Blood and Blood Group Questions in Gujarati

(C) દેડકા સહિતના પૃષ્ઠવંશીઓના રુધિરમાં ઓક્સિજનના વહન માટે જવાબદાર શ્વસન રંજકદ્રવ્ય $Haemoglobin$ (હિમોગ્લોબિન) છે.
$Haemoglobin$ એ રક્તકણોમાં જોવા મળતું આયર્નયુક્ત મેટાલોપ્રોટીન છે,જે ઓક્સિજન સાથે જોડાઈને $Oxyhaemoglobin$ બનાવે છે,જે ઓક્સિજનને શ્વસન અંગોમાંથી પેશીઓ સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે.

(D) પુખ્ત વયના લોકોમાં, લાલ અસ્થિમજ્જા $(myeloid \text{ tissue})$ રુધિરકોષોના નિર્માણ માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે. તે રક્તકણો $(RBCs)$, કણિકામય શ્વેતકણો અને ત્રાકકણોના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.

(B) સસ્તન પ્રાણીઓમાં,અસ્થિમજ્જા એ રુધિરકોષોના નિર્માણ (haematopoiesis) માટેનું મુખ્ય સ્થાન છે. તેમાં સ્ટેમ કોષો હોય છે જે રક્તકણો,શ્વેતકણો અને ત્રાકકણોમાં વિભેદિત થાય છે. તેથી,તે રુધિરકોષોના નિર્માણ માટેની પેશી (haemopoietic tissue) તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
પોલિસીથેમિયા એ એવી સ્થિતિ છે જે રુધિરમાં રક્તકણો $(R.B.C.)$ ની સંખ્યામાં અસામાન્ય વધારા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
એનિમિયા એટલે $R.B.C.$ અથવા હિમોગ્લોબિનની સંખ્યામાં ઘટાડો થવો.
લ્યુકેમિયા એ રુધિર અથવા અસ્થિમજ્જાનું એક પ્રકારનું કેન્સર છે,જે શ્વેત રક્તકણો $(W.B.C.)$ ની સંખ્યામાં અસામાન્ય વધારા દ્વારા વર્ગીકૃત થાય છે.

(C) મનુષ્યના $RBC$ (રક્તકણ) નું સરેરાશ આયુષ્ય આશરે $120$ દિવસનું હોય છે.
આ સમયગાળા પછી,તેઓ બરોળ (spleen) માં નાશ પામે છે,જેને ઘણીવાર '$RBC$ નું કબ્રસ્તાન' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેની સરખામણીમાં,દેડકામાં $RBC$ નું આયુષ્ય $100$ દિવસ અને સસલામાં $80$ દિવસ હોય છે.

(A) $Leukopenia$ (લ્યુકોપેનિયા) શબ્દનો ઉપયોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે શ્વેત રુધિર કોષો $(W.B.C.)$ ની સંખ્યા સામાન્ય મર્યાદા કરતા ઘટી જાય છે,જે સામાન્ય રીતે રુધિરના પ્રતિ ઘન મિલીમીટર દીઠ $5,000$ થી ઓછી હોય છે.
$Leukemia$ (લ્યુકેમિયા) એ રુધિર બનાવતી પેશીઓનું કેન્સર છે,જે ઘણીવાર અપરિપક્વ $W.B.C.$ ની અસામાન્ય રીતે વધુ સંખ્યા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
$Anaemia$ (એનિમિયા) એ રુધિરમાં રક્તકણો અથવા હિમોગ્લોબિનની સંખ્યામાં ઘટાડો સૂચવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Leukopenia$ છે.

(A) મોનોસાઇટ્સ એ સૌથી મોટા કદના શ્વેતકણો (leucocytes) છે,જેનું કદ સામાન્ય રીતે $12-15 \ \mu m$ હોય છે.
તેઓ કુલ $W.B.C.$ ના લગભગ $2-8\%$ જેટલો ભાગ બનાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$5.3\%$ એ મોનોસાઇટ્સ માટેની પ્રમાણિત શારીરિક શ્રેણીમાં આવે છે.

