રતિજન (antigens) હોતા નથી.
વધુમાં,$Rh^-$ રુધિર કટોકટીના સમયે ચડાવવા માટે વધુ સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં $Rh$ પ્રતિજન હોતો નથી,જે $Rh^-$ પ્રાપ્તકર્તામાં એન્ટિ-$Rh$ એન્ટિબોડી બનવાનું જોખમ ઘટાડે છે.
તેથી,જ્યારે દર્દીનું રુધિરજૂથ અજ્ઞાત હોય ત્યારે કટોકટીના સમયે $O, Rh^-$ રુધિર સૌથી સુરક્ષિત વિકલ્પ છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
મનુષ્યોમાં,માતા અને ગર્ભ વચ્ચે $ABO$ રુધિરજૂથની અસંગતતા સામાન્ય રીતે ગર્ભના મૃત્યુનું કારણ બનતી નથી.
$Erythroblastosis \, foetalis$ (એરિથ્રોબ્લાસ્ટોસિસ ફીટાલિસ) એ $Rh$ કારકની અસંગતતાને કારણે થતી સ્થિતિ છે,$ABO$ રુધિરજૂથની અસંગતતાને કારણે નહીં.
તેથી,ગર્ભનું રુધિરજૂથ $A, B$ કે $AB$ હોય તો પણ માતાના $ABO$ રુધિરજૂથ દ્વારા ગર્ભ પર કોઈ અસર થતી નથી.

(A) $ABO$ રુધિરજૂથનું આનુવંશિકતા ત્રણ કારકો દ્વારા નક્કી થાય છે: $I^A$,$I^B$ અને $i$.
$O$ બ્લડ ગ્રુપ ધરાવતા માતા-પિતાનું જનીન પ્રકાર $ii$ હોય છે.
જો બંને માતા-પિતા $O$ બ્લડ ગ્રુપના હોય,તો તેમનો જનીન પ્રકાર $ii \times ii$ થાય.
આવા સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી તમામ સંતતિનો જનીન પ્રકાર $ii$ હશે,જેનું પરિણામ $O$ બ્લડ ગ્રુપ આવશે.
તેથી,$O$ બ્લડ ગ્રુપ ધરાવતા માતા-પિતાને $A$ બ્લડ ગ્રુપનું બાળક હોવું આનુવંશિક રીતે અશક્ય છે.

(C) સામાન્ય શરીરના તાપમાને,$Na^+-K^+$ પંપ (એક સક્રિય વહન પદ્ધતિ) પ્લાઝ્માની તુલનામાં $RBC$ ની અંદર $K^+$ આયનોની ઊંચી સાંદ્રતા જાળવી રાખે છે.
જ્યારે રક્તને નીચા તાપમાને $(4^{\circ}C)$ સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે,ત્યારે $RBC$ પટલની ચયાપચયની પ્રક્રિયા નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે.
આ નીચું તાપમાન $Na^+-K^+$ પંપને અવરોધે છે,જેના કારણે સક્રિય વહન અટકી જાય છે.
પરિણામે,$K^+$ આયનો તેમની સાંદ્રતાના ઢાળને અનુસરીને $RBC$ માંથી પ્લાઝ્મામાં બહાર નીકળે છે,જે અંતે આયનીય સંતુલન તરફ દોરી જાય છે.

(D) $AB$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિઓને 'સાર્વત્રિક સ્વીકારનાર' (universal recipients) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ ચારમાંથી કોઈપણ રુધિરજૂથનું રુધિર મેળવી શકે છે.
તેનાથી વિપરીત,$O$ રુધિરજૂથ ધરાવતી વ્યક્તિઓ 'સાર્વત્રિક દાતા' (universal donors) છે.
વિકલ્પ $(D)$ માં,$AB$ દાતા છે અને $O$ મેળવનાર છે. આ શક્ય નથી કારણ કે $O$ રુધિરજૂથના પ્લાઝ્મામાં anti-$A$ અને anti-$B$ એન્ટિબોડીઝ હોય છે,જે $AB$ દાતાના રક્તકણો પર રહેલા $A$ અને $B$ એન્ટિજન સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે,જેના પરિણામે રુધિર ગંઠાઈ જાય છે (agglutination).

(A) રુધિરજૂથ '$O$' એ જનીન પ્રકાર '$ii$' દ્વારા નક્કી થાય છે.
આનો અર્થ એ છે કે બાળકે દરેક માતા-પિતા પાસેથી એક '$i$' જનીન (allele) મેળવ્યું હોવું જોઈએ.
જો કોઈ માતા-પિતાનું રુધિરજૂથ '$AB$' હોય,તો તેમનો જનીન પ્રકાર '$I^A I^B$' હોય છે.
આવા માતા-પિતા તેમના સંતાનને કાં તો '$I^A$' જનીન અથવા '$I^B$' જનીન આપી શકે છે,પરંતુ ક્યારેય '$i$' જનીન આપી શકતા નથી.
તેથી,જો એક માતા-પિતાનું રુધિરજૂથ '$AB$' હોય,તો તેમના બાળકનું રુધિરજૂથ '$O$' હોવું અશક્ય છે.

(D) $O$ રુધિરજૂથ ધરાવતી સ્ત્રીનું જનીન પ્રકાર $ii$ હોય છે. તેથી,તે તેના સંતાનમાં માત્ર $i$ જનીન (allele) આપી શકે છે. બાળકનું રુધિરજૂથ $O$ $(ii)$ હોવાથી,બાળકે એક $i$ જનીન માતા પાસેથી અને બીજું $i$ જનીન પિતા પાસેથી મેળવ્યું હોવું જોઈએ. $AB$ રુધિરજૂથ ધરાવતા પુરુષનો જનીન પ્રકાર $I^A I^B$ હોય છે. તે તેના સંતાનમાં માત્ર $I^A$ અથવા $I^B$ જનીન આપી શકે છે. તે $i$ જનીન આપી શકતો નથી. તેથી,આનુવંશિક રીતે $AB$ રુધિરજૂથ ધરાવતો પુરુષ $O$ રુધિરજૂથ ધરાવતા બાળકનો પિતા હોઈ શકે નહીં. આમ,માતા સાચી છે,પરંતુ દાવો કરાયેલ પુરુષ જૈવિક પિતા હોઈ શકે નહીં.

(C) ગ્લોબ્યુલિન એ રુધિર પ્લાઝ્મામાં જોવા મળતા પ્રોટીનનો એક સમૂહ છે.
તે મુખ્યત્વે યકૃત અને રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા સંશ્લેષિત થાય છે.
ગ્લોબ્યુલિન યકૃતના કાર્ય,રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા અને ચેપ સામે લડવા માટે આવશ્યક છે.
ખાસ કરીને,ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન (જેને એન્ટિબોડીઝ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ ગ્લોબ્યુલિનનો એક પ્રકાર છે જે બેક્ટેરિયા અને વાયરસ જેવા વિદેશી રોગકારકોને ઓળખીને અને તેમને નિષ્ક્રિય કરીને રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) શ્વેતકણો $(WBCs)$,જેમને લ્યુકોસાઇટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેમને શરીરના 'પોલીસ ગાર્ડ' કહેવામાં આવે છે.
તેઓ રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે અને શરીરને ચેપી રોગો અને બહારના આક્રમણકારો સામે રક્ષણ આપે છે.
તેઓ બેક્ટેરિયા અને વાયરસ જેવા રોગકારકોને ઓળખે છે,ગળી જાય છે અને તેનો નાશ કરે છે,આમ શરીરની આંતરિક સંરક્ષણ પ્રણાલી જાળવી રાખે છે.