Blood vessel Questions in Gujarati

(D) રુધિર અને પેશીય પ્રવાહી વચ્ચે પોષકતત્વો,વાયુઓ અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યો જેવા પદાર્થોની આપ-લે કેશિકાઓની પાતળી દીવાલ દ્વારા થાય છે.
કેશિકાઓ સૌથી નાની રુધિરવાહિનીઓ છે,જે અંતઃચ્છદ કોષોના એક સ્તરની બનેલી હોય છે,જે પદાર્થોના પ્રસરણને સરળ બનાવે છે.

(B) $Dorsal$ $aorta$ (પૃષ્ઠ મહાધમની) એ એક મુખ્ય ધમની છે જે હૃદયમાંથી શરીરના અન્ય ભાગોમાં ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર પહોંચાડે છે.
ધમનીઓ,ખાસ કરીને $Dorsal$ $aorta$ જેવી મોટી ધમનીઓમાં,ટ્યુનિકા મીડિયાનું સ્તર જાડું હોય છે જેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓ આવેલા હોય છે.
આ સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓ હૃદયના ક્ષેપકના સંકોચનથી ઉત્પન્ન થતા દબાણના પ્રતિભાવમાં રુધિરવાહિનીને વિસ્તરવા અને પાછી મૂળ સ્થિતિમાં આવવા દે છે,જે રુધિરના સતત વહનને જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,શિરાઓ (જેમ કે $Precaval$ અને $Post$ $caval$) અથવા નાની રુધિરવાહિનીઓ (જેમ કે $Arterioles$) ની તુલનામાં $Dorsal$ $aorta$ ની દીવાલ વધુ સ્થિતિસ્થાપક હોય છે.

(D) રૂજેટ કોષો,જેમને પેરીસાઇટ્સ (pericytes) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સંકોચનશીલ કોષો છે જે કેશિકાઓ અને નાની શિરાઓની અંતઃચ્છદ (endothelial) કોષોની આસપાસ વીંટળાયેલા હોય છે.
તેઓ કેશિકાઓમાં રુધિરના પ્રવાહનું નિયમન કરવામાં,રુધિર-મગજ અવરોધ (blood-brain barrier) જાળવવામાં અને એન્જીયોજેનેસિસ તેમજ પેશીઓના સમારકામમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (કેશિકાઓ) છે.

(C) માનવ રુધિરાભિસરણ તંત્ર અત્યંત વિસ્તૃત છે. રુધિરકેશિકાઓ એ સૌથી નાની રુધિરવાહિનીઓ છે જે ધમનિકાઓ અને શિરાઓને જોડે છે,જે રુધિર અને પેશીઓ વચ્ચે ઓક્સિજન,પોષક તત્વો અને નકામા પદાર્થોના વિનિમયને સરળ બનાવે છે.
જોકે વ્યક્તિના કદ અને શારીરિક પરિબળોના આધારે અંદાજો અલગ-અલગ હોઈ શકે છે,પરંતુ જીવવિજ્ઞાનના સાહિત્યમાં તે વ્યાપકપણે સ્વીકારવામાં આવ્યું છે કે માનવ શરીરમાં તમામ પેશીઓને કાર્યક્ષમ રીતે રુધિર પહોંચાડવા માટે અંદાજે $10$ અબજ રુધિરકેશિકાઓ હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. શિરાઓમાં વાલ્વ હાજર હોય છે જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે રુધિર માત્ર એક જ દિશામાં હૃદય તરફ વહે. શિરાઓમાં રુધિરનું દબાણ ખૂબ જ ઓછું હોવાથી અને રુધિરે ઘણીવાર ગુરુત્વાકર્ષણની વિરુદ્ધ દિશામાં વહેવું પડતું હોવાથી,રુધિર પાછું વહેવાનું જોખમ રહેલું હોય છે. વાલ્વ આ પાછા વહેણને અટકાવે છે. તેનાથી વિપરીત,ધમનીઓ હૃદયના સંકોચન દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ઉચ્ચ દબાણ હેઠળ હૃદયથી દૂર રુધિર લઈ જાય છે,જે રુધિરને આગળ ધપાવે છે,તેથી ધમનીઓમાં વાલ્વની જરૂર હોતી નથી.

(C) ધમનીની દીવાલ ત્રણ સ્તરોની બનેલી હોય છે: ટ્યુનિકા ઇન્ટિમા,ટ્યુનિકા મીડિયા અને ટ્યુનિકા એક્સટર્ના.
સ્થિતિસ્થાપક ધમનીઓમાં (જેમ કે મહાધમની),ટ્યુનિકા મીડિયા સૌથી જાડું સ્તર છે અને તે કેન્દ્રિત લેમેલામાં ગોઠવાયેલા સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓની ઉચ્ચ સાંદ્રતા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
આ સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓ ધમનીને હૃદયના ચક્ર દરમિયાન દબાણમાં થતા ફેરફારોને સમાવવા માટે વિસ્તરણ અને સંકોચન કરવાની મંજૂરી આપે છે.
જોકે સ્મૂધ મસલ ફાઇબર હાજર હોય છે,પરંતુ સ્થિતિસ્થાપક ધમનીઓમાં ટ્યુનિકા મીડિયાની મુખ્ય લાક્ષણિકતા સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓની વિપુલતા છે.