(A) પુખ્ત વયના મનુષ્યમાં રુધિર કોષોના નિર્માણની પ્રક્રિયા,જેને હિમેટોપોએસીસ કહેવામાં આવે છે,તે મુખ્યત્વે લાલ અસ્થિમજ્જામાં થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,લાંબા અસ્થિઓના છેડાઓ (epiphyses) માં જોવા મળતી લાલ અસ્થિમજ્જા,તેમજ પાંસળીઓ,ઉરોસ્થિ (sternum),કરોડસ્તંભ અને નિતંબના અસ્થિઓમાં રક્તકણો $(R.B.C.)$,શ્વેતકણો $(W.B.C.)$ અને ત્રાકકણો (platelets) નું ઉત્પાદન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) મોટાભાગના સસ્તન પ્રાણીઓમાં ઓક્સિજનના વહન માટે સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવા માટે $RBCs$ (રક્તકણો) ગોળાકાર,અંતર્ગોળ અને કોષકેન્દ્રવિહીન હોય છે.
જોકે,ઊંટ (કેમેલિડે પરિવારના સભ્યો) આ બાબતમાં અપવાદ છે.
તેમના રક્તકણો આકારમાં અંડાકાર હોય છે અને તેમાં કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે,જે આ પ્રાણીઓ માટે એક વિશિષ્ટ અનુકૂલન છે.

(B) શ્વેતકણો $(WBCs)$,જેને લ્યુકોસાઇટ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેનું મુખ્ય લક્ષણ એ છે કે તેમનું કોષકેન્દ્ર અનિયમિત આકારનું હોય છે.
ખાસ કરીને,કણિકામય શ્વેતકણો (ન્યુટ્રોફિલ્સ,ઇઓસિનોફિલ્સ અને બેસોફિલ્સ) માં ખંડિત કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે,જેને અનિયમિત ગણવામાં આવે છે.
અકણિકામય શ્વેતકણોમાં પણ,કોષકેન્દ્ર ઘણીવાર મૂત્રપિંડ આકારનું અથવા ખાંચવાળું હોય છે,જે સંપૂર્ણ ગોળાકાર કે અંડાકાર હોતું નથી.
તેથી,$WBCs$ ના કોષકેન્દ્ર માટે સૌથી સચોટ સામાન્ય વર્ણન 'અનિયમિત' છે.

(A) માનવ રુધિરનો $pH$ સામાન્ય રીતે આલ્કલાઇન (બેઝિક) હોય છે,જે સામાન્ય રીતે $7.35$ થી $7.45$ ની વચ્ચે હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$7.4$ એ માનવ રુધિરના શારીરિક $pH$ નું પ્રમાણિત મૂલ્ય છે.

(A) સોડિયમ ઓક્સાલેટ,સોડિયમ સાઇટ્રેટ અને $EDTA$ (ઇથિલિન ડાયએમાઇન ટેટ્રા એસિટિક એસિડ) નો ઉપયોગ પ્રયોગશાળાઓ અને બ્લડ બેંકોમાં એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ્સ તરીકે થાય છે.
આ પદાર્થો $Ca^{++}$ આયનો સાથે જોડાઈને કાર્ય કરે છે,જે રક્ત ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
રક્તમાંથી મુક્ત $Ca^{++}$ આયનોને દૂર કરીને,તેઓ પ્રોથ્રોમ્બિનનું થ્રોમ્બિનમાં રૂપાંતર અટકાવે છે,જેનાથી રક્ત ગંઠાઈ જતું અટકે છે.
આ સંયોજનોને ચીલેટિંગ એજન્ટ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) નિસ્યંદિત પાણી એ રક્તકણો $(RBCs)$ ના કોષરસની સાપેક્ષમાં અધોસાંદ્ર (hypotonic) દ્રાવણ છે.
જ્યારે $RBCs$ ને નિસ્યંદિત પાણીમાં મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે અંતઃઆસૃતિ (endosmosis) ની પ્રક્રિયા દ્વારા પાણી કોષોમાં પ્રવેશ કરે છે.
જેમ પાણી અંદર પ્રવેશે છે,તેમ $RBCs$ ના કદમાં વધારો થાય છે.
પ્રાણીકોષોમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોવાથી,કોષરસપટલ અંતે ફાટી જાય છે,જેના કારણે કોષો ફૂટી જાય છે.