(C) . કેશિકાઓમાં સ્નાયુબદ્ધ દીવાલનો અભાવ હોય છે. તેમની દીવાલ અંતઃચ્છદ (endothelial) કોષોના એક જ સ્તરની બનેલી હોય છે,જે રુધિર અને આસપાસના પેશીઓ વચ્ચે પદાર્થોની આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) કોમન ઇલિયાક ધમની બે મુખ્ય શાખાઓમાં વિભાજિત થાય છે: આંતરિક ઇલિયાક ધમની અને બાહ્ય ઇલિયાક ધમની.
આંતરિક ઇલિયાક ધમની પેલ્વિક અંગોને રુધિર પૂરું પાડે છે,જ્યારે બાહ્ય ઇલિયાક ધમની ઇન્ગ્યુનલ લિગામેન્ટની નીચેથી પસાર થયા પછી ફીમોરલ ધમની તરીકે ઓળખાય છે.
ઘણા શરીરરચનાના સંદર્ભોમાં,મુખ્ય શાખાઓને આંતરિક ઇલિયાક અને બાહ્ય ઇલિયાક તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે,પરંતુ બાહ્ય ઇલિયાક એ ફીમોરલ ધમનીનો સીધો પૂર્વગામી છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,નીચલા અંગ અને પેલ્વિક પ્રદેશ સાથે સંબંધિત શાખાઓનું સૌથી સચોટ વર્ણન વેસિક્યુલો-એપિગેસ્ટ્રિક (આંતરિક ઇલિયાક શાખાઓ સાથે સંકળાયેલ) અને ફીમોરલ (બાહ્ય ઇલિયાકનું ચાલુ રહેલું સ્વરૂપ) છે.

(B) $Subclavian$ $artery$ (સબક્લેવિયન ધમની) એ મુખ્ય રુધિરવાહિની છે જે પૃષ્ઠવંશીઓમાં ખભાના પ્રદેશ અને અગ્ર ઉપાંગો (હાથ) ને ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર પહોંચાડવા માટે જવાબદાર છે.
તે મહાધમનીના કમાન (aortic arch) અથવા બ્રેકિયોસેફાલિક ટ્રંકમાંથી નીકળે છે અને ઉપરના અંગો તરફ વિસ્તરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) શિરાઓ એ રુધિરવાહિનીઓ છે જે શરીરના વિવિધ પેશીઓ અને અંગોમાંથી રુધિરને હૃદય તરફ લઈ જાય છે.
ધમનીઓથી વિપરીત,મોટાભાગની શિરાઓમાં રુધિરના પ્રતિપ્રવાહને રોકવા માટે વાલ્વ આવેલા હોય છે.
જોકે મોટાભાગની શિરાઓ ઓક્સિજનવિહીન રુધિરનું વહન કરે છે,પરંતુ ફુપ્ફુસીય શિરા (pulmonary vein) એક અપવાદ છે કારણ કે તે ફેફસાંમાંથી હૃદય સુધી ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર લાવે છે.
તેથી,સૌથી સચોટ સામાન્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેઓ રુધિરને હૃદય તરફ લઈ જાય છે.

(A) ધમનીઓ એ રક્તવાહિનીઓ છે જે હૃદયમાંથી શરીરના વિવિધ અંગો તરફ રુધિરનું વહન કરે છે.
હૃદય દ્વારા પંપ કરવામાં આવતા રુધિરના ઊંચા દબાણને સહન કરવા માટે,શિરાઓની તુલનામાં ધમનીઓની દીવાલો વધુ જાડી,સ્નાયુબદ્ધ અને સ્થિતિસ્થાપક હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,શિરાઓની દીવાલો પાતળી હોય છે અને તેમની ગુહા (લ્યુમેન) મોટી હોય છે જેથી ઓછા દબાણ હેઠળ રુધિર હૃદય તરફ પાછું વહી શકે.
તેથી,જાડી દીવાલોની હાજરી એ મુખ્ય શારીરિક લક્ષણ છે જે ધમનીને શિરાથી અલગ પાડે છે.

(A) નાડીના ધબકારા ધમનીઓમાં માપવામાં આવે છે.
નાડી એ ધમનીનું લયબદ્ધ વિસ્તરણ અને સંકોચન છે,જે હૃદય દ્વારા લોહી પમ્પ થવાને કારણે થાય છે.
તે સામાન્ય રીતે શરીરની સપાટીની નજીક આવેલી ધમનીઓમાં અનુભવી શકાય છે,જેમ કે કાંડા પાસેની રેડિયલ ધમની અથવા કપાળ પાસેની ટેમ્પોરલ ધમની.

(B) કેરોટિડ ધમનીઓ ગળામાં આવેલી મુખ્ય રુધિરવાહિનીઓ છે જે મગજ,ગળું અને ચહેરાને રુધિર પૂરું પાડે છે.
તેઓ હૃદયમાંથી શરીરના આ અગ્ર ભાગો સુધી ઓક્સિજનયુક્ત (ઓક્સિજનથી ભરપૂર) રુધિરનું વહન કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ એ કેરોટિડ ધમનીના કાર્યનું સાચું વર્ણન છે.

(B) $\text{ફુપ્ફુસીય } \text{શિરા } (Pulmonary vein)$ એ એકમાત્ર રુધિરવાહિની છે જે ફેફસાંમાંથી ઓક્સિજનયુક્ત રુધિરને હૃદયના ડાબા કર્ણકમાં લાવે છે。
તેનાથી વિપરીત, $\text{ફુપ્ફુસીય } \text{ધમની } (Pulmonary artery)$ હૃદયના જમણા ક્ષેપકમાંથી ઓક્સિજનવિહીન રુધિરને ફેફસાં સુધી લઈ જાય છે。
$\text{કોરોનરી } \text{ધમની}$ હૃદયના સ્નાયુઓને રુધિર પૂરું પાડે છે, અને $\text{એઝાયગસ } \text{શિરા}$ છાતીની દીવાલમાંથી રુધિરનું વહન કરે છે。

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ડાયાફ્રામ (ઉરોદરપટલ) ને મુખ્ય રુધિર પુરવઠો ફ્રેનિક ધમનીઓ દ્વારા મળે છે. ફ્રેનિક ધમનીઓની એક જોડ એઓર્ટા (મહાધમની) માંથી ઉદ્ભવે છે અને ડાયાફ્રામને ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર પૂરું પાડે છે.

(C) ઇલિયાક ધમનીઓ એ ઉદરીય મહાધમનીની મુખ્ય શાખાઓ છે.
તેઓ આંતરિક અને બાહ્ય ઇલિયાક ધમનીઓમાં વિભાજિત થાય છે.
બાહ્ય ઇલિયાક ધમની ફેમોરલ ધમની તરીકે આગળ વધે છે,જે પશ્ચ ઉપાંગો (પગ) ને રુધિર પૂરું પાડે છે.
તેથી,ઇલિયાક ધમની પશ્ચ ઉપાંગો સુધી ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર પહોંચાડવાનું કાર્ય કરે છે.

(D) . કેશિકાઓ સૌથી નાની રુધિરવાહિનીઓ છે અને તે આધારકલા (basement membrane) પર આવેલા અંતઃચ્છદ (endothelium) કોષોના એક સ્તરની બનેલી હોય છે. ધમનીઓ,શિરાઓ અને ધમનિકાઓથી વિપરીત,તેમાં ટ્યુનિકા મીડિયા (સ્નાયુબદ્ધ સ્તર) અને ટ્યુનિકા એક્સટર્નાનો અભાવ હોય છે,જે રુધિર અને આસપાસના પેશીઓ વચ્ચે વાયુઓ,પોષક તત્વો અને નકામા પદાર્થોના કાર્યક્ષમ વિનિમય માટે મદદરૂપ થાય છે.

(A) કેશિકાઓ શરીરની સૌથી નાની રુધિરવાહિનીઓ છે,જેનો લ્યુમેન વ્યાસ આશરે $5-10 \ \mu m$ હોય છે.
તે ધમનિકાઓ અને શિરિકાઓને જોડે છે,જે રુધિર અને આસપાસના પેશીઓ વચ્ચે વાયુઓ,પોષક તત્વો અને નકામા પદાર્થોની આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે.
તેમના અત્યંત સાંકડા લ્યુમેનને કારણે,રક્તકણો ઘણીવાર તેમાંથી એક હરોળમાં પસાર થાય છે.

(A) ધમનીઓ જાડી દીવાલ ધરાવતી રુધિરવાહિનીઓ છે જે હૃદયમાંથી ઓક્સિજનયુક્ત રુધિરને શરીરના વિવિધ ભાગો સુધી પહોંચાડે છે.
હૃદયના પમ્પિંગ કાર્ય અને આ વાહિનીઓના સાંકડા અવકાશ (lumen) ને કારણે,રુધિર ધમનીઓમાં ઊંચા દબાણ હેઠળ વહે છે.
તેની સરખામણીમાં,શિરાઓની દીવાલ પાતળી હોય છે અને તેમાં વાલ્વ હોય છે જે રુધિરને પાછું વહેતું અટકાવે છે,કારણ કે શિરાઓમાં રુધિર ઓછા દબાણ હેઠળ વહે છે.