(B) પૃષ્ઠવંશીઓના રુધિરમાં રહેલું લાલ રંજકદ્રવ્ય $\text{હિમોગ્લોબિન}$ છે.
$\text{હિમોગ્લોબિન}$ એ એક સંયુગ્મી પ્રોટીન છે જે $\text{ગ્લોબિન}$ નામના પ્રોટીન ભાગ અને $\text{હિમ}$ નામના પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપનું બનેલું છે.
$\text{હિમ}$ એ આયર્ન-પોર્ફિરિન સંકુલ છે, જેનો અર્થ છે કે તેના કેન્દ્રમાં $\text{આયર્ન}$ $(Fe^{2+})$ આયન રહેલો હોય છે.
આ $\text{આયર્ન}$ આયન $\text{ઓક્સિજન}$ સાથે જોડાવા માટે જવાબદાર છે અને રુધિરને તેનો લાક્ષણિક લાલ રંગ આપે છે.

(B) રુધિર એક પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે,જે રુધિર કોષો ($RBCs$,$WBCs$ અને ત્રાકકણો) અને પ્લાઝ્માની બનેલી હોય છે. તેથી,સાચું બંધારણ પ્લાઝ્મા,રક્તકણો,શ્વેતકણો અને ત્રાકકણોનો સમાવેશ કરે છે.

(B) $RBC$ (રક્તકણ) બનવાની પ્રક્રિયા,જેને એરિથ્રોપોએસીસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે શરીરની ઓક્સિજનની જરૂરિયાત દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
ઊંઘ દરમિયાન,શરીરનો ચયાપચયનો દર ઘટે છે,જેના પરિણામે સક્રિય અવસ્થાની તુલનામાં ઓક્સિજનનો વપરાશ ઓછો થાય છે.
ઓક્સિજનની જરૂરિયાત ઘટતી હોવાથી,એરિથ્રોપોએટિન (જે હોર્મોન $RBC$ ના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે) ના ઉત્પાદન માટેનું ઉત્તેજન ઘટે છે.
તેથી,ઊંઘ દરમિયાન $RBC$ બનવાનો દર ઘટે છે.

(B) એરિથ્રોપોએસીસ (રક્તકણો બનવાની પ્રક્રિયા) નો દર મુખ્યત્વે એરિથ્રોપોએટિન નામના અંતઃસ્ત્રાવ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવ રુધિરમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ઘટવાને કારણે (હાયપોક્સિયા) મુખ્યત્વે મૂત્રપિંડ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે અને રુધિરમાં મુક્ત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.

(C) રુધિર એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારની સંયોજક પેશી છે જે પ્રવાહી આધારક,પ્લાઝ્મા અને રુધિર કોષોની બનેલી હોય છે. રુધિર કોષોમાં રક્તકણો $(RBCs)$,શ્વેતકણો $(WBCs)$ અને ત્રાકકણો (platelets) નો સમાવેશ થાય છે. તેથી,વાહક પેશી અથવા પ્રવાહી પેશી આ તમામ ઘટકોની બનેલી હોય છે.

(A) શ્વેતકણોને સાચા કોષો માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ કોષકેન્દ્ર અને અન્ય કોષીય અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર,ગોલ્ગી પ્રસાધન અને તારાકેન્દ્ર ધરાવે છે,જે એક સંપૂર્ણ કોષની લાક્ષણિકતા છે.
તેની સરખામણીમાં,પુખ્ત સસ્તન પ્રાણીઓના રક્તકણો $(RBCs)$ માં કોષકેન્દ્ર અને મોટાભાગની અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,તેથી જ તેમને સૈદ્ધાંતિક રીતે 'સાચા' કોષો માનવામાં આવતા નથી.