(C) $Vasa vasorum$ એ નાની રુધિરવાહિનીઓ છે જે મોટી રુધિરવાહિનીઓની દીવાલોને રુધિર પૂરું પાડે છે.
તેમને રુધિરવાહિનીઓની રુધિરવાહિનીઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, તે મોટી ધમનીઓ અને શિરાઓના $tunica adventitia$ અને $tunica media$ ના બાહ્ય ભાગને ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે, કારણ કે આ સ્તરો એટલા જાડા હોય છે કે માત્ર લ્યુમેનમાંથી પ્રસરણ દ્વારા તેમને પોષણ મળી શકતું નથી.

(B) રુધિરની સ્નિગ્ધતા એટલે રુધિરના વહનમાં રહેતો અવરોધ અથવા તેની ઘટ્ટતા.
તે રુધિરવાહિનીઓ દ્વારા રુધિરના પ્રવાહમાં પરિઘવર્તી અવરોધ (peripheral resistance) નક્કી કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
વધેલો પરિઘવર્તી અવરોધ સીધી રીતે ધમનીની દીવાલો પર લાગતા દબાણને અસર કરે છે,ખાસ કરીને હૃદયના શિથિલન તબક્કા દરમિયાન,જેને ડાયસ્ટોલિક રુધિર દબાણ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,રુધિરની સ્નિગ્ધતા એ ડાયસ્ટોલિક રુધિર દબાણને જાળવી રાખવા માટેનું એક મુખ્ય પરિબળ છે.

(A) કેશિકાઓમાં રુધિરનો પ્રવાહ સૌથી ધીમો હોય છે જેથી રુધિર અને પેશીઓ વચ્ચે વાયુઓ,પોષક તત્વો અને નકામા પદાર્થોની આપ-લે માટે પૂરતો સમય મળી રહે.
અસરકારક પ્રસરણ માટે રુધિર સામાન્ય રીતે કેશિકાઓમાં આશરે $1 - 3 \text{ સેકન્ડ}$ સુધી રહે છે.

(A) રુધિરના પ્રવાહનો વેગ રુધિરવાહિનીઓના કુલ આડછેદના ક્ષેત્રફળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
જોકે $\text{મહાધમની}$ $(Aorta)$ નો વ્યાસ સૌથી વધુ હોય છે, પરંતુ $\text{કેશિકાઓ}$ $(Capillaries)$ ની સંખ્યા ખૂબ જ વધારે હોવાથી તેમનું કુલ આડછેદનું ક્ષેત્રફળ તમામ રુધિરવાહિનીઓમાં સૌથી વધુ હોય છે.
આ વિશાળ કુલ આડછેદના ક્ષેત્રફળને કારણે, $\text{કેશિકાઓ}$ માં રુધિરના પ્રવાહનો વેગ ન્યૂનતમ હોય છે, જે રુધિર અને પેશીઓ વચ્ચે વાયુઓ, પોષક તત્વો અને નકામા પદાર્થોની કાર્યક્ષમ આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે.

(C) શિરાઓ ધમનીઓથી મુખ્યત્વે અલગ પડે છે કારણ કે તેમાં વાલ્વ હોય છે.
આ વાલ્વ રુધિરના પ્રતિપ્રવાહને રોકવા માટે આવશ્યક છે,કારણ કે શિરાઓમાં રુધિર ધમનીઓની તુલનામાં ઓછા દબાણે વહે છે.
સામાન્ય રીતે ધમનીઓની દીવાલ જાડી અને સ્નાયુબદ્ધ હોય છે અને લ્યુમેન સાંકડી હોય છે,જ્યારે શિરાઓની દીવાલ પાતળી અને લ્યુમેન પહોળી હોય છે.

(A) માનવ $RBC$ નો સરેરાશ વ્યાસ આશરે $7-8 \mu m$ હોય છે.
તેમના લવચીક,દ્વિ-અંતર્ગોળ (biconcave) આકાર અને સાયટોસ્કેલેટનને કારણે,$RBC$ તેમના પોતાના વ્યાસ કરતા સાંકડી કેશિકાઓમાંથી પસાર થઈ શકે છે.
કેશિકાઓનો વ્યાસ $5-10 \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે.
જોકે,$RBC$ તેમના આકારમાં ફેરફાર કરીને $4 \mu m$ જેટલી સાંકડી કેશિકાઓમાંથી પણ પસાર થઈ શકે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. માનવ શરીરની સૌથી મોટી રુધિરવાહિની મહાધમની (પૃષ્ઠ મહાધમની) છે.
તે એક મોટી,કમાન આકારની વાહિની છે જે હૃદયના ડાબા ક્ષેપકમાંથી ઉદ્ભવે છે અને તેની વિવિધ શાખાઓ દ્વારા સમગ્ર શરીરમાં ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર પહોંચાડે છે.

(C) ધમનીઓ એ રુધિરવાહિનીઓ છે જે સામાન્ય રીતે હૃદયથી શરીરના પેશીઓ તરફ ઓક્સિજનયુક્ત રુધિરનું વહન કરે છે.
જોકે,$Pulmonary$ (ફુપ્ફુસીય) ધમની આ નિયમનો અપવાદ છે.
તે હૃદયના જમણા ક્ષેપકમાંથી ઓક્સિજન મેળવવા માટે ફેફસાં સુધી ઓક્સિજનવિહીન રુધિરનું વહન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) શિરાઓ પેશીઓમાંથી રુધિરને પાછું હૃદય તરફ લઈ જાય છે.
શિરાઓમાં રુધિર હૃદયથી દૂર જતું હોવાથી અને તે કેશિકાઓમાંથી પસાર થઈ ચૂક્યું હોવાથી,તે ઓછા દબાણ હેઠળ વહે છે.
રુધિર માત્ર એક જ દિશામાં એટલે કે હૃદય તરફ વહે અને ગુરુત્વાકર્ષણ કે અન્ય પરિબળોને કારણે રુધિરનો પ્રતિપ્રવાહ ન થાય તે માટે શિરાઓમાં વાલ્વ આવેલા હોય છે.
તેથી,ઓછા દબાણ હેઠળ વહેતા રુધિરના પ્રતિપ્રવાહને અટકાવવા માટે શિરાઓમાં વાલ્વ હોય છે.

(A) $Vasa$ $vasorum$ એ નાની રુધિરવાહિનીઓનું એક જાળું છે જે મોટી રુધિરવાહિનીઓ, જેમ કે મહાધમની અને તેની શાખાઓની દીવાલોને રુધિર પૂરું પાડે છે.
મોટી રુધિરવાહિનીઓની દીવાલો ખૂબ જાડી હોવાથી, મુખ્ય પોલાણમાંથી પોષક તત્વો અને ઓક્સિજનનું પ્રસરણ શક્ય હોતું નથી, તેથી ટ્યુનિકા એડવેન્ટિશિયા અને ટ્યુનિકા મીડિયાના બહારના ભાગને પોષણ આપવા માટે આ વિશિષ્ટ વાહિનીઓની જરૂર પડે છે.

(C) ધમનીની દીવાલ ત્રણ અલગ-અલગ સ્તરોની બનેલી હોય છે.
અંદરની બાજુ (લ્યુમેન) થી બહારની તરફ આ સ્તરો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Tunica$ $interna$ (અથવા $tunica$ $intima$): સૌથી અંદરનું સ્તર જે એન્ડોથેલિયલ કોષોનું બનેલું હોય છે.
$2$. $Tunica$ $media$: વચ્ચેનું સ્તર જે સરળ સ્નાયુઓ અને સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓનું બનેલું હોય છે.
$3$. $Tunica$ $externa$ (અથવા $tunica$ $adventitia$): સૌથી બહારનું સ્તર જે તંતુમય સંયોજક પેશીનું બનેલું હોય છે.
તેથી,અંદરથી બહાર તરફનો સાચો ક્રમ $Tunica$ $interna$,$Tunica$ $media$ અને $Tunica$ $externa$ છે.

(D) ધમની અને શિરા એ માનવ રુધિરાભિસરણ તંત્રની બે મુખ્ય રુધિરવાહિનીઓ છે.
$1$. હૃદય દ્વારા પંપ થતા રુધિરના ઊંચા દબાણને સહન કરવા માટે ધમનીઓની દીવાલ જાડી અને સ્થિતિસ્થાપક હોય છે.
$2$. શિરાની સરખામણીમાં ધમનીનું પોલાણ (લ્યુમેન) સાંકડું હોય છે,જે રુધિરનું દબાણ જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.
$3$. શિરામાં રુધિરને પાછું વહેતું અટકાવવા માટે વાલ્વ હોય છે,જ્યારે ધમનીમાં સામાન્ય રીતે વાલ્વનો અભાવ હોય છે (સિવાય કે મહાધમની અને ફુપ્ફુસીય ધમનીના મૂળમાં).
તેથી,ઉપરના તમામ લક્ષણો ધમનીને શિરાથી અલગ પાડે છે.

(B) હૃદસ્નાયુ, જેને માયોકાર્ડિયમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તેને કાર્ય કરવા માટે સતત ઓક્સિજનયુક્ત રુધિરની જરૂર હોય છે. આ રુધિર $Coronary$ arteries (કોરોનરી ધમનીઓ) દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે. આ ધમનીઓ મહાધમનીના પાયામાંથી નીકળે છે અને હૃદયની આસપાસ વીંટળાયેલી હોય છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે હૃદયના પેશીઓને જરૂરી પોષક તત્વો અને ઓક્સિજન મળે.