(B) રેટિક્યુલોસાઇટ્સ એ પરિપક્વ $RBCs$ (રક્તકણો) ના પુરોગામી કોષો છે.
અસ્થિમજ્જામાં રક્તકણ નિર્માણ (erythropoiesis) ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,કોષ તેનું કોષકેન્દ્ર અને અન્ય અંગિકાઓ ગુમાવીને રેટિક્યુલોસાઇટ બને છે.
આ કોષો રુધિરપ્રવાહમાં મુક્ત થાય છે,જ્યાં તેઓ $1-2$ દિવસમાં સંપૂર્ણ કાર્યક્ષમ $RBCs$ માં પરિપક્વ થાય છે.
તેથી,રેટિક્યુલોસાઇટ્સ મૂળભૂત રીતે અપરિપક્વ રક્તકણો (erythrocytes) છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$RBC$ (રક્તકણો) માં હિમોગ્લોબિન નામનું શ્વસન રંજકદ્રવ્ય હોય છે.
હિમોગ્લોબિન એક સંયુક્ત પ્રોટીન છે જેમાં આયર્ન તેના પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપ (હિમ) તરીકે હોય છે.
તેથી,રુધિરમાં આયર્નનું સૌથી વધુ પ્રમાણ $RBC$ માં જોવા મળે છે.

(B) મનુષ્યમાં $RBC$ (રક્તકણો) નું આયુષ્ય આશરે $120$ દિવસનું હોય છે.
તેની સરખામણીમાં,શ્વેતકણો $(WBC)$ નું આયુષ્ય ઘણું ઓછું હોય છે,જે સામાન્ય રીતે થોડા કલાકોથી લઈને થોડા દિવસો સુધીનું હોય છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $RBC$ નું આયુષ્ય સૌથી લાંબું છે.

(A) ન્યુટ્રોફિલ્સ એ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા શ્વેતકણો છે,જે માનવ રુધિરમાં કુલ શ્વેતકણોની સંખ્યાના આશરે $60-65\%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે.
ઇઓસિનોફિલ્સ $2-3\%$,બેસોફિલ્સ $0.5-1\%$ અને લિમ્ફોસાઇટ્સ કુલ શ્વેતકણોના $20-25\%$ જેટલા હોય છે.
તેથી,ન્યુટ્રોફિલ્સ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.

(C) મોનોસાઇટ્સ એ સસ્તન પ્રાણીઓના રુધિરમાં સૌથી મોટી શ્વેત રુધિર કણિકાઓ (leukocytes) છે. તે અકણીય (agranulocytes) છે અને સ્વભાવે ભક્ષક (phagocytic) છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ કોષીય કચરો અને રોગકારકોને ગળી જાય છે અને તેનું પાચન કરે છે.

(A) યકૃત એક પ્રતિ-સ્કંદક (anticoagulant) પદાર્થ ઉત્પન્ન કરે છે,જે હેપરિન તરીકે ઓળખાતો હેટરો-પોલિસેકેરાઈડ છે.
આ પદાર્થ રુધિરવાહિનીઓની અંદર થ્રોમ્બિન અને અન્ય સ્કંદન કારકોની ક્રિયાને અવરોધીને રુધિરને જામી જતું અટકાવે છે.

(A) એગ્રેન્યુલોસાઇટ્સ એવા શ્વેતકણો છે જેમના કોષરસમાં કણિકાઓનો અભાવ હોય છે.
લિમ્ફોસાઇટ્સ અને મોનોસાઇટ્સ એ એગ્રેન્યુલોસાઇટ્સના બે મુખ્ય પ્રકારો છે.
લિમ્ફોસાઇટ્સના કોષરસમાં કણિકાઓ હોતી નથી,તેથી તેને એગ્રેન્યુલોસાઇટ કહેવામાં આવે છે.
તેની સામે,ઇઓસિનોફિલ,બેસોફિલ અને ન્યુટ્રોફિલ એ ગ્રેન્યુલોસાઇટ્સ (કણિકાયુક્ત શ્વેતકણો) છે કારણ કે તેમના કોષરસમાં કણિકાઓ જોવા મળે છે.