(B) માનવ રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં,ફુપ્ફુસીય શિરા એ એકમાત્ર એવી શિરા છે જે ફેફસાંમાંથી હૃદયના ડાબા કર્ણકમાં ઓક્સિજનયુક્ત (શુદ્ધ) રુધિરનું વહન કરે છે.
દૈહિક રુધિરાભિસરણની અન્ય તમામ શિરાઓ ઓક્સિજનવિહીન (અશુદ્ધ) રુધિરનું વહન કરે છે.
ફુપ્ફુસીય ધમની હૃદયમાંથી ફેફસાં તરફ ઓક્સિજનવિહીન રુધિર લઈ જાય છે.
મૂત્રપિંડ શિરા મૂત્રપિંડમાંથી અશુદ્ધ રુધિર દૂર કરે છે.
યકૃત નિવાહિકા શિરા પાચનમાર્ગમાંથી પોષકતત્વોયુક્ત પરંતુ ઓક્સિજનવિહીન રુધિરને યકૃત સુધી પહોંચાડે છે.

(D) માનવના મૃત્યુ બાદ,હૃદય રુધિરનું પમ્પિંગ કરવાનું બંધ કરી દે છે. ધમનીઓની દીવાલ સ્થિતિસ્થાપક હોવાને કારણે,તે સંકોચાય છે અને રુધિરને કેશિકાઓમાં અને ત્યારબાદ શિરાઓમાં ધકેલે છે. પરિણામે,ધમનીઓ ખાલી થઈ જાય છે,જ્યારે શિરાઓ રુધિરથી ભરેલી રહે છે. તેથી,સાચું અવલોકન એ છે કે શિરાઓ રુધિરથી ભરેલી હોય છે અને ધમનીઓ ખાલી હોય છે.

(C) શિરાઓ અને ધમનીઓ વચ્ચેનો મુખ્ય રચનાત્મક તફાવત શિરાઓમાં વાલ્વની હાજરી છે.
શિરાઓ ઓછા દબાણ હેઠળ રુધિરને હૃદય તરફ લઈ જાય છે.
આ ઓછા દબાણને કારણે અને ગુરુત્વાકર્ષણની અસરને લીધે,શિરાઓમાં વાલ્વ હોય છે જે રુધિરને પાછું વહેતું અટકાવે છે,જેથી તે માત્ર એક જ દિશામાં વહે છે.
બીજી તરફ,ધમનીઓ ઉચ્ચ દબાણ હેઠળ હૃદયથી દૂર રુધિર લઈ જાય છે,તેથી તેમાં વાલ્વની જરૂર હોતી નથી.

(C) ધમનીની દીવાલ ત્રણ અલગ-અલગ સ્તરોની બનેલી હોય છે:
$1$. $Tunica$ $interna$ (અથવા $tunica$ $intima$): આ સૌથી અંદરનું સ્તર છે,જે રુધિરના સંપર્કમાં હોય છે.
$2$. $Tunica$ $media$: આ મધ્યનું સ્તર છે,જે સરળ સ્નાયુઓ અને સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓનું બનેલું હોય છે.
$3$. $Tunica$ $externa$ (અથવા $tunica$ $adventitia$): આ સૌથી બહારનું સ્તર છે,જે સંયોજક પેશીનું બનેલું હોય છે.
તેથી,અંદરથી બહાર તરફનો સાચો ક્રમ $Tunica$ $interna$,$Tunica$ $media$ અને $Tunica$ $externa$ છે.

(D) $1$. ધમનીઓ એવી રુધિરવાહિનીઓ છે જે રુધિરને હૃદયથી દૂર વિવિધ અંગો તરફ લઈ જાય છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.
$2$. વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે ફુપ્ફુસીય ધમની ઓક્સિજનવિહીન રુધિર અને ફુપ્ફુસીય શિરા ઓક્સિજનયુક્ત રુધિરનું વહન કરે છે.
$3$. વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે શિરાનું રુધિર (ઓક્સિજનવિહીન) જમણા કર્ણકમાં પાછું ફરે છે,ડાબા કર્ણકમાં નહીં.
$4$. વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે શિરામાં રુધિરના પ્રતિપ્રવાહને રોકવા માટે વાલ્વ હોય છે,જ્યારે ધમનીઓમાં સામાન્ય રીતે વાલ્વ હોતા નથી (સિવાય કે મહાધમની અને ફુપ્ફુસીય ધમનીના મૂળમાં).

(B) હૃદયના સ્નાયુઓ, જેને માયોકાર્ડિયમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તેને કાર્ય કરવા માટે સતત ઓક્સિજનયુક્ત રુધિરની જરૂર હોય છે. આ રુધિર $Coronary$ arteries (કોરોનરી ધમનીઓ) દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે. આ ધમનીઓ મહાધમનીના પાયામાંથી નીકળે છે અને હૃદયની આસપાસ વીંટળાયેલી હોય છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે હૃદયના પેશીઓને જરૂરી પોષક તત્વો અને ઓક્સિજન મળે.

(B) ફુપ્ફુસીય ધમની હૃદયમાંથી અશુદ્ધ (ઓક્સિજનવિહીન) રુધિરને ફેફસાં તરફ લઈ જાય છે,જ્યારે ફુપ્ફુસીય શિરા ફેફસાંમાંથી શુદ્ધ (ઓક્સિજનયુક્ત) રુધિરને હૃદય તરફ લાવે છે.
સામાન્ય રીતે ધમનીઓની દીવાલ શિરાઓની સરખામણીમાં વધુ જાડી હોય છે અને તેમનું પોલાણ (lumen) સાંકડું હોય છે જેથી તેઓ વધુ રુધિર દબાણને સહન કરી શકે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,ફુપ્ફુસીય ધમનીની સ્નાયુબદ્ધ દીવાલ ફુપ્ફુસીય શિરા કરતા વધુ જાડી હોય છે,જે તમામ ધમનીઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(A) માનવ શરીરમાં આવેલી સૌથી નાની રુધિરવાહિનીઓ કેશિકાઓ છે.
કેશિકાઓની દીવાલ ખૂબ જ પાતળી હોય છે,જે અંતઃચ્છદ કોષોના માત્ર એક સ્તરની બનેલી હોય છે. આ રચના રુધિર અને તેની આસપાસની પેશીઓ વચ્ચે વાયુઓ,પોષક તત્વો અને નકામા પદાર્થોની આપ-લે કરવામાં મદદરૂપ થાય છે.
ધમની અને શિરાઓ ઘણી મોટી વાહિનીઓ છે જે અનુક્રમે હૃદયથી રુધિરનું વહન કરે છે અને હૃદય તરફ રુધિર લાવે છે,જ્યારે મહાશિરા એ શરીરની સૌથી મોટી શિરા છે.

(D) રુધિરવાહિનીઓ,જેમ કે ધમની અને શિરા,ત્રણ મુખ્ય સ્તરોની બનેલી હોય છે:
$1$. ટ્યુનિકા ઇન્ટિમા (Tunica intima): સૌથી અંદરનું સ્તર,જે અંતઃચ્છદ (endothelium) નું બનેલું હોય છે.
$2$. ટ્યુનિકા મીડિયા (Tunica media): મધ્યનું સ્તર,જે અરેખિત સ્નાયુતંતુઓ અને સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓનું બનેલું હોય છે.
$3$. ટ્યુનિકા એક્સટર્ના (Tunica externa): સૌથી બહારનું સ્તર,જે સંયોજક પેશી અને કોલેજન તંતુઓનું બનેલું હોય છે.
આમ,રુધિરવાહિનીઓ અંતઃચ્છદ,સંયોજક પેશી અને સ્નાયુતંતુઓના સ્તરોની બનેલી હોય છે.

(A) ધમનીની દીવાલ ત્રણ સ્તરોની બનેલી હોય છે: $Tunica$ $intima$ (સૌથી અંદરનું),$Tunica$ $media$ (મધ્યનું),અને $Tunica$ $externa$ (સૌથી બહારનું).
આંતરિક ઈલાસ્ટીકપટલ એ સ્થિતિસ્થાપક પેશીનું એક સ્તર છે જે $Tunica$ $intima$ ને $Tunica$ $media$ થી અલગ કરે છે.
આ રચના ધમનીઓની લાક્ષણિકતા છે,જે તેમને ઉચ્ચ રુધિર દબાણ સામે ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે.
શિરાઓમાં સામાન્ય રીતે સુસ્પષ્ટ આંતરિક ઈલાસ્ટીકપટલનો અભાવ હોય છે.

(B) એન્જીયોલોજી એ તબીબી વિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે રુધિરાભિસરણ તંત્ર અને લસિકા તંત્રના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે,જેમાં ધમનીઓ,શિરાઓ અને લસિકા વાહિનીઓનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,તેને રુધિરવાહિનીઓના અભ્યાસ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(C) શિરાઓ એ રુધિરવાહિનીઓ છે જે પેશીઓમાંથી અશુદ્ધ રુધિરને હૃદય તરફ પાછું લઈ જાય છે.
ધમનીઓથી વિપરીત,જે ઊંચા દબાણને સહન કરવા માટે જાડી,સ્થિતિસ્થાપક અને સ્નાયુબદ્ધ દિવાલો ધરાવે છે,શિરાઓની દિવાલો પાતળી હોય છે અને તેમનું પોલાણ (lumen) મોટું હોય છે.
એક મુખ્ય રચનાત્મક તફાવત શિરાઓમાં વાલ્વની હાજરી છે.
આ વાલ્વ એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે રુધિર માત્ર એક જ દિશામાં એટલે કે હૃદય તરફ વહે અને ગુરુત્વાકર્ષણ અથવા ઓછા દબાણને કારણે રુધિર પાછું ન વહે.