(A) માનવ $WBC$ (શ્વેતકણો) નું આયુષ્ય કોષના પ્રકાર પર આધારિત હોય છે.
ગ્રેન્યુલોસાઇટ્સ (ન્યુટ્રોફિલ્સ,ઇઓસિનોફિલ્સ અને બેસોફિલ્સ) સામાન્ય રીતે ટૂંકા આયુષ્ય ધરાવે છે,જે રુધિરમાં $4-8$ કલાક પરિભ્રમણ કરે છે અને પેશીઓમાં $4-5$ દિવસ સુધી રહે છે.
મોનોસાઇટ્સનું આયુષ્ય રુધિરમાં $10-20$ કલાકનું હોય છે,ત્યારબાદ તે પેશીઓમાં સ્થળાંતર કરીને મેક્રોફેજમાં ફેરવાય છે.
લિમ્ફોસાઇટ્સ રોગપ્રતિકારક શક્તિની જરૂરિયાત મુજબ થોડા દિવસો,મહિનાઓ અથવા વર્ષો સુધી જીવી શકે છે.
જોકે,સામાન્ય ટૂંકા ગાળાના $WBC$ ના સંદર્ભમાં,સૌથી યોગ્ય જવાબ $10$ દિવસથી ઓછો છે.

(B) શ્વેતકણોને તેમના કોષરસમાં કણિકાઓની હાજરી અથવા ગેરહાજરીના આધારે બે મુખ્ય પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. કણિકામય શ્વેતકણો (Granulocytes): આ કોષોના કોષરસમાં કણિકાઓ જોવા મળે છે,જેમાં ન્યુટ્રોફિલ્સ,ઇઓસિનોફિલ્સ (એસિડોફિલ્સ) અને બેસોફિલ્સનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. કણિકાવિહીન શ્વેતકણો (Agranulocytes): આ કોષોના કોષરસમાં કણિકાઓનો અભાવ હોય છે,જેમાં લિમ્ફોસાઇટ્સ અને મોનોસાઇટ્સનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,મોનોસાઇટ્સ એ કણિકાવિહીન શ્વેતકણો છે,કણિકામય શ્વેતકણો નથી.

(B) ભ્રૂણીય અવસ્થામાં $RBCs$ (રક્તકણો) નું નિર્માણ યકૃત અને બરોળમાં થાય છે. આ પ્રક્રિયાને એરિથ્રોપોએસીસ કહેવામાં આવે છે. પુખ્ત વયના વ્યક્તિઓમાં,$RBC$ ના ઉત્પાદનનું મુખ્ય સ્થાન અસ્થિમજ્જા છે. યકૃત પુખ્ત વયના લોકોમાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,કારણ કે તે આયર્ન,કોપર અને વિટામિન $B_{12}$ ના અકાર્બનિક ક્ષારોનો સંગ્રહ કરે છે,જે રક્તકણો અને હિમોગ્લોબિનના નિર્માણ માટે આવશ્યક છે.

(C) મનુષ્ય અને દેડકાના $RBCs$ વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત એ છે કે મનુષ્યના $RBCs$ પરિપક્વ અવસ્થામાં કોષકેન્દ્રવિહીન હોય છે,જ્યારે દેડકાના $RBCs$ માં કોષકેન્દ્ર હાજર હોય છે.
સ્તનધારી પ્રાણીઓના $RBCs$ માં કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોવાથી તેમાં હિમોગ્લોબિન માટે વધુ જગ્યા મળે છે,જે કોષોની ઓક્સિજન વહન કરવાની ક્ષમતા અને શ્વસન કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરે છે.

(A) બેસોફિલ્સ એ શ્વેત રક્તકણોનો એક પ્રકાર છે જે બળતરા પ્રતિભાવોમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
તેમના કોષરસના કણોમાં હેપરિન (એન્ટિકોએગ્યુલન્ટ),હિસ્ટામાઇન (વેસોડિલેટર) અને સેરોટોનિન જેવા રાસાયણિક મધ્યસ્થીઓ હોય છે.