(B) $Cutaneous$ શબ્દનો અર્થ ત્વચા થાય છે. ત્વચીય ધમની ત્વચાના કોષોને ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર પૂરું પાડે છે. આપેલા વિકલ્પો માનવ શરીરરચના વિજ્ઞાનના પ્રમાણિત સંદર્ભ સાથે સુસંગત નથી,પરંતુ સામાન્ય રીતે આ ધમની ત્વચાના ભાગોમાં રુધિર પહોંચાડવાનું કાર્ય કરે છે.

(D) રુધિરવાહિનીઓ,જેમ કે ધમનીઓ અને શિરાઓ,ત્રણ મુખ્ય સ્તરોની બનેલી હોય છે:
$1$. $Tunica$ $intima$: સૌથી અંદરનું સ્તર,જે લાદીસમ અંતઃચ્છદનું બનેલું હોય છે.
$2$. $Tunica$ $media$: મધ્યનું સ્તર,જે અરેખિત સ્નાયુતંતુઓ અને સ્થિતિસ્થાપક તંતુઓનું બનેલું હોય છે.
$3$. $Tunica$ $externa$ $(adventitia)$: સૌથી બહારનું સ્તર,જે તંતુમય સંયોજક પેશીનું બનેલું હોય છે.
આમ,રુધિરવાહિનીઓ અંતઃચ્છદ,સંયોજક પેશી અને સ્નાયુતંતુઓ એમ ત્રણેય ઘટકોની બનેલી હોય છે.

(A) પરિવહન તંત્ર રુધિરવાહિનીઓનું બનેલું હોય છે,જેમાં ધમનીઓ,ધમનીકાઓ,કેશિકાઓ અને શિરાઓનો સમાવેશ થાય છે.
ધમનીઓ,ધમનીકાઓ અને શિરાઓ રુધિરના પ્રવાહ અને દબાણને નિયંત્રિત કરવા માટે સ્નાયુમય દીવાલ (ટ્યુનિકા મીડિયા) ધરાવે છે.
કેશિકાઓ સૌથી નાની રુધિરવાહિનીઓ છે,જે માત્ર અંતઃચ્છદ (endothelial) કોષોના એક સ્તરની બનેલી હોય છે.
તેમાં સ્નાયુમય દીવાલનો અભાવ હોય છે,જે રુધિર અને આસપાસની પેશીઓ વચ્ચે વાયુઓ,પોષક તત્વો અને નકામા પદાર્થોની કાર્યક્ષમ આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) ફ્રેનિક ધમની ($phrenic$ $artery$) ઉરોદરપટલને ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર પહોંચાડવા માટે જવાબદાર છે,જે શ્વસન માટેનું મુખ્ય સ્નાયુ છે.
- બરોળ ધમની ($splenic$ $artery$) બરોળને રુધિર પૂરું પાડે છે.
- મૂત્રપિંડ ધમની ($renal$ $artery$) મૂત્રપિંડને રુધિર પૂરું પાડે છે.
- પૂચ્છીય ધમની ($caudal$ $artery$) પ્રાણીઓમાં પૂંછડીના ભાગને રુધિર પૂરું પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) ઈન્ટ્રાવેનસ $(IV)$ ઈન્જેક્શન, જેમાં દવાને સીધી $\text{શિરાઓ}$ (Veins) માં દાખલ કરવામાં આવે છે, તે દવાની ઝડપી અસર માટે સૌથી વધુ પસંદ કરવામાં આવતી પદ્ધતિ છે। કારણ કે $\text{શિરાઓ}$ માં રહેલું રુધિર સીધું હૃદય તરફ અને ત્યારબાદ શરીરના બાકીના ભાગોમાં વહે છે, તેથી દવા લગભગ તરત જ લક્ષિત પેશીઓ સુધી પહોંચી જાય છે। આ પદ્ધતિ કટોકટીની પરિસ્થિતિઓ માટે અત્યંત અસરકારક છે જ્યાં ઝડપી ઉપચારાત્મક અસરની જરૂર હોય છે।

(C) વાસોકોન્સ્ટ્રિક્શન એટલે રુધિરવાહિનીઓની દીવાલના સ્નાયુઓના સંકોચનને કારણે રુધિરવાહિનીઓનું સાંકડું થવું,ખાસ કરીને મોટી ધમનીઓ અને નાની ધમનિકાઓમાં.
જ્યારે રુધિરવાહિનીઓનો વ્યાસ ઘટે છે,ત્યારે રુધિરના વહન સામેનો અવરોધ વધે છે.
હિમોડાયનેમિક્સના સિદ્ધાંતો મુજબ,પરિઘવર્તી અવરોધમાં વધારો થવાથી રુધિરના દબાણમાં વધારો થાય છે.
તેથી,વાસોકોન્સ્ટ્રિક્શન રુધિરના દબાણમાં વધારો કરે છે.