(A) વિટામિન $K$,જેને એન્ટી-હેમરેજિક ફેક્ટર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ચરબીમાં દ્રાવ્ય વિટામિન છે.
તે યકૃતમાં પ્રોથ્રોમ્બિન (ક્લોટિંગ ફેક્ટર $II$) ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
પ્રોથ્રોમ્બિન એ એક પુરોગામી પ્રોટીન છે જે રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન થ્રોમ્બિનમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(A) ફેગોસાઇટ્સ (ભક્ષક કોષો) એવા કોષો છે જે હાનિકારક વિદેશી કણો,બેક્ટેરિયા અને મૃત અથવા નાશ પામતા કોષોનું ભક્ષણ કરીને શરીરનું રક્ષણ કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$WBCs$ (શ્વેત કણો),ખાસ કરીને ન્યુટ્રોફિલ્સ અને મોનોસાઇટ્સ,ફેગોસાઇટ્સ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$RBCs$ (રક્તકણો) ઓક્સિજનના વહનમાં સામેલ છે,જ્યારે ઉત્સેચકો અને અંતઃસ્ત્રાવો એ જૈવરાસાયણિક પદાર્થો છે,કોષો નથી.

(C) સીરમ એ રુધિર ગંઠાઈ ગયા પછી બાકી રહેતું પારદર્શક,પીળાશ પડતું,પાણી જેવું પ્રવાહી છે.
રુધિર જામવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ફાઈબ્રિનોજન પ્રોટીનનું રૂપાંતર ફાઈબ્રિનના તંતુઓમાં થાય છે,જે ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં ભાગ લે છે.
તેથી,સીરમ એ મૂળભૂત રીતે રુધિર રસ (Plasma) છે જેમાંથી ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટે જવાબદાર ઘટકો (ખાસ કરીને ફાઈબ્રિનોજન) અને રુધિર કોષો દૂર કરવામાં આવ્યા હોય છે.

(C) રુધિર એક સંયોજક પેશી છે જેમાં રુધિરરસ,$RBC$ (રક્તકણો),$WBC$ (શ્વેતકણો) અને ત્રાકકણો હોય છે.
લસિકા એ એક પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે જે મુખ્યત્વે ગળાયેલું રુધિરરસ છે.
લસિકામાં $RBC$ અને ત્રાકકણોનો અભાવ હોય છે,પરંતુ તેમાં લસિકાકણો $(WBC)$ હોય છે જે રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,રુધિરમાં $RBC$ અને $WBC$ બંને હોય છે,જ્યારે લસિકામાં માત્ર $WBC$ (ખાસ કરીને લસિકાકણો) હોય છે અને તેમાં $RBC$ હોતા નથી.

(B) રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા (Blood coagulation) એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જેમાં વિવિધ ગંઠન કારકો સામેલ હોય છે.
$1$. વિટામિન $K$ યકૃતમાં ગંઠન કારકો જેવા કે $II, VII, IX$ અને $X$ ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
$2$. કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{2+})$ ઘણા ગંઠન કારકોના સક્રિયકરણમાં અને પ્રોથ્રોમ્બિનનું થ્રોમ્બિનમાં રૂપાંતર કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$3$. ફાઈબ્રિનોજન એ રુધિરરસનું દ્રાવ્ય પ્રોટીન છે જે રુધિર ગંઠાઈ જવા માટે અદ્રાવ્ય ફાઈબ્રિન તંતુઓમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$4$. વિટામિન $D$ મુખ્યત્વે કેલ્શિયમ હોમિયોસ્ટેસિસ અને હાડકાના સ્વાસ્થ્ય સાથે સંકળાયેલું છે,અને તે રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં સીધી ભૂમિકા ભજવતું નથી.

(D) . મોનોસાઇટ્સ એ સૌથી મોટા શ્વેતકણો છે,જેનું કદ $12-20 \ \mu m$ હોય છે. તેમનું આયુષ્ય અનિશ્ચિત હોય છે,જે થોડા દિવસોથી લઈને ઘણા દિવસો સુધીનું હોઈ શકે છે. તેઓ મૂત્રપિંડ આકારનું કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે અને ફેગોસાઇટિક (ભક્ષક) પ્રકૃતિ ધરાવે છે,જે રોગકારકો અને કોષીય કચરાને ગળી જવામાં મદદ કરે છે.

(B) હેમેટોલોજી એ તબીબી વિજ્ઞાન અને જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે રુધિર,રુધિર બનાવતા અંગો અને રુધિર સંબંધિત રોગોના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે. આ શબ્દ ગ્રીક શબ્દ 'haima' જેનો અર્થ રુધિર થાય છે અને 'logos' જેનો અર્થ અભ્યાસ થાય છે,તેના પરથી ઉતરી આવ્યો છે.

(B) $G-6-P$ ડિહાઈડ્રોજનેઝ (ગ્લુકોઝ$-6-$ફોસ્ફેટ ડિહાઈડ્રોજનેઝ) એ એક ઉત્સેચક છે જે કોષોમાં પેન્ટોઝ ફોસ્ફેટ પાથવેમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
$RBCs$ (રક્તકણો) માં,આ ઉત્સેચક $NADPH$ ઉત્પન્ન કરવા માટે આવશ્યક છે,જે રિડ્યુસ્ડ ગ્લુટાથિઓની માત્રા જાળવવામાં મદદ કરે છે.
રિડ્યુસ્ડ ગ્લુટાથિઓન $RBCs$ ને રિએક્ટિવ ઓક્સિજન સ્પીસીઝ દ્વારા થતા ઓક્સિડેટીવ નુકસાનથી બચાવે છે.
જ્યારે $G-6-P$ ડિહાઈડ્રોજનેઝની ઉણપ હોય છે,ત્યારે $RBCs$ ઓક્સિડેટીવ તણાવ સામે સંવેદનશીલ બની જાય છે,જેના કારણે તેમનો અકાળે વિનાશ થાય છે,જેને હિમોલિસિસ કહેવામાં આવે છે.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે. બરોળ એ ગૌણ લસિકા અંગ છે જે રુધિર માટે ગળણી તરીકે કાર્ય કરે છે. તે રુધિરમાંથી જૂના, ક્ષતિગ્રસ્ત અથવા અસામાન્ય રક્તકણો $(RBCs)$ ને દૂર કરવા માટે જવાબદાર છે. ઘસાઈ ગયેલા $RBCs$ ના નાશ કરવાના આ કાર્યને કારણે, બરોળને સામાન્ય રીતે "$RBCs$ નું કબ્રસ્તાન" કહેવામાં આવે છે.

(A) રુધિર કોષો (રક્તકણો,શ્વેતકણો અને ત્રાકકણો) ના નિર્માણની પ્રક્રિયાને $Haemopoiesis$ (હિમોપોઈસિસ) કહેવામાં આવે છે.
$Haemolysis$ (હિમોલિસિસ) એટલે રક્તકણોનો નાશ થવાની પ્રક્રિયા.
$Haemozoin$ (હિમોઝોઈન) એ મેલેરિયાના પરોપજીવી $Plasmodium$ દ્વારા માનવ રક્તકણોમાં તેના જીવનચક્ર દરમિયાન ઉત્પન્ન થતો ઝેરી પદાર્થ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) $Monocytes$,$Lymphocytes$ અને $Neutrophils$ એ $Leukocytes$ (શ્વેત રક્તકણો) ના પ્રકારો છે,જે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ભાગ લે છે.
$Erythrocytes$ (રક્તકણો) એ $O_2$ અને $CO_2$ જેવા શ્વસન વાયુઓના વહન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,$Erythrocytes$ એ અસંગત છે કારણ કે તે શ્વેત રક્તકણનો પ્રકાર નથી.

(D) વિટામિન $K$ રુધિર ગંઠાઈ જવાની (coagulation) પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે. તે યકૃતમાં રુધિર ગંઠાઈ જવા માટેના કારકો જેવા કે કારક $II$,$VII$,$IX$ અને $X$ ના સંશ્લેષણ માટે સહકારક તરીકે કાર્ય કરે છે. પૂરતા પ્રમાણમાં વિટામિન $K$ ના અભાવે,શરીર આ પ્રોટીનનું અસરકારક રીતે ઉત્પાદન કરી શકતું નથી,જેના પરિણામે રુધિરસ્ત્રાવ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે છે.

(A) રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા (coagulation) એ એક જટિલ પ્રક્રિયા છે જેમાં ગંઠાઈ જવાના પરિબળો (clotting factors) ની શ્રેણી સામેલ હોય છે. ફેક્ટર $XII$ (હેગમેન ફેક્ટર) એ એક સેરીન પ્રોટીઝ છે જે રુધિર ગંઠાઈ જવાની આંતરિક પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે તે નકારાત્મક વીજભારિત સપાટીઓ (જેમ કે ક્ષતિગ્રસ્ત રુધિરવાહિનીઓમાં ખુલ્લા પડેલા કોલેજન) ના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે તેમાં રચનાત્મક ફેરફાર (રૂપાંતરણ) થાય છે અને તે સક્રિય બને છે,જે ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરે છે અને સ્વયંભૂ રુધિર ગંઠાઈ જવાની ઘટના પ્રેરે છે.

(B) $\text{ફોલિક } \, \text{એસિડ}$ (વિટામિન $B_9$) અને $\text{કોબાલેમિન}$ (વિટામિન $B_{12}$) બંને $DNA$ ના સંશ્લેષણ અને રક્તકણો (erythrocytes) ની પરિપક્વતા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે। આ બંનેમાંથી કોઈ પણ વિટામિનની ઉણપને કારણે મેગાલોબ્લાસ્ટિક એનિમિયા થઈ શકે છે। જોકે, ઘણા પ્રમાણભૂત જૈવિક સંદર્ભોમાં, $\text{કોબાલેમિન}$ ને ખાસ કરીને રક્તકણોના પરિપક્વતા પરિબળ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે। આપેલા વિકલ્પોમાં, $A$ અને $B$ બંને જૈવિક રીતે સાચા છે, પરંતુ $\text{કોબાલેમિન}$ એ રક્તકણોની પરિપક્વતા માટેનો ઉત્તમ જવાબ ગણાય છે।

(C) રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટેનું પરિબળ $IV$ એ કેલ્શિયમ આયનો $(Ca^{2+})$ છે.
કેલ્શિયમ આયનો રુધિર જામવાની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે,પરંતુ તેનું સંશ્લેષણ યકૃત દ્વારા થતું નથી.
પરિબળ $I$ (ફાઈબ્રિનોજન),$II$ (પ્રોથ્રોમ્બિન) અને $VIII$ (એન્ટિહિમોફિલિક ફેક્ટર) એ યકૃત દ્વારા સંશ્લેષિત થતા પ્રોટીન છે.

(C) વિટામિન $K$ યકૃતમાં રુધિર ગંઠાઈ જવા માટેના કેટલાક કારકો (clotting factors) જેવા કે પ્રોથ્રોમ્બિન (કારક $II$),કારક $VII$,કારક $IX$ અને કારક $X$ ના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
આ કારકો રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,વિટામિન $K$ રુધિરના સામાન્ય ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(A) વિટામિન $K$ યકૃતમાં પ્રોથ્રોમ્બિનના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે,જે રુધિરના સામાન્ય ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા માટે જરૂરી છે.
તેથી,વિટામિન $K$ ની ઉણપને કારણે રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં નિષ્ફળતા મળે છે,જેના પરિણામે હેમરેજ (રક્તસ્ત્રાવ) અને ઘામાંથી વધુ પડતું રુધિર વહી શકે છે.

(D) યકૃત શરીરમાં વિટામિન $B_{12}$ (કોબાલામિન) માટે સંગ્રહસ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે. વિટામિન $B_{12}$ એ $RBCs$ (એરિથ્રોપોએસીસ) ના પરિપક્વતા માટે આવશ્યક છે. વિટામિન $B_{12}$ ની ઉણપથી પર્નિસિયસ એનિમિયા થાય છે. તેથી,યકૃતના અર્ક અથવા ટોનિક વિટામિન $B_{12}$ થી સમૃદ્ધ હોય છે અને તેની ઉણપને કારણે થતા એનિમિયાની સારવારમાં અસરકારક છે.

(C) વિટામિન $B_{12}$ (સાયનોકોબાલામિન) રક્તકણોના પરિપક્વન માટે આવશ્યક છે.
તે અસ્થિમજ્જા (bone marrow) પર કાર્ય કરીને $RBC$ અને પ્લેટલેટ્સના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરે છે.
તે હિમોપોઈસીસ (રક્ત કોષોના ઘટકોનું નિર્માણ) ને પ્રોત્સાહન આપે છે